11. пан̃н̃аттиха̄равибхан̇гавибха̄вана̄
39. йена йена сам̣ван̣н̣ана̄висесабхӯтена вибхан̇гена вевачана̄ни вибхатта̄ни, со сам̣ван̣н̣ана̄висесабхӯто вибхан̇го парипун̣н̣о, ‘‘катамо пан̃н̃аттиха̄равибхан̇го’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха катамо пан̃н̃аттиха̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. таттха таттха̄ти тесу ниддит̣т̣хесу сол̣асасу десана̄ха̄ра̄дӣсу катамо сам̣ван̣н̣ана̄висесо пан̃н̃аттиха̄ро пан̃н̃аттиха̄равибхан̇го на̄ма̄ти пуччхати. ‘‘екам̣ бхагава̄ дхаммам̣ пан̃н̃аттӣхи вивидха̄хи десетӣ’’тиа̄диниддесасса ида̄ни майа̄ вуччама̄но ‘‘йа̄ пакатикатха̄йа десана̄’’тиа̄дико виттха̄расам̣ван̣н̣ана̄висесо пан̃н̃аттиха̄ро пан̃н̃аттиха̄равибхан̇го на̄ма̄ти гахетаббо.
‘‘йа̄хи вивидха̄хи пан̃н̃аттӣхи екам̣ дхаммам̣ бхагава̄ десети, катама̄ та̄ вивидха̄ пан̃н̃аттийо’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘йа̄ пакатикатха̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха пакатикатха̄йа̄ти асса̄да̄дипадаттхависесам̣ аниддха̄ретва̄ аттхасабха̄вена паватта̄йа катха̄йа са̄дхукам̣ манасика̄радхаммакатха̄йа йа̄ десана̄ йатха̄дхиппетаматтхам̣ венеййасанта̄не никкхипати патит̣т̣хапети пака̄рена н̃а̄пети, тасма̄ никкхепапан̃н̃атти, та̄йа пан̃н̃аттийа̄ дхаммам̣ десетӣти аттхо. ‘‘йа̄ пан̃н̃атти ‘пакатикатха̄йа десана̄’ти вутта̄, катама̄ са̄’’ти пуччхитаббатта̄ татха̄ пуччхитва̄ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘ка̄ ча пакатикатха̄йа десана̄’’тиа̄ди вуттам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана –‘‘ити ‘пакатикатха̄йа десана̄’ти сан̇кхепена вуттаматтхам̣ виттха̄рена вибхаджитум̣ ‘ка̄ ча пакатикатха̄йа десана̄’ти пуччхитва̄ ‘чатта̄ри сачча̄нӣ’тиа̄дима̄ха̄’’ти (нетти. ат̣т̣ха. 39) вуттам̣. таттха десана̄десетаббасса бхедабха̄вепи абхедопача̄рена ‘‘десана̄ чатта̄ри сачча̄нӣ’’ти вуттам̣, чатуннам̣ сачча̄нам̣ пан̃н̃атти десана̄ на̄ма̄ти аттхо.
‘‘катхам̣ там̣ саччапан̃н̃аттим̣ бхагава̄ а̄ха̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘йатха̄ бхагава̄ а̄ха̄’’ти вуттам̣. йатха̄ йена пака̄рена бхагава̄ йам̣ йам̣ пан̃н̃аттим̣ а̄ха, татха̄ тена пака̄рена са̄ пан̃н̃атти джа̄нитабба̄. ‘‘идам̣ дуккха’’нти йам̣ пан̃н̃аттим̣ бхагава̄ а̄ха, айам̣ ‘‘идам̣ дуккха’’нти пан̃н̃атти пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ никкхепапан̃н̃атти, чханнам̣ дха̄тӯнам̣ никкхепапан̃н̃атти, ат̣т̣ха̄расаннам̣ дха̄тӯнам̣ никкхепапан̃н̃атти, два̄дасаннам̣ а̄йатана̄нам̣ никкхепапан̃н̃атти, дасаннам̣ индрийа̄нам̣ никкхепапан̃н̃аттӣти йоджана̄ ка̄табба̄. кхандхадха̄туа̄йатаниндрийа̄ни ча локийа̄нева. пӣл̣анасан̇кхатасанта̄павипарин̣а̄маттхата̄са̄ман̃н̃ена екаттам̣ упанетва̄ ‘‘идам̣ дуккха’’нти вутта̄. дасаннам̣ индрийа̄нанти чаккхусотагха̄надживха̄ка̄йаиттхипурисаджӣвитаманаведаниндрийа̄нам̣ дасаннам̣. анубхаваналаккхан̣ена екалаккхан̣атта̄ веданиндрийам̣ еканти гахитам̣, саддхиндрийа̄дӣни пана маггапарийа̄паннатта̄ на гахита̄ни.
кабал̣ӣка̄рети т̣ха̄нӯпача̄рена вохарите оджа̄сан̇кха̄те а̄ха̄ре, ра̄го арийамаггена аппаха̄таббатта̄ анусайавасена, а̄са̄васена ва̄ паттхана̄васена ва̄ аттхи нандӣ. аттхи тан̣ха̄ти еттха̄пи есева найо. патит̣т̣хитам̣ вирул̣ханти пат̣исандхиа̄кад̣д̣ханасаматтхата̄паттийа̄ патит̣т̣хитатта̄ патит̣т̣хитан̃чева вирул̣хан̃ча̄ти гахетаббам̣. сан̇кха̄ра̄нанти пунаббхаваниббаттакасса бхавасса абхиниббаттихетука̄нам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣. джа̄тиджара̄маран̣анти абхиниббаттаналаккхан̣а̄ джа̄ти, на уппа̄дова, парипа̄калаккхан̣а̄ джара̄, на т̣хитийева, бхеданалаккхан̣ам̣ маран̣ам̣, на бхан̇гамева. тена вуттам̣ ‘‘сасокам̣ садарам̣ саупа̄йа̄са’’нти.
‘‘пхассе че, бхиккхаве, а̄ха̄ре…пе… маносан̃четана̄йа че, бхиккхаве, а̄ха̄ре…пе… вин̃н̃а̄н̣е че, бхиккхаве, а̄ха̄ре аттхи ра̄го…пе… вада̄мӣ’’ти айам̣ пан̃н̃атти дуккхасса ча самудайасса ча пабхавасса пан̃н̃а̄панато пабхавапан̃н̃атти на̄ма.
ват̣т̣авасена пан̃н̃аттибхедо а̄чарийена вибхатто, амхехи ча н̃а̄то, ‘‘катхам̣ виват̣т̣авасена пан̃н̃аттибхедо вибхатто’’ти ваттаббатта̄ ‘‘кабал̣ӣка̄ре че, бхиккхаве, а̄ха̄ре наттхи ра̄го’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘кабал̣ӣка̄ре…пе… анупа̄йа̄санти вада̄мӣ’’ти айам̣ пан̃н̃атти дуккхасса парин̃н̃а̄йа ча пан̃н̃а̄панато парин̃н̃а̄пан̃н̃атти на̄ма, самудайасса паха̄насса ча пан̃н̃а̄панато паха̄напан̃н̃атти на̄ма, маггасса бха̄вана̄йа ча пан̃н̃а̄панато бха̄вана̄пан̃н̃атти на̄ма, ниродхасса саччхикирийа̄йа ча пан̃н̃а̄панато саччхикирийа̄пан̃н̃атти на̄ма.
40. виват̣т̣авасена пан̃н̃аттибхедо а̄чарийена вибхатто, амхехи ча н̃а̄то, ‘‘катхам̣ саммасанавасена пан̃н̃аттибхедо вибхатто’’ти ваттаббатта̄ ‘‘сама̄дхим̣, бхиккхаве, бха̄ветха̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘сама̄дхим̣, бхиккхаве, бха̄ветха…пе… йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти айам̣ пан̃н̃атти маггасса бха̄вана̄йа ча пан̃н̃а̄панато бха̄вана̄пан̃н̃атти на̄ма, дуккхасса парин̃н̃а̄йа ча пан̃н̃а̄панато парин̃н̃а̄пан̃н̃атти на̄ма, самудайасса паха̄насса ча пан̃н̃а̄панато паха̄напан̃н̃атти на̄ма, ниродхасса саччхикирийа̄йа ча пан̃н̃а̄панато саччхикирийа̄пан̃н̃атти на̄ма.
саммасанавасена пан̃н̃аттибхедо а̄чарийена вибхатто, амхехи ча н̃а̄то, ‘‘катхам̣ упа̄да̄наккхандхавасена пан̃н̃аттибхедо вибхатто’’ти ваттаббатта̄ ‘‘рӯпам̣, ра̄дха, викиратха̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘рӯпам̣, ра̄дха, викиратха…пе… нибба̄на’’нти айам̣ пан̃н̃атти тан̣ха̄сан̇кха̄тасса родхасса ниродхасса ча пан̃н̃а̄панато ниродхапан̃н̃атти на̄ма, асса̄дасса ниббида̄йа ча пан̃н̃а̄панато ниббида̄пан̃н̃атти на̄ма, дуккхасса парин̃н̃а̄йа ча пан̃н̃а̄панато парин̃н̃а̄пан̃н̃атти на̄ма, самудайасса паха̄насса ча пан̃н̃а̄панато паха̄напан̃н̃атти на̄ма, маггасса бха̄вана̄йа ча пан̃н̃а̄панато бха̄вана̄пан̃н̃атти на̄ма, ниродхасса саччхикирийа̄йа ча пан̃н̃а̄панато саччхикирийа̄пан̃н̃атти на̄ма.
‘‘рӯпаведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣а̄ни викиранто виддхам̣сенто викӣл̣анийам̣ каронто пан̃н̃а̄йа тан̣ха̄ккхайа̄йа пат̣ипаджджанто ким̣ паджа̄на̄тӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘со ‘идам̣ дуккха’нти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти…пе… ниродхага̄минипат̣ипада̄ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти айам̣ пан̃н̃атти сачча̄нам̣ пат̣иведхасса пан̃н̃а̄панато пат̣иведхапан̃н̃атти на̄ма, дассанабхӯмийа̄ никкхепасса ча пан̃н̃а̄панато никкхепапан̃н̃атти на̄ма, маггасса бха̄вана̄йа ча пан̃н̃а̄панато бха̄вана̄пан̃н̃атти на̄ма, сота̄паттипхаласса саччхикирийа̄йа ча пан̃н̃а̄панато саччхикирийа̄пан̃н̃атти на̄ма. ‘‘со ‘име а̄сава̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… ‘а̄сава̄ асесам̣ нируджджхантӣ’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти айам̣ пан̃н̃атти кхайен̃а̄н̣асса уппа̄дасса ча пан̃н̃а̄панато уппа̄дапан̃н̃атти на̄ма, ануппа̄ден̃а̄н̣асса ока̄сасса ча пан̃н̃а̄панато ока̄сапан̃н̃атти на̄ма, маггасса бха̄вана̄йа ча пан̃н̃а̄панато бха̄вана̄пан̃н̃атти на̄ма, дуккхасса парин̃н̃а̄йа ча пан̃н̃а̄панато парин̃н̃а̄пан̃н̃атти на̄ма, самудайасса паха̄насса ча пан̃н̃а̄панато паха̄напан̃н̃атти на̄ма, вӣрийиндрийасса а̄рамбхасса ча пан̃н̃а̄панато а̄рамбхапан̃н̃атти на̄ма, а̄са̄т̣ика̄нам̣ а̄хат̣ана̄йа ча пан̃н̃а̄панато а̄хат̣ана̄пан̃н̃атти на̄ма, бха̄вана̄бхӯмийа̄ никкхепасса ча пан̃н̃а̄панато никкхепапан̃н̃атти на̄ма, па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ абхинигха̄тасса ча пан̃н̃а̄панато абхинигха̄тапан̃н̃атти на̄ма.
41. ват̣т̣авасена ва̄ виват̣т̣авасена ва̄ дхаммасаммасанавасена ва̄ упа̄да̄наккхандхавасена ва̄ паджа̄нанавасена ва̄ саччесу на̄на̄видхо пан̃н̃аттибхедо а̄чарийена вибхатто, амхехи ча н̃а̄то, ‘‘катхам̣ тепариват̣т̣авасена саччесу пан̃н̃аттибхедо вибхатто’’ти ваттаббатта̄ тепариват̣т̣авасена саччесу пан̃н̃аттибхедам̣ дассетум̣ ‘‘идам̣ дуккханти ме, бхиккхаве’’тиа̄ди а̄раддхам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана – ‘‘евам̣ ват̣т̣авиват̣т̣амукхена саммасанаупа̄да̄наккхандхамукхенева саччесу пан̃н̃аттивибха̄гам̣ дассетва̄ ида̄ни тепариват̣т̣авасена дассетум̣ ‘идам̣ дуккханти ме бхиккхаве’тиа̄ди а̄раддха’’нти (нетти. ат̣т̣ха. 41) вуттам̣. таттха пуббе париджа̄нанато пат̣т̣ха̄йа. анануссутесӯти париджа̄нанавасена анануссутесу чатӯсу саччадхаммесу. чаккхунти пат̣хамам̣ нибба̄надассанат̣т̣хена чаккху на̄ма. йатха̄сабха̄вато киччапариджа̄нанат̣т̣хена саччхикирийапариджа̄нанат̣т̣хена н̃а̄н̣ам̣ на̄ма. йатха̄сабха̄вато киччапариджа̄нана̄дӣнам̣ пат̣ивиджджхитва̄ паджа̄нанат̣т̣хена пан̃н̃а̄ на̄ма. татха̄ видитакаран̣ат̣т̣хена виджджа̄ на̄ма. а̄локобха̄сакаран̣ат̣т̣хена а̄локо на̄ма. идам̣ чаккха̄дикам̣ саббам̣ пан̃н̃а̄вевачанамева. ‘‘идам̣ дуккханти ме бхиккхаве…пе… удапа̄дӣ’’ти айам̣ пан̃н̃атти сачча̄нам̣ десана̄йа пан̃н̃а̄панато десана̄пан̃н̃атти на̄ма, сутамайийа̄ пан̃н̃а̄йа никкхепасса ча пан̃н̃а̄панато никкхепапан̃н̃атти на̄ма, анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийасса саччхикирийа̄йа ча пан̃н̃а̄панато саччхикирийа̄пан̃н̃атти на̄ма, дхаммачаккасса паваттана̄йа ча пан̃н̃а̄панато паваттана̄пан̃н̃атти на̄ма.
‘‘там̣ кхо панидам̣ дуккхам̣ парин̃н̃еййам̣…пе… удапа̄дӣ’’ти айам̣ пан̃н̃атти маггасса бха̄вана̄йа пан̃н̃а̄панато бха̄вана̄пан̃н̃атти на̄ма, чинта̄майийа̄ пан̃н̃а̄йа никкхепасса ча пан̃н̃а̄панато никкхепапан̃н̃атти на̄ма, ан̃н̃индрийасса саччхикирийа̄йа ча пан̃н̃а̄панато саччхикирийа̄пан̃н̃атти на̄ма.
‘‘там̣ кхо панидам̣ дуккхам̣ парин̃н̃а̄там̣…пе… удапа̄дӣ’’ти айам̣ пан̃н̃атти маггасса бха̄вана̄йа пан̃н̃а̄панато бха̄вана̄пан̃н̃атти на̄ма, бха̄вана̄майийа̄ пан̃н̃а̄йа никкхепасса ча пан̃н̃а̄панато никкхепапан̃н̃атти на̄ма, ан̃н̃а̄та̄вино индрийасса саччхикирийа̄йа ча пан̃н̃а̄панато саччхикирийа̄пан̃н̃атти на̄ма, дхаммачаккасса паваттана̄йа ча пан̃н̃а̄панато паваттана̄пан̃н̃атти на̄ма.
тепариват̣т̣авасена саччесу на̄на̄видхо пан̃н̃аттибхедо а̄чарийена вибхатто, амхехи ча н̃а̄то, ‘‘катхам̣ кусала̄кусала̄дивасена деситадхаммасса пан̃н̃аттибхедо вибхатто’’ти ваттаббатта̄ ‘‘туламатулан̃ча самбхава’’нтиа̄ди вуттам̣. атха ва̄ дхаммачаккасутте пан̃н̃аттибхедо а̄чарийена вибхатто, амхехи ча н̃а̄то, ‘‘туламатулан̃ча̄тиа̄дига̄тха̄йа катхам̣ пан̃н̃аттибхедо вибхатто’’ти ваттаббатта̄ ‘‘туламатулан̃ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. тулӣйати париччхиджджӣйатӣти тулам̣, ка̄ма̄вачаракаммам̣, наттхи тулам̣ садисам̣ ан̃н̃ам̣ локийакаммам̣ асса махаггатакаммасса̄ти атулам̣, рӯпа̄рӯпа̄вачаракаммам̣. пунаббхавам̣ самбхавати етена сан̇кха̄рена̄ти самбхаво, там̣ самбхавам̣. пунаббхавам̣ сан̇кхаротӣти бхавасан̇кха̄ро. аджджхатте випассана̄васена раматӣти аджджхаттарато. саматхавасена сама̄дхийатӣти сама̄хито. аттани самбхаватӣти аттасамбхаво, там̣ аттасамбхавам̣. муни самбуддхо самбхавам̣ бхавасан̇кха̄рам̣ тулан̃ча атулан̃ча авассаджи, аджджхаттарато сама̄хито кавачам̣ абхинди ива, евам̣ аттасамбхавам̣ абхинди пада̄лайӣти йоджана̄ ка̄табба̄. атха ва̄ муни самбуддхо ‘‘пан̃чаккхандха̄ аничча̄ дуккха̄ анатта̄ випарин̣а̄мадхамма̄, нибба̄нам̣ пана ниччам̣ сукхам̣ асан̇кхатам̣ авипарин̣а̄мадхамма’’нти тулам̣ тулайанто атулам̣ нибба̄нам̣ дисва̄ самбхавам̣ бхавасан̇кха̄рам̣ арийамаггена авассаджи. катхам̣ авассаджи? со хи муни випассана̄васена аджджхаттарато ча хутва̄, саматхавасена упача̄раппана̄су сама̄хито ча хутва̄ кавачам̣ абхинди ива, евам̣ аттасамбхавам̣ аттани сан̃джа̄там̣ килесам̣ абхинди пада̄лайи, килеса̄бха̄вена камман̃ча джахӣти га̄тха̄ттхо гахетаббо.
‘‘туламатулан̃ча самбхава’’нти пан̃н̃атти саббадхамма̄нам̣ абхин̃н̃а̄йа пан̃н̃а̄панато абхин̃н̃а̄пан̃н̃атти на̄ма, дхаммапат̣исамбхида̄йа никкхепасса ча пан̃н̃а̄панато никкхепапан̃н̃атти на̄ма, ‘‘бхавасан̇кха̄рамавассаджи мунӣ’’ти пан̃н̃атти самудайасса паричча̄гасса ча пан̃н̃а̄панато паричча̄гапан̃н̃атти на̄ма, дуккхасса парин̃н̃а̄йа ча пан̃н̃а̄панато парин̃н̃а̄пан̃н̃атти на̄ма, ‘‘аджджхаттарато сама̄хито’’ти пан̃н̃атти ка̄йагата̄йа сатийа̄ бха̄вана̄йа ча пан̃н̃а̄панато бха̄вана̄пан̃н̃атти на̄ма, читтекаггата̄йа т̣хитийа̄ ча пан̃н̃а̄панато т̣хитипан̃н̃атти на̄ма, ‘‘абхинди кавачамиваттасамбхава’’нти пан̃н̃атти читтасса абхиниббида̄йа ча пан̃н̃а̄панато абхиниббида̄пан̃н̃атти на̄ма, саббан̃н̃ута̄йа упа̄да̄насса ча пан̃н̃а̄панато упа̄да̄напан̃н̃атти на̄ма, авиджджа̄н̣д̣акоса̄нам̣ пада̄лана̄йа ча пан̃н̃а̄панато пада̄лапан̃н̃атти на̄ма, ‘‘йатха̄вутто пан̃н̃аттиппабхедо кена саддахитаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘тена̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣. татха̄вуттасса пан̃н̃аттиппабхедасса самбхавато бхагава̄ йам̣ ‘‘туламатула’’нтиа̄дига̄тхама̄ха, татха̄самбхавато йатха̄вутта̄йа га̄тха̄йа йатха̄вутто пан̃н̃аттиппабхедо саддахитабботи.
‘‘туламатулан̃ча̄’’тиа̄дига̄тха̄йам̣ пан̃н̃аттиппабхедо а̄чарийена вибхатто, амхехи ча н̃а̄то.
‘йо дуккхамаддаккхи йатонида̄нам̣, ка̄месу со джанту катхам̣ намеййа;
ка̄ма̄ хи локе сан̇готи н̃атва̄, тесам̣ сатӣма̄ винайа̄йа сиккхе’ти. –
га̄тха̄йам̣ пана катхам̣ пан̃н̃аттибхедо вибхатто’’ти ваттаббатта̄ ‘‘йо дуккхамаддаккхӣ’’тиа̄ди вуттам̣. йо а̄раддхавипассако джанту йатонида̄нам̣ саббам̣ тебхӯмакам̣ хетупхалам̣ дуккхам̣ аддаккхи, со а̄раддхавипассако джанту ка̄месу катхам̣ намеййа наметум̣ на̄рахати. ка̄ма̄ локе ‘‘сан̇го’’ти хи йасма̄ пасситабба̄, тасма̄ наметум̣ на̄рахати, ити етам̣ дуккхабха̄вам̣ дуккхахетубха̄вам̣ н̃атва̄ тесам̣ ка̄ма̄нам̣ винайа̄йа вӯпасама̄йа сатима̄ ка̄йагата̄сатисампанно тӣн̣и сиккха̄ни сиккхе сиккхеййа̄ти га̄тха̄ттхо сан̇кхепена вин̃н̃а̄таббо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ (нетти. ат̣т̣ха. 41) пана виттха̄рена сам̣ван̣н̣ито.
‘‘йо дуккха’’нти пан̃н̃атти дуккхасса вевачанасса ча парин̃н̃а̄йа ча пан̃н̃а̄панато вевачанапан̃н̃атти, парин̃н̃а̄пан̃н̃атти ча хоти. ‘‘йатонида̄на’’нти пан̃н̃атти самудайасса пабхавасса ча паха̄насса ча пан̃н̃а̄панато пабхавапан̃н̃атти чева паха̄напан̃н̃атти ча хоти. ‘‘аддаккхӣ’’ти пан̃н̃атти н̃а̄н̣ачаккхусса вевачанасса ча пат̣иведхасса ча пан̃н̃а̄панато вевачанапан̃н̃атти чева пат̣иведхапан̃н̃атти ча хоти. ‘‘ка̄месу со джанту катхам̣ намеййа̄’’ти пан̃н̃атти ка̄матан̣ха̄йа вевачанасса ча анабхинивисасса ча пан̃н̃а̄панато вевачанапан̃н̃атти чева анабхинивесапан̃н̃атти ча хоти. ‘‘ка̄ма̄ хи локе сан̇готи н̃атва̄’’ти пан̃н̃атти ка̄ма̄нам̣ паччаттхикато дассанасса ча пан̃н̃а̄панато дассанапан̃н̃атти на̄ма. ка̄ма̄ хи анаттхаджа̄нанато паччаттхикасадиса̄.
‘‘кӣдиса̄ хутва̄ анаттхаджанака̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘ка̄ма̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. ка̄ма̄ ра̄гаггиа̄дӣхи антодайханато ан̇га̄рака̄сӯпама̄ ча, пӯтибха̄ва̄паджджанато мам̣сапесӯпама̄ ча, бахи ан̃н̃ена дайханато па̄вакакаппа̄ джалитаггиккхандхӯпама̄ ча, патит̣т̣ха̄на̄бха̄вато папа̄тӯпама̄ ча, висасадисехи доса̄дӣхи парахим̣санато урагопама̄ ча. ‘‘тесам̣ сатӣма̄’’ти пан̃н̃атти паха̄на̄йа апачайасса ча пан̃н̃а̄панато апачайапан̃н̃атти на̄ма, ка̄йагата̄йа сатийа̄ никкхепасса ча пан̃н̃а̄панато никкхепапан̃н̃атти на̄ма, маггасса бха̄вана̄йа ча пан̃н̃а̄панато бха̄вана̄пан̃н̃атти на̄ма. ‘‘винайа̄йа сиккхе’’ти пан̃н̃аттира̄гавинайасса досавинайасса мохавинайасса пат̣иведхасса ча пан̃н̃а̄панато пат̣иведхапан̃н̃атти на̄ма. ‘‘джантӯ’’ти пан̃н̃атти йогисса вевачанасса ча пан̃н̃а̄панато вевачанапан̃н̃атти на̄ма.
‘‘джантӯти са̄ман̃н̃асаттава̄чако саддо касма̄ йогива̄чакоти вин̃н̃а̄таббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘йада̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. йогӣ йада̄ йасмим̣ ка̄ле ка̄ма̄ сан̇готи паджа̄на̄ти, тада̄ тасмим̣ ка̄ле со йогӣ ка̄ма̄нам̣ ануппа̄да̄йа кусале дхамме ка̄йагата̄сатиа̄дӣхи уппа̄дайати, со кусале дхамме уппа̄денто йогӣ ануппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ уппа̄да̄йа ва̄йамати кусалавӣрийам̣ кароти, тасма̄ йогӣва̄чако джантусаддоти вин̃н̃а̄таббо. ‘‘джантӯ’’ти айам̣ пан̃н̃атти аппаттасса кусаласса джха̄надхамма̄дикасса паттийа̄ ва̄йа̄масса ча пан̃н̃а̄панато ва̄йа̄мапан̃н̃атти на̄ма, ораматтика̄йа асантут̣т̣хийа̄ никкхепасса ча пан̃н̃а̄панато никкхепапан̃н̃атти на̄ма. ‘‘со ануппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ уппа̄да̄йа ва̄йаматӣ’’ти айам̣ пан̃н̃атти ва̄йа̄мапан̃н̃атти, ‘‘хетусо уппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ т̣хитийа̄ ва̄йаматӣти пан̃н̃атти катама̄ пан̃н̃аттӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха со уппанна̄на’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха тасмим̣ ‘‘ануппанна̄на’’нтиа̄димхи. ‘‘со уппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ т̣хитийа̄ ва̄йаматӣ’’ти айам̣ пан̃н̃атти бха̄вана̄йа аппама̄дасса ча пан̃н̃а̄панато аппама̄дапан̃н̃атти на̄ма, вӣрийиндрийасса никкхепасса ча пан̃н̃а̄панато никкхепапан̃н̃атти на̄ма, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ а̄раккхасса ча пан̃н̃а̄панато а̄раккхапан̃н̃атти на̄ма, адхичиттасиккха̄йа т̣хитийа̄ ча пан̃н̃а̄панато т̣хитипан̃н̃атти на̄ма. ‘‘кена йатха̄вуттаппака̄ро пан̃н̃аттиппабхедо саддахитаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘тена̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣.
‘‘йо дуккхамаддаккхи йатонида̄на’’нтиа̄дига̄тха̄йа пан̃н̃аттиппабхедо а̄чарийена вибхатто, амхехи ча н̃а̄то.
‘‘мохасамбандхано локо, бхаббарӯпова диссати;
упадхибандхано ба̄ло, тамаса̄ парива̄рито;
ассирӣ вийа кха̄йати, пассато наттхи кин̃чананти. –
га̄тха̄йам̣ пана катхам̣ пан̃н̃аттиппабхедо вибхатто’’ти ваттаббатта̄ ‘‘мохасамбандхано’’тиа̄ди вуттам̣. таттха мохасамбандханоти мохахетукехи сам̣йоджанехи самбандхо. локоти аппахӣнасам̣йоджано сатталоко. бхаббарӯпова диссатӣти абхаббопи атта̄ бхаббарӯпова бхаббаджа̄тико вийа ба̄ла̄нам̣ авипассака̄нам̣ диссати. упадхибандханоти килесӯпадхӣхи бандхитаббо. йу-паччайо хи камматтхе вихито. упадхӣсу ва̄ килеса̄нам̣ бандханам̣ йасса ба̄ласса̄ти упадхибандхано. две авад̣д̣хийо ла̄ти ган̣ха̄тӣти ба̄ло. тамаса̄ саммохена парива̄рито пат̣иччха̄дито пан̣д̣ита̄нам̣ випассака̄нам̣ ассирӣ вийа сирӣвирахито вийа кха̄йати упат̣т̣ха̄ти. пассато пан̃н̃а̄чаккхуна̄ пассантасса пан̣д̣итасса кин̃чанам̣ наттхӣти сан̇кхепаттхо дат̣т̣хаббо.
‘‘мохасамбандхано локо’’ти пан̃н̃атти мохасӣсена гахита̄нам̣ випалла̄са̄нам̣ десана̄йа пан̃н̃а̄панато десана̄пан̃н̃атти на̄ма. ‘‘бхаббарӯпова диссатӣ’’ти пан̃н̃атти локасса випарӣтасса випарӣта̄ка̄рена упат̣т̣хахантасса пан̃н̃а̄панато випарӣтапан̃н̃атти на̄ма. ‘‘упадхибандхано ба̄ло’’ти пан̃н̃атти па̄пака̄нам̣ иччха̄вачара̄нам̣ пабхавасса пан̃н̃а̄панато пабхавапан̃н̃атти на̄ма. ‘‘упадхибандхано ба̄ло’’ти пан̃н̃атти парийут̣т̣ха̄на̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ бандханакиччасса пан̃н̃а̄панато киччапан̃н̃атти на̄ма. ‘‘упадхибандхано ба̄ло’’ти пан̃н̃атти килеса̄нам̣ бандханабаламӯханабала̄нам̣ пан̃н̃а̄панато балапан̃н̃атти на̄ма. ‘‘упадхибандхано ба̄ло’’ти пан̃н̃атти сан̇кха̄ра̄нам̣ вирухана̄йа пан̃н̃а̄панато вирухана̄пан̃н̃атти на̄ма. ‘‘тамаса̄ парива̄рито’’ти пан̃н̃атти авиджджандхака̄расса десана̄йа пан̃н̃а̄панато десана̄пан̃н̃атти на̄ма, авиджджандхака̄расса вевачанасса ча пан̃н̃а̄панато вевачанапан̃н̃атти на̄ма. ‘‘ассирӣ вийа кха̄йатӣ’’ти пан̃н̃атти диббачаккхусса дассанакирийа̄йа пан̃н̃а̄панато дассанапан̃н̃атти на̄ма. ‘‘ассирӣ вийа кха̄йатӣ’’ти пан̃н̃атти пан̃н̃а̄чаккхусса никкхепасса пан̃н̃а̄панато никкхепапан̃н̃атти на̄ма. ‘‘пассато наттхи кин̃чана’’нти пан̃н̃атти сатта̄нам̣ арийа̄нам̣ пат̣иведхасса пан̃н̃а̄панато пат̣иведхапан̃н̃атти на̄ма.
‘‘катамам̣ кин̃чана’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘ра̄го кин̃чана’’нтиа̄ди вуттам̣. ‘‘йатха̄вутто пан̃н̃аттиппабхедо катхам̣ амхехи саддахитаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘тена̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣. йатха̄вуттасса пан̃н̃аттиппабхедасса самбхавато бхагава̄ йам̣ ‘‘мохасамбандхано’’тиа̄дима̄ха, татха̄самбхавато та̄йа га̄тха̄йа йатха̄вутто пан̃н̃аттиппабхедо га̄тха̄нуса̄рена саддахитаббо.
‘‘мохасамбандхано локо’’тиа̄дига̄тха̄йа пан̃н̃аттиппабхедо а̄чарийена вибхатто, амхехи ча н̃а̄то, ‘‘аттхи, бхиккхаве, аджа̄та’нтиа̄дипа̄т̣хасса пан̃н̃аттиппабхедо катхам̣ вибхатто’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘аттхи бхиккхаве’’тиа̄дипа̄л̣има̄ха. ‘‘са̄ пана па̄л̣и киматтхам̣ бхагавата̄ вутта̄’’ти че пуччхеййа? параматтхато авиджджама̄натта̄ нибба̄нам̣ наттхи, тасма̄ ‘‘аттхи нибба̄на’’нти вачанам̣ сасависа̄н̣авачанам̣ вийа анаттхам̣, воха̄раматтаметанти ваданта̄нам̣ миччха̄ва̄дам̣ бхан̃джитум̣ бхагавата̄ вутта̄ти дат̣т̣хабба̄.
куточипи аджа̄татта̄ абхӯтатта̄ аджа̄там̣ абхӯтам̣. паччайехи акататта̄ акатам̣. сан̇кхата̄бха̄вато асан̇кхатам̣ нибба̄нам̣ аттхи. етам̣ аджа̄та̄дикам̣ нибба̄нам̣ но че абхависса, евам̣ сати ниссаран̣ам̣ на пан̃н̃а̄йетха, нибба̄насса ча арийамаггапхала̄нам̣ а̄рамман̣атта̄, маггапхала̄нан̃ча килеса̄нам̣ самуччхинданато пат̣иппассамбханато, самуччхинданена ча тивидхасса ват̣т̣асса апават̣т̣анато аджа̄та̄дикам̣ нибба̄нам̣ аттхийева̄ти дат̣т̣хаббам̣.
‘‘аттхи, бхиккхаве, аджа̄там̣…пе… асан̇кхата’’нти айам̣ пан̃н̃атти нибба̄насса десана̄пан̃н̃атти ча нибба̄насса вевачанапан̃н̃атти ча хоти. ‘‘найидха джа̄тасса…пе… пан̃н̃а̄йетха̄’’ти айам̣ пан̃н̃атти сан̇кхатасса вевачанапан̃н̃атти ча сан̇кхатасса упанайанапан̃н̃атти ча хоти. ‘‘йасма̄ ча…пе… асан̇кхата’’нти айам̣ пан̃н̃атти нибба̄насса вевачанапан̃н̃атти ча нибба̄насса джотана̄пан̃н̃атти ча хоти. ‘‘йасма̄ джа̄тасса…пе… пан̃н̃а̄йатӣ’’ти айам̣ пан̃н̃атти нибба̄насса вевачанапан̃н̃атти ча маггасса сам̣са̄рато ниййа̄никапан̃н̃атти ча ниссаран̣апан̃н̃атти ча хотӣти пан̃н̃аттивисесо пан̣д̣итехи ниддха̄ретва̄ гахетаббо.
‘‘йатха̄вутто нибба̄насса пан̃н̃аттиппабхедо кена саддахитаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘тена̄ха бхагава̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘тена̄ха а̄йасма̄’’тиа̄дйа̄нусандхйа̄диаттхо чева ‘‘нийутто пан̃н̃аттиха̄ро’’ти анусандхйа̄диаттхо ча вуттанайа̄нуса̄рена ведитаббо.
ити пан̃н̃аттиха̄равибхан̇ге саттибала̄нурӯпа̄ рачита̄
вибха̄вана̄ нит̣т̣хита̄.
пан̣д̣итехи пана ат̣т̣хакатха̄т̣ӣка̄нуса̄рена гамбхӣраттхо виттха̄рато вибхаджитва̄ гахетабботи.