16. сама̄ропанаха̄равибхан̇гавибха̄вана̄

50. йена йена сам̣ван̣н̣ана̄висесабхӯтена париккха̄раха̄равибхан̇гена суттаттха̄нам̣ хетупаччайо вибхатто, со…пе… вибхан̇го парипун̣н̣о, ‘‘катамо сама̄ропанаха̄равибхан̇го’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха катамо сама̄ропано ха̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тесу ниддит̣т̣хесу сол̣асасу десана̄ха̄ра̄дӣсу катамо сам̣ван̣н̣ана̄висесо сама̄ропано ха̄ро сама̄ропанаха̄равибхан̇го на̄ма̄ти пуччхати. ‘‘йе дхамма̄ йам̣мӯла̄’’тиа̄диниддесасса ида̄ни майа̄ вуччама̄но ‘‘екасмим̣ падат̣т̣ха̄не йаттака̄ни падат̣т̣ха̄на̄ни отарантӣ’’тиа̄дико виттха̄расам̣ван̣н̣ана̄висесо сама̄ропанаха̄равибхан̇го на̄ма.

‘‘киттаке падат̣т̣ха̄не сутте вутте киттака̄ни падат̣т̣ха̄на̄ни сама̄ропайитабба̄нӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘екасмим̣ падат̣т̣ха̄не’’тиа̄ди вуттам̣. екасмим̣ падат̣т̣ха̄не сутте вутте сати авутта̄ни йаттака̄ни падат̣т̣ха̄на̄ни отаранти самосаранти, сабба̄ни та̄ни авутта̄ни падат̣т̣ха̄на̄ни сутте вутта̄ни вийа ниддха̄ран̣авасена а̄нетва̄ десана̄йа а̄ропайитабба̄ни. ‘‘ка̄ни вийа сама̄ропайитабба̄нӣ’’ти ваттаббатта̄ ‘‘йатха̄ а̄ват̣т̣е’’тиа̄ди вуттам̣. а̄ват̣т̣е ха̄ре екасмим̣ падат̣т̣ха̄не сутте вутте сати сутте авутта̄ни бахука̄ни падат̣т̣ха̄на̄ни отаранти, та̄ни бахука̄ни падат̣т̣ха̄на̄ни парийеситабба̄ни йатха̄, евам̣ сама̄ропане ха̄репи бахука̄ни падат̣т̣ха̄на̄ни десана̄йа сама̄ропайитабба̄нӣти аттхо.

‘‘кевалам̣ пана падат̣т̣ха̄навасенева сама̄ропана̄ ка̄табба̄ ким̣, уда̄ху ан̃н̃авасена̄пи сама̄ропана̄ ка̄табба̄ ки’’нти ваттаббатта̄ ан̃н̃авасена̄пи сама̄ропана̄ ка̄табба̄; тасма̄ сама̄ропана̄ чатуббидха̄ ка̄табба̄ти дассенто ‘‘таттха сама̄ропана̄ чатуббидха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха таттха̄ти та̄су сама̄ропайитаббасама̄ропана̄су падат̣т̣ха̄нам̣ падат̣т̣ха̄насама̄ропана̄, вевачанам̣ вевачанасама̄ропана̄, бха̄вана̄ бха̄вана̄сама̄ропана̄, паха̄нам̣ паха̄насама̄ропана̄, ити имина̄ пабхедена сама̄ропана̄ чатуббидха̄ ка̄табба̄.

‘‘та̄су чатуббидха̄су сама̄ропана̄су катама̄ падат̣т̣ха̄насама̄ропана̄’’ти пуччхитаббатта̄ татха̄ пуччхитва̄ падат̣т̣ха̄насама̄ропанам̣ дассетум̣ ‘‘таттха катама̄’’тиа̄ди вуттам̣. сутте вуттена падат̣т̣ха̄нена сутте авутта̄нам̣ падат̣т̣ха̄на̄нам̣ сама̄ропана̄ катама̄ти пуччхати.

саббапа̄пасса акусаласса йам̣ акаран̣ам̣ акаран̣ахету са̄санам̣ аттхи, етам̣ са̄санам̣ буддха̄нам̣ са̄санам̣ ова̄до хоти, атха ва̄ акаран̣ам̣ акаран̣аттха̄йа йам̣ са̄санам̣ аттхи, етам̣ буддха̄нам̣ са̄санам̣ ова̄до хоти, на йасса кассачи са̄сананти аттхо. акаран̣анти хи сампада̄наттхе паваттам̣ паччаттавачанам̣ йатха̄ ‘‘кисса аттха̄йа киматтха’’нти. кусаласса сампада̄ сампада̄йа йам̣ са̄санам̣ аттхи, етам̣ буддха̄нам̣ са̄санам̣. сачиттапарийода̄панам̣ сачиттапарийода̄панаттхам̣ йам̣ са̄санам̣ аттхи, етам̣ буддха̄нам̣ са̄санам̣ хоти.

ити евам̣пака̄рена вуттасса тасса са̄санасса ким̣ падат̣т̣ха̄нанти висесасса висесападат̣т̣ха̄нам̣ пуна пуччхати. идам̣ сучаритаттайам̣ са̄санасса ова̄дасса падат̣т̣ха̄нам̣ сучаритаттайена хетуна̄ са̄санатта̄ти дат̣т̣хаббам̣ йатха̄ ‘‘аннена васатӣ’’тиа̄ди. ‘‘сучаритаттайе падат̣т̣ха̄не вутте катамам̣ падат̣т̣ха̄нам̣ сама̄ропайитабба’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха йам̣ ка̄йикан̃ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. идам̣ кхандхаттайам̣ са̄санасса падат̣т̣ха̄нам̣ сама̄ропайитаббам̣, ‘‘кхандхаттайе падат̣т̣ха̄не сама̄ропайите катамам̣ сама̄ропайитабба’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха сӣлаккхандхо ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. идам̣ саматхавипассана̄двайам̣ са̄санасса падат̣т̣ха̄нам̣ сама̄ропайитаббам̣. ‘‘саматхавипассана̄двайе падат̣т̣ха̄не сама̄ропайите катамам̣ падат̣т̣ха̄нам̣ сама̄ропайитабба’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха саматхасса пхала’’нтиа̄ди вуттам̣. идам̣ пхаладвайам̣ са̄санасса падат̣т̣ха̄нам̣ сама̄ропайитаббам̣.

са̄санасса падат̣т̣ха̄на̄ни сама̄ропайитабба̄нӣти а̄чарийена ниддха̄ретва̄ вибхатта̄ни, амхехи ча н̃а̄та̄ни, ‘‘ида̄ни катамасса катамам̣ падат̣т̣ха̄нам̣ сама̄ропайитабба’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘ванам̣ ванатхасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. идам̣ ка̄магун̣апан̃чакам̣ ванам̣ тан̣ха̄бхӯтасса ванатхасса падат̣т̣ха̄нам̣ тан̣ха̄ваттхубха̄вато, ‘‘иттхӣ’’ти ва̄ ‘‘пурисо’’ти ва̄ нимиттагга̄хасан̇кха̄там̣ идам̣ ванам̣ ‘‘ахо чаккху, ахо сотам̣, ахо гха̄нам̣, ахо дживха̄, ахо ка̄йо’’ти тесам̣ тесам̣ ан̇гапаччан̇га̄нам̣ анубйан̃джанагга̄хасан̇кха̄тасса ванатхасса падат̣т̣ха̄нам̣ сама̄ропайитаббам̣. апарин̃н̃а̄там̣ два̄даса̄йатанасан̇кха̄там̣ идам̣ ванам̣ сам̣йоджанасан̇кха̄тасса ванатхасса падат̣т̣ха̄нам̣ сама̄ропайитаббам̣, а̄йатанам̣ пат̣ичча сам̣йоджануппаджджанато анусайасан̇кха̄там̣ идам̣ ванам̣ парийут̣т̣ха̄насан̇кха̄тасса ванатхасса падат̣т̣ха̄нам̣ сама̄ропайитаббам̣. ‘‘пан̃чака̄магун̣а̄дӣнам̣ ванабха̄во ча тан̣ха̄дӣнам̣ ванатхабха̄во ча кена амхехи саддахитаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘тена̄ха бхагава̄’’тиа̄ди вуттам̣. тена пан̃чака̄магун̣а̄дӣнам̣ ванабха̄вена ча тан̣ха̄дӣнам̣ ванатхабха̄вена ча бхагава̄ ‘‘чхетва̄ ванан̃ча ванатхан̃ча̄’’ти йам̣ вачанам̣ а̄ха, тена бхагавато вачанена вачана̄нуса̄рена саддахитабботи. айанти айам̣ ‘‘екасмим̣ падат̣т̣ха̄не’’тиа̄дисам̣ван̣н̣ана̄. падат̣т̣ха̄нена̄ти екекена падат̣т̣ха̄нена. сама̄ропана̄ти тадан̃н̃ападат̣т̣ха̄на̄нам̣ сама̄ропана̄. сама̄ропенти сама̄ропайитабба̄ни ета̄йа сам̣ван̣н̣ана̄йа̄ти сама̄ропана̄ти виггахоти. (1)

51. падат̣т̣ха̄нена сама̄ропана̄ а̄чарийена ниддит̣т̣ха̄, амхехи ча н̃а̄та̄, ‘‘катама̄ вевачанена сама̄ропана̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха катама̄ вевачанена̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄ти та̄су чатӯсу падат̣т̣ха̄насама̄ропана̄дӣсу сама̄ропана̄су вевачанена екекена ротадан̃н̃авевачана̄нам̣ сама̄ропана̄ катама̄ти пуччхати. ‘‘ра̄гавира̄га̄’’ти ча ‘‘четовимуттӣ’’ти ча ‘‘секкхапхала’’нти ча идам̣ вачанаттайам̣ ана̄га̄мипхалаттхатта̄ ана̄га̄мипхаласса вевачанам̣. ‘‘авиджджа̄вира̄га̄’’ти ча ‘‘пан̃н̃а̄вимуттӣ’’ти ча ‘‘асеккхапхала’’нти ча идам̣ вачанаттайам̣ арахаттапхалаттхатта̄ арахаттапхаласса вевачанам̣. имина̄ найена сесесу йоджана̄ ка̄табба̄. (2)

вевачанена сама̄ропана̄ а̄чарийена ниддит̣т̣ха̄, амхехи ча н̃а̄та̄, ‘‘катама̄ бха̄вана̄йа сама̄ропана̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха катама̄ бха̄вана̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄ти та̄су чатӯсу падат̣т̣ха̄насама̄ропана̄дӣсу катама̄йа десита̄йа бха̄вана̄йа катамеса̄нам̣ адесита̄нам̣ бха̄вана̄ропана̄ катама̄ти пуччхати. йатха̄ йена пака̄рена йам̣ бха̄ванам̣ бхагава̄ ‘‘тасма̄тиха, твам̣ бхиккху, ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихарати, а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманасса’’нти (сам̣. ни. 5.369, 371, 395, 415) а̄ха, татха̄ тена пака̄рена та̄йа бха̄вана̄йа тадан̃н̃абха̄вана̄пи сама̄ропайитабба̄ти аттхо.

‘‘тасма̄тиха̄’’тиа̄дипа̄т̣хе ‘‘ким̣ бха̄ванам̣ бхагава̄ а̄ха̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘а̄та̄пӣ’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘а̄та̄пӣ’’ти вачанена вӣрийиндрийам̣ бхагава̄ а̄ха. ‘‘сампаджа̄но’’ти вачанена пан̃н̃индрийам̣ бхагава̄ а̄ха. ‘‘сатима̄’’ти вачанена сатиндрийам̣ а̄ха. ‘‘винеййа локе абхиджджха̄доманасса’’нти вачанена сама̄дхиндрийам̣ а̄ха. ‘‘евам̣ вутте катама̄ бха̄вана̄ сама̄ропайитабба̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘евам̣ ка̄йе ка̄йа̄нупассино вихарато чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхантӣ’’ти вуттам̣. евам̣ вутта̄йа вӣрийиндрийа̄дибха̄вана̄йа чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ сама̄ропайитабба̄ти аттхо. кена ка̄ран̣ена бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхантӣти пуччхати. чатуннам̣ индрийа̄нам̣ индрийабха̄вена, бха̄ветаббабха̄вена ва̄ екалаккхан̣атта̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхантӣти виссаджджети. ‘‘тесу сама̄ропитесу катаме сама̄ропайитабба̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘чатӯсӯ’’тиа̄ди вуттам̣. чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу бха̄вийама̄несу сама̄ропайитаббесу чатта̄ро саммаппадха̄на̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхантӣти сама̄ропайитабба̄ти аттхо. сесесупи евамева сама̄ропайитабба̄.

бха̄вана̄йа сама̄ропана̄ а̄чарийена вибхатта̄, амхехи ча н̃а̄та̄, ‘‘катама̄ паха̄нена сама̄ропана̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха катама̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄ти та̄су чатӯсу падат̣т̣ха̄насама̄ропана̄дӣсу катамена деситена паха̄нена катамесам̣ адесита̄нам̣ паха̄на̄нам̣ катама̄ сама̄ропана̄ти пуччхати. ‘‘ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихаранто асубхе ‘субха’нти випалла̄сам̣ паджахатӣ’’ти деситена ‘‘субха’’нти випалла̄саппаха̄нена кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рапарин̃н̃а̄йа парибандхакилесака̄мупа̄да̄наппаха̄на̄дайопи сама̄ропайитабба̄.

‘‘ведана̄су ведана̄нупассӣ вихаранто дуккхе ‘сукха’нти випалла̄сам̣ паджахатӣ’’ти деситена ‘‘сукха’’нти випалла̄саппаха̄нена пхасса̄ха̄рапарин̃н̃а̄йа парибандхакилесабхавупа̄да̄наппаха̄на̄дайопи сама̄ропайитабба̄.

‘‘читте читта̄нупассӣ вихаранто аничче ‘ничча’нти випалла̄сам̣ паджахатӣ’’ти деситена ‘‘ничча’’нти випалла̄саппаха̄нена вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄рапарин̃н̃а̄йа парибандхакилесадит̣т̣хупа̄да̄наппаха̄на̄дайопи сама̄ропайитабба̄.

‘‘дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихаранто анаттани ‘атта̄’ти випалла̄сам̣ паджахатӣ’’ти деситена ‘‘атта̄’’ти випалла̄саппаха̄нена маносан̃четана̄ха̄рапарин̃н̃а̄йа? маносан̃четана̄ха̄рапарин̃н̃а̄йа парибандхакилесааттава̄дупа̄да̄наппаха̄на̄дайопи сама̄ропайитабба̄ти адхиппа̄йо. (4)

паха̄наха̄ро пана лаккхан̣аха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄йам̣ вуттойева̄ти идха на вада̄ма.

‘‘сутте деситена екекена падат̣т̣ха̄на̄дикена адесита̄нам̣ падат̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ сама̄ропанабха̄во кена амхехи виджа̄нитаббо саддахитаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘тена̄ха а̄йасма̄’’тиа̄дима̄ха. тена татха̄ сама̄ропанабха̄вена а̄йасма̄ маха̄качча̄но –

‘‘йе дхамма̄ йам̣мӯла̄, йе чекаттха̄ пака̄сита̄ мунина̄;

те сама̄ропайитабба̄, еса сама̄ропано ха̄ро’’ти –

йам̣ вачанам̣ а̄ха, тена вачанена вачана̄нуса̄рена татха̄ сама̄ропанабха̄во тумхехи виджа̄нитаббо саддахитабботи вуттам̣ хоти.

‘‘ким̣ пана етта̄вата̄ сама̄ропано ха̄ро парипун̣н̣о, ан̃н̃о нийутто наттхӣ’’ти ваттаббатта̄ ‘‘нийутто сама̄ропано ха̄ро’’ти вуттам̣. сутте деситена найена падат̣т̣ха̄на̄дикена адесита̄ни падат̣т̣ха̄на̄ни сама̄ропайитабба̄ни бхаванти, тена тена падат̣т̣ха̄на̄дикена адесита̄нам̣ падат̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ сама̄ропано ха̄ро нийутто ниддха̄ретва̄ йун̃джитабботи аттхо дат̣т̣хаббо.

ити сама̄ропанаха̄равибхан̇ге саттибала̄нурӯпа̄ рачита̄

вибха̄вана̄ нит̣т̣хита̄.

пан̣д̣итехи пана ат̣т̣хакатха̄т̣ӣка̄нуса̄рена гамбхӣраттхо виттха̄рато вибхаджитва̄ гахетаббо.

име йатха̄вутта̄ сол̣аса сам̣ван̣н̣ана̄висеса̄ сам̣ван̣н̣етаббаттхесу ан̃н̃а̄н̣асам̣сайа̄нам̣ харан̣ато апанайанато ха̄ра̄ на̄ма̄ти.

нит̣т̣хита̄ ха̄равибхан̇гава̄равибха̄вана̄.