9. пот̣т̣хапа̄дасуттаван̣н̣ана̄

пот̣т̣хапа̄дапарибба̄джакаваттхуван̣н̣ана̄

406. евам̣ маха̄сӣхана̄дасуттам̣ сам̣ван̣н̣етва̄ ида̄ни пот̣т̣хапа̄дасуттам̣ сам̣ван̣н̣енто йатха̄нупуббам̣ сам̣ван̣н̣анока̄сасса паттабха̄вам̣ вибха̄ветум̣, маха̄сӣхана̄дасуттасса̄нантарам̣ сан̇гӣтасса суттасса пот̣т̣хапа̄дасуттабха̄вам̣ ва̄ пака̄сетум̣ ‘‘евам̣ ме сутам̣…пе… са̄ваттхийанти пот̣т̣хапа̄дасутта’’нти а̄ха. ‘‘са̄ваттхийа’’нти идам̣ самӣпаттхе бхумманти дассетум̣ ‘‘са̄ваттхим̣ упанисса̄йа̄’’ти вуттам̣, чӣвара̄дипаччайапат̣ибаддхата̄йа упаниссайам̣ катва̄ти аттхо. джето на̄ма ра̄джакума̄ро, тена ропитатта̄ сам̣вад̣д̣хитатта̄ парипа̄литатта̄ джетасса ванам̣ упавананти аттхама̄ха ‘‘джетасса кума̄расса ване’’ти. судатто на̄ма гахапати ана̄тха̄нам̣ пин̣д̣асса да̄йакатта̄ ана̄тхапин̣д̣ико. тена джетасса хаттхато ат̣т̣ха̄расахиран̃н̃акот̣исантхаран̣ена там̣ кин̣итва̄ ат̣т̣ха̄расахиран̃н̃акот̣ӣхева сена̄санам̣ ка̄ра̄петва̄ ат̣т̣ха̄расахиран̃н̃акот̣ӣхева виха̄рамахам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ евам̣ чатупан̃н̃а̄сахиран̃н̃акот̣ипаричча̄гена со а̄ра̄мо буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса ниййа̄тито. тена̄ха ‘‘ана̄тхапин̣д̣икена гахапатина̄ а̄ра̄мо ка̄рито’’ти. пуппхапхалапаллава̄дигун̣асампаттийа̄, па̄н̣ино нива̄сапха̄сута̄дина̄ ва̄ висесена паббаджита̄ тато тато а̄гамма раманти ануккан̣т̣хита̄ хутва̄ нивасанти еттха̄ти а̄ра̄мо. атха ва̄ йатха̄вуттагун̣асампаттийа̄ таттха таттха гатепи аттано аббхантаре а̄нетва̄ раметӣти а̄ра̄мо.

пхот̣о йасса па̄десу джа̄тоти пот̣т̣хапа̄до. пхот̣о пот̣т̣хоти хи парийа̄йо. парибба̄джако дувидхо чханнапарибба̄джако, аччханнапарибба̄джако ча. таттха аччханнапарибба̄джакопи ачелако а̄джӣвакоти дувидхо. тесу ачелако саббена саббам̣ нагго, а̄джӣвако пана упари екамева ваттхам̣ упакаччхакантаре павесетва̄ парихарати, хет̣т̣ха̄ нагго. айам̣ пана дувидхопеса на хотӣти вуттам̣ ‘‘чханнапарибба̄джако’’ти, ваттхаччха̄йа̄чха̄данапаббаджджӯпагататта̄ чханнапарибба̄джакасан̇кхйам̣ гатоти аттхо. бра̄хман̣амаха̄са̄лоти маха̄вибхавата̄йа маха̄са̄ратам̣ патто бра̄хман̣о. ган̣а̄чарийоти са̄пеккхата̄йа сама̄со. самайанти са̄ман̃н̃аниддесо, екасесаниддесо ва̄, там̣ там̣ самайанти аттхо. павадантӣти пака̄рато ваданти, аттана̄ аттана̄ уггахитанийа̄мена йатха̄ татха̄ самайам̣ вадантӣти аттхо. та̄руккхоти тасса на̄мам̣. пабхути саддена тодеййаджа̄н̣усон̣ӣсон̣адан̣д̣акӯт̣аданта̄дике сан̇ган̣ха̄ти, а̄дисаддена пана чханнапарибба̄джака̄дике. тиндуко на̄ма ка̄л̣аккхандхаруккхо. чӣранти панти. тиндука̄ чӣрам̣ еттха сантӣти тиндукачӣро. татха̄ ека̄ са̄ла̄ еттха̄ти екаса̄лако. бхӯтапуббагатийа̄ таматтхам̣ виттха̄рато дассенто ‘‘йасма̄’’тиа̄дима̄ха. ити катва̄ти имина̄ ка̄ран̣ена. ‘‘тасми’’нтиа̄дина̄ йатха̄па̄т̣хам̣ вибхатйантадассанам̣.

анека̄ка̄ра̄навасесан̃еййаттхавибха̄гато, апара̄паруппаттито ча бхагавато н̃а̄н̣ам̣ локе паттхат̣амива хотӣти вуттам̣ ‘‘саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ паттхаритва̄’’ти, йато тасса н̃а̄н̣аджа̄лата̄ вуччати. венеййа̄нам̣ тадантогадхабха̄во хет̣т̣ха̄ вуттова. венеййасаттапаригган̣ханаттхам̣ саманна̄ха̄ре кате пат̣хамам̣ несам̣ венеййабха̄венева упат̣т̣ха̄нам̣ хоти, атха саран̣агамана̄дивасена киччаниппхатти вӣмам̣сӣйатӣти а̄ха ‘‘кинну кхо бхависсатӣти упапариккханто’’ти. ниродханти сан̃н̃а̄ниродхам̣. ниродха̄ вут̣т̣ха̄нанти тато ниродхато вут̣т̣ха̄нам̣ сан̃н̃уппаттим̣. саббабуддха̄нам̣ н̃а̄н̣ена сам̣сандитва̄ти йатха̄ те ниродхам̣, ниродхато вут̣т̣ха̄нан̃ча бйа̄карим̣су, бйа̄кариссанти ча, татха̄ бйа̄каран̣авасена сам̣сандитва̄. катипа̄хаччайена̄ти двӣхатӣхаччайена. па̄л̣ийамева хи имаматтхам̣ ваккхати. саран̣ам̣ гамиссатӣти ‘‘саран̣а’’мити гамиссати. ‘‘хаттхиса̄рипуттоти хаттхиса̄рино путто’’ти (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.406) а̄чарийена вуттам̣. адхуна̄ пана ‘‘читто хаттхиса̄рипутто’’ твева па̄т̣хо диссати, читто на̄ма хаттха̄чарийасса путтоти аттхо.

сураттадупат̣т̣анти раджанена самма̄ раттам̣ дигун̣ам̣ антарава̄сакам̣ париваттанавасена нива̄сетва̄. ‘‘йугандхарапаббатам̣ париккхипитва̄’’ти идам̣ парикаппавачанам̣ ‘‘та̄дисо аттхи че, там̣ вийа̄’’ти. мегхаван̣н̣анти раттамегхаван̣н̣ам̣, сан̃джха̄пабха̄нуран̃джитамегхасан̇ка̄санти аттхо. пат̣хамена четтха сан̣т̣ха̄насампаттим̣ дассети, дутийена ван̣н̣асампаттим̣. екам̣саварагатанти ва̄мам̣савараппаваттам̣. татха̄ хи суттанипа̄тат̣т̣хакатха̄йам̣ ван̇гӣсасуттаван̣н̣ана̄йам̣ вуттам̣ ‘‘екам̣санти ча ва̄мам̣сам̣ па̄рупитва̄ т̣хитассетам̣ адхивачанам̣. йато йатха̄ ва̄мам̣сам̣ па̄рупитва̄ т̣хитам̣ хоти, татха̄ чӣварам̣ катва̄ти евамассаттхо ведитаббо’’ти [су. ни. ат̣т̣ха. нигродхакаппасутта (ван̇гӣсасутта) ван̣н̣ана̄] таттха етанти ‘‘екам̣сам̣ чӣварам̣ катва̄’’ти вачанам̣. йатоти йатха̄вуттавачанасса па̄рупитва̄ т̣хитассева адхивачанатта̄ евамасса аттхо ведитабботи самбандхо. паччаггханти екам̣ катва̄ анадхит̣т̣хитака̄ле па̄т̣еккам̣ махаггхам̣, паччаггхам̣ ва̄ абхинавам̣, аббхун̣хе тан̇кхан̣е ниббаттанти аттхо. пуриман̃четтха аттхавикаппам̣ кечи на иччхати. татха̄ хи а̄чарийенева уда̄нат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣ ‘‘паччаггхети абхинаве, паччекам̣ махаггхата̄йа паччаггхети кечи, там̣ на сундарам̣. на хи буддха̄ бхагаванто махаггхам̣ пат̣игган̣ханти, парибхун̃джанти ча̄’’ти, идха̄пи тена паччхимойева аттхавикаппо гахито. абхинавата̄йа ‘‘паччаггха’’нти ча идам̣ а̄дито татха̄ ладдхавоха̄рена, анан̃н̃апарибхогата̄йа ча вуттам̣, татха̄ ва̄ саттху адхит̣т̣ха̄нена там̣ паттам̣ саббака̄лам̣ ‘‘паччаггха’’нтвева вуччати. селамайапаттанти муггаван̣н̣асила̄майам̣ чатумаха̄ра̄джадаттийам̣ паттам̣. айамева хи бхагавата̄ ниччапарибхутто патто самачиттасуттаван̣н̣ана̄дӣсупи (а. ни. ат̣т̣ха. 2.2.37) татха̄ вуттатта̄.

407. аттано ручивасена аджджха̄сайавасена, на парехи усса̄хитоти адхиппа̄йо. ‘‘атиппагабха̄вамева дисва̄’’ти ча идам̣ бхӯтакатханам̣ на та̄ва бхиккха̄чаран̣авела̄ сампатта̄ти дассанаттхам̣. бхагава̄ хи тада̄ ка̄лассева виха̄рато никкханто ‘‘ва̄сана̄бха̄гийа̄йа дхаммадесана̄йа пот̣т̣хапа̄дам̣ анугган̣хисса̄мӣ’’ти. па̄л̣ийам̣ атиппаго кхоти еттха ‘‘паго’’ти идам̣ качча̄йанаматена па-иччупасаггато о-ка̄рага-ка̄ра̄гамане сиддхам̣. па-саддойева па̄тоаттхам̣ вадати. ан̃н̃есам̣ пана саддавидӯнам̣ матена па̄топадамива непа̄тикам̣. тенева таттха таттха ат̣т̣хакатха̄су (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 3.1) вуттам̣ ‘‘атиппаго кхоти ативийа па̄то’’ти. апича пат̣хамам̣ гаччхати дивасабха̄вена паваттатӣти паготи ниббачанам̣ имина̄ дасситам̣. дувидхо кхалусаддо вийа хи паготи саддо на̄манипа̄топасаггавасена тивидхо. еван̃хи идха ‘‘атиппагабха̄вамева дисва̄’’ти вачанам̣ упапаннам̣ хоти.

йам̣нӯна̄ти еса нипа̄то ан̃н̃аттха сам̣сайапаридӣпано, идха пана сам̣сайапатирӯпакапаридӣпанова. касма̄ ‘‘сам̣сайапаридӣпане’’ти вуттам̣, нану буддха̄нам̣ сам̣сайо наттхӣти а̄ха ‘‘буддха̄нан̃ча̄’’тиа̄ди. сам̣сайо на̄ма наттхи бодхимӯле ева тасса самуггха̄т̣итатта̄. паривитаккапуббабха̄готи адхиппетакиччасса пуббабха̄ге паваттапаривитакко. еса̄ти ‘‘карисса̄ма, на карисса̄ма̄’’тиа̄дико еса читта̄ча̄ро саббабуддха̄нам̣ лаббхати самбхавати вича̄ран̣авасенева паваттанато, на пана сам̣сайавасена. тена̄ха̄ти йенеса саббабуддха̄нам̣ лаббхати, тена бхагава̄ евама̄ха̄ти имамева па̄л̣им̣ имасса аттхасса са̄дхакам̣ кароти. айам̣ ат̣т̣хакатха̄то апаро найо – йам̣нӯна̄ти парикаппане нипа̄то. ‘‘упасан̇камеййа’’нти кирийа̄падена вуччама̄нойева хи аттхо анена джотӣйати. тасма̄ ахам̣ йам̣нӯна йади пана упасан̇камеййам̣ са̄дху вата̄ти йоджана̄. ‘‘йади пана̄’’ти идампи тена сама̄наттханти вуттам̣ ‘‘йади пана̄ханти аттхо’’ти.

408. асса̄ти парибба̄джакапариса̄йа. уддхам̣гаманавасена̄ти уннатабахулата̄йа уггантва̄ уггантва̄ паваттанавасена. диса̄су паттхат̣авасена̄ти випулабха̄вена бхӯтапарампара̄йа саббадиса̄су паттхаран̣авасена. еттха ча па̄л̣ийам̣ йатха̄ уннатапа̄йо саддо унна̄до, евам̣ випулабха̄вена упарӯпари паваттопи унна̄дойева̄ти тадубхайам̣ екаджджхам̣ катва̄ ‘‘унна̄динийа̄’’ти вуттам̣, пуна тадубхайамева вибха̄гам̣ катва̄ ‘‘учча̄саддамаха̄садда̄йа̄’’ти. ато па̄л̣инайа̄нурӯпамева аттхам̣ виваратӣти дат̣т̣хаббам̣. ида̄ни парибба̄джакапариса̄йа учча̄саддамаха̄саддата̄ка̄ран̣ам̣, тасса ча паваттиа̄ка̄рам̣ дассенто ‘‘тесан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. ба̄ла̄тапети абхинавуггатасӯрийа̄тапе. ка̄масса̄до на̄ма ка̄магун̣асса̄до. бхавасса̄до на̄ма ка̄мара̄га̄дисахагато бхавесу асса̄до.

сӯрийуггамане кхаджджопанамива ниппабхатам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘кхаджджопанакӯпама̄ джа̄та̄’’ти. ла̄бхасакка̄ропи но парихӣноти аттхо ба̄веруджа̄такена (джа̄. 1.4.154) дӣпетаббо. парисадосоти париса̄йа паваттадосо.

409. сан̣т̣хапесӣти сан̃н̃аманавасена саммадева т̣хапеси. сан̣т̣хапанан̃четтха тираччха̄накатха̄йа ан̃н̃аман̃н̃асмим̣ ага̄равасса чаджа̄панавасена а̄ча̄расиккха̄панам̣, йатха̄вуттадосасса нигӯханан̃ча хотӣти а̄ха ‘‘сиккха̄песӣ’’тиа̄ди. нанти парисам̣. аппасадданти ниссаддам̣ учча̄саддамаха̄садда̄бха̄вам̣. ‘‘еко нисӣдатӣ’’тиа̄ди аттха̄паттидассанам̣. вуддхинти ла̄бхагун̣авуддхим̣. паттхайама̄ноти паттхайанахету. ма̄нанте хи лаккхан̣е, хетумхи ча иччханти саддавидӯ. ида̄ни таматтхам̣ виттха̄ретум̣ ‘‘парибба̄джака̄ кира̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. апараддханти апараджджхитам̣. наппамаджджантӣти пама̄дам̣ на а̄паджджанти, на ага̄равам̣ каронтӣти вуттам̣ хоти.

410. но а̄гате а̄нандоти амха̄кам̣ бхагавати а̄гате а̄нандо пӣти хоти. ‘‘чирассам̣ кхо бханте бхагава̄ имам̣ парийа̄йамака̄сӣ’’ти вачанам̣ пуббепи таттха а̄гатапуббатта̄ вуттавачанамива хотӣти чоданам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ парихаранто ‘‘касма̄ а̄ха̄’’тиа̄дима̄ха. пийасамуда̄ча̄ра̄ти пийа̄ла̄па̄. тасма̄ти татха̄ пийасамуда̄ча̄расса паваттанато. на кевалам̣ айамева, атха кхо ан̃н̃епи паббаджита̄ йебхуййена бхагавато апачитим̣ каронтева̄ти тадан̃н̃есампи ба̄хуллакаммена тадаттхам̣ са̄дхетум̣ ‘‘бхагавантан̃хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘учча̄кулӣната̄йа̄’’ти, маха̄самматара̄джато пат̣т̣ха̄йа асамбхиннакхаттийакулата̄йа̄ти аттхо. татха̄ хи сон̣адан̣д̣ена вуттам̣ ‘‘саман̣о кхалу бхо готамо учча̄кула̄ паббаджито асамбхиннакхаттийакула̄’’ти, (дӣ. ни. 1.304) тена са̄сане аппасанна̄нампи кулага̄равена бхагавати апачитим̣ дассети. етасмим̣ антаре ка̄ на̄ма катха̄ти йатха̄вуттапариччхедаббхантаре кӣдиса̄ на̄ма катха̄. виппаката̄ти а̄раддха̄ хутва̄ апарийосита̄. ‘‘ка̄ катха̄ виппаката̄’’ти пана ваданто аттхато тасса̄ парийоса̄панам̣ пат̣иджа̄на̄ти на̄ма. ка̄ катха̄ти ча ависесачодана̄, тасма̄ йасса̄ тасса̄ саббасса̄пи катха̄йа парийоса̄панам̣ пат̣ин̃н̃а̄там̣ хоти, тан̃ча пат̣иджа̄нанам̣ падесан̃н̃уно ависам̣йанти а̄ха ‘‘йа̄ва…пе… саббан̃н̃упава̄ран̣ам̣ пава̄ресӣ’’ти. еса̄ти парибба̄джакапариса̄йа катхита̄ ра̄джакатха̄дика̄. нисса̄ра̄ти нираттхакабха̄вена са̄рарахита̄.

абхисан̃н̃а̄ниродхакатха̄ван̣н̣ана̄

411. ‘‘тит̣т̣хатеса̄’’ти етасса а̄паннаматтхам̣ дассенто ‘‘саче’’тиа̄дима̄ха. сука̄ран̣анти сундарам̣ аттха̄вахам̣ хита̄вахам̣ ка̄ран̣ам̣. йаттха̄ти ан̃н̃атариссам̣ са̄ла̄йам̣. на̄на̄титтхасан̇кха̄та̄су ладдхӣсу нийутта̄ти на̄на̄титтхийа̄н̣ийасаддена. н̣икасаддена ва̄ ка-ка̄расса йа-ка̄рам̣ катва̄ йатха̄ ‘‘антийо’’ти. ‘‘айам̣ ким̣ вадати айам̣ ким̣ вадатӣ’’ти кутӯхалам̣ кола̄халаметтха аттхӣти котӯхала̄, са̄ ева са̄ла̄ котӯхаласа̄ла̄ти а̄ха ‘‘котӯхалуппаттит̣т̣ха̄нато’’ти. упасаггаматтам̣ дха̄тваттха̄нуваттанато. сан̃н̃а̄сӣсена̄йам̣ десана̄, тасма̄ сан̃н̃а̄сахагата̄ саббепи дхамма̄ гайханти, таттха пана читтам̣ падха̄нанти вуттам̣ ‘‘читтаниродхе’’ти. паха̄навасена пана аччантаниродхасса техи анадхиппетатта̄, ависайатта̄ ча ‘‘кхан̣иканиродхе’’ти а̄ха. ка̄мам̣ сопи тесам̣ ависайова, аттхато пана ниродхакатха̄ вуччама̄на̄ таттхева тит̣т̣хати, тасма̄ аттха̄паттиматтам̣ пати татха̄ вуттанти ведитаббам̣. тасса̄ти абхисан̃н̃а̄ниродхакатха̄йа. ‘‘киттигхосо’’ти ‘ахо буддха̄нубха̄во, бхавантарапат̣иччханнампи ка̄ран̣ам̣ евам̣ хаттха̄малакам̣ вийа паччаккхато дассети, са̄ваке ча едисе сам̣варасама̄да̄не патит̣т̣ха̄петӣ’ти тхутигхосо йа̄ва бхавагга̄ паттхаратӣти. а̄чарийена вуттам̣. ида̄ни пана ‘‘сакаладжамбудӣпе бхагавато катха̄киттигхосо паттхаратӣ’’ти па̄т̣хо диссати. пат̣ибха̄гакирийанти пал̣а̄савасена пат̣ибха̄габхӯтам̣ пайогам̣. бхавантарасамайанти татра татра вут̣т̣ха̄насамайам̣ абхӯтапарикаппитам̣ кин̃чи усса̄рийаваттхум̣ аттано самайам̣ катва̄ катхенти. кин̃чидева сиккха̄паданти ‘‘екамӯлакена бхавитаббам̣, еттакам̣ велам̣ екасмим̣йева т̣ха̄не нисӣдитабба’’нти евама̄дикам̣ кин̃чидева ка̄ран̣ам̣ сиккха̄кот̣т̣ха̄сам̣ катва̄ пан̃н̃апенти. ниродхакатханти ниродхасама̄паттикатхам̣.

тесӯти котӯхаласа̄ла̄йам̣ саннипатитесу на̄на̄титтхийасаман̣абра̄хман̣есу. екаччети еке. пуримоти ‘‘ахетӯ аппаччайа̄ пурисасса сан̃н̃а̄ уппаджджантипи нируджджхантипӣ’’тиа̄дина̄ вуттава̄дӣ. еттха̄ти чатӯсу ва̄дӣсу. йва̄йам̣ идха уппаджджатӣти самбандхо. сама̄паттинти асан̃н̃ӣбхава̄вахам̣ ва̄йокасин̣апарикаммам̣, а̄ка̄сакасин̣апарикаммам̣ ва̄ рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄насама̄паттим̣, пан̃чамаджджха̄насама̄паттим̣ ва̄. ниродхети хет̣т̣ха̄ вуттанайена сан̃н̃а̄ниродхе. хетум̣ апассантоти йена хетуна̄ асан̃н̃ӣбхаве сан̃н̃а̄йа ниродхо саббасо ануппа̄до, йена ча тато чутасса идха пан̃чавока̄рабхаве сан̃н̃а̄йа уппа̄до, тадубхайампи хетум̣ ависайата̄йа апассанто.

дутийоти ‘‘сан̃н̃а̄ хи бхо пурисасса атта̄’’тиа̄дина̄ вуттава̄дӣ. нанти пат̣хамава̄дим̣. ниседхетва̄ти ‘‘на кхо пана метам̣ бхо евам̣ бхависсатӣ’’ти евам̣ пат̣иккхипитва̄. мигасин̇гата̄пасасса̄ти евам̣на̄маката̄пасасса. тасса кира маттхаке мигасин̇га̄ка̄рена две чӯл̣а̄ ут̣т̣хахим̣су, ‘‘исисин̇го’’типи тасса на̄мам̣. асан̃н̃акабха̄ванти мун̃чха̄паттийа̄ кирийа̄майасан̃н̃а̄васена вигатасан̃н̃ибха̄вам̣. ваккхати хи ‘‘висан̃н̃ӣ хутва̄’’ти. чатта̄лӣсанипа̄те а̄гатанайена мигасин̇гата̄пасаваттхум̣ сан̇кхепато дассетум̣ ‘‘мигасин̇гата̄пасо кира̄’’тиа̄ди вуттам̣. виккхамбханавасена килеса̄нам̣ санта̄панато аттантапо. дуккаратапата̄йа гхоратапо тиббатапо. ниббисеванабха̄ва̄па̄данена саббасо мила̄питачаккха̄дитиккхиндрийата̄йа парамадхитиндрийо.саккавима̄нанти пан̣д̣укамбаласила̄санам̣ сандха̄йа̄ха. тан̃хи татха̄рӯпапаччайа̄ када̄чи ун̣хам̣, када̄чи тхаддхам̣, када̄чи чалитам̣ хоти. ‘‘сакка…пе… паттхетӣ’’ти айонисо чинтетва̄ песеси. бхагготи бхан̃джитакусаладжджха̄сайо, адхуна̄ пана ‘‘лагго’’ти па̄т̣хам̣ ликханти. тена диббапхассена̄ти хаттхаггахан̣аматтадиббапхассена. танти татха̄ сан̃н̃а̄пат̣ила̄бхам̣. евама̄ха̄ти евам̣ ‘‘сан̃н̃а̄ хи бхо пурисасса атта̄’’тиа̄дина̄ а̄ка̄рена сан̃н̃а̄ниродхама̄ха. имина̄ва найена ито паресупи двӣсу т̣ха̄несу па̄л̣има̄харитва̄ йоджана̄ ведитабба̄.

татийоти ‘‘санти хи бхо саман̣абра̄хман̣а̄’’тиа̄дина̄ вуттава̄дӣ. а̄тхаббан̣апайоганти а̄тхаббан̣аведавихитам̣ а̄тхаббан̣ика̄нам̣ висан̃н̃ибха̄ва̄па̄данаппайогам̣. упакад̣д̣ханам̣ а̄харан̣ам̣. апакад̣д̣ханам̣ апахаран̣ам̣. а̄тхаббан̣ам̣ пайоджетва̄ти а̄тхаббан̣аведе а̄гатам̣ аггиджуханапуббакам̣ мантападам̣ пайоджетва̄ сӣсаччхинната̄дидассанена сан̃н̃а̄ниродхама̄ха. тасса̄ти йасса сӣсаччхинната̄ди дасситам̣, тасса.

чатуттхоти ‘‘санти хи бхо девата̄ махиддхика̄’’тиа̄дина̄ вуттава̄дӣ. йаккхада̄сӣнанти девада̄сӣнам̣, йа̄ ‘‘йогаватийо’’типи вуччанти, йогинийотипи па̄кат̣а̄. маданидданти сура̄маданимиттакам̣ супанам̣. деватӯпаха̄ранти наччанага̄йана̄дина̄ девата̄нам̣ пӯджам̣. сура̄па̄тинти па̄типун̣н̣ам̣ сурам̣. дива̄ти атидива̄, уссӯрети аттхо. танти татха̄ супитва̄ вут̣т̣хаханам̣. суттака̄ле девата̄нам̣ сан̃н̃а̄пакад̣д̣ханавасена ниродхам̣ сама̄панна̄, пабуддхака̄ле сан̃н̃упакад̣д̣ханавасена ниродха̄ вут̣т̣хита̄ти ман̃н̃ама̄ноти адхиппа̄йо.

ел̣амӯгакатха̄ вийа̄ти имесам̣ пан̣д̣итама̄нӣнам̣ катха̄ андхаба̄лакатха̄садисӣ. чатта̄ро ниродхети ан̃н̃аман̃н̃авидхуре чатта̄ропи ниродхе. екена бхавитаббанти екасабха̄венева бхавитаббам̣. на бахуна̄ти на ча ан̃н̃аман̃н̃авируддхена бахувидхена на̄на̄сабха̄вена бхавитаббам̣. тена̄пи екена̄ти екасабха̄вабхӯтена тена̄пи ниродхена. ан̃н̃енева̄ти техи вутта̄ка̄рато ан̃н̃а̄ка̄ренева бхавитаббам̣. соти екасабха̄вабхӯто ниродхо. ан̃н̃атра саббан̃н̃уна̄ти саббан̃н̃убуддхам̣ т̣хапетва̄. идха̄ти котӯхаласа̄ла̄йам̣. айам̣ ниродхо айам̣ ниродхоти двиккхаттум̣ бйа̄паниччха̄вачанам̣ саттха̄ аттано десана̄вила̄сена анека̄ка̄равока̄рам̣ ниродхам̣ вибха̄вессатӣти дассанаттхам̣ катам̣. ахо нӯна̄ти еттха ахоти аччхарийе нипа̄то, нӯна̄ти ануссаран̣е. тасма̄ ахо нӯна бхагава̄ти анан̃н̃аса̄дха̄ран̣адесанатта̄ бхагава̄ ниродхампи ахо аччхарийам̣ катва̄ а̄ра̄дхеййа ман̃н̃ети адхиппа̄йо. ахо нӯна сугатоти еттха̄пи есева найо. аччхарийавибха̄ванато ева четтха двиккхаттум̣ а̄мед̣итавачанам̣. аччхарийаттхопи хеса ахосаддо ануссаран̣амукхенева пот̣т̣хапа̄дена гахито. тасма̄ вуттам̣ ‘‘ануссаран̣аттхе нипа̄тадвайа’’нти. тена̄ти ануссаран̣аттхамукхена паваттанато. ‘‘ахо…пе… сугато’’ти вачанена етадахосӣти йоджана̄. ‘‘йам̣там̣садда̄ ниччасамбандха̄’’ти са̄дхиппа̄йам̣ йоджанам̣ дассетум̣ ‘‘йо етеса’’нтиа̄дима̄ха. ка̄ладесапуггала̄дивибха̄гена бахубхедатта̄ имесам̣ ниродхадхамма̄нанти бахутте са̄мивачанам̣, кусаласаддайоге четам̣ бхумматтхе дат̣т̣хаббам̣. кусало нипун̣о чхекоти парийа̄йавачанаметам̣. ахо нӯна катхеййа̄ти аччхарийам̣ катва̄ катхеййа ман̃н̃е. со сугатоти самбандхо. чин̣н̣авасита̄йа̄ти ниродхасама̄паттийам̣ чин̣н̣авасӣбха̄ватта̄. сабха̄вам̣ джа̄на̄тӣти ниродхасабха̄вам̣ йа̄тха̄вато джа̄на̄ти.

ахетукасан̃н̃уппа̄даниродхакатха̄ван̣н̣ана̄

412. гхарамаджджхейева паккхалита̄ти йатха̄ гхарато бахи гантука̄ма̄ пуриса̄ маггам̣ анотаритва̄ гхаравиваре саматале виват̣ан̇ган̣е ева паккхаланам̣ патта̄, евам̣сампадамиданти аттхо. аса̄дха̄ран̣о хету, са̄дха̄ран̣о паччайоти евама̄дивибха̄го ан̃н̃атра вутто, идха пана тена вибха̄гена пайоджанам̣ наттхи сан̃н̃а̄йа ака̄ран̣абха̄вапат̣иккхепапаратта̄ чодана̄йа̄ти вуттам̣ ‘‘ка̄ран̣ассева на̄ма’’нти. йам̣ пана па̄л̣ийам̣ вуттам̣ ‘‘сахетӯ хи пот̣т̣хапа̄да саппаччайа̄ пурисасса сан̃н̃а̄ уппаджджантипи нируджджхантипӣ’’ти, таттха сахетӯ саппаччайа̄ уппаджджанти, уппанна̄ пана нируджджхантийева, на тит̣т̣хантӣти дассанаттхам̣ ‘‘нируджджхантипӣ’’ти вачанам̣, на ту ниродхасса сахетусапаччайата̄дассанаттхам̣. уппа̄дойева хи сахетуко, на ниродхо. йади хи ниродхопи сахетуко сийа̄, тассапи пуна ниродхена бхавитаббам̣ ан̇кура̄дӣнам̣ пуна ан̇кура̄дина̄ вийа, на ча тасса пуна ниродхо аттхи, тасма̄ вуттанайенева па̄л̣ийа̄ аттхо ведитаббо. айан̃ча найо кхан̣аниродхавасена вутто. йо пана йатха̄париччхиннака̄лавасена саббасо ануппа̄даниродхо, со ‘‘сахетуко’’ти ведитаббо татха̄рӯпа̄йа пат̣ипаттийа̄ вина̄ абха̄вато. тена̄ха бхагава̄ ‘‘сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ уппаджджати, сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ нируджджхатӣ’’ти (дӣ. ни. 1.412) тато ева ча ат̣т̣хакатха̄йампи (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.413) вуттам̣ ‘‘сан̃н̃а̄йа сахетукам̣ уппа̄даниродхам̣ дӣпету’’нти. етан̃хи па̄л̣ивачанам̣, ат̣т̣хакатха̄вачанан̃ча ануппа̄даниродхам̣ сандха̄йа вуттанти дат̣т̣хаббам̣. сиккха̄ти хетваттхе паччаттавачанам̣, йа-ка̄ралопо ва̄ ‘‘сан̇кхйа̄пи тамха̄ ванапатта̄ паккамитабба’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 1.192) вийа. хетубха̄во часса̄ упари а̄ви бхависсати. екасаддо ча ан̃н̃апарийа̄йо, на сан̇кхйа̄ва̄чӣ ‘‘иттхеке сато саттасса̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.85-91, 94-98; ма. ни. 3.21) вийа̄ти а̄ха ‘‘сиккха̄йа екачча̄ сан̃н̃а̄ джа̄йантӣ’’ти. сесападесупи есева найо.

413. виттха̄ретукамйата̄ти виттха̄ретука̄мата̄йа. пуччха̄васена̄ти катхетукамйата̄пуччха̄васена, виттха̄ретукамйата̄пуччха̄васена̄ти ва̄ сама̄со. ‘‘пот̣т̣хапа̄дассева̄йам̣ пуччха̄’’ти а̄сан̇ка̄йа ‘‘бхагава̄ авоча̄’’ти па̄л̣ийам̣ вуттам̣. сан̃н̃а̄йа…пе… дӣпетум̣ та̄ дассентоти йоджетаббам̣. таттха̄ти тассам̣ упари ваккхама̄на̄йа десана̄йа. татийа̄ти адхипан̃н̃а̄сиккха̄ а̄гата̄ти самбандхо. ‘‘айам̣…пе… деситоти еттха самма̄дит̣т̣хисамма̄сан̇каппавасена а̄гата̄. касма̄ти че? парийа̄паннатта̄, сабха̄вато, упака̄рато ча йатха̄рахам̣ пан̃н̃а̄ккхандхе авародхатта̄ сан̇гахитатта̄ти адхиппа̄йо. татха̄ хи чӯл̣аведалласутте вуттам̣ ‘‘йа̄ ча̄вусо виса̄кха самма̄дит̣т̣хи, йо ча самма̄сан̇каппо, име дхамма̄ пан̃н̃а̄ккхандхе сан̇гахита̄’’ти (ма. ни. 1.462) ка̄ман̃четтха вуттанайена тиссопи сиккха̄ а̄гата̄, татха̄пи адхичиттасиккха̄йа ева абхисан̃н̃а̄ниродхо дассито. итара̄ пана тасса̄ самбха̄рабха̄вена а̄нӣта̄ти айаматтхо па̄л̣ивасена ведитаббо.

пан̃чака̄магун̣икара̄готи пан̃ча ка̄макот̣т̣ха̄се а̄раббха уппаджджанакара̄го. асамуппаннака̄мача̄роти ваттама̄нуппанната̄васена насамуппанно йо кочи ка̄мача̄ро, йа̄ ка̄чи лобхуппатти. адхуна̄ пана ‘‘асамуппаннака̄мара̄го’’ти па̄т̣хо, со айуттова аттхато вируддхатта̄. ка̄мара̄го четтха висайавасена нийамитатта̄ ка̄магун̣а̄рамман̣ова лобхо дат̣т̣хаббо, ка̄мача̄ро пана джха̄наникантибхавара̄га̄диппабхедо саббопи лобхача̄ро. ка̄манат̣т̣хена, ка̄месу паваттанат̣т̣хена ча ка̄мача̄ро. саббепи хи тебхӯмакадхамма̄ ка̄манӣйат̣т̣хена ка̄ма̄. йасма̄ убхайесампи сахачаран̣ан̃а̄йена ка̄масан̃н̃а̄бха̄во хоти, тасма̄ ‘‘ка̄масан̃н̃а̄’’ти падуддха̄рам̣ катва̄ тадубхайамева ниддит̣т̣ханти ведитаббам̣. ‘‘таттха̄’’тиа̄ди асамуппаннака̄мача̄рато пан̃чака̄магун̣икара̄гасса висесадассанам̣, асамуппаннака̄мача̄рассева ва̄ идха̄дхиппетабха̄вадассанам̣. ка̄мам̣ пан̃чака̄магун̣икара̄гопи асамуппанно ева ана̄га̄мимаггена самуггха̄т̣ӣйати, тасмим̣ пана самуггха̄т̣итепи на саббо ра̄го самуггха̄т̣ам̣ гаччхати тасса аггамаггена самуггха̄т̣итатта̄. тасма̄ пан̃чака̄магун̣икара̄гаггахан̣ена итарасса саббасса гахан̣ам̣ на хотӣти убхайаттхаса̄дха̄ран̣ена парийа̄йена убхайамева сан̇гахетва̄ па̄л̣ийам̣ ка̄масан̃н̃а̄ггахан̣ам̣ катам̣, ато тадубхайам̣ сарӯпато, висесато ча дассетва̄ саббасан̇га̄хикабха̄вато ‘‘асамуппаннака̄мача̄ро пана имасмим̣ т̣ха̄не ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. тасма̄ти асамуппаннака̄мача̄рассева идха ват̣т̣анато айаматтхо ведитабботи йоджана̄. тасса̄ти пат̣хамаджджха̄насаман̇гино пуггаласса. садисатта̄ти ка̄масан̃н̃а̄дибха̄вена сама̄натта̄, етена па̄л̣ийам̣ ‘‘пурима̄’’ти идам̣ садисакаппана̄васена вуттанти дассети. ана̄гата̄ хи идха ‘‘нируджджхатӣ’’ти вутта̄ ануппа̄дасса адхиппетатта̄. тасма̄ ана̄гатамева дассетум̣ ‘‘ануппанна̄ва нуппаджджатӣ’’ти вуттам̣.

вивекаджапӣтисукхасан̇кха̄та̄ти вивекаджапӣтисукхехи саха аккха̄та̄, на вивекаджапӣтисукха̄нӣти аккха̄та̄. там̣сампайутта̄ хи сан̃н̃а̄йева идха̄дхиппета̄, на вивекаджапӣтисукха̄ни. атха ва̄ вивекаджапӣтисукхакот̣т̣ха̄сика̄ти аттхо. сан̇кха̄тасаддо хеттха кот̣т̣ха̄саттхо ‘‘адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийеййа̄’’тиа̄дӣсу (па̄ра̄. 89, 91) вийа. ка̄маччханда̄диол̣а̄рикан̇гаппаха̄навасена на̄наттхасан̃н̃а̄пат̣игхасан̃н̃а̄хи нипун̣ата̄йа сукхума̄. бхӯтата̄йа сачча̄. тадеваттхам̣ дассети ‘‘бхӯта̄’’ти имина̄. сукхумабха̄вена, параматтхабха̄вена ча авипарӣтасабха̄ва̄ти аттхо. евам̣ бйа̄савасена йатха̄па̄т̣хаматтхам̣ дассетва̄ сама̄савасенапи йатха̄па̄т̣хамева дассенто ‘‘атха ва̄’’тиа̄дима̄ха. сама̄сабйа̄савасена хи двидха̄ па̄т̣хо диссати. ‘‘ка̄маччханда̄диол̣а̄рикан̇гаппаха̄навасена̄’’ти имина̄ сампайуттадхамма̄нам̣ бха̄вана̄нубха̄васиддха̄, сан̃н̃а̄йа сан̣хасукхумата̄ нӣваран̣авиккхамбханавасена вин̃н̃а̄йатӣти дассети. бхӯтата̄йа̄ти сукхумабха̄вена, параматтхабха̄вена ча авипарӣтата̄йа, виджджама̄ната̄йа ва̄. вивекаджехӣти нӣваран̣авивекато джа̄техи. ида̄ни джха̄насаман̇гӣвасена вуттасса дутийападасса аттхам̣ дассетум̣ ‘‘са̄ асса̄’’тиа̄ди вуттам̣. саббаттха̄ти саббава̄ресу.

сама̄паджджана̄дхит̣т̣ха̄нам̣ вийа вут̣т̣ха̄нампиджха̄не парийа̄паннам̣ хоти йатха̄ там̣ дхамма̄нам̣ бхан̇гаккхан̣о дхаммесу, а̄ваджджанапаччавеккхан̣а̄ни пана на джха̄напарийа̄панна̄ни, тасма̄ джха̄напарийа̄паннамева васӣкаран̣ам̣ гахетва̄ ‘‘сама̄паджджанто, адхит̣т̣хаханто, вут̣т̣хаханто ча сиккхатӣ’’ти вуттам̣. танти пат̣хамаджджха̄нам̣. тена…пе… джха̄нена̄ти идампи ‘‘сиккха̄’’ти етасса сам̣ван̣н̣ана̄падам̣. тена̄ти ча хетумхи каран̣авачанам̣, пат̣хамаджджха̄нена хетуна̄ти аттхо. хетубха̄во четтха джха̄насса вивекаджапӣтисукхасукхумасаччасан̃н̃а̄йа уппаттийа̄ сахаджа̄та̄дипаччайабха̄во. ка̄масан̃н̃а̄йа пана ниродхасса упаниссайапаччайабха̄вова. со ча кхо суттантапарийа̄йена. татха̄ чева хет̣т̣ха̄ сам̣ван̣н̣итам̣ ‘‘татха̄рӯпа̄йа пат̣ипаттийа̄ вина̄ абха̄вато’’ти етенупа̄йена̄ти йва̄йам̣ пат̣хамаджджха̄натаппат̣ипаккхасан̃н̃а̄васена ‘‘сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ уппаджджати, сиккха̄ ека̄ сан̃н̃а̄ нируджджхатӣ’’ти еттха найо вутто, етена найена. саббаттха̄ти саббава̄ресу.

414. ида̄ни а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанапарама̄йа ева сан̃н̃а̄йа дассане ка̄ран̣ам̣ вибха̄венто ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄дима̄ха. йасма̄ идан̃ча…пе… уддхат̣анти самбандхо. кесам̣ панидам̣ ан̇гато саммасананти вуттам̣ ‘‘ат̣т̣хасама̄паттийа̄’’тиа̄ди. ан̇гатоти джха̄нан̇гато. идан̃хи анупададхаммавипассана̄йа лаккхан̣авачанам̣. анупададхаммавипассанан̃хи каронто сама̄паттим̣ патва̄ ан̇гатова саммасанам̣ кароти, на ча сан̃н̃а̄ сама̄паттийа̄ кин̃чи ан̇гам̣ хоти. атха ча панетам̣ вуттам̣ ‘‘идан̃ча сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ти евам̣ ан̇гато саммасанам̣ уддхат̣а’’нти, тасма̄ лаккхан̣авачанаметам̣. ан̇гатоти ва̄ авайаватоти аттхо, анупададхамматоти вуттам̣ хоти. кала̄патоти самӯхато. йасма̄ панеттха сама̄паттивасена там̣там̣сан̃н̃а̄нам̣ уппа̄даниродхе вуччама̄не ан̇гавасена со вутто хоти, тасма̄ ‘‘идан̃ча̄’’тиа̄дина̄ ан̇гатова саммасанам̣ дассетӣти ведитаббам̣. тасма̄ти сан̃н̃а̄васенева ан̇гато саммасанасса уддхат̣атта̄. тадева̄ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанамева, на невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ таттха пат̣усан̃н̃а̄бха̄вато.

‘‘йо’’ти ваттаббе ‘‘йато’’ти вуттанти а̄ха ‘‘йо на̄ма̄’’ти йатха̄ ‘‘а̄димхӣ’’ти ваттаббе ‘‘а̄дито’’ти вуччати аттхе париггайхама̄не йатха̄йуттавибхаттийа̄ва то-саддасса лаббханато. на̄ма-саддо четтха кхо-саддо вийа ва̄ча̄силит̣т̣хата̄маттам̣. сасседанти сакам̣, аттана̄ адхигатаджха̄нам̣, тасмим̣ сан̃н̃а̄ сакасан̃н̃а̄, са̄ етассаттхӣти сакасан̃н̃ӣти вуттам̣ ‘‘аттано пат̣хамаджджха̄насан̃н̃а̄йа сан̃н̃ава̄’’ти. ӣка̄ро четтха упари вуччама̄наниродхапа̄даката̄йа са̄тисайа̄йа джха̄насан̃н̃а̄йа аттхибха̄ваджотако дат̣т̣хаббо. тенева̄ха ‘‘анупуббена сан̃н̃аггам̣ пхусатӣ’’тиа̄ди. тасма̄ таттха таттха сакасан̃н̃ита̄ггахан̣ена тасмим̣ тасмим̣ джха̄не саббасо сучин̣н̣авасӣбха̄во дӣпитоти ведитаббам̣.

локийа̄нанти ниддха̄ран̣е са̄мивачанам̣, са̄миаттхе ева ва̄. йадаггена хи там̣ тесу сет̣т̣хам̣, тадаггена тесампи сет̣т̣ханти. вибхатта̄вадхиаттхе ва̄ са̄мивачанам̣. еттха пана ‘‘локийа̄на’’нти висесанам̣ локуттарасама̄паттӣхи тасса асет̣т̣хабха̄вато катам̣. сесам̣ ‘‘киччака̄ракасама̄паттӣна’’нти пана висесанам̣ акиччака̄ракасама̄паттито тасса асет̣т̣хабха̄ватоти дат̣т̣хаббам̣. акиччака̄раката̄ часса̄ ‘‘йатхева хи таттха сан̃н̃а̄, евам̣ пхасса̄дайопӣ’’ти, ‘‘йадаггена хи таттха дхамма̄ сан̇кха̄ра̄васесабха̄ваппаттийа̄ пакативипассака̄нам̣ саммаситум̣ асаккун̣еййарӯпена т̣хита̄, тадаггена хет̣т̣химасама̄паттидхамма̄ вийа пат̣укиччакаран̣асаматтха̄пи на хонтӣ’’ти ча ат̣т̣хакатха̄су (висуддхи. 1.287) пат̣усан̃н̃а̄кичча̄бха̄вавачанато вин̃н̃а̄йати. сва̄йаматтхо параматтхаман̃джӯса̄йа на̄ма висуддхимаггат̣ӣка̄йа а̄руппакатха̄йам̣ (висуддхи. т̣ӣ. 1.286) а̄чарийена сависесам̣ вутто, тасма̄ таттха вуттанайенева ведитаббо. кечи пана ‘‘йатха̄ хет̣т̣хима̄ хет̣т̣хима̄ сама̄паттийо упарима̄нам̣ упарима̄нам̣ сама̄паттӣнам̣ адхит̣т̣ха̄накиччам̣ са̄дхенти, на евам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄патти кассачипи адхит̣т̣ха̄нам̣ са̄дхети, тасма̄ са̄ акиччака̄рика̄ итара̄ киччака̄рика̄’’ти ваданти, тадайуттам̣ тасса̄пи випассана̄читтапаридамана̄дӣнам̣ адхит̣т̣ха̄накиччаса̄дханато, тасма̄ пуримойева аттхо йутто. касма̄ четам̣ тесамагганти а̄ха ‘‘а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄паттийа’’нтиа̄ди. ‘‘итӣ’’ти ватва̄ ‘‘локийа̄нам̣…пе… аггатта̄’’ти тассаттхо вутто, ‘‘аггатта̄’’ти еттха ва̄ нидассанаметам̣.

пакаппетӣти сам̣видахати. джха̄нам̣ сама̄паджджанто хи джха̄насукхам̣ аттани сам̣видахати на̄ма. абхисан̇кхаротӣти а̄йӯхати сампин̣д̣ети. сампин̣д̣анаттхо хи самуда̄йаттхо. йасма̄ пана никантивасена четана̄киччасса маттхакаппатти, тасма̄ пхалӯпача̄рена ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘никантим̣…пе… на̄ма̄’’ти вуттам̣. има̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄ти ида̄ни лаббхама̄на̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄. там̣саматиккаменева упариджха̄наттха̄йа четана̄бхисан̇кхаран̣асамбхавато нируджджхеййум̣. ан̃н̃а̄ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄хи ан̃н̃а̄. ол̣а̄рика̄ти тато тхӯлатара̄. ка̄ пана та̄ти а̄ха ‘‘бхаван̇гасан̃н̃а̄’’ти. а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанато вут̣т̣ха̄йа ева хи упариджха̄наттха̄йа четана̄бхисан̇кхаран̣а̄ни бхавеййум̣, еван̃ча а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄ нируджджхеййум̣, вут̣т̣ха̄нан̃ча бхаван̇гавасена хоти, тато парампи йа̄ва упариджха̄насама̄паджджанам̣, та̄ва антарантара̄ бхаван̇гасан̃н̃а̄ уппаджджеййум̣, та̄ ча а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄хи ол̣а̄рика̄ти адхиппа̄йо.

четентова̄ти невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанаджджха̄нам̣ екам̣ две читтава̄репи сама̄паджджанавасена пакаппенто ева. на чететӣти татха̄ хет̣т̣химаджха̄несу вийа ва̄ пубба̄бхога̄бха̄вато на пакаппети на̄ма. пубба̄бхогавасена хи джха̄нам̣ пакаппенто идха ‘‘чететӣ’’ти вутто. абхисан̇кхаронтова̄ти таттха аппахӣнаникантиката̄васена а̄йӯханто ева. на̄бхисан̇кхаротӣти татха̄ хет̣т̣химаджха̄несу вийа ва̄ пубба̄бхога̄бха̄вато на̄йӯхати на̄ма. ‘‘ахаметам̣ джха̄нам̣ ниббаттеми упасампа̄деми сама̄паджджа̄мӣ’’ти хи евам̣ абхисан̇кхаран̣ам̣ таттха са̄лайассева хоти, на ана̄лайасса, тасма̄ екадвичиттаккхан̣икампи джха̄нам̣ паваттенто таттха аппахӣнаникантиката̄йа ‘‘абхисан̇кхаронто ева̄’’ти вутто. йасма̄ панасса татха̄ хет̣т̣химаджха̄несу вийа ва̄ таттха пубба̄бхого наттхи, тасма̄ ‘‘на абхисан̇кхаротӣ’’ти вуттам̣. ‘‘имасса бхиккхуно’’тиа̄ди вуттассеваттхасса виваран̣ам̣. таттха йасма̄ имасса…пе… аттхи, тасма̄ ‘‘на четети, на̄бхисан̇кхаротӣ’’ти ча вуттанти адхиппа̄йо. а̄бхогасаманна̄ха̄роти а̄бхогасан̇кха̄то, а̄бхогавасена ва̄ читтасса а̄рамман̣а̄бхимукхам̣, а̄рамман̣асса ва̄ читта̄бхимукхам̣ анва̄ха̄ро. ‘‘сва̄йаматтхо’’тиа̄дина̄ тадеваттхам̣ упама̄йа пат̣ипа̄дети. путтагхара̄чиккхан̣ена̄ти путтагхарасса а̄рочананайена.

гантва̄ а̄да̄йа а̄гатанти самбандхо. паччха̄бха̄гети а̄санаса̄ла̄йа паччхимадиса̄йам̣ т̣хитасса питугхарасса паччха̄бха̄ге. татоти путтагхарато. ладдхагхарамева̄ти йатонена бхиккха̄ ладдха̄, тамева гхарам̣ путтагехамева. а̄санаса̄ла̄ вийа а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄патти тато питугхарапуттагхарат̣т̣ха̄нийа̄нам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатананиродхасама̄паттӣнам̣ упагантаббато. питугехам̣ вийа невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄патти аманасика̄таббато, маджджхе т̣хитатта̄ ча. путтагехам̣ вийа ниродхасама̄патти манасика̄таббато, парийанте т̣хитатта̄ ча. питугхарам̣ аманасикаритва̄ти пависитва̄ саматиккантампи питугхарам̣ аманасикаритва̄. путтагхарассева а̄чиккхан̣ам̣ вийа екам̣ две читтава̄ре сама̄паджджитаббампи невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ аманасикаритва̄ парато ниродхасама̄паттаттха̄йа ева манасика̄ро дат̣т̣хаббо. евам̣ аманасика̄раса̄ман̃н̃ена, манасика̄раса̄ман̃н̃ена ча упамопамеййата̄ вутта̄ а̄чиккхан̣енапи манасика̄рассева джотанато. на хи манасика̄рена вина̄ а̄чиккхан̣ам̣ самбхавати.

та̄ джха̄насан̃н̃а̄ти екам̣ две читтава̄ре паватта̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанаджха̄насан̃н̃а̄. ниродхасама̄паттийан̃хи йатха̄рахам̣ чатуттха̄руппакусалакирийаджаванам̣ двиккхаттумева джавати, на тадуттари. нируджджхантӣти сарасавасенева нируджджханти, пубба̄бхисан̇кха̄рабалена пана упари ануппа̄до. йатха̄ ча джха̄насан̃н̃а̄нам̣, евам̣ итарасан̃н̃а̄нампӣти а̄ха ‘‘ан̃н̃а̄ ча̄’’тиа̄ди. нуппаджджанти йатха̄париччхиннака̄ланти адхиппа̄йо. со евам̣ пат̣ипанно бхиккхӯти йатха̄вутте сан̃н̃агге т̣хитабха̄вена пат̣ипанно бхиккху, со ча кхо ана̄га̄мӣ ва̄ араха̄ ва̄ двӣхи пхалехи саманна̄гамо, тин̣н̣ам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ пат̣иппассаддхи, сол̣асавидха̄ н̃а̄н̣ачарийа̄, нававидха̄ сама̄дхичарийа̄ти имесам̣ васена ниродхапат̣ипа̄данапат̣ипаттим̣ пат̣ипанноти аттхо. анупуббаниродхавасена читтачетасика̄нам̣ аппаваттийева сан̃н̃а̄ведана̄сӣсена ‘‘сан̃н̃а̄ведайитаниродха’’нти вутта̄. пхусатӣти еттха пхусанам̣ на̄ма винданам̣ пат̣иладдхӣти дассети ‘‘виндати пат̣илабхатӣ’’ти имина̄. аттхато пана вуттанайена йатха̄париччхиннака̄лам̣ читтачетасика̄нам̣ саббасо аппаваттийева.

нираттхаката̄йа упасаггаматтам̣, тасма̄ сан̃н̃а̄ иччева аттхо. ниродхападена анантарикам̣ катва̄ сама̄паттипаде ваттаббе тесам̣ двиннамантаре сампаджа̄нападам̣ т̣хапитанти а̄ха ‘‘ниродхападена антарикам̣ катва̄ вутта’’нти. тена вуттам̣ ‘‘ану…пе… аттхо’’ти, тена айуттасама̄сойам̣ йатха̄рутапа̄т̣хоти дассети. татра̄пӣти тасмим̣ йатха̄падаманупуббит̣хапанепи айам̣ висесаттхоти йоджана̄. сампаджа̄нантасса̄ти там̣ там̣ сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа таттха таттха сан̇кха̄ра̄нам̣ саммасанавасена паджа̄нантасса пуггаласса. антети йатха̄вутта̄йа ниродхапат̣ипа̄данапат̣ипаттийа̄ парийоса̄не. дутийавикаппе сампаджа̄нантасса̄ти сампаджа̄нака̄рино, имина̄ ниродхасама̄паттисама̄паджджанакасса бхиккхуно а̄дито пат̣т̣ха̄йа саббапа̄т̣иха̄рикапан̃н̃а̄йа саддхим̣ аттхаса̄дхика̄ пан̃н̃а̄ киччато дассита̄ хоти. тена̄ха ‘‘пан̣д̣итасса бхиккхуно’’ти. вачанасеса̄пеккха̄’ напеккхата̄ двиннам̣ викаппа̄нам̣ висесо.

сам̣ван̣н̣анока̄са̄нуппаттито ниродхасама̄паттикатха̄ катхетабба̄. сабба̄ка̄рена̄ти ниродхасама̄паттийа̄ сарӯпависесо, сама̄паджджанако, сама̄паджджанат̣т̣ха̄нам̣, сама̄паджджанака̄ран̣ам̣, сама̄паджджана̄ка̄роти евама̄дина̄ саббаппака̄рена. таттха̄ти висуддхимагге (висуддхи. 1.307) катхитатова̄ти катхитат̣т̣ха̄нато ева, тевӣсатимапариччхедатоти аттхо, на идха там̣ вада̄ма пунаруттибха̄вато, гантхагарукабха̄вато ча̄ти адхиппа̄йо.

па̄л̣ийам̣ евам̣ кхо аханти еттха а̄ка̄раттхо евам̣-саддо уггахита̄ка̄радассананти катва̄. евам̣ пот̣т̣хапа̄да̄ти еттха пана сампат̣иччханаттхо татхева ануджа̄нананти катва̄. тена̄ха ‘‘сууггатитам̣ тайа̄’ти ануджа̄нанто’’ти.

415. сан̃н̃а̄ агга̄ еттха̄ти сан̃н̃аггам̣, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣. авасесасама̄паттӣсупи сан̃н̃аггам̣ аттхӣти еттха пана сан̃н̃аггабха̄во ‘‘сан̃н̃агга’’нти вутто, сан̃н̃а̄йева агганти тулйа̄дхикаран̣асама̄со ва̄. ‘‘путхӯ’’ти айам̣ лин̇гавипалла̄со, ника̄ралопо ва̄ти вуттам̣ ‘‘бахӯнӣ’’ти. ‘‘йатха̄’’ти имина̄ каран̣аппака̄расан̇кха̄то пака̄рависесо гахито, на пака̄раса̄ман̃н̃анти дассети ‘‘патхавӣкасин̣а̄дӣсӯ’’тиа̄дина̄. ‘‘идам̣ вуттам̣ хотӣ’’тиа̄ди таббиваран̣ам̣. джха̄на̄нам̣ та̄ва йутто каран̣абха̄во сан̃н̃а̄ниродхапхусанасса са̄дхакатамабха̄вато, касин̣а̄нам̣ пана катханти? тесампи со йутто ева. йадаггена хи джха̄на̄нам̣ ниродхапхусанасса са̄дхакатамабха̄во, тадаггена касин̣а̄нампи тадавина̄бха̄вато. анекакаран̣а̄пи ча кирийа̄ хотийева йатха̄ ‘‘ан̃н̃ена маггена йа̄нена дӣпика̄йа гаччхатӣ’’ти.

екава̄ранти саким̣. пуримасан̃н̃а̄ниродханти ка̄масан̃н̃а̄ниродхам̣, на пана ниродхасама̄паттисан̃н̃итам̣ сан̃н̃а̄ниродхам̣. екам̣ сан̃н̃агганти екам̣ сан̃н̃а̄бхӯтам̣ аггам̣, еко сан̃н̃аггабха̄во ва̄ хет̣т̣хима̄йа сан̃н̃а̄йа уккат̣т̣хабха̄вато. сан̃н̃а̄ ча са̄ агган̃ча̄ти хи сан̃н̃аггам̣, на сан̃н̃а̄су агганти. йатха̄ пана сан̃н̃а̄ агго еттха̄ти сан̃н̃аггам̣, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣, евам̣ сесаджха̄нампи. йена ча нимиттена джха̄нам̣ ‘‘сан̃н̃агга’’нти вуттам̣, тадева сан̃н̃а̄сан̇кха̄там̣ нимиттам̣ бха̄валопена, бха̄ваппадха̄нена ва̄ идха̄дхиппетам̣. две ва̄рети двиккхаттум̣. сатасахассам̣ сан̃н̃агга̄нӣти мигападавал̣ан̃джананиддесо. сесакасин̣есӯти касин̣а̄намева гахан̣ам̣ ниродхакатха̄йа адхикататта̄, тато ева четтха джха̄наггахан̣енапи касин̣аджджха̄на̄ни ева гахита̄нӣти ведитаббам̣. йатха̄ ‘‘патхавӣкасин̣ена каран̣абхӯтена̄’’ти тада̄рамман̣икам̣ джха̄нам̣ ана̄маситва̄ вуттам̣, евам̣ ‘‘пат̣хамаджджха̄нена каран̣абхӯтена̄’’ти тада̄рамман̣ам̣ ана̄маситва̄ вадати. ‘‘итӣ’’тиа̄дина̄ тадеваттхам̣ сан̇гахетва̄ нигаманам̣ кароти. саббампӣти екава̄рам̣ сама̄паннаджджха̄насан̃н̃ампи. сан̇гахетва̄ти сан̃джа̄наналаккхан̣ена там̣сабха̄ва̄нативаттанато сан̇гахам̣ катва̄, сама̄паджджанавасена, сан̃джа̄наналаккхан̣ена ча еката̄ти вуттам̣ хоти. апара̄паранти пунаппунам̣. бахӯни сан̃н̃агга̄ни хонти.

416. пат̣хаманайе джха̄нападат̣т̣ха̄нам̣ випассанам̣ вад̣д̣хентасса пуггаласса васена сан̃н̃а̄н̃а̄н̣а̄ни дассита̄ни. дутийанайе пана йасма̄ випассанам̣ уссукка̄петва̄ маггена гхат̣ентасса магган̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, тасма̄ випассана̄маггавасена сан̃н̃а̄н̃а̄н̣а̄ни дассита̄ни. татийанайе ча йасма̄ пат̣хаманайо ол̣а̄рико, дутийанайопи миссакоти тадубхайам̣ асамбха̄ветва̄ аччантасукхумагамбхӣрам̣ ниббаттиталокуттарамева дассетум̣ маггапхалавасена сан̃н̃а̄н̃а̄н̣а̄ни дассита̄ни. тайопете найа̄ маггасодханавасена дассита̄.

‘‘айам̣ панеттха са̄ро’’ти вибха̄ветум̣ типит̣акамаха̄сиваттхерава̄до а̄бхато. татха̄ хи ‘‘арахаттапхаласан̃н̃а̄йа уппа̄да̄’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.416) тхерава̄да̄нукӯламева упари аттхо сам̣ван̣н̣итоти. име бхиккхӯти пуримава̄дино бхиккхӯ. тада̄ дӣгханика̄йатантим̣ париваттанте имам̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ йатха̄вуттапат̣ипа̄т̣ийа̄ тайо найе катхенте бхиккхӯ сандха̄йа евам̣ тхеро вадати. ниродхам̣ пуччхитва̄ тасмим̣ катхите таданантарам̣ сан̃н̃а̄н̃а̄н̣уппаттим̣ пуччханто аттхато ниродха̄ вут̣т̣ха̄нам̣ пуччхати на̄ма. ниродхато ча вут̣т̣ха̄нам̣ арахаттапхалуппаттийа̄ ва̄ сийа̄, ана̄га̄мипхалуппаттийа̄ ва̄, таттха сан̃н̃а̄ падха̄на̄, таданантаран̃ча паччавеккхан̣ан̃а̄н̣анти тадубхайам̣ ниддха̄ренто тхеро ‘‘пот̣т̣хапа̄до хет̣т̣ха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха бхагава̄ти а̄лапанавачанам̣.

йатха̄ маггавӣтхийам̣ маггапхалан̃а̄н̣есу уппаннесу нийамато маггапхалапаччавеккхан̣ан̃а̄н̣а̄ни хонти, евам̣ пхаласама̄паттивӣтхийам̣ пхалапаччавеккхан̣ан̃а̄н̣анти вуттам̣ ‘‘паччха̄ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣а’’нти. ‘‘идам̣ арахаттапхала’’нти паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса уппаттиа̄ка̄радассанам̣. айамева паччайо идаппаччайо ма-ка̄расса да-ка̄рам̣ катва̄. да-ка̄ренапи пакатипадамиччханти кечи саддавидӯ. со пана тхерава̄де на пхаласама̄дхисан̃н̃а̄ ева̄ти а̄ха ‘‘пхаласама̄дхисан̃н̃а̄паччайа̄’’ти, арахаттапхаласама̄дхисахагатасан̃н̃а̄паччайа̄ти аттхо. кира̄ти ануссаран̣аттхе нипа̄то. йатха̄дхигатадхамма̄нуссаран̣апаккхийа̄ хи паччавеккхан̣а̄. сама̄дхисӣсена четтха саббам̣ арахаттапхалам̣ гахитам̣ сахачаран̣ан̃а̄йена, тасмим̣ асати паччавеккхан̣а̄йа асамбхавоти па̄л̣ийам̣ ‘‘идаппаччайа̄’’ти вуттам̣. евамидха дӣгхабха̄н̣ака̄нам̣ матена пхалапаччавеккхан̣а̄йа екантиката̄ дассита̄. чӯл̣адуккхаккхандхасуттат̣т̣хакатха̄йам̣ пана евам̣ вуттам̣ ‘‘са̄ пана на саббесам̣ парипун̣н̣а̄ хоти. еко хи пахӣнакилесамева паччавеккхати, еко авасит̣т̣хакилесамева, еко маггамева, еко пхаламева, еко нибба̄намева. има̄су пана пан̃часу паччавеккхан̣а̄су екам̣ ва̄ две ва̄ но ладдхум̣ на ват̣т̣антӣ’’ти (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.175), тадетам̣ маджджхимабха̄н̣ака̄нам̣ матена вуттам̣. а̄бхидхаммика̄ пана ваданти –

‘‘маггам̣ пхалан̃ча нибба̄нам̣, паччавеккхати пан̣д̣ито;

хӣне килесе сесе ча, паччавеккхати ва̄ на ва̄’’ти. (абхидхамматтхасан̇гахат̣т̣хакатха̄йам̣ каммат̣т̣ха̄насан̇гахавибха̄ге висуддхибхеде);

сан̃н̃а̄аттакатха̄ван̣н̣ана̄

417. ‘‘га̄масӯкаро’’ти имина̄ ванасӯкарамапанети. еван̃хи упама̄вачанам̣ сӯпапаннам̣ хотӣти. десана̄йа сан̣хабха̄вена са̄рамбхамаккхаисса̄дималависодханато сутамайан̃а̄н̣ам̣ нха̄питам̣ вийа, сукхумабха̄вена анувилиттам̣ вийа, тилаккхан̣аббха̄хатата̄йа кун̣д̣ала̄дйа̄лан̇ка̄равибхӯситам̣ вийа ча хоти. таданупависато н̃а̄н̣асса, татха̄бха̄ва̄ там̣саман̇гино ча пуггаласса татха̄бха̄ва̄патти, ниродхакатха̄йа ниведанан̃часса сирисайане павесанасадисанти а̄ха ‘‘сан̣хасукхума…пе… а̄ра̄питопӣ’’ти. таттха̄ти тиссам̣ ниродхакатха̄йам̣. мандабуддхита̄йа сукхам̣ на винданто алабханто, аджа̄нанто ва̄. малавидӯситата̄йа гӯтхат̣т̣ха̄насадисам̣. аттано ладдхинти аттадит̣т̣хим̣. ануматим̣ гахетва̄ти анун̃н̃ам̣ гахетва̄ ‘‘едисо ме атта̄’’ти ануджа̄на̄петва̄, аттано ладдхийам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ти вуттам̣ хоти.

па̄л̣ийам̣ кам̣ пана̄ти ол̣а̄рико, маномайо, арӯпӣти тин̣н̣ам̣ аттава̄да̄нам̣ васена тивидхесу атта̄несу катарам̣ атта̄нам̣ паччесӣти аттхо. ‘‘десана̄йа сукусало’’ти имина̄ ‘‘авассам̣ ме бхагава̄ ладдхим̣ виддхам̣сессатӣ’’ти тасса манасика̄рам̣ дассети. парихарантоти виддхам̣санато апаненто, арӯпӣ атта̄ти аттано ладдхим̣ нигӯхантоти адхиппа̄йо. па̄л̣ийам̣ ‘‘ол̣а̄рикам̣ кхо’’тиа̄димхи парибба̄джакавачане айамадхиппа̄йо – йасма̄ чатусантатирӯпаппабандхам̣ екаттавасена гахетва̄ рӯпӣбха̄вато ‘‘ол̣а̄рико атта̄’’ти паччети аттава̄дӣ, аннапа̄нопат̣т̣ха̄натан̃часса парикаппетва̄ ‘‘сассато’’ти ман̃н̃ати, рӯпӣбха̄вато ева ча сан̃н̃а̄йа ан̃н̃аттам̣ н̃а̄йа̄гатамева, йам̣ ведава̄дино ‘‘аннамайо, па̄намайо’’ти ча двидха̄ вохаранти, тасма̄ парибба̄джако там̣ аттава̄диматам̣ атта̄нам̣ сандха̄йа ‘‘ол̣а̄рикам̣ кхо’’тиа̄дима̄ха̄ти.

‘‘ол̣а̄рико ча хи те пот̣т̣хапа̄да атта̄ абхависса̄’’тиа̄димхи бхагавато вачане ча̄йамадхиппа̄йо – йади атта̄ рӯпӣ бхавеййа, евам̣ сати рӯпам̣ атта̄ сийа̄, на ча сан̃н̃ӣ сан̃н̃а̄йа арӯпабха̄вато, рӯпадхамма̄нан̃ча асан̃джа̄нанасабха̄ватта̄. рӯпӣ ча сама̄но йади тава матена ниччо, сан̃н̃а̄ ча апара̄парам̣ паваттанато таттха таттха бхиджджатӣти бхедасаббха̄вато аничча̄, евампи ‘‘ан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄, ан̃н̃о атта̄’’ти сан̃н̃а̄йа абха̄вато ачетанова атта̄ хоти, тасма̄ еса атта̄ на каммасса ка̄рако, на ча пхаласса упабхун̃джанакоти а̄паннамева̄ти имам̣ досам̣ дассенто бхагава̄ ‘‘ол̣а̄рико ча̄’’тиа̄дима̄ха̄ти. таттха̄ти ‘‘рӯпӣ атта̄’’ти ва̄де. пачча̄гаччхатоти сесакирийа̄пеккха̄йа камматтхейева упайогавачанам̣, пачча̄гаччхатоти ча пачча̄гаччхантасса, джа̄нантасса, пат̣ичча ва̄дена паваттасса̄ти ва̄ аттхо. ‘‘ан̃н̃а̄ ча сан̃н̃а̄ уппаджджати, ан̃н̃а̄ ча сан̃н̃а̄ нируджджхантӣ’’ти касма̄ вуттам̣, нану уппа̄дапуббако ниродхо, на ча уппаннам̣ анируджджханакам̣ на̄ма аттхӣти чоданам̣ содхетум̣ ‘‘чатуннам̣ кхандха̄на’’нтиа̄ди вуттам̣. сатипи несам̣ ека̄ламбан̣аваттхукабха̄ве уппа̄даниродха̄дхика̄ратта̄ екуппа̄даниродхабха̄вова вутто. апара̄паранти пон̇кха̄нупон̇кха.

418-420. па̄л̣ийам̣ маномайанти джха̄наманасо васена маномайам̣. йо хи ба̄хирапаччайанирапеккхо, со манаса̄ва ниббаттоти маномайо. рӯпалоке ниббаттасарӣрам̣ сандха̄йа вадати. йам̣ ведава̄дино ‘‘а̄нандамайо, вин̃н̃а̄н̣амайо’’ти ча двидха̄ вохаранти. татра̄пӣти ‘‘маномайо атта̄’’ти ва̄депи. досе диннети ‘‘ан̃н̃а̄ва сан̃н̃а̄ бхависсатӣ’’тиа̄дина̄ досе динне аттано ладдхим̣йева ваданто ‘‘арӯпим̣ кхо’’тиа̄дима̄ха̄ти самбандхо. идха̄пи пуримава̄де вуттанайена ‘‘йади атта̄ маномайо саббан̇гапаччан̇гӣ ахӣниндрийо бхавеййа, евам̣ сати рӯпам̣ атта̄ сийа̄, на ча сан̃н̃ӣ сан̃н̃а̄йа арӯпабха̄вато’’тиа̄ди саббам̣ досадассанам̣ ведитаббам̣. таматтхан̃хи дассенто бхагава̄ ‘‘маномайо ча хи те пот̣т̣хапа̄да̄’’тиа̄димавоча. касма̄ пана̄йам̣ парибба̄джако пат̣хамам̣ ол̣а̄рикам̣ атта̄нам̣ пат̣иджа̄нитва̄ там̣ ладдхим̣ виссаджджетва̄ пуна маномайам̣ атта̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти? тампи виссаджджитва̄ пуна арӯпим̣ атта̄нам̣ пат̣иджа̄на̄тӣти? ка̄ман̃четтха ка̄ран̣ам̣ ‘‘тато со арӯпӣ атта̄ти евам̣ладдхико сама̄нопи…пе… а̄дима̄ха̄’’ти хет̣т̣ха̄ вуттамева, татха̄пи име титтхийа̄ на̄ма анават̣т̣хитачитта̄ тхусара̄симхи никха̄такха̄н̣уко вийа чан̃чала̄ти ка̄ран̣антарампи дассетум̣ ‘‘йатха̄ на̄ма̄’’тиа̄ди вуттам̣. сан̃н̃а̄ наппатит̣т̣ха̄тӣти а̄рамман̣е сан̃джа̄нанавасена сан̃н̃а̄ на патит̣т̣ха̄ти, а̄рамман̣е сан̃н̃ам̣ на каротӣти вуттам̣ хоти. сан̃н̃а̄патит̣т̣ха̄нака̄лети еттха̄пи айам̣ найо.

татра̄пӣти ‘‘арӯпӣ атта̄’’ти ва̄депи. сан̃н̃а̄йа̄ти пакатисан̃н̃а̄йа, евам̣ бхадантадхаммапа̄латтхерена (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.418-420) вуттам̣. ан̃н̃асмим̣ титтха̄йатане уппа̄даниродханти хи самбандхо. тена ведика̄нам̣ матена на̄наккхан̣е уппанна̄йа на̄на̄рамман̣а̄йа сан̃н̃а̄йа уппа̄даниродхамиччхатӣти дассети. кечи пана ‘‘а̄чарийасан̃н̃а̄йа̄’’ти пат̣ханти, тадайуттам̣ аттхасса вируддхатта̄, тхерена ча ануддхат̣атта̄. апара̄парам̣ паватта̄йа сан̃н̃а̄йа уппа̄давайадассанато уппа̄даниродхам̣ иччхати. татха̄пи ‘‘сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄’’ти паваттасаман̃н̃ам̣ ‘‘атта̄’’ти гахетва̄ тасса авиччхедам̣ парикаппенто сассатам̣ ман̃н̃ати. тена̄ха ‘‘атта̄нам̣ пана сассатам̣ ман̃н̃атӣ’’ти. тасма̄ти апара̄парам̣ паваттасан̃н̃а̄йа на̄маматтена сассатам̣ ман̃н̃анато. сан̃н̃а̄йа уппа̄даниродхаматте ат̣т̣хатва̄ тадуттари сассатагга̄хасса гахан̣ато досам̣ дассетӣти адхиппа̄йо. татхева̄ти йатха̄ ‘‘рӯпӣ атта̄, маномайо атта̄’’ти ча ва̄дадвайе аттано асан̃н̃ата̄, еван̃часса ‘‘ачетаната̄’’тиа̄дидосаппасан̇го дуннива̄ро, татхева имасмим̣ ва̄депӣти аттхо. миччха̄дассанена̄ти аттадит̣т̣хисан̇кха̄тена миччха̄бхинивесена. абхибхӯтатта̄ти ана̄дика̄лабха̄витабха̄вена аджджхоттхат̣атта̄, нива̄ритан̃а̄н̣ача̄ратта̄ти вуттам̣ хоти. йена сантатигханена, самӯхагханена ча ван̃чито ба̄ло пабандхавасена паваттама̄нам̣ дхаммасамӯхам̣ миччха̄га̄хавасена ‘‘атта̄’’ти ча ‘‘ниччо’’ти ча абхинивисса вохарати, там̣ екаттасан̃н̃итам̣ сантатигханам̣, самӯхагханан̃ча винибхуджджа йа̄тха̄вато джа̄нанам̣ гханавиниббхого, со ча саббена саббам̣ титтхийа̄нам̣ наттхи. тасма̄ айампи парибба̄джако та̄дисасса н̃а̄н̣апарипа̄касса абха̄вато вуччама̄нампи на̄наттам̣ на̄н̃н̃а̄сӣти а̄ха ‘‘там̣ на̄наттам̣ аджа̄нанто’’ти. сан̃н̃а̄ на̄ма̄йам̣ на̄на̄рамман̣а̄ на̄на̄ккхан̣е уппаджджати, вети ча̄ти ведика̄нам̣ матам̣. сан̃н̃а̄йа уппа̄даниродхам̣ пассантопи сан̃н̃а̄майам̣ сан̃н̃а̄бхӯтам̣ атта̄нам̣ парикаппетва̄ йатха̄вуттагханавиниббхога̄бха̄вато ниччамева катва̄ дит̣т̣химан̃н̃ана̄йа ман̃н̃ати. татха̄бхӯтасса ча тасса сан̣хасукхумапарамагамбхӣрадхаммата̄ на н̃а̄йатева̄ти идам̣ ка̄ран̣ам̣ пассантена бхагавата̄ ‘‘дуджджа̄нам̣ кхо’’тиа̄ди вуттанти дассенто ‘‘атхасса бхагава̄’’тиа̄дима̄ха.

дит̣т̣хиа̄дӣсу ‘‘евамета’’нти дассанам̣ абхинивисанам̣ дит̣т̣хи. тасса̄ ева пуббабха̄габхӯтам̣ ‘‘евамета’’нти ниджджха̄навасена кхаманам̣ кханти. татха̄ рочанам̣ ручи.‘‘ан̃н̃атха̄йева̄’’тиа̄ди тесам̣ дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ вибхаджджа дассанам̣. таттха ан̃н̃атха̄йева̄ти йатха̄ арийавинайе антадвайам̣ анупагамма маджджхимапат̣ипада̄васена дассанам̣ хоти, тато ан̃н̃атха̄йева. ан̃н̃адева̄ти йам̣ параматтхато виджджати кхандха̄йатана̄ди, тасса ча̄пи аниччата̄ди, тато ан̃н̃адева параматтхато авиджджама̄нам̣ аттасассата̄дикам̣ тайа̄ кхамате чева руччате ча̄ти аттхо. а̄бхусо йун̃джанам̣ а̄його. тена вуттам̣ ‘‘йуттапайуттата̄’’ти. пат̣ипаттийа̄ти параматтачинтана̄дипарибба̄джакапат̣ипаттийа̄. а̄чарийасса бха̄во а̄чарийакам̣, йатха̄ татха̄ ова̄да̄нуса̄санам̣, тадассаттхӣти а̄чарийако йатха̄ ‘‘саддхо’’ти а̄ха ‘‘ан̃н̃аттха̄’’тиа̄ди. ан̃н̃асмим̣ титтха̄йатане тава а̄чарийабха̄во аттхӣти йоджана̄. ‘‘тена̄’’тиа̄ди саха йоджана̄йа йатха̄ва̄кйам̣ дассанам̣. ‘‘айам̣ параматтхо, айам̣ саммутӣ’’ти имасса вибха̄гасса дуббибха̄гатта̄ дуджджа̄нам̣ етам̣ на̄наттам̣. ‘‘йаджджетам̣ дуджджа̄нам̣ та̄ва тит̣т̣хату, ан̃н̃ам̣ панаттхам̣ бхагавантам̣ пуччха̄мӣ’’ти чинтетва̄ татха̄ пат̣ипаннатам̣ дассетум̣ ‘‘атха парибба̄джако’’тиа̄ди вуттам̣. ан̃н̃о ва̄ сан̃н̃а̄тоти сан̃н̃а̄сабха̄вато ан̃н̃асабха̄во ва̄ атта̄ хотӯти аттхо. адхуна̄ пана ‘‘ан̃н̃а̄ ва̄ сан̃н̃а̄’’ти па̄т̣хо диссати. асса̄ти аттано.

локӣйати диссати, патит̣т̣хахати ва̄ еттха пун̃н̃апа̄пам̣, таббипа̄ко ча̄ти локо, атта̄. со хисса ка̄рако, ведако ча̄ти иччхито. дит̣т̣хигатанти ‘‘сассато атта̄ ча локо ча̄’’тиа̄ди (дӣ. ни. 1.31; уда̄. 55) найапаваттам̣ дит̣т̣хигатам̣. на хеса дит̣т̣ха̄бхинивесо дит̣т̣хадхаммика̄диаттханиссито тадасам̣ваттанато. йо хи там̣ сам̣ваттанако, со ‘‘там̣ ниссито’’ти ваттаббатам̣ лабхеййа йатха̄ там̣ пун̃н̃ан̃а̄н̣асамбха̄ро. етенева найена на дхамманисситата̄пи сам̣ван̣н̣етабба̄. брахмачарийасса а̄ди а̄дибрахмачарийам̣, тадева а̄дибрахмачарийакам̣ йатха̄ ‘‘винайо ева венайико’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 8). тена̄ха ‘‘сиккхаттайасан̇кха̄тасса̄’’тиа̄ди. саббампи ва̄кйам̣ антогадха̄вадха̄ран̣ам̣ тасса авадха̄ран̣апхалатта̄ти вуттам̣ ‘‘а̄диматта’’нти. тадидха адхисӣласиккха̄ва. са̄ хи сиккхаттайасан̇гахите са̄санабрахмачарийе а̄дибхӯта̄, на ан̃н̃аттха вийа а̄джӣват̣т̣хамака̄ди а̄дибрахмачарийаканти дассети ‘‘адхисӣласиккха̄матта’’нти имина̄. ниббинданаттха̄йа̄ти уккан̣т̣хитабха̄ва̄йа. ‘‘абхиджа̄нана̄йа̄ти н̃а̄тапарин̃н̃а̄васена абхиджа̄нанаттха̄йа. самбуджджханаттха̄йа̄ти тӣран̣апаха̄напарин̃н̃а̄васена самбодханаттха̄йа̄’’ти ваданти. апича абхиджа̄нана̄йа̄ти абхин̃н̃а̄пан̃н̃а̄васена джа̄нана̄йа. там̣ пана ват̣т̣асса паччаккхакаран̣амева хотӣти а̄ха ‘‘паччаккхакирийа̄йа̄’’ти. самбуджджханаттха̄йа̄ти парин̃н̃а̄бхисамайавасена пат̣иведхаттха̄йа. дит̣т̣ха̄бхинивесасса сам̣са̄рават̣т̣е ниббида̄вира̄ганиродхупасама̄сам̣ваттанам̣ ват̣т̣антогадхатта̄, тасса ват̣т̣асамбандханато ча. татха̄ абхин̃н̃а̄самбодханибба̄на̄сам̣ваттанан̃ча дат̣т̣хаббам̣.

ка̄мам̣ тан̣ха̄пи дуккхасабха̄ва̄ ева, тасса̄ пана самудайабха̄вена висум̣ гахитатта̄ ‘‘тан̣хам̣ т̣хапетва̄’’ти вуттам̣. пабха̄ванатоти уппа̄данато. дуккхам̣ пабха̄вентӣпи тан̣ха̄ авиджджа̄дипаччайантарасахита̄ ева пабха̄вети, на кевала̄ти а̄ха ‘‘саппаччайа̄’’ти. аппаваттӣти аппаваттинимиттам̣. на паваттанти еттха дуккхасамудайа̄, етасмим̣ ва̄ адхигатети хи аппаватти. дуккханиродхам̣ нибба̄нам̣ гаччхати, тадаттхан̃ча са̄ пат̣ипаджджитабба̄ти дуккханиродхага̄минипат̣ипада̄. маггапа̄тубха̄воти маггасамуппа̄до. пхаласаччхикирийа̄ти пхаласса̄дхигамавасена паччаккхакаран̣ам̣. там̣ а̄ка̄ранти там̣ тун̣хӣбха̄васан̇кха̄там̣ гаманалин̇га а̄роченто вийа, на пана абхимукхам̣ а̄рочети.

421. самантато нигган̣ханавасена тоданам̣ виджджханам̣ саннитодакам̣. маноган̣а̄дӣнам̣ висесанасса напум̣сакалин̇гена ниддит̣т̣хатта̄ ‘‘ва̄ча̄йа саннитодакена̄’’ти вуттам̣. тена̄ха ‘‘вачанапатодакена̄’’ти. атха ва̄ ‘‘ва̄ча̄йа̄’’ти идам̣ ‘‘саннитодакена̄’’ти еттха каран̣авачанам̣ дат̣т̣хаббам̣. ‘‘вачанапатодакена̄’’ти хи вачанена патодакена̄ти аттхо, ‘‘ва̄ча̄йа̄’’ти ва̄ самбандхе са̄мивачанам̣. ва̄ча̄йа саннитоданакирийа̄йа саджджхаббхаритамакам̣сӯти йоджетаббам̣. ‘‘саджджхаббхарита’’нти етасса ‘‘сам̣ адхи абхи арибха’’нти падаччхедо, самантато бхусам̣ аританти аттхо, сатаматтехи туттакехи вийа вивидхехи парибба̄джакава̄ча̄тоданехи тудим̣ сӯти вуттам̣ хоти. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘упари виджджхим̣сӯ’’ти. сабха̄вато виджджама̄нанти параматтхасабха̄вато упалаббхама̄нам̣, на пакатиа̄ди вийа анупалаббхама̄нам̣. таччханти саччам̣. татханти авипарӣтам̣. аттхато вевачанамева там̣ падаттайам̣. навалокуттарадхаммесӯти висайе бхуммам̣, те дхамме висайам̣ катва̄. т̣хитасабха̄ванти ават̣т̣хитасабха̄вам̣, тадуппа̄даканти аттхо. локуттарадхамманийа̄манийатанти локуттарадхаммасампа̄пананийа̄мена нийатам̣. ида̄ни пана ‘‘локуттарадхамманийа̄мата’’нти па̄т̣хо, со на пора̄н̣о а̄чарийена ануддхат̣атта̄. касма̄ панеса̄ пат̣ипада̄ дхаммат̣т̣хитата̄ дхамманийа̄мата̄ти а̄ха ‘‘буддха̄нан̃хӣ’’тиа̄ди. са̄ти пат̣ипада̄. едиса̄ти ‘‘дхаммат̣т̣хитата’’нтиа̄дина̄ вуттаппака̄ра̄.

читтахаттхиса̄рипуттапот̣т̣хапа̄даваттхуван̣н̣ана̄

422. хаттхим̣ са̄рети даметӣти хаттхиса̄рӣ, хаттха̄чарийо. сукхумесу аттхантаресӯти кхандха̄йатана̄дӣсу сукхуман̃а̄н̣агочаресу дхаммесу. абхидхаммико киреса. кусалоти пуббепи буддхаса̄сане катапаричайата̄йа чхеко. та̄дисе читтети гихибха̄вачитте. итаро пана там̣ сутва̄ва на виббхами, паббаджджа̄йамева абхирамӣти адхиппа̄йо. гихибха̄ве а̄нисам̣сакатха̄йа катхитатта̄ти еттха сӣлавантасса бхиккхуно татха̄ катханена виббхамане нийоджитатта̄ ида̄ни сайампи сӣлава̄ ева хутва̄ чха ва̄ре виббхамӣти адхиппа̄йо гахетаббо. каммасариккхакена хи каммапхалена бхавитаббам̣. катхента̄нанти ана̄даре са̄мивачанам̣. маха̄са̄вакасса катхитети маха̄са̄вакабхӯтена маха̄кот̣т̣хикаттхерена апаса̄данавасена катхите, катхананимиттам̣ патит̣т̣хам̣ ладдхум̣ асакконтоти аттхо. ‘‘виббхамитва̄ гихӣ джа̄то’’ти идам̣ саттамава̄рамива вуттам̣. дхаммападат̣т̣хакатха̄йам̣ (дха. па. ат̣т̣ха. 1.3 читтахаттхаттхераваттху) пана куда̄лапан̣д̣итаджа̄таке (джа̄. ат̣т̣ха. 1.1.7 кудда̄ладжа̄такаван̣н̣ана̄) ча чхаккхаттумева виббхаманава̄ро вутто. гихисаха̄йакоти гихика̄ле саха̄йако. апасаккантопи на̄ма̄ти апи на̄ма апасакканто, га̄райхавачанаметам̣. паббаджитум̣ ват̣т̣атӣти паббаджджа̄ ват̣т̣ати.

423. пан̃н̃а̄чаккхуно наттхита̄йа̄ти сувуттадуруттасамависамадассанасаматтхасса пан̃н̃а̄чаккхуно абха̄вена. йа̄дисена чаккхуна̄ со ‘‘чаккхума̄’’ти вутто, там̣ дассетум̣ ‘‘субха̄сита̄’’тиа̄ди вуттам̣. айам̣ ат̣т̣хакатха̄то апаро найо – екам̣сика̄ти екантика̄, нибба̄навахабха̄вена ниччхита̄ти вуттам̣ хоти. пан̃н̃атта̄ти ваваттхапита̄. на екам̣сика̄ти на екантика̄ нибба̄на̄вахабха̄вена ниччхита̄ ват̣т̣антогадхабха̄ватоти адхиппа̄йо. айаматтхо хи ‘‘касма̄ чете пот̣т̣хапа̄да майа̄ екам̣сика̄ дхамма̄ десита̄ пан̃н̃атта̄, ете пот̣т̣хапа̄да аттхасам̣хита̄…пе… нибба̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’тиа̄дисуттападехи сам̣сандати саметӣти.

екам̣сикадхаммаван̣н̣ана̄

425. ‘‘касма̄ а̄рабхӣ’’ти ка̄ран̣ам̣ пуччхитва̄ ‘‘аниййа̄никабха̄вадассанаттха’’нти пайоджанам̣ виссаджджитам̣. пхале хи сиддхе хетупи сиддхо хотӣти, айам̣ а̄чарийамати (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.425) апаре пана ‘‘едисесу аттхасаддо ка̄ран̣е ваттати, хетваттхе ча паччаттавачанам̣, тасма̄ аниййа̄никабха̄вадассананти еттха аниййа̄никабха̄вадассанака̄ран̣а̄’’ти аттхамиччханти. пан̃н̃а̄питанит̣т̣ха̄йа̄ти паведитавимуттимаггасса. ват̣т̣адуккхапарийоса̄нам̣ гаччхати ета̄йа̄ти нит̣т̣ха̄ти хи вимутти вутта̄ ‘‘гот̣т̣ха̄ пат̣т̣хитага̄во’’ти (ма. ни. 1.156) маха̄сӣхана̄дасуттападе вийа т̣ха̄-саддасса гатиаттхе паваттанато. нит̣т̣ха̄магго ча идха уттарападалопена ‘‘нит̣т̣ха̄’’ти адхиппето. тассева хи ниййа̄никата̄, аниййа̄никата̄ ча вуччати, на нит̣т̣ха̄йа. ниййа̄тӣти ниййа̄ника̄ йа-ка̄расса ка-ка̄рам̣ катва̄. анӣйасаддо хи бахулам̣ каттуттха̄бхидха̄йако, на ниййа̄ника̄ аниййа̄ника̄, тасса̄ бха̄во татха̄. ниййа̄нам̣ ва̄ ниггаманам̣ ниссаран̣ам̣, ват̣т̣адуккхасса вӯпасамоти аттхо, ниййа̄намева ниййа̄никам̣, на ниййа̄никам̣ аниййа̄никам̣, со ева бха̄во сабха̄во аниййа̄никабха̄во, тасса дассанаттханти йоджетаббам̣.

‘‘саббе хӣ’’тиа̄ди тадаттхавиваран̣ам̣. аматам̣ нибба̄нам̣ нит̣т̣хамити пан̃н̃апети йатха̄ти самбандхо. локатхӯпика̄дивасена нит̣т̣хам̣ пан̃н̃апентӣти ‘‘нибба̄нам̣ нибба̄на’’нти вачанаса̄ман̃н̃аматтам̣ гахетва̄ татха̄ пан̃н̃апенти. локатхӯпика̄ на̄ма брахмабхӯми вуччати локасса тхӯпикасадисата̄парикаппанена. кечи пана ‘‘невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанабхӯмим̣ локатхӯпика̄’’ти ваданти, тадайуттам̣ ат̣т̣хакатха̄су татха̄ авачанато. а̄дисаддена четтха ‘‘ан̃н̃о пурисо, ан̃н̃а̄ пакатӣ’’ти пакатипурисантара̄вабодхо моккхо, буддхиа̄дигун̣авинимуттасса аттано асакаттани ават̣т̣ха̄нам̣ моккхо, ка̄йавипаттикати джа̄тибандха̄нам̣ апаваджджанавасена аппаватто моккхо, парена пурисена палоката̄ моккхо, там̣самӣпата̄ моккхо, там̣сама̄його моккхоти евама̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. тасмим̣ тасмин̃хи самайе нит̣т̣хам̣ апан̃н̃апенто на̄ма наттхи. бра̄хман̣а̄нам̣ пат̣хамаджджха̄набрахмалоко нит̣т̣ха̄. таттха хи несам̣ ничча̄бхинивесо йатха̄ там̣ бакасса брахмуно, (ма. ни. 1.501) векханаса̄дита̄паса̄нам̣ а̄бхассара̄, сан̃чайа̄дипарибба̄джака̄нам̣ субхакин̣ха̄, а̄джӣвака̄нам̣ ‘‘анантама̄насо’’ти парикаппито асан̃н̃ӣбхаво. имасмим̣ пана са̄сане арахаттам̣ нит̣т̣ха̄, саббепи чете дит̣т̣хивасена брахмалока̄дӣни арахаттаман̃н̃ана̄йа ‘‘нибба̄нам̣ нибба̄на’’нти вачанаса̄ман̃н̃аматтам̣ гахетва̄ татха̄ пан̃н̃апенти, на пана параматтхато несам̣самайе нибба̄напан̃н̃а̄панасса лаббханатоти а̄ха ‘‘са̄ ча на ниййа̄ника̄’’тиа̄ди. йатха̄пан̃н̃атта̄ти йена йена пака̄рена пан̃н̃атта̄, пан̃н̃аттаппака̄ра̄ хутва̄ти аттхо. на ниййа̄тӣти ‘‘йена̄ка̄рена нит̣т̣ха̄ па̄пун̣ӣйатӣ’’ти техи паведита̄, тена̄ка̄рена тасса̄ апаттаббата̄йа на ниййа̄ти. пан̣д̣итехи пат̣иккхитта̄ти ‘‘на̄йам̣ нит̣т̣ха̄ пат̣ипада̄ ват̣т̣асса анатиккаманато’’ти буддха̄дӣхи пан̣д̣итехи пат̣иккхитта̄. ниваттатӣти пат̣иккхепака̄ран̣авачанам̣, йасма̄ техи пан̃н̃атта̄ нит̣т̣ха̄ пат̣ипада̄ на ниййа̄ти на гаччхати, ан̃н̃адаттху там̣саман̇гинам̣ пуггалам̣ сам̣са̄ре ева париббхама̄пентӣ ниваттати, тасма̄ пан̣д̣итехи пат̣иккхитта̄ти аттхо. танти аниййа̄никабха̄вам̣.

джа̄нам̣, пассанти ча путхувачанавипарийа̄йоти а̄ха ‘‘джа̄нанта̄ пассанта̄’’ти. гаччханта̄дисадда̄нан̃хи ‘‘йа̄ пана бхиккхунӣ джа̄нам̣ сабхиккхукам̣ а̄ра̄мам̣ ана̄пуччха̄ пависеййа̄’’тиа̄дӣсу (па̄чи. 1024) лин̇гавасена випарийа̄йо, джа̄нантӣти аттхо. ‘‘йа̄чам̣ ададамаппийо’’тиа̄дӣсу (па̄ра̄. 346; джа̄. 1.7.55) вибхаттивасена, йа̄чантасса̄ти аттхо. идха пана путхувачанавасена̄ти ведитаббам̣. падха̄нам̣ джа̄нанам̣ на̄ма паччаккхато джа̄нанам̣ тасса джет̣т̣хабха̄вато, дассанамаппадха̄нам̣ тасса сам̣сайа̄нубандхатта̄ти айам̣ камо вутто ‘‘джа̄нам̣ пасса’’нти. тенеттха джа̄нанена дассанам̣ висесети. еван̃хи дит̣т̣хапубба̄ни кхо тасмим̣ локе манусса̄нам̣ сарӣрасан̣т̣ха̄на̄дӣнӣти екато адхиппа̄йадассанам̣ сӯпапаннам̣ хоти. айан̃хеттха̄дхиппа̄йо ‘‘ким̣ тумха̄кам̣ екантасукхе локе паччаккхато н̃а̄н̣адассанам̣ аттхӣ’’ти. джа̄нанти ва̄ тасса локасса анума̄нависайатам̣ вуччати, пассанти паччаккхато висайатам̣. идам̣ вуттам̣ хоти ‘‘апи тумха̄кам̣ локо паччаккхато н̃а̄то, уда̄ху анума̄нато’’ти.

йасма̄ пана локе паччаккхабхӯто аттхо индрийагочарабха̄вена па̄кат̣о, тасма̄ па̄кат̣ена аттхена адхиппа̄йам̣ дассетум̣ ‘‘дит̣т̣хапубба̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. дит̣т̣хападена ва̄ дассанам̣, таданугатан̃ча джа̄нанам̣ гахетва̄ тадубхайенева аттхена адхиппа̄йам̣ вибха̄ветум̣ евам̣ вуттантипи дат̣т̣хаббам̣. дит̣т̣хапубба̄нӣти хи дассанена, таданугатена ча н̃а̄н̣ена гахитапубба̄нӣти аттхо. еван̃ча катва̄ ‘‘сарӣрасан̣т̣ха̄на̄дӣнӣ’’ти самарийа̄давачанам̣ саматтхитам̣ хоти. ‘‘аппа̄т̣ихӣраката’’нти айам̣ ануна̄сикалопаниддесоти а̄ха ‘‘аппа̄т̣ихӣракам̣ та’’нти. там̣ вачанам̣ аппа̄т̣ихӣракам̣ сампаджджатӣти самбандхо. аппа̄т̣ихӣрападе ануна̄сикалопо, ‘‘ката’’нти ча екам̣ паданти кечи, тадайуттам̣ сама̄сасамбхавато, ануна̄сикалопасса ча аваттаббатта̄. еваметтха ван̣н̣айанти – пат̣ипаккхахаран̣ато пат̣иха̄рийам̣, тадева па̄т̣иха̄рийам̣. аттана̄ уттаравирахитавачанам̣. па̄т̣иха̄рийамеветтха ‘‘па̄т̣ихӣрака’’нти вуттам̣ парехи вуччама̄науттарехи сауттаратта̄, на па̄т̣ихӣраканти аппа̄т̣ихӣракам̣. вирахаттхо четтха а-саддо. тена̄ха ‘‘пат̣ихаран̣авирахита’’нти. сауттаран̃хи вачанам̣ тена уттаравачанена пат̣ихарӣйати випариваттӣйати, тасма̄ уттаравачанам̣ пат̣ихаран̣ам̣ на̄ма, тато вирахитанти аттхо. тасма̄ ева ниййа̄насса пат̣ихаран̣амаггасса абха̄вато ‘‘аниййа̄ника’’нти ваттаббатам̣ лабхати. тена вуттам̣ ‘‘аниййа̄ника’’нти.

426. вила̄со иттхилӣл̣а̄, йо ‘‘син̇га̄рабха̄ваджа̄ кирийа̄’’типи вуччати. а̄каппо кесабандхаваттхаггахан̣а̄диа̄ка̄рависесо, весасам̣видха̄нам̣ ва̄. а̄дисаддена ха̄ва̄дӣнам̣ сан̇гахо. ха̄ва̄ти хи ча̄турийам̣ вуччати.

тайоаттапат̣ила̄бхаван̣н̣ана̄

428. а̄хито ахам̣ма̄но еттха̄ти атта̄, аттабха̄воти а̄ха ‘‘аттабха̄вапат̣ила̄бхо’’ти. катхам̣ дассетӣти вуттам̣ ‘‘ол̣а̄рикаттабха̄вапат̣ила̄бхена̄’’тиа̄ди. ка̄мабхавам̣ дассети итарабхавадвайаттабха̄вато ол̣а̄рикатта̄. рӯпабхавам̣ дассети джха̄наманена ниббаттам̣ хутва̄ рӯпӣбха̄вена упалаббханато. арӯпабхавам̣ дассети арӯпӣбха̄вена упалаббханато. сам̣килесика̄ дхамма̄ на̄ма два̄даса акусалачиттуппа̄да̄ тадабха̄ве кассачи сам̣килесасса асамбхавато. вода̄нийа̄ дхамма̄ на̄ма саматхавипассана̄ та̄сам̣ васена саббасо читтавода̄насса сиджджханато.

429. пат̣ипаккхадхамма̄нам̣ асамуччхеде сати на када̄чипи анаваджджадхамма̄нам̣ ва̄ па̄рипӯрӣ, вепуллам̣ ва̄ самбхавати, самуччхеде пана сати самбхаватӣти маггапхалапан̃н̃а̄намева гахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣, та̄ хи саким̣ парипун̣н̣а̄пи апарихӣнадхамматта̄ парипун̣н̣а̄ ева бхаванти. тарун̣апӣтӣти уппаннаматта̄ аладдха̄севана̄ дуббалапӣти. балаватут̣т̣хӣти пунаппунам̣ уппаттийа̄ ладдха̄севана̄ упаривисеса̄дхигамасса паччайабхӯта̄ тхиратара̄ пӣти. ида̄ни сан̇кхепато пин̣д̣аттхам̣ дассенто ‘‘ким̣ вутта’’нтиа̄дима̄ха. таттха йам̣ виха̄рам̣ сайам̣…пе… вихариссатӣти авочумха̄ти самбандхо. идам̣ вуттам̣ хоти – йам̣ виха̄рам̣ ‘‘сам̣килесикавода̄нийадхамма̄нам̣ паха̄на̄бхивуддхинит̣т̣хам̣ пан̃н̃а̄йа па̄рипӯривепуллабхӯтам̣ имасмим̣йева аттабха̄ве апараппаччайена н̃а̄н̣ена паччаккхато сампа̄детва̄ вихариссатӣ’’ти катхайимха̄ти. таттха̄ти тасмим̣ виха̄ре. тасса̄ти ова̄дакарасса бхиккхуно. евам̣ вихаратоти вуттаппака̄рена вихаран̣ахету, вихарантасса ва̄. таннимиттам̣ па̄моджджам̣, памодаппабхава̄ пӣти, таппаччайабхӯтам̣ пассаддхидвайам̣, татха̄ сӯпат̣т̣хита̄ сати, уккам̣сагатата̄йа уттаман̃а̄н̣ам̣. сукхо ча виха̄ро бхависсатӣти йоджана̄. ка̄йачиттапассаддхӣ хи ‘‘пассаддхӣ’’ти вутта̄, айамева ва̄ па̄т̣хо. ‘‘на̄мака̄йапассаддхӣ’’типи пат̣ханти, тадайуттамева пассаддхидвайасса авина̄бха̄вато. касма̄ панеса сукхо виха̄роти а̄ха ‘‘саббавиха̄ресӯ’’тиа̄ди, саббесупи ирийа̄патхавиха̄ра̄дӣсу сантапан̣ӣтата̄йа имассева сукхатта̄ ‘‘сукхо виха̄ро’’ти ваттаббатам̣ арахатӣти вуттам̣ хоти. катхам̣ сукхоти вуттам̣ ‘‘упасанто парамамадхуро’’ти.

пат̣хамаджджха̄не пат̣иладдхаматте хӣнабха̄вато пӣти дуббала̄ па̄моджджапаккхика̄, субха̄вите пана тасмим̣ пагун̣е са̄ пан̣ӣта̄ балавабха̄вато парипун̣н̣акичча̄ пӣтӣти вуттам̣ ‘‘пат̣хамаджджха̄не па̄моджджа̄дайо чхапи дхамма̄ лаббхантӣ’’ти. па̄моджджам̣ ниваттатӣти дуббалапӣтисан̇кха̄там̣ па̄моджджам̣ чхасу дхаммесу ниваттати ха̄йати. витаккавича̄раккхобхавирахитена хи чатукканайавибхатте дутийаджджха̄не саббада̄ пӣти балаватӣ ева хоти, на пат̣хамаджджха̄не вийа када̄чи дуббала̄ти евам̣ вуттам̣. пӣти ниваттати таппаха̄ненева татийаджджха̄насса лаббханато. ‘‘сукхо виха̄ро’’ти имина̄ сама̄дхи гахитоти а̄ха ‘‘татха̄ чатуттхе’’ти. йе пана ‘‘сукхо виха̄ро’ти етена сукхам̣ гахита’’нти ваданти, тесам̣ матена сантавуттита̄йа упеккха̄пи чатуттхаджджха̄не ‘‘сукха’’миччева бха̄сита̄ти (вибха. ат̣т̣ха. 232; висуддхи. 2.644; маха̄ни. ат̣т̣ха. 27; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 105) катва̄ татха̄ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. имасмим̣йева дӣгханика̄йе (дӣ. ни. 1.432; 3.166, 358) а̄гатам̣ анекадха̄ десана̄найамуддхаритва̄ идха деситанайам̣ нийаметум̣ ‘‘имесӯ’’тиа̄ди вуттам̣. суддха…пе… катхитанти упаримаггам̣ акатхетва̄ кевалам̣ випассана̄па̄дакамева джха̄нам̣ катхитам̣. чатӯхи…пе… катхита̄ти випассана̄па̄дакабха̄вена джха̄на̄ни катхетва̄ тато парам̣ випассана̄пуббака̄ чатта̄ропи магга̄ катхита̄. чатуттхаджджха̄никапхаласама̄патти катхита̄ти пат̣хамаджджха̄ника̄дика̄ пхаласама̄паттийо акатхетва̄ чатуттхаджджха̄ника̄ ева пхаласама̄патти катхита̄. пӣтивевачанамева катва̄ти двиннам̣ пӣтӣнам̣ екасмим̣ читтуппа̄де ануппаджджанато па̄моджджам̣ пӣтивевачанамева катва̄, тадубхайам̣ абхедато катва̄ти вуттам̣ хоти. пӣтисукха̄нам̣ апариччаттатта̄, ‘‘сукхо виха̄ро’’ти ча са̄тисайасса сукхавиха̄расса гахитатта̄ ‘‘дутийаджджха̄никапхаласама̄патти на̄ма катхита̄’’ти вуттам̣. ка̄мам̣ пат̣хамаджджха̄непи пӣтисукха̄ни лаббханти, та̄ни пана витаккавича̄рапариккхобхена на таттха сантапан̣ӣта̄ни, идха ча сантапан̣ӣта̄нева адхиппета̄ни, тасма̄ дутийаджджха̄ника̄ ева пхаласама̄патти гахита̄, на пат̣хамаджджха̄ника̄ти дат̣т̣хаббам̣.

432-437. вибха̄ванаттхоти пака̄санаттхо сарӯпато нирӯпанаттхо ‘‘на саман̣о готамо бра̄хман̣е джин̣н̣е …пе… абхива̄дети ва̄ паччут̣т̣хети ва̄ а̄санена ва̄ нимантетӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 8.11; па̄ра̄. 2) вийа. тена̄ха ‘‘айам̣ со’’тиа̄ди. ‘‘айам̣ аттапат̣ила̄бхо со ева̄’’ти евам̣ сарӯпато вибха̄ветва̄ пака̄сетва̄. айанти хи бхагавата̄ пуббе вуттам̣ аттапат̣ила̄бхам̣ а̄саннапаччаккхабха̄вена пачча̄масати, соти пана парехи пуччхийама̄нам̣ параммукхабха̄вена. на нам̣ евам̣ вада̄ма̄ти еттха нанти ол̣а̄рикаматтапат̣ила̄бхам̣. саппа̄т̣ихӣракатанти еттха пуббе вуттанайена аттхо ведитаббо. парехи чодитавачанапат̣иха̄ракам̣ сауттаравачанам̣ саппа̄т̣ихӣраканти хи айамева висесо. туччхоти муса̄ абхӯто. соти маномайо, арӯпо ва̄ аттапат̣ила̄бхо. свева̄ти со ева ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхо. тасмим̣ самайе саччо хотӣти тасмим̣ паччуппаннасамайе виджджама̄но хоти. аттапат̣ила̄бхотвева ниййа̄тесӣти аттапат̣ила̄бхасаддена татха̄ ева парийоса̄песи, на пана нам̣ ‘‘аттапат̣ила̄бхо’’ти сан̇кхйам̣ гаччхатӣти пан̃н̃аттим̣ сарӯпато нӣхаритва̄ дассесӣти адхиппа̄йо. рӯпа̄дайо четтха дхамма̄ти рӯпаведана̄дайо ева еттха локе сабха̄вадхамма̄. на̄маматтаметанти рӯпа̄дике пан̃чаккхандхе упа̄да̄йа на̄мапан̃н̃аттиматтаметам̣ ‘‘аттапат̣ила̄бхо’’ти. еварӯпа̄ воха̄ра̄ти ‘‘ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхо’’тиа̄дивоха̄ра̄. на̄мапан̃н̃аттивасена̄ти на̄мабхӯтапан̃н̃аттиматтавасена. ‘‘аттапат̣ила̄бхо’ти сан̇кхйам̣ гаччхатӣ’’ти ниййа̄танаттхам̣.

438. еван̃ча пана ватва̄ти рӯпа̄дике упа̄да̄йа пан̃н̃аттиматтаметам̣ аттапат̣ила̄бхоти имаматтхам̣ ‘‘йасмим̣ читта самайе’’тиа̄дина̄ ватва̄. пат̣ипуччхитва̄ти йатха̄ паре пуччхеййум̣, татха̄ ка̄лавибха̄гато пат̣ипада̄ни пуччхитва̄. винайанаттханти йатха̄пуччхитасса аттхасса н̃а̄панавасена винайанаттха̄йа. йе те атӣта̄ дхамма̄ти атӣтасамайе атӣтаттапат̣ила̄бхасса упа̄да̄набхӯта̄ рӯпа̄дайо дхамма̄. те етарахи наттхи нируддхатта̄. тато ева ‘‘ахесу’’нти сан̇кхйам̣ гата̄. тасма̄ти упа̄да̄насса атӣтасмим̣йева самайе лаббханато. сопӣти тадупа̄да̄но ме аттапат̣ила̄бхопи. тасмим̣йева самайети атӣте ева самайе. саччо ахосӣти бхӯто виджджама̄но вийа ахоси. ана̄гатапаччуппанна̄нанти ана̄гата̄нан̃чевапаччуппанна̄нан̃ча рӯпа̄дидхамма̄нам̣ упа̄да̄набхӯта̄нам̣. тада̄ абха̄ва̄ти тасмим̣ атӣтасамайе абха̄ва̄ авиджджама̄натта̄. тадупа̄да̄набхӯто ана̄гато, паччуппанно ча аттапат̣ила̄бхо тасмим̣ атӣта самайе могхо туччхо муса̄ наттхӣти аттхо. аттхатоти пан̃н̃аттиаттхато. на̄маматтамева̄ти саман̃н̃а̄маттамева. параматтхато анупалаббхама̄натта̄ аттапат̣ила̄бхам̣ пат̣иджа̄на̄ти.

‘‘есева найо’’ти имина̄ йе те ана̄гата̄ дхамма̄, те етарахи наттхи, ‘‘бхависсантӣ’’ти пана сан̇кхйам̣ гата̄, тасма̄ сопи ме аттапат̣ила̄бхо тасмим̣йева самайе саччо бхависсати. атӣтапаччуппанна̄нам̣ пана дхамма̄нам̣ тада̄ абха̄ва̄ тасмим̣ самайе ‘‘могхо атӣто, могхо паччуппанно’’ти евам̣ аттхато на̄маматтамева аттапат̣ила̄бхам̣ пат̣иджа̄на̄ти. йе име паччуппанна̄ дхамма̄, те етарахи ‘‘аттхӣ’’ти сан̇кхйам̣ гата̄, тасма̄ йва̄йам̣ ме аттапат̣ила̄бхо, со ида̄ни саччо хоти. атӣта̄на̄гата̄нам̣ пана дхамма̄нам̣ адхуна̄ абха̄ва̄ етарахи ‘‘могхо атӣто, могхо ана̄гато’’ти евам̣ аттхато на̄маматтамева аттапат̣ила̄бхам̣ пат̣иджа̄на̄тӣти имаматтхам̣ атидисати.

439-443. сам̣сандитунти сама̄нетум̣. гава̄ти га̄вито. таттха̄ти кхӣра̄дӣсу пан̃чагорасесу. йасмим̣ самайе кхӣрам̣ хотӣти йасмим̣ ка̄ле бхӯтупа̄да̄йасан̃н̃итам̣ упа̄да̄нависесам̣ упа̄да̄йа кхӣрапан̃н̃атти хоти. на тасмим̣…пе… гаччхати кхӣрапан̃н̃аттиупа̄да̄насса бхӯтупа̄да̄йарӯпасса дадхиа̄дипан̃н̃аттийа̄ анупа̄да̄нато. пат̣инийатаваттхука̄ хи ета̄ локасаман̃н̃а̄. тена̄ха ‘‘йе дхамме упа̄да̄йа̄’’тиа̄ди. сан̇кха̄йати катхӣйати ета̄йа̄ти сан̇кха̄. аттам̣ нӣхаритва̄ уччанти ваданти ета̄йа̄ти нирутти. там̣ тадаттхам̣ наманти сатта̄ етена̄ти на̄мам̣, татха̄ вохаранти етена̄ти воха̄ро, пан̃н̃аттийева. ‘‘йасмим̣ самайе’’тиа̄дина̄ кхӣре вуттанайам̣ дадхиа̄дӣсупи ‘‘еса найо саббаттха̄’’ти атидисати.

самануджа̄нанаматтака̄нӣти ‘‘идам̣ кхӣрам̣, идам̣ дадхӣ’’тиа̄дина̄ та̄дисесу бхӯтупа̄да̄йарӯпависесесу локе парампара̄гатам̣ пан̃н̃аттим̣ аппат̣иккхипитва̄ самануджа̄нанам̣ вийа паччайависесависит̣т̣хам̣ рӯпа̄дикхандхасамӯхам̣ упа̄да̄йа ‘‘ол̣а̄рико аттапат̣ила̄бхо’’ти ча ‘‘маномайо аттапат̣ила̄бхо’’ти ча ‘‘арӯпо аттапат̣ила̄бхо’’ти ча татха̄ татха̄ самануджа̄нанаматтака̄ни, на ча таббинимутто упа̄да̄нато ан̃н̃о кочи параматтхато аттхӣти вуттам̣ хоти. нируттиматтака̄нӣти садданируттийа̄ гахан̣ӯпа̄йаматтака̄ни. ‘‘сатто пхассо’’тиа̄дина̄ хи саддаггахан̣уттарака̄лам̣ таданувиддхапан̣н̣аттиггахан̣амукхенева тадаттха̄вабодхо. татха̄ ча̄ху –

‘‘пат̣хамам̣ саддам̣ сотена, тӣтам̣ дутийачетаса̄;

на̄мам̣ татийачиттена, аттхам̣ чатуттхачетаса̄’’ти. (ман̣иса̄раман̃джуса̄т̣ӣка̄йам̣ паччайасан̇гахавибха̄гепи);

вачанапатхаматтака̄нӣти тассева вевачанам̣. нируттийева хи ан̃н̃есампи дит̣т̣ха̄нугатима̄паджджанта̄нам̣ ка̄ран̣ат̣т̣хена вачанапатхо. воха̄раматтака̄нӣти татха̄ татха̄ воха̄раматтака̄ни. на̄мапан̣н̣аттиматтака̄нӣти тассева парийа̄йо, там̣там̣на̄мапан̃н̃а̄панаматтака̄нӣти аттхо. саббаметанти ‘‘аттапат̣ила̄бхо’’ти ва̄ ‘‘сатто’’ти ва̄ ‘‘посо’’ти ва̄ саббаметам̣ воха̄раматтакам̣. касма̄ти че, параматтхато анупалаббханатоти дассетум̣ ‘‘йасма̄’’тиа̄ди вуттам̣. сун̃н̃оти параматтхато вивитто.

йаджджевам̣ касма̄ чеса̄ буддхехипи вуччатӣти чоданам̣ содхенто ‘‘буддха̄нам̣ пана̄’’тиа̄дима̄ха. саммутийа̄ воха̄расса катханам̣ саммутикатха̄. параматтхасса сабха̄вадхаммасса катханам̣ параматтхакатха̄. параматтхасаннисситакатха̄бха̄вато аничча̄дикатха̄пи ‘‘параматтхакатха̄’’ти вутта̄. параматтхадхаммойева хи ‘‘аниччо, дуккхо’’ти ча вуччати, на саммутидхаммо.

‘‘аничча̄ саббе сан̇кха̄ра̄, дуккха̄натта̄ ча сан̇кхата̄;

нибба̄нан̃чева пан̃н̃атти, анатта̄ ити ниччхайа̄’’ ти. (пари. 257) –

вачанато панеса ‘‘анатта̄’’ти вуччати, кхандха̄дипан̃н̃атти пана таджджа̄пан̃н̃атти вийа параматтхасанниссайа̄, а̄саннатара̄ ча, пуггалапан̃н̃аттиа̄дайо вийа на дӯре, тасма̄ кхандха̄дикатха̄пи ‘‘параматтхакатха̄’’ти вутта̄, кхандха̄дисӣсена ва̄ тадупа̄да̄насабха̄вадхамма̄ ева гахита̄ти дат̣т̣хаббам̣. нану ча сабха̄вадхамма̄пи саммутимукхенева десанама̄роханти, на параматтхамукхена, тасма̄ сабба̄пи десана̄ саммутикатха̄ва сийа̄ти? найидамевам̣ катхетаббадхаммавибха̄гена катха̄вибха̄гасса адхиппетатта̄, на ча саддо кеначи паваттинимиттена вина̄ аттхам̣ пака̄сетӣти.

касма̄ чевам̣ дуббидха̄ буддха̄нам̣ катха̄ паваттатӣти ануйогам̣ ка̄ран̣авибха̄ванена парихаритум̣ ‘‘таттха йо’’тиа̄ди вуттам̣. аттхам̣ виджа̄нитум̣ чатусаччам̣ пат̣ивиджджхитум̣ ват̣т̣ато ниййа̄тум̣ арахаттасан̇кха̄там̣ джайагга̄хам̣ гахетум̣ саккоти. йасма̄ параматтхакатха̄йа ева саччасампат̣иведхо, арийасаччакатха̄ ча сикха̄ппатта̄ десана̄, тасма̄ винеййапуггалавасена а̄дито саммутикатхам̣ катхентопи бхагава̄ парато параматтхакатхам̣йева катхетӣти а̄ха ‘‘тасса̄’’тиа̄ди. ‘‘а̄дитова саммутикатхам̣ катхетӣ’’ти хи ваданто парато параматтхакатхампи катхетӣти дӣпети, итараттха пана ‘‘а̄дитова катхетӣ’’ти аваданто саббаттхапӣти. ‘‘татха̄’’тиа̄дина̄ катха̄двайакатхане парийа̄йантарам̣ вибха̄вети. бодхетва̄ти венеййаджджха̄сайа̄нурӯпам̣ татха̄ татха̄ десетаббаматтхам̣ джа̄на̄петва̄, имина̄ пана имаматтхам̣ дассети – каттхачи саммутикатха̄пуббика̄ параматтхакатха̄ хоти пуггаладжджха̄сайавасена, каттхачи параматтхакатха̄пуббика̄ саммутикатха̄, ити винеййадаммакусаласса саттху венеййаджджха̄сайавасена татха̄ татха̄ десана̄ паваттатӣти. саббаттха пана бхагава̄ дхамматам̣ авиджаханто ева саммутимануваттати, саммутим̣ апариччаджантойева дхамматам̣ вибха̄вети, нам̣ таттха абхинивеса̄тидха̄вана̄ни. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ ‘‘джанападанируттим̣ на̄бхинивисеййа, саман̃н̃ам̣ на̄тидха̄веййа̄’’ти (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.439-443).

пат̣хамам̣ саммутикатха̄катханам̣ пана венеййавасена йебхуййена буддха̄нама̄чин̣н̣анти там̣ ка̄ран̣ена саддхим̣ дассенто ‘‘пакатийа̄ пана̄’’тиа̄дима̄ха. лӯкха̄ка̄ра̄ти венеййа̄наманабхисамбуджджханавасена лӯкхасадиса̄. нану ча саммути на̄ма параматтхато авиджджама̄натта̄ абхӯта̄, там̣ катхам̣ буддха̄ катхентӣти вуттам̣ ‘‘саммутикатхам̣ катхента̄пӣ’’тиа̄ди. саччамева̄ти татхамева. сабха̄вамева̄ти саммутибха̄вена там̣сабха̄вамева. тена̄ха ‘‘амуса̄ва̄’’ти. параматтхасса пана сачча̄дибха̄ве ваттаббамева наттхи.

ко панимесам̣ саммутипараматтхадхамма̄нам̣ висесоти? йасмим̣ бхинне, буддхийа̄ ва̄ авайававиниббхоге кате на там̣сан̃н̃а̄, со гхат̣апат̣а̄диппабхедо саммути, таббипарийа̄йато параматтхо. на хи каккхал̣апхусана̄дисабха̄ве айам̣ найо лаббхати. евам̣ сантепи вуттанайена саммути ча саччасабха̄ва̄ ева̄ти а̄ха ‘‘дуве сачча̄ни аккха̄сӣ’’тиа̄ди. таттха дуве сачча̄ни аккха̄сӣти на̄на̄десабха̄са̄кусало тин̣н̣ам̣ веда̄наматтхасам̣ван̣н̣анако а̄чарийо вийа на̄на̄видхасаммутипараматтхакусало бхагава̄ венеййаджджха̄сайа̄нурӯпам̣ дувейева сачча̄ни аккха̄сӣти аттхо. там̣ сарӯпато, парима̄н̣ато ча дассети ‘‘саммутим̣ параматтхан̃ча, татийам̣ нӯпалаббхатӣ’’ти имина̄. вадатам̣ вароти саббесам̣ ваданта̄нам̣ варо. локасан̇кетаматтасиддха̄ саммути. парамо уттамо авипарӣто йатха̄бхӯтасабха̄во параматтхо.

ида̄ни несам̣ саччасабха̄вам̣ саха ка̄ран̣ена дассетум̣ ‘‘сан̇кетавачана’’нти га̄тха̄ вутта̄. йасма̄ локасаммутика̄ран̣ам̣, тасма̄ сан̇кетавачанам̣ саччам̣, йасма̄ ча дхамма̄нам̣ бхӯталаккхан̣ам̣, тасма̄ параматтхавачанам̣ саччанти йоджана̄. локасаммутика̄ран̣анти хи сан̇кетавачанасса саччабха̄ве ка̄ран̣адассанам̣, локасиддха̄ саммути сан̇кетавачанасса ависам̣ва̄даната̄йа ка̄ран̣анти аттхо, висам̣ва̄дана̄бха̄вато сан̇кетавачанам̣ саччанти вуттам̣ хоти. дхамма̄нам̣ бхӯталаккхан̣анти ча параматтхавачанасса саччабха̄ве ка̄ран̣адассанам̣. сабха̄вадхамма̄нам̣ йо бхӯто авипарӣто сабха̄во, тасса лаккхан̣ам̣ ан̇ганам̣ н̃а̄пананти аттхо, йа̄тха̄вато ависам̣ва̄данавасена паваттанато параматтхавачанам̣ саччанти адхиппа̄йо. анан̇ган̣асуттат̣ӣка̄йам̣ пана а̄чарийенева ниссаккавачанена падамуллин̇гетва̄ ‘‘локасаммутика̄ран̣а̄ти локасаман̃н̃ам̣ нисса̄йа паваттанато. дхамма̄нанти сабха̄вадхамма̄нам̣. бхӯтака̄ран̣а̄ти йатха̄бхӯтасабха̄вам̣ нисса̄йа паваттанато’’ти вуттам̣.

ан̃н̃аттха пана –

‘‘тасма̄ вохаракусаласса, локана̄тхасса саттхуно;

саммутим̣ вохарантасса, муса̄ва̄до на джа̄йатӣ’’ти. (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.57; а. ни. ат̣т̣ха. 1.170; итиву. ат̣т̣ха. 24) –

айампи гун̣апаридӣпанӣ га̄тха̄ диссати. таттха тасма̄ти саччасса дувидхатта̄, сан̇кетавачанасса ва̄ саччабха̄вато. саммутим̣ вохарантасса̄ти ‘‘пуггало сатто’’тиа̄дина̄ локасаман̃н̃ам̣ катхентасса муса̄ва̄до на̄ма на джа̄йатӣти аттхо. апича ‘‘ат̣т̣хахи ка̄ран̣ехи бхагава̄ пуггала катхам̣ катхети хироттаппадӣпанаттхам̣, каммассаката̄дӣпанаттхам̣, паччаттапурисака̄радӣпанаттхам̣, а̄нантарийадӣпанаттхам̣, брахмавиха̄радӣпанаттхам̣, пуббенива̄садӣпанаттхам̣, даккхин̣а̄висуддхидӣпанаттхам̣, локасаммутийа̄ аппаха̄наттхан̃ча̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.57; а. ни. ат̣т̣ха. 1.170; итиву. ат̣т̣ха. 24; катха̄. анут̣ӣ. 1) таттха таттха вуттака̄ран̣ампи а̄харитва̄ идха ваттаббам̣.

йади татха̄гато параматтхасаччам̣ саммадева абхисамбуджджхитва̄ т̣хитопи локасаман̃н̃а̄бхӯтам̣ саммутисаччам̣ гахетва̄ва вадати, еван̃четтха ко локийамаха̄джанехи висесоти вуттам̣ ‘‘йа̄хӣ’’тиа̄ди, айам̣ па̄л̣ийам̣ самбандхо. идам̣ вуттам̣ хоти – локийамаха̄джано аппахӣнапара̄ма̄сатта̄ ‘‘етам̣ мама̄’’тиа̄дина̄ пара̄масанто вохарати. татха̄гато пана саббасо пахӣнапара̄ма̄сатта̄ апара̄масантова йасма̄ локасаман̃н̃а̄хи вина̄ локийо аттхо локена дуббин̃н̃еййо, тасма̄ та̄хи там̣ вохарати. татха̄ вохаранто ча аттано десана̄вила̄сена венеййасатте параматтхасачче патит̣т̣ха̄петӣти. десанам̣ виниват̣т̣етва̄ти хет̣т̣ха̄ вутта̄йа дит̣т̣ха̄бхинивесапат̣исан̃н̃утта̄йа ват̣т̣акатха̄йа виниваттетва̄ вивечетва̄. арахаттаникӯт̣ена нит̣т̣ха̄песӣти ‘‘апара̄маса’’нти имина̄ падена тан̣ха̄ма̄напара̄ма̄саппаха̄накиттанена таппаха̄йакаарахаттасан̇кха̄таникӯт̣ена десанам̣ парийоса̄песи. йам̣ панеттха аттхато на вибхаттам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева.

ити суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йа парамасукхумагамбхӣрадуранубодхаттхапаридӣпана̄йа сувималавипулапан̃н̃а̄веййаттийаджанана̄йа са̄дхувила̄синийа̄ на̄ма лӣнаттхапака̄санийа̄ пот̣т̣хапа̄дасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхапака̄сана̄.

пот̣т̣хапа̄дасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.