10. вевачанаха̄равибхан̇гавибха̄вана̄

37. йена йена сам̣ван̣н̣ана̄висесабхӯтена паваттанаха̄равибхан̇гена париваттетабба̄ суттаттха̄ вибхатта̄, со сам̣ван̣н̣ана̄висесабхӯто париваттанаха̄равибхан̇го парипун̣н̣о, ‘‘катамо вевачанаха̄равибхан̇го’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха катамо вевачано ха̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. таттха таттха̄ти тесу ниддит̣т̣хесу сол̣асасу десана̄ха̄ра̄дӣсу катамо сам̣ван̣н̣ана̄висесо вевачано ха̄ро вевачанаха̄равибхан̇го на̄ма̄ти пуччхати. ‘‘вевачана̄ни бахӯнӣ’’тиа̄диниддесасса ида̄ни майа̄ вуччама̄но ‘‘екам̣ бхагава̄ дхамма’’нтиа̄дико виттха̄расам̣ван̣н̣ана̄висесо вевачано ха̄ро вевачанаха̄равибхан̇го на̄ма̄ти аттхо гахетаббо. ‘‘йа̄ни вевачана̄ни ниддха̄рита̄ни, катама̄ни та̄ни вевачана̄нӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘йатха̄ ека’’нтиа̄ди вуттам̣. екам̣ вин̃н̃а̄таббам̣ дхаммам̣ сабха̄вадхаммам̣ пан̃н̃а̄петаббам̣ ва̄ дхаммам̣ ан̃н̃аман̃н̃ехи йатха̄ йехи пака̄рехи чева вевачанехи ча бхагава̄ ниддисати, татха̄пака̄ра̄ни вевачана̄ни вин̃н̃а̄табба̄нӣти аттхо. ‘‘та̄ни вевачана̄ни кинти бхагава̄ а̄ха̄’’ти ваттаббатта̄ ‘‘йатха̄ха бхагава̄’’тиа̄ди вуттам̣. йатха̄ йам̣йам̣пака̄ра̄ни вевачана̄ни –

‘‘а̄са̄ ча пиха̄ ча абхинандана̄ ча, анекадха̄тӯсу сара̄ патит̣т̣хита̄;

ан̃н̃а̄н̣амӯлаппабхава̄ паджаппита̄, сабба̄ майа̄ бйантиката̄ самӯлика̄’’ти. –

бхагава̄ а̄ха, там̣там̣пака̄ра̄ни вевачана̄ни вин̃н̃а̄табба̄нӣти аттхо.

екассева дхаммасса анекехи парийа̄йабхӯтехи вевачанехи ниддисане пхалам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ (нетти. ат̣т̣ха. 37) бахудха̄ вуттам̣, тасма̄ амхехи на дасситам̣. ‘‘катама̄ а̄са̄, катама̄ пиха̄дӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘а̄са̄ на̄ма вуччатӣ’’тиа̄ди вуттам̣. йа̄ бхависсасса аттхасса а̄сӣсана̄ авассам̣ а̄гамиссатӣти йа̄ а̄са̄ асса а̄сӣсантасса пуггаласса уппаджджати, тасса а̄сӣсана̄ ‘‘а̄са̄ на̄ма̄’’ти вуччати. ваттама̄насса йа̄ паттхана̄ асса паттхайантасса уппаджджати, сеййатарам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ дисва̄ ‘‘едисо ахам̣ бхавеййа’’нти йа̄ пиха̄ асса пихайантасса уппаджджати, са̄ паттхана̄ ‘‘пиха̄ на̄ма̄’’ти вуччати. ана̄гататтхам̣ а̄раббха паватта̄ тан̣ха̄ ‘‘а̄са̄’’ти вуччати, ана̄гатапаччуппаннаттхам̣ а̄раббха паватта̄ тан̣ха̄ ‘‘пиха̄’’ти вуччати, татха̄пи тан̣ха̄бха̄вена екатта̄ еко дхаммова аттхасса иччхитасса ниппхатти аттханиппхатти, пат̣ипа̄лети ета̄йа тан̣ха̄йа̄ти пат̣ипа̄лана̄, аттханиппхаттийа̄ пат̣ипа̄лана̄ти аттханиппхаттипат̣ипа̄лана̄. йа̄ тан̣ха̄ асса па̄лайантасса пуггаласса уппаджджати, са̄ тан̣ха̄ ‘‘абхинандана̄’’ти вуччати.

‘‘йа̄ аттханиппхатти тан̣ха̄йа пат̣ипа̄летабба̄, катама̄ са̄ аттханиппхаттӣ’’ти пуччхитаббатта̄ там̣ аттханиппхаттим̣ саттато ва̄ сан̇кха̄рато ва̄ вибхаджитва̄ дассенто ‘‘пийам̣ ва̄ н̃а̄тим̣, пийам̣ ва̄ дхамма’’нтиа̄дима̄ха. таттха ‘‘н̃а̄ти’’нти имина̄ миттабандхава̄дайопи гахита̄. дхаммам̣ пана пийарӯпа̄рамман̣а̄дикам̣ чхаббидхампи йа̄йа тан̣ха̄йа тан̣хико абхинандати, са̄ тан̣ха̄ ‘‘абхинандана̄ на̄ма̄’’ти вуччати. пат̣иккӯлам̣ н̃а̄тим̣ ва̄ дхаммам̣ ва̄ випалла̄савасена аппат̣иккӯлам̣ н̃а̄тим̣ ва̄ дхаммам̣ ва̄ сабха̄вавасена аппат̣иккӯлато йа̄йа тан̣ха̄йа тан̣хико абхинандати, са̄ тан̣ха̄ ва̄ ‘‘абхинандана̄ на̄ма̄’’ти вуччатӣти йоджетва̄ аттхо гахетаббо.

‘‘йа̄су анека̄су дха̄тӯсу вуттаппака̄ра̄ тан̣ха̄ ‘сара̄’ти бхагавата̄ вутта̄, катама̄ та̄ дха̄туйо’’ти пуччхитаббатта̄ та̄ дха̄туйо сарӯпато дассетум̣ ‘‘чаккхудха̄тӯ’’тиа̄ди вуттам̣.

‘‘та̄су дха̄тӯсу катама̄йа дха̄туйа̄ катама̄ сара̄ патит̣т̣хита̄ паватта̄’’ти пуччхитаббатта̄ има̄йа дха̄туйа̄ айам̣ сара̄ патит̣т̣хита̄ паватта̄ти нийаметва̄ дассетум̣ ‘‘сара̄ти кечи рӯпа̄дхимутта̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха кечӣти сара̄сан̇кха̄та̄йа рӯпатан̣ха̄йа тан̣хика̄ пуггала̄. рӯпа̄дхимутта̄ти рӯпадха̄тусан̇кха̄те а̄рамман̣е адхимутта̄ аджджхосита̄. имина̄ падена рӯпатан̣ха̄сан̇кха̄та̄ сара̄ рӯпадха̄туйа̄ патит̣т̣хита̄ паватта̄ти гахита̄, ‘‘кечи садда̄дхимутта̄’’тиа̄дӣхипи саддатан̣ха̄сан̇кха̄та̄дайо сара̄ саддадха̄туйа̄дӣсу патит̣т̣хита̄ паватта̄ сара̄ва гахита̄. кечи дхамма̄дхимутта̄ти еттха дхаммаггахан̣ена чаккхудха̄тусотадха̄тугха̄надха̄тудживха̄дха̄тука̄йадха̄тусаттавин̃н̃а̄н̣адха̄тудхаммадха̄туйо гахита̄, тасма̄ ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо патит̣т̣ха̄набха̄вена гахита̄пи чхаббидха̄ва гахита̄ти дат̣т̣хабба̄. ‘‘рӯпа̄дхимутта̄дӣсу киттака̄ни пада̄ни тан̣ха̄паккхе тан̣ха̄йа вевачана̄’’ти пуччхитаббатта̄ ета̄диса̄ни еттака̄ни пада̄ни тан̣ха̄паккхе тан̣ха̄вевачана̄нӣти нийаметва̄ дассетум̣ ‘‘таттха йа̄ни чха гехасита̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄ти тесу чхасу рӯпа̄дӣсу. чха гехасита̄ни доманасса̄нӣти чхасу рӯпа̄дӣсу паваттам̣ тан̣ха̄пемам̣ нисса̄йа паватта̄ни чха доманасса̄ни. еса найо сесесупи. ‘‘чха упеккха̄ гехасита̄пи бхагавата̄ вутта̄, касма̄ на гахита̄’’ти ваттаббатта̄ ‘‘йа̄ чха упеккха̄ гехасита̄, айам̣ дит̣т̣хипаккхо’’ти вуттам̣, дит̣т̣хипаккхатта̄ на гахита̄ти аттхо.

38. ‘‘катхам̣ вуттаппака̄ра̄ тан̣ха̄ ева гахита̄’’ти ваттаббатта̄ ‘‘са̄йева паттхана̄ка̄рена̄’’тиа̄ди вуттам̣. са̄ вуттаппака̄ра̄ ева тан̣ха̄ паттхана̄ка̄рена паваттанато а̄са̄дипарийа̄йена вутта̄, рӯпа̄диа̄рамман̣адхаммесу нанданато ‘‘дхамманандӣ’’ти парийа̄йена вутта̄, рӯпа̄диа̄рамман̣адхаммесу гилитва̄ паринит̣т̣хапети вийа аджджхоса̄йа тит̣т̣ханато ‘‘дхаммаджджхоса̄на’’нти парийа̄йена вутта̄, тасма̄ тан̣ха̄йа вевачана̄ни хонти.

тан̣ха̄йа вевачана̄ни а̄чарийена ниддит̣т̣ха̄ни, амхехи ча н̃а̄та̄ни, ‘‘катама̄ни читтасса вевачана̄нӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘читтам̣ мано’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘а̄рамман̣ам̣ чинтетӣти читтам̣. манати джа̄на̄тӣти мано. виджа̄на̄тӣти вин̃н̃а̄н̣а’’нтиа̄дина̄ аттхо пакаран̣есу (дха. са. ат̣т̣ха. 5) вуттова, тасма̄ амхехи на виттха̄рито. вевачана̄нийева има̄ни имасса вевачана̄нӣти еттака̄нийева катхайисса̄ма. ‘‘пан̃н̃индрийам̣ пан̃н̃а̄бала’’нтиа̄дӣни пан̃н̃а̄вевачана̄ни.

‘‘арахам̣ самма̄самбуддхо’’тиа̄дӣни буддхасса вевачана̄ни. ‘‘та̄ни каттха десита̄нӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘йатха̄ ча буддха̄нуссатийам̣ вутта’’нтиа̄ди вуттам̣. буддха̄нуссатидесана̄йам̣ йатха̄ ча йам̣йам̣пака̄рам̣ вевачанам̣ бхагавата̄ ‘‘итипи со бхагава̄ арахам̣…пе… бхагавато’’ти вуттам̣, етам̣пака̄рам̣ вевачанам̣ буддха̄нуссатийа̄ вевачанам̣ буддхасса вевачананти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘йатха̄ ча дхамма̄нуссатийам̣ вутта’’нтиа̄дӣсупи евамева йоджана̄ ка̄табба̄.

‘‘тена̄ха̄’’тиа̄дйа̄нусандхйа̄диаттхо чева ‘‘нийутто вевачано ха̄ро’’тиа̄нусандхйа̄диаттхо ча вуттанайа̄нуса̄рена ведитаббо.

ити вевачанаха̄равибхан̇ге саттибала̄нурӯпа̄ рачита̄

вибха̄вана̄ нит̣т̣хита̄.

пан̣д̣итехи пана ат̣т̣хакатха̄т̣ӣка̄нуса̄рена гамбхӣраттхо виттха̄рато вибхаджитва̄ гахетабботи.