12. отаран̣аха̄равибхан̇гавибха̄вана̄

42. йена йена сам̣ван̣н̣ана̄висесабхӯтена пан̃н̃аттиха̄равибхан̇гена пан̃н̃аттийо вибхатта̄, со сам̣ван̣н̣ана̄висесабхӯто вибхан̇го парипун̣н̣о, ‘‘катамо отаран̣о ха̄равибхан̇го’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха катамо отаран̣о ха̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. таттха таттха̄ти тесу ниддит̣т̣хесу сол̣асасу десана̄ха̄ра̄дӣсу катамо сам̣ван̣н̣ана̄висесо отаран̣о ха̄ро отаран̣аха̄равибхан̇го на̄ма̄ти пуччхати. ‘‘йо ча пат̣иччуппа̄до’’тиа̄диниддесасса ида̄ни майа̄ вуччама̄но ‘‘уддхам̣ адхо саббадхи виппамутто’’тиа̄дико виттха̄расам̣ван̣н̣ана̄висесо отаран̣о ха̄ро отаран̣аха̄равибхан̇го на̄ма̄ти гахетаббо.

таттха па̄т̣хе ‘‘катаме пат̣иччасамуппа̄да̄дайо ниддха̄ретва̄ катамехи ниддха̄ритехи дхаммехи отаратӣ’’ти пуччхитаббатта̄ имасмим̣ па̄т̣хе име пат̣иччасамуппа̄да̄дайо ниддха̄ретва̄ имехи ниддха̄ритехи дхаммехи отаратӣти дассетум̣ ‘‘уддхам̣ адхо саббадхи виппамутто’’тиа̄ди вуттам̣. таттха уддханти ка̄мадха̄туто уддхам̣ упарибха̄ге паватта̄йа рӯпадха̄туарӯпадха̄туйа̄. адхоти рӯпадха̄туто хет̣т̣ха̄бха̄ге паватта̄йа ка̄мадха̄туйа̄. саббадхӣти саббасмим̣ ка̄марӯпаарӯпадха̄тумхи. виппамуттоти пат̣исандхивасена аппаваттанато виппамутто асеккхо. айам̣ секкхо дассанамаггена сакка̄йадит̣т̣хийа̄ самуггха̄татта̄ ‘‘ахам̣ асмӣ’’ти ана̄нупассӣ вихарати. евам̣ секкха̄йа вимуттийа̄ чева асеккха̄йа вимуттийа̄ ча секкхо чева асеккхо ча атин̣н̣апуббам̣ огхам̣ апунаббхава̄йа вимутто удата̄рӣти га̄тха̄ттхо гахетаббо.

тасмим̣ га̄тха̄па̄т̣хе ‘‘катаме ниддха̄ретва̄ катамехи отаратӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘уддханти рӯпадха̄тӯ’’тиа̄ди вуттам̣. уддханти мануссалокато уддхам̣ ча̄тумаха̄ра̄джика̄дайопи гахита̄ти аттхасамбхавато там̣ ниваттетум̣ ‘‘рӯпадха̄ту арӯпадха̄тӯ’’ти вуттам̣. адхоти мануссабхавато адхо чатта̄ро апа̄йабхӯмийо ча гахита̄ти аттхасамбхавато там̣ ниваттетум̣ ‘‘ка̄мадха̄тӯ’’ти вуттам̣. саббадхӣти чатубхӯмикети аттхасамбхавато ‘‘тедха̄туке’’ти вуттам̣. айам̣ асеккха̄ вимуттӣти вимуттасса асеккхасса йа̄ вира̄гата̄ аттхи, айампи вира̄гата̄ асеккхапхалавимутти. ‘‘уддхам̣ адхо саббадхи виппамутто’’ти па̄т̣хе вуттаппака̄ра̄ айам̣ асеккха̄ вимутти ниддха̄рита̄ти аттхо. ниддха̄рита̄йа асеккха̄йа вимуттийа̄ йа̄ни саддха̄дипан̃чиндрийа̄ни ниддха̄рита̄ни, та̄нийева асеккха̄ни пан̃чиндрийа̄ни бхаванти. айам̣ вуттаппака̄ра̄ отаран̣а̄ индрийехи вимуттийа̄ отаран̣а̄ на̄ма павесана̄ на̄ма.

та̄нийева асеккха̄ни пан̃чиндрийа̄ни виджджа̄йа упака̄ракатта̄, пан̃н̃а̄падат̣т̣ха̄натта̄ ва̄ виджджа̄ бхаванти. виджджуппа̄да̄ та̄диса̄йа виджджа̄йа уппа̄да̄ уппа̄дахетуто авиджджа̄ниродхо авиджджа̄йа ниродхо хоти…пе… дуккхаккхандхасса ниродхо хоти, айам̣ вуттаппака̄ра̄ отаран̣а̄ пат̣иччасамуппа̄дехи отаран̣а̄ на̄ма.

та̄нийева асеккха̄ни пан̃чиндрийа̄ни тӣхи кхандхехи сан̇гахита̄ни саддха̄вӣрийехи сӣласамбхавато, сатийа̄ ча пан̃н̃а̄нуваттакатта̄. сеса̄ вуттанайа̄нуса̄рена ведитабба̄.

‘‘уддхам̣ адхо саббадхи виппамутто’’ти па̄т̣хе ниддха̄ретва̄ отаран̣а̄ а̄чарийена вибхатта̄, амхехи ча н̃а̄та̄, ‘‘айам̣ ахасмӣти ана̄нупассӣ’’ти па̄т̣хе ‘‘катаме ниддха̄ретва̄ катамехи отаран̣ехи отаратӣ’’ти ваттаббатта̄ ‘‘айам̣ ахасмӣти ана̄нупассӣти айам̣ сакка̄йадит̣т̣хийа̄’’тиа̄ди вуттам̣. йо айам̣ секкхо ‘‘ахамасмӣ’’ти на̄нупассӣ, тасса секкхасса сакка̄йадит̣т̣хийа̄ йо самуггха̄то аттхи, йа̄ самуггха̄тасан̇кха̄та̄ самуггха̄тавимутти секкха̄ вимутти хоти, тасса̄ секкха̄йа вимуттийа̄ йа̄ни саддха̄дипан̃чиндрийа̄ни ниддха̄рита̄ни, та̄нийева секкха̄ни пан̃чиндрийа̄ни бхаванти. айам̣ вуттаппака̄ра̄ отаран̣а̄ индрийехи отаран̣а̄ на̄ма. сеса̄ вуттанайа̄нуса̄рена ведитабба̄.

43. ‘‘уддхам̣ адхо’’тиа̄дига̄тха̄йам̣ отаран̣а̄ а̄чарийена вибхатта̄, амхехи ча н̃а̄та̄, ‘‘нисситасса чалита’’нтиа̄дипа̄т̣хе ‘‘катаме ниддха̄ретва̄ катамехи отаратӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘нисситасса чалитам̣, анисситасса чалитам̣ наттхӣ’’тиа̄ди вуттам̣. нисситасса пуггаласса чалитам̣ чаланам̣ аттхи, анисситасса пуггаласса чалитам̣ чаланам̣ наттхи. чалите чалане асати пассаддхи бхавати, пассаддхийа̄ сати виджджама̄на̄йа нати на хоти, натийа̄ асати авиджджама̄на̄йа а̄гатигати на хоти, а̄гатигатийа̄ асати авиджджама̄на̄йа чутӯпапа̄то на хоти, чутӯпапа̄те асати авиджджама̄не идха чхасу аджджхаттика̄йатанесу атта̄нам̣ нева пассати, хурам̣ ва̄ чхасу ба̄хира̄йатанесу атта̄нам̣ на пассати, убхайам̣ антарена ваджджетва̄ пхасса̄дисамуда̄йесу дхаммесу атта̄нам̣ на пассати, есова пат̣иччасамуппа̄до ‘‘авиджджа̄ниродха̄’’тиа̄дико дуккхасса анто аваса̄нам̣ каротӣти аттхо.

нисситасса чалитанти еттха ‘‘ниссайо кативидхо’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘нисситасса чалитанти ниссайо на̄ма̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄ти тесу дувидхесу тан̣ха̄ниссайадит̣т̣хиниссайесу йа̄ четана̄ раттасса пуггаласса ниддха̄рита̄, айам̣ четана̄дхаммо тан̣ха̄ниссайо на̄ма. йа̄ четана̄ мӯл̣хасса пуггаласса ниддха̄рита̄. айам̣ четана̄дхаммо дит̣т̣хиниссайо на̄ма. са̄ дувидха̄ четана̄ пана сан̇кха̄ра̄ на̄ма. сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣…пе… саббо пат̣иччасамуппа̄до ниддха̄рито. айам̣ вуттаппака̄ра̄ отаран̣а̄ пат̣иччасамуппа̄дехи отаран̣а̄ на̄ма.

таттха̄ти тасмим̣ тан̣ха̄ниссайадит̣т̣хиниссайе йа̄ ведана̄ раттасса пуггаласса ниддха̄рита̄, айам̣ сукха̄ ведана̄. йа̄ четана̄ саммӯл̣хасса пуггаласса ниддха̄рита̄, айам̣ адуккхамасукха̄ ведана̄. йебхуййена сеса̄ вуттанайа̄нуса̄рена ведитабба̄.

44. ‘‘нисситасса чалита’’нтиа̄дипа̄т̣хе отаран̣а̄ а̄чарийена вибхатта̄, амхехи ча н̃а̄та̄.

‘‘йе кечи сока̄ паридевита̄ ва̄…пе…

пийам̣ на кайира̄тха кухин̃чи локе’’ти. –

га̄тха̄па̄т̣хе ‘‘катаме ниддха̄ретва̄ катамехи отаратӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘йе кечи сока̄’’тиа̄ди вуттам̣. йе кечи сока̄ ва̄ йа̄ ка̄чи паридевита̄ ва̄ анекарӯпа̄ йа̄ ка̄чи дуккха̄ ва̄ локасмим̣ самбхаванти. ете сока̄дайо пийам̣ пат̣ичча пабхаванти, пийе асанте ете сока̄дайо на бхаванти. тасма̄ пийе асанте сока̄дӣнам̣ абха̄вато йесам̣ вӣтасока̄нам̣ кухин̃чи локепи наттхи, те вӣтасока̄ сукхино бхаванти. тасма̄ вӣтасока̄нам̣ сукхасампаннатта̄ асокам̣ вираджам̣ паттхайа̄но саппурисо кухин̃чи локе пийам̣ на кайира̄тха̄ти га̄тха̄ттхо.

‘‘йе кечи сока̄ паридевита̄ ва̄, дуккха̄ ча локасмиманекарӯпа̄ пийам̣ пат̣ичча пабхаванти ете’’ти еттха па̄т̣хе йа̄ ведана̄ ниддха̄рита̄, айам̣ дуккха̄ ведана̄. сеса̄ вуттанайа̄нуса̄рена ведитабба̄.

‘‘йе кечи сока̄’’тиа̄дига̄тха̄па̄т̣хе отаран̣а̄ а̄чарийена вибхатта̄, амхехи ча н̃а̄та̄, ‘‘ка̄мам̣ ка̄майама̄насса̄’’тиа̄дига̄тха̄па̄т̣хе ‘‘катаме ниддха̄ретва̄ катамехи отаратӣ’’ти ваттаббатта̄ ‘‘ка̄мам̣ ка̄майама̄насса̄’’тиа̄ди вуттам̣. тассам̣ га̄тха̄йам̣ аттхо хет̣т̣ха̄ вуттова.

таттха̄ти тасмим̣ ‘‘пӣтимано хотӣ’’ти па̄т̣хе йа̄ пӣтиманата̄ вутта̄ ниддха̄рита̄, айам̣ пӣтиманата̄ анунайо хоти. ‘‘саллавиддхова руппатӣ’’ти па̄т̣хе йам̣ руппанам̣ а̄ха, идам̣ руппанам̣ пат̣игхам̣ хоти, анунайо ча пат̣игхан̃ча ниддха̄рита̄ти аттхо.

‘‘анунайе ча пат̣игхе ча ниддха̄рите катамо дхаммо ниддха̄рито’’ти ваттаббатта̄ ‘‘анунайо пат̣игхан̃ча пана тан̣ха̄паккхо’’ти вуттам̣. тан̣ха̄паккхоти тан̣ха̄паккхатта̄ тан̣ха̄ ниддха̄рита̄. ‘‘анунайо тан̣ха̄паккхо хоту, пат̣игхам̣ пана тан̣ха̄паккхам̣ на сийа̄’’ти че вадеййа? пат̣игхасса аттасинехавасена паваттанато пат̣игхампи тан̣ха̄паккхам̣ хоти. ‘‘тан̣ха̄йа ниддха̄рита̄йа катамо ниддха̄рито’’ти ваттаббатта̄ ‘‘тан̣ха̄йа ча пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. дасаннам̣ рӯпа̄йатана̄нам̣ тан̣ха̄йа падат̣т̣ха̄натта̄ даса рӯпа̄ни а̄йатана̄ни ниддха̄рита̄ни. айам̣ вуттаппака̄ра̄ отаран̣а̄ а̄йатанехи отаран̣а̄ на̄ма. сутте а̄гата̄ пат̣иччасамуппа̄да̄дайо тена сам̣ван̣н̣ана̄висесена найена ниддха̄рита̄, суттаттхамукхена ва̄ ниддха̄рита̄, тена…пе… найена ниддха̄ритесу пат̣иччасамуппа̄да̄дӣсу йо сам̣ван̣н̣ана̄найависесо тадаттхава̄чакавасена ва̄ тадаттхан̃а̄пакавасена ва̄ отарати пависати самосарати, со сам̣ван̣н̣ана̄найависесо отаран̣о ха̄ро на̄ма̄ти адхиппа̄йо дат̣т̣хаббо. сесесупи вуттанайа̄нуса̄рена отаран̣а̄ гахетабба̄. ‘‘тена̄ха а̄йасма̄’’тиа̄дйа̄нусандхйа̄диаттхо чева ‘‘нийутто отаран̣о ха̄ро’’ти анусандхйа̄диаттхо ча вуттанайа̄нуса̄рена ведитаббо.

ити отаран̣аха̄равибхан̇ге саттибала̄нурӯпа̄ рачита̄

вибха̄вана̄ нит̣т̣хита̄.

пан̣д̣итехи пана ат̣т̣хакатха̄т̣ӣка̄нуса̄рена гамбхӣраттхо виттха̄рато вибхаджитва̄ гахетабботи.