15. париккха̄раха̄равибхан̇гавибха̄вана̄
49. йена йена сам̣ван̣н̣ана̄висесабхӯтена вибхан̇гена дуккхасачча̄дӣнам̣ екаттата̄дайо вибхатта̄, со сам̣ван̣н̣ана̄висесабхӯто парипун̣н̣о, ‘‘катамо париккха̄раха̄равибхан̇го на̄ма̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха катамо париккха̄ро ха̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. таттха таттха̄ти тесу ниддит̣т̣хесу сол̣асасу десана̄ха̄ра̄дӣсу катамо сам̣ван̣н̣ана̄висесо париккха̄ро ха̄ро париккха̄раха̄равибхан̇го на̄ма̄ти пуччхати. ‘‘йе дхамма̄ йам̣ дхаммам̣ джанайантӣ’’тиа̄диниддесасса ида̄ни майа̄ вуччама̄но ‘‘йо дхаммо йам̣ дхаммам̣ джанайати, тасса со париккха̄ро’’тиа̄дико париккха̄рабхӯтасса хетуно чева паччайасса ча виттха̄расам̣ван̣н̣ана̄висесо париккха̄равибхан̇го на̄ма.
‘‘катамо сам̣ван̣н̣етаббо париккха̄ро’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘йо дхаммо’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йо хетупаччайаппака̄ро дхаммо йам̣ пхалабхӯтам̣ дхаммам̣ джанайати джанети, тасса пхаладхаммасса со хетупаччайаппака̄ро дхаммо париккха̄ро на̄ма. ‘‘ким̣лаккхан̣о париккха̄ро’’ти пуччхитаббатта̄ татха̄ пуччхитва̄ лаккхан̣ависесам̣ дассетум̣ ‘‘ким̣лаккхан̣о’’тиа̄ди вуттам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана – ‘‘таттха ‘йо дхаммо йам̣ дхаммам̣ джанайати, тасса со париккха̄ро’ти сан̇кхепато париккха̄ралаккхан̣ам̣ ватва̄ там̣ вибха̄гена дассетум̣ ‘ким̣лаккхан̣о’тиа̄ди вутта’’нти (нетти. ат̣т̣ха. 49) вуттам̣. ‘‘киттака̄ дхамма̄ джанайантӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘две дхамма̄ джанайанти хету ча паччайо ча̄’’ти вуттам̣. ‘‘хетупи ка̄ран̣ам̣, паччайопи ка̄ран̣ам̣, тасма̄ ка̄ран̣а̄йева кена лаккхан̣ена двидха̄ вутта̄’’ти ваттаббатта̄ ‘‘таттха ким̣лаккхан̣о’’тиа̄ди вуттам̣. джанитаббапхалато ан̃н̃ехи пхалехи аса̄дха̄ран̣алаккхан̣о хету, саббапхалехи са̄дха̄ран̣алаккхан̣о паччайо, имина̄ висесалаккхан̣ена двидха̄ ваттабба̄ти аттхо. ‘‘са̄дха̄ран̣а̄са̄дха̄ран̣ависесо кӣдисо бхаве’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘йатха̄ ким̣ бхаве’’ти пуччхитва̄ ‘‘йатха̄ ан̇курасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. йатха̄ йо са̄дха̄ран̣а̄са̄дха̄ран̣ависесо аттхи, татха̄ со са̄дха̄ран̣а̄са̄дха̄ран̣ависесо ким̣ вийа бхавети аттхо. ан̇курасса ниббаттийа̄ бӣджам̣ аса̄дха̄ран̣ам̣ йатха̄, татха̄ хету пхаласса ниббаттийа̄ аса̄дха̄ран̣о бхаве. патхавӣ ча а̄по ча ан̇курасса ниббаттийа̄ са̄дха̄ран̣а̄ бхаванти йатха̄, татха̄ паччайо пхаласса ниббаттийа̄ са̄дха̄ран̣о бхаве. саббапхаласса паччайатта̄ ан̇курасса бӣджам̣ аса̄дха̄ран̣ам̣ джанакам̣ хету. ‘‘катхам̣ патхавӣ, а̄по ча са̄дха̄ран̣а̄ джанака̄ти саддахитабба̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘ан̇курасса хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. самам̣ сама̄нам̣ пхалам̣ бхава̄петӣти сабха̄во, ко со? бӣджам̣ хетуйева. ‘‘ким̣ хетупаччайа̄нам̣ висесо бӣджан̇куропама̄йева дассетаббо, уда̄ху ан̃н̃ӯпама̄йапи дассетаббо’’ти ваттаббатта̄ ан̃н̃а̄йа упама̄йапи висесам̣ дассетум̣ ‘‘йатха̄ ва̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. има̄йа упама̄йапи хетупаччайа̄нам̣ висесо виджа̄нитабботи адхиппа̄йо.
бӣджан̇кура̄дӣсу ба̄хиресу париккха̄рабхӯта̄нам̣ хетупаччайа̄нам̣ висесо а̄чарийена вибхатто, амхехи ча н̃а̄то, ‘‘катхам̣ аджджхаттикесу вибхатто’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘айан̃хи сам̣са̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. атха ва̄ ‘‘ба̄хиресу париккха̄рабхӯто хетупаччайо йутто хоту, катхам̣ аджджхаттикесу йутто’’ти ваттаббатта̄ ‘‘айан̃хи сам̣са̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана – ‘‘евам̣ ба̄хирам̣ хетупаччайавибха̄гам̣ дассетва̄ ида̄ни аджджхаттикам̣ дассетум̣ ‘айан̃хи сам̣са̄ро’тиа̄ди вутта’’нти (нетти. ат̣т̣ха. 49) вуттам̣. хетупаччайехи саха сам̣са̄ро бхаватӣти сахетупаччайо. айам̣ сам̣са̄ро хи йасма̄ сахетупаччайо хутва̄ ниббатто, тасма̄ аджджхаттикепи париккха̄рабхӯто хетупаччайо йуттойева̄ти дат̣т̣хабботи адхиппа̄йо.
со имасса сам̣са̄расса сахетупаччайаттам̣ йади бхагавата̄ вуттам̣, евам̣ сати амхехи саддахитаббам̣, ‘‘катхам̣ саддахитабба’’нти ваттаббатта̄ ‘‘еван̃хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. еванти имина̄ авиджджа̄дина̄ хетупаччайена саббо пат̣иччасамуппа̄до сам̣са̄роти ниббаттоти бхагавата̄ сам̣са̄расса сахетупаччайаттам̣ вуттам̣, тасма̄ саддахитаббам̣. авиджджа̄дайо сан̇кха̄ра̄дӣнам̣ паччайо хоту, ‘‘катамо авиджджа̄йа хетӯ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘ити авиджджа̄ авиджджа̄йа хетӯ’’ти вуттам̣. ‘‘катамо авиджджа̄йа паччайо’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘айонисо манасика̄ро паччайо’’ти вуттам̣. ‘‘катама̄ авиджджа̄ катама̄йа авиджджа̄йа хетӯ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘пуримика̄ авиджджа̄ паччхимика̄йа авиджджа̄йа хетӯ’’ти вуттам̣. ‘‘катама̄ пуримика̄ авиджджа̄ катама̄ паччхимика̄ авиджджа̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘авиджджа̄парийут̣т̣ха̄насса хетубхӯто пуримо авиджджа̄нусайо саманантарова ким̣, уда̄ху парампарахетупи хотӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘бӣджан̇куро вийа̄’’тиа̄ди вуттам̣. бӣджан̇куроти бӣджа̄нам̣ ан̇куроти бӣджан̇куро, бӣджа̄нам̣ саманантарахетута̄йа ан̇куро ниббаттати вийа. йаттха руккха̄дике йам̣ пхалам̣ ниббаттати, тасмим̣ руккха̄дике ниббаттасса асса пхаласса идам̣ бӣджам̣ пана парампарахетута̄йа хетубхӯтам̣ бхавати.
‘‘бӣджам̣ пана екам̣йева хоти, катхам̣ двидха̄ ваттабба’’нти ваттаббатта̄ ‘‘дувидхо хӣ’’тиа̄ди вуттам̣, саманантарака̄лапарампарака̄лабхедена хетупи дувидхо хотийева̄ти аттхо. бӣджабхӯто хету дувидхо йатха̄, евам̣ авиджджа̄йа хетубхӯто авиджджа̄нусайопи саманантарахету ча парампарахету ча̄ти ка̄лабхедена дувидхо бхавати, саманантаро авиджджа̄нусайо саманантарасса авиджджа̄парийут̣т̣ха̄насса саманантарахету хоти. пуриматаро авиджджа̄нусайо паччхиматарасса авиджджа̄парийут̣т̣ха̄насса парампарахету хоти. ити бӣджабхӯто аса̄дха̄ран̣о хету, патхавӣа̄па̄дико са̄дха̄ран̣о паччайоти висесо па̄кат̣о йатха̄, евам̣ авиджджа̄нусайо аса̄дха̄ран̣о хету, айонисоманасика̄ро са̄дха̄ран̣о паччайоти висесо дат̣т̣хаббо.
‘‘еттакенева хетупаччайа̄нам̣ висесо ваттаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘йатха̄ ва̄ пана тха̄лакан̃ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана – ‘‘йатха̄ ва̄ пана̄тиа̄дина̄пи хетупаччайавибха̄гамева дассетӣ’’ти вуттам̣. таттха падӣпасса паччайабхӯтам̣ тха̄лакан̃ча ват̣т̣и ча телан̃ча падӣпасса сабха̄вахету сама̄нахету на хотӣти йоджана̄. ‘‘падӣпасса паччайабхӯтампи тха̄лака̄дикам̣ сабха̄вахету на хотӣти касма̄ саддахитабба’’нти ваттаббатта̄ ‘‘на хи сакка̄’’тиа̄ди вуттам̣. падӣпасса паччайабхӯтам̣ анаггикам̣ аггирахитам̣ тха̄лакан̃ча ват̣т̣ин̃ча телан̃ча дӣпетум̣ джа̄летум̣ хи йасма̄ на сакка̄, тасма̄ пуримо падӣпо паччхимасса падӣпасса сабха̄вахету хоти вийа, евам̣ тха̄лака̄дикам̣ сабха̄вахету на хоти. ити евам̣пака̄ро сабха̄во сама̄но падӣпо хету хоти йатха̄, парабха̄во асама̄но тха̄лака̄дико паччайо хоти йатха̄ ча, татха̄ аджджхаттико сабха̄во хету хоти, ба̄хиро асама̄но паччайо хоти. джанако авиджджа̄нусайо авиджджа̄парийут̣т̣ха̄насса хету хоти, паригга̄хако упаттхамбхако паччайо хоти. ан̃н̃ехи пхалехи аса̄дха̄ран̣о хету хоти, саббехи пхалехи са̄дха̄ран̣о паччайо хотӣти йоджетва̄ падӣпопама̄йапи хетупаччайа̄нам̣ па̄кат̣о висесо дат̣т̣хабботи адхиппа̄йо.
хетупаччайаппабхедам̣ ка̄ран̣ам̣ париккха̄роти а̄чарийена вуттам̣, тасса ка̄ран̣асса ка̄ран̣абха̄во ча пхала̄пеккхо хоти, тасма̄ ‘‘йо ка̄ран̣абха̄во йена̄ка̄рена хоти, катамо со ка̄ран̣абха̄во, катамо со а̄ка̄ро’’ти пуччхитаббатта̄ ча ‘‘йам̣ пхалам̣ йена висесена хоти, катамам̣ там̣ пхалам̣, катамо со висесо’’ти пуччхитаббатта̄ ча ‘‘ка̄ран̣апхала̄нам̣ йо самбандхо хоти, катамо со самбандхо’’ти пуччхитаббатта̄ ча там̣ саббам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘авупаччхедаттхо’’тиа̄ди вуттам̣. айаманусандхйаттхо ча ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘ида̄ни йасма̄ ка̄ран̣ам̣ ‘париккха̄ро’ти вуттам̣, ка̄ран̣абха̄во ча пхала̄пеккха̄йа, тасма̄ ка̄ран̣асса йо ка̄ран̣абха̄во йатха̄ ча со хоти, йан̃ча пхалам̣, йо ча тасса висесо, йо ча ка̄ран̣апхала̄нам̣ самбандхо, там̣ саббам̣ вибха̄ветум̣ ‘авупаччхедаттхо’тиа̄ди вутта’’нти (нетти. ат̣т̣ха. 49) имина̄ вуттоти дат̣т̣хаббо.
таттха авупаччхиннасса хетупаччайасан̇кха̄тасса ка̄ран̣асса йо анупаччхедаттхо аттхи, со анупаччхедаттхо сантатиаттхо хоти пхалена самбандхатта̄, йан̃ча ка̄ран̣ам̣ аттано пхаласса джанакам̣ упаттхамбхакам̣ хутва̄ нируджджхати, со анупаччхинно ева на̄ма хотӣти. йан̃ча пхалам̣ ан̃н̃асса ка̄ран̣ам̣ хутва̄ нируджджхати, тасмим̣ анупаччхинне тасса ча сантатиаттхо хоти. йам̣ пана пхалам̣ ан̃н̃асса пхаласса ка̄ран̣ам̣ ахутва̄ нируджджхати, там̣ упаччхиннам̣ хоти, йатха̄ там̣ арахато чутичиттанти. ка̄ран̣ато ниббаттасса пхаласса йо ниббаттиаттхо аттхи, со ниббаттиаттхо пхалаттхо хоти. пат̣исандхиккхандха̄нам̣ йо пат̣исандхиаттхо пат̣исандаханаттхо аттхи, со пат̣исандхиаттхо пунаббхаваттхо пунаббхаванаттхо хоти. килеса̄нам̣ йо палибодхаттхо санта̄не уппаджджанаттхо аттхи, со палибодхаттхо парийут̣т̣ха̄наттхо хоти. килеса̄нам̣ маггена йо асамуггха̄таттхо аттхи, со асамуггха̄таттхо анусайаттхо хоти. авиджджа̄йа чатуннам̣ сачча̄нам̣ йо асампат̣иведхаттхо аттхи, со асампат̣иведхаттхо авиджджаттхо хоти. арахаттамаггена йо апарин̃н̃а̄таттхо аттхи, со апарин̃н̃а̄таттхо вин̃н̃а̄н̣асса пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса бӣджаттхо хоти.
етта̄вата̄ ка̄ран̣абха̄во ча ка̄ран̣а̄ка̄ро ча пхалан̃ча пхалависесо ча а̄чарийена вибхатто, амхехи ча н̃а̄то, ‘‘катамо парампарахетупаччайаттхо, катамо ча самбандхаттхо’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘йаттха авупаччхедо’’тиа̄ди вуттам̣. йаттха йассам̣ рӯпа̄рӯпапаваттийам̣ авупаччхиннасса хетупаччайаппабхедасса ка̄ран̣асса йо авупаччхедо аттхи, со авупаччхедо таттха тиссам̣ рӯпа̄рӯпапаваттийам̣ сантати хоти. йаттха йассам̣ рӯпа̄рӯпапаваттийам̣ йа̄ сантати аттхи, са̄ сантатитаттха рӯпа̄рӯпапаваттийам̣ ниббатти хотӣтиа̄дина̄ йоджетва̄ парампарахетуа̄дико вин̃н̃а̄таббо.
сӣлаккхандхоти парисуддхасӣлаккхандхо. сама̄дхиккхандхасса̄ти махаггатаккхандхасса, сама̄дхипат̣т̣ха̄но хи махаггатадхаммо. пан̃н̃а̄ккхандхоти маггапхалапан̃н̃а̄падха̄наккхандхо. со хи вимуттин̃а̄н̣адассанасан̇кха̄тасса паччавеккхан̣ан̃а̄н̣аккхандхасса паччайо хоти. титтхан̃н̃ута̄дӣнам̣ аттхо падат̣т̣ха̄наха̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄йам̣ вуттова.
сабха̄во хетӯти а̄чарийена вутто, ‘‘кӣдисо со сабха̄во хетӯ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘йатха̄ ва̄ пана чаккхун̃ча пат̣ичча̄’’тиа̄ди вуттам̣. чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ чаккхун̃ча чаккхундрийан̃ча пат̣ичча ниссайам̣ катва̄ рӯпе пат̣ичча а̄рамман̣ам̣ катва̄ уппаджджати. таттха чаккха̄дӣсу чаккхундрийам̣ а̄дхипатеййапаччайата̄йа индрийапаччайата̄йа чаккхувин̃н̃а̄н̣асса паччайо, рӯпа̄рамман̣ам̣ пуреджа̄та̄рамман̣апаччайата̄йа паччайо, а̄локо санниссайата̄йа упаниссайата̄йа паччайо хоти. со паччайо хонто пхалена чаккхувин̃н̃а̄н̣ена асама̄натта̄ сабха̄во хету на хоти, паччайо ча хоти манасика̄ро. кирийаманодха̄ту пана пхалена чаккхувин̃н̃а̄н̣ена вин̃н̃а̄н̣абха̄вена сама̄натта̄ сабха̄во хету хоти йатха̄, евам̣ сан̇кха̄ра̄ на̄маккхандхабха̄вена сама̄натта̄ вин̃н̃а̄н̣асса паччайа̄ хонта̄ сабха̄во хету хонти. вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄марӯпена екасантативасена сама̄натта̄ на̄марӯпасса паччайо хонтам̣ сабха̄во хету хоти. имина̄ найена ‘‘на̄марӯпам̣ сал̣а̄йатанасса̄’’тиа̄дӣсупи аттхо ведитаббо. евам̣ вуттаппака̄ро хету, паччайо джанако, упаттхамбхако ча йо кочи упаниссайо балавапаччайо хоти, саббо со хетупаччайо джанакаупаттхамбхако джанитаббупаттхамбхийасса пхаласса париккхаран̣ато абхисан̇кхаран̣ато ниппарийа̄йато париккха̄ро на̄ма.
‘‘вуттаппака̄ро хетупаччайо париккха̄ро на̄ма̄ти кена амхехи саддахитаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘тена̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣. тена ка̄ран̣абхӯтена саббасса хетупаччайасса париккха̄рабха̄вена а̄йасма̄ маха̄качча̄но ‘‘йе дхамма̄ йам̣ дхаммам̣ джанайантӣ’’ти йам̣ вачанам̣ а̄ха, тена вачанена саддахитаббо, ‘‘йе дхамма̄ йам̣ дхаммам̣ джанайантӣ’’ти вачанам̣ нисса̄йа тумхехи саллаккхетабботи адхиппа̄йо.
‘‘еттакова париккха̄ро ха̄ро йун̃джитаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘нийутто париккха̄ро ха̄ро’’ти вуттам̣, йо йо париккха̄ро ха̄ро йун̃джитаббо, со со париккха̄ро ха̄ро нӣхаритва̄ йутто йун̃джитабботи.
ити париккха̄раха̄равибхан̇ге саттибала̄нурӯпа̄ рачита̄
вибха̄вана̄ нит̣т̣хита̄.
пан̣д̣итехи пана ат̣т̣хакатха̄т̣ӣка̄нуса̄рена гамбхӣраттхо виттха̄рато вибхаджитва̄ гахетабботи.