10. субхасуттаван̣н̣ана̄
субхама̄н̣авакаваттхуван̣н̣ана̄
444. евам̣ пот̣т̣хапа̄дасуттам̣ сам̣ван̣н̣етва̄ ида̄ни субхасуттам̣ сам̣ван̣н̣енто йатха̄нупуббам̣ сам̣ван̣н̣анока̄сасса паттабха̄вам̣ вибха̄ветум̣, пот̣т̣хапа̄дасуттасса̄нантарам̣ сан̇гӣтасса суттасса субхасуттабха̄вам̣ ва̄ пака̄сетум̣ ‘‘евам̣ ме сутам̣…пе… са̄ваттхийанти субхасутта’’нти а̄ха. ануна̄сикалопена ‘‘ачира париниббуте’’ти вуттанти дассети ‘‘ачирам̣ париниббуте’’ти имина̄ йатха̄ пот̣т̣хапа̄дасутте ‘‘аппа̄т̣ихӣрака там̣ бха̄ситам̣ сампаджджатӣ’’ти, ачирам̣ париниббутасса асса̄ти ва̄ ачирапариниббуто йатха̄ ‘‘ачирапакканто, ма̄саджа̄то’’ти. аттхаматтам̣ пана дассетум̣ евам̣ вуттам̣. ачирапариниббутети ча саттху париниббутабха̄васса чирака̄лата̄пат̣иккхепена а̄санната̄маттам̣ дасситам̣, ка̄лапариччхедо пана на дасситоти там̣ дассенто ‘‘паринибба̄нато’’тиа̄дима̄ха. виса̄кхапун̣н̣амито уддхам̣ йа̄ва джет̣т̣хапун̣н̣амӣ, та̄ва ка̄лам̣ сандха̄йа ‘‘ма̄саматте’’ти вуттам̣. маттасаддена пана тасса ка̄ласса кин̃чи асампун̣н̣атам̣ джотети. тудисан̃н̃ито га̄мо нива̄со етасса̄ти тодеййо. там̣ панеса йасма̄ сон̣адан̣д̣о (дӣ. ни. 1.300) вийа чампам̣, кӯт̣аданто (дӣ. ни. 1.323) вийа ча кха̄н̣уматам̣ аджджха̄васати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘тасса адхипатитта̄’’ти, иссарабха̄ватоти аттхо. айампи хи ран̃н̃о пасенадикосаласса пурохитабра̄хман̣о. путтампи а̄ха̄ти субхам̣ ма̄н̣авампи оваданто а̄ха.
ан̃джана̄нанти аккхиан̃джанаттха̄йа гхам̣ситаан̃джана̄нам̣. ваммика̄нанти кимисама̄хат̣аваммика̄нам̣ сан̃чайам̣ дисва̄ти самбандхо. мадхӯнанти маккхикамадхӯнам̣. сама̄ха̄ранти макарандасанничайам̣. пан̣д̣ито гхарама̄васети йасма̄ аппатараппатарепи гайхама̄не бхога̄ кхӣйанти, аппатараппатарепи ча сан̃чийама̄не вад̣д̣ханти, тасма̄ йатха̄вуттамупаматтайам̣ пан̃н̃а̄йа дисва̄ вин̃н̃уджа̄тико кин̃чипи вайамакатва̄ а̄йамева уппа̄денто гхаревасе гхара̄ва̄саманутит̣т̣хеййа̄ти лобха̄деситапат̣ипаттим̣ упадисати.
ада̄намева сиккха̄петва̄ сиккха̄панахету лобха̄бхибхӯтата̄йа тасмим̣йева гхаре сунакхо хутва̄ ниббатти. лобхавасикасса хи дуггати па̄т̣икан̇кха̄, ‘‘джанавасабхо на̄ма йаккхо хутва̄ ниббаттӣ’’ти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.150) еттха вуттанайена аттхо ведитаббо. пуббапаричайена ативийа пийа̄йати. вуттан̃хи ‘‘пуббева саннива̄сена̄’’тиа̄ди (джа̄. 1.2.174). никкхантети кеначидева каран̣ӣйена бахи ниггате. субхам̣ ма̄н̣авам̣ анугган̣хитука̄мо екакова бхагава̄ пин̣д̣а̄йа па̄виси. бхукка̄ранти ‘‘бху бхӯ’’ти сунакхасаддакаран̣ам̣. ‘‘бхо бхо’’ти бра̄хман̣асамуда̄ча̄рена парибхавитва̄ парибхаванахету. ‘‘бхова̄ди на̄ма со хоти, саче хоти сакин̃чано’’ти (дха. па. 396; су. ни. 625) хи вуттам̣. нану ча хет̣т̣ха̄ ‘‘ада̄намева сиккха̄петва̄ сунакхо хутва̄ ниббатто’’ти а̄ха, касма̄ панеттха ‘‘пуббепи мам̣ ‘бхо бхо’ти парибхавитва̄ сунакхо джа̄то’’ти вадатӣти? татха̄ ниббаттийа̄ тадубхайаса̄дха̄ран̣апхалатта̄. а̄нисам̣сапхалан̃хи са̄дха̄ран̣акамменапи джа̄там̣, на випа̄капхалам̣ вийа екакамменева̄ти дат̣т̣хаббам̣. авӣчим̣ гамиссаси катока̄сасса каммасса пат̣иба̄хитумасаккун̣еййабха̄вато. ‘‘джа̄на̄ти мам̣ саман̣о готамо’’ти виппат̣иса̄рӣ хутва̄. уддханантарети чулликантаре. нанти сунакхам̣.
там̣ паваттинти бхагавата̄ йатха̄вуттака̄ран̣ам̣. бра̄хман̣ача̄риттасса апариха̄питатам̣ сандха̄йа, татха̄ питарам̣ уккам̣сенто ‘‘брахмалоке ниббатто’’ти а̄ха. мукха̄рул̣ханти сайам̣пат̣ибха̄навасена мукхама̄рул̣хам̣. там̣ паваттим̣ пуччхӣти ‘‘сутаметам̣ бхо готама майхам̣ пита̄ сунакхо хутва̄ ниббатто’’ти тумхехи вуттам̣, ‘‘кимидам̣ саччам̣ ва̄ асаччам̣ ва̄’’ти пуччхи. татхева ватва̄ти йатха̄ пуббе сунакхасса вуттам̣, татхева ватва̄. ависам̣ва̄данаттханти сачча̄панаттхам̣, ‘‘тодеййабра̄хман̣о сунакхо хутва̄ ниббатто’’ти вачанасса ависам̣ва̄данена аттано ависам̣ва̄дибха̄вадассанаттханти вуттам̣ хоти. апподаканти аппакена удакена сампа̄дитам̣. мадхупа̄йа̄санти са̄дурасам̣, мадхуйоджитам̣ ва̄ па̄йа̄сам̣. татха̄ ака̄си, йатха̄ бхагавата̄ вуттам̣. ‘‘саббам̣ дассесӣти буддха̄нубха̄вена со сунакхо там̣ саббам̣ нетва̄ дассеси, на джа̄тиссарата̄йа. бхагавантам̣ дисва̄ бхуккаран̣ам̣ пана пуримаджа̄тисиддхава̄сана̄васена̄’’ти (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.444) евам̣ а̄чарийена вуттам̣. упарипан̣н̣а̄саке пана чӯл̣акаммавибхан̇гасуттат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘сунакхо ‘н̃а̄томхи имина̄’ти родитва̄ ‘хум̣ ху’нти каронто дхананидха̄нат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ па̄дена патхавим̣ кхан̣итва̄ сан̃н̃ам̣ ада̄сӣ’’ти (ма. ни. ат̣т̣ха. 3.289) джа̄тиссара̄ка̄рама̄ха, вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣.
‘‘бхавапат̣иччханнам̣ на̄ма еварӯпам̣ сунакхапат̣исандхиантарам̣ па̄кат̣ам̣ саман̣асса готамасса, аддха̄ еса саббан̃н̃ӯ’’ти бхагавати пасанначитто. ан̇гавиджджа̄па̄т̣хако киреса. тенасса етадахоси ‘‘имам̣ дхаммапан̣н̣а̄ка̄рам̣ катва̄ саман̣ам̣ готамам̣ пан̃хам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти, тато со чуддаса пан̃хе абхисан̇кхаритва̄ бхагавантам̣ пуччхи. тена вуттам̣ ‘‘чуддаса пан̃хе пуччхитва̄’’ти. таттха чуддаса пан̃хети ‘‘диссанти хи бхо готама манусса̄ аппа̄йука̄, диссанти дӣгха̄йука̄. диссанти бавха̄ба̄дха̄, аппа̄ба̄дха̄. дуббан̣н̣а̄, ван̣н̣аванто. аппесаккха̄, махесаккха̄. аппабхога̄, маха̄бхога̄. нӣчакулӣна̄, учча̄кулӣна̄. диссанти дуппан̃н̃а̄, диссанти пан̃н̃аванто. ко ну кхо бхо готама хету ко паччайо, йена манусса̄нам̣йева сатам̣ мануссабхӯта̄нам̣ диссанти хӣнапан̣ӣтата̄’’ти (ма. ни. 3.289) име чӯл̣акаммавибхан̇гасутте а̄гате чуддаса пан̃хе. ‘‘каммассака̄ ма̄н̣ава сатта̄ каммада̄йа̄да̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 3.289) сан̇кхепато, виттха̄рато ча виссаджджанапарийоса̄не бхагавантам̣ саран̣ам̣ гато. ан̇гасубхата̄йа ‘‘субхо’’ тисса на̄мам̣. ма̄н̣авоти пана махаллакака̄лепи тарун̣авоха̄рена нам̣ вохарати. аттано бхогага̄матоти тудига̄мато а̄гантва̄ тан̇кхан̣икам̣ васати. тенева па̄л̣ийам̣ ‘‘кеначидева каран̣ӣйена̄’’ти вуттам̣.
445. ‘‘ека̄ ча ме кан̇кха̄ аттхӣ’’ти имина̄ упари пуччхийама̄насса пан̃хасса пагева тена абхисан̇кхатабха̄вам̣ дассети. ма̄н̣аваканти кхуддакама̄н̣авам̣ ‘‘екапуттако, (ма. ни. 2.296, 353; па̄ра̄. 26) пийапуттако’’тиа̄дӣсу вийа ка-саддасса кхуддакаттхе паваттанато. висабха̄гаведана̄ти дуккхаведана̄. са̄ хи кусалакамманиббатте аттабха̄ве уппаджджанакасукхаведана̄пат̣ипаккхабха̄вато ‘‘висабха̄гаведана̄’’ти ча ка̄йам̣ га̄л̣ха̄ хутва̄ ба̄дханато пӣл̣анато ‘‘а̄ба̄дхо’’ти ча вуччати. кӣдиса̄ пана са̄ти а̄ха ‘‘йа̄ екадесе’’тиа̄ди. екадесе уппаджджитва̄ти сарӣрекадесе ут̣т̣хахитва̄пи апариваттибха̄вакаран̣ато айапат̣т̣ена а̄бандхитва̄ вийа ган̣ха̄ти, имина̄ балаварого а̄ба̄дхо на̄ма̄ти дассети. киччхаджӣвитакароти асукхаджӣвита̄вахо, имина̄ дуббало аппаматтако рого а̄тан̇ко на̄ма̄ти дассети. ут̣т̣ха̄нанти сайананисаджджа̄дито ут̣т̣хаханам̣, тена йатха̄ татха̄ апара̄парам̣ сарӣрасса париваттанам̣ вадати. гаруканти бха̄рийам̣ акиччасиддхикам̣. гила̄нассева ка̄йе балам̣ на хотӣти самбандхо. лахут̣т̣ха̄нена четтха гелан̃н̃а̄бха̄во пуччхито. хет̣т̣ха̄ чатӯхи падехи апха̄сувиха̄ра̄бха̄вам̣ пуччхитва̄пи ида̄ни пуна пха̄сувиха̄рабха̄вам̣ пуччхати, тена сависесо еттха пха̄сувиха̄ро пуччхитоти вин̃н̃а̄йати. асатипи хи атисайаттхаджотане садде аттха̄паттито атисайаттхо лаббхатева йатха̄ ‘‘абхирӯпасса кан̃н̃а̄ да̄табба̄’’ти. тена̄ха ‘‘гаманат̣т̣ха̄на̄’’тиа̄ди. пуримам̣ а̄н̣а̄панавачанам̣, идам̣ пана пуччхитабба̄ка̄радассананти айамимесам̣ висесоти дассети ‘‘атхасса̄’’тиа̄дина̄.
447. ка̄ло на̄ма упасан̇каманасса йуттапаттака̄ло, самайо на̄ма тассева паччайаса̄маггӣ, аттхато панеса таджджам̣ сарӣрабалан̃чева таппаччайапариссайа̄бха̄во ча. упа̄да̄нам̣ на̄ма н̃а̄н̣ена тесам̣ гахан̣ам̣ саллаккхан̣анти а̄ха ‘‘пан̃н̃а̄йа̄’’тиа̄ди. ‘‘све гаманака̄ло бхависсатӣ’’ти имина̄ ка̄лам̣, ‘‘ка̄йе’’тиа̄дина̄ самайан̃ча сарӯпато дассети. пхариссатӣти пхаран̣авасена т̣хассати.
448. четийарат̣т̣хети четират̣т̣хе. йа-ка̄рена хи падам̣ вад̣д̣хетва̄ евам̣ вуттам̣. ‘‘четират̣т̣хато ан̃н̃ам̣ висум̣йевекам̣ рат̣т̣ха’’нтипи ваданти. ‘‘йасма̄ маран̣ам̣ на̄ма та̄диса̄нам̣ дасабала̄нам̣ рогавасенева хоти, тасма̄ йена рогена там̣ джа̄там̣, тасса сарӯпапуччха̄, ка̄ран̣апуччха̄, маран̣ахетукачиттасанта̄папуччха̄, тасса ча санта̄пасса саббалокаса̄дха̄ран̣ата̄, татха̄ маран̣асса ча аппат̣икаран̣ата̄’’ти евама̄дина̄ маран̣апат̣исан̃н̃уттам̣ саммоданӣйам̣ катхам̣ катхесӣти дассетум̣ ‘‘бхо а̄нанда̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘ко на̄ма̄’’тиа̄дина̄ хи рогам̣ пуччхати, ‘‘ким̣ бхагава̄ парибхун̃джӣ’’ти имина̄ ка̄ран̣ам̣, ‘‘апича̄’’тиа̄дина̄ читтасанта̄пам̣, ‘‘саттха̄ на̄ма̄’’тиа̄дина̄ тасса саббалокаса̄дха̄ран̣атам̣, ‘‘ека̄ да̄нӣ’’тиа̄дина̄ маран̣асса аппат̣икаран̣атам̣ дассетӣти дат̣т̣хаббам̣. маха̄джа̄нӣти маха̄ха̄ни. йатра̄ти йена ка̄ран̣ена париниббуто, тена ко да̄ни ан̃н̃о маран̣а̄ муччиссатӣтиа̄дина̄ йоджетаббам̣. ида̄нӣти ча аттано манасика̄рам̣ пати воха̄раматтена вуттам̣. ладжджиссатӣти ладжджа̄ вийа бхависсати, виджджиссатӣти аттхо. пӣтабхесаджджа̄нурӯпам̣ а̄ха̄рабходжанам̣ пора̄н̣а̄чин̣н̣анти а̄ха ‘‘пӣта…пе… датва̄’’ти.
хутва̄ти па̄т̣хасесо сантика̄вачарабха̄васса висесанато. ма̄ро па̄пима̄ вийа на рандхагавесӣ, уттарама̄н̣аво вийа ча на вӣмам̣сана̄дхиппа̄йо, апи ту кхалу упат̣т̣ха̄ко хутва̄ сантика̄вачароти хи висесети. на рандхагавесӣти на чхиддагавесӣ. йесу дхаммесӯти вимоккхупа̄йесу ниййа̄никадхаммесу. дхарантӣти адхуна̄ тит̣т̣ханти, паваттантӣти аттхо.
449. аттхато пайуттата̄йа саддапайогасса саддапабандхалаккхан̣а̄ни тӣн̣и пит̣ака̄ни тадаттхабхӯтехи сӣла̄дӣхи тӣхи дхаммаккхандхехи сан̇гайхантӣти вуттам̣ ‘‘тӣн̣и пит̣ака̄ни тӣхи кхандхехи сан̇гахетва̄’’ти. сан̇кхиттена катхитанти ‘‘тин̣н̣ам̣ кхо ма̄н̣ава кхандха̄на’’нти евам̣ ган̣анато, са̄ман̃н̃ато ча сан̇кхепенева катхитам̣. ‘‘катамесам̣ тин̣н̣а’’нти айам̣ адит̣т̣хаджотана̄пуччха̄йева, на катхетукамйата̄пуччха̄. ма̄н̣авассева хи айам̣ пуччха̄, на тхерасса̄ти а̄ха ‘‘ма̄н̣аво’’тиа̄ди. ан̃н̃аттха пана ӣдисесу т̣ха̄несу катхетукамйата̄пуччха̄йева диссати, на адит̣т̣хаджотана̄пуччха̄. идха пана ат̣т̣хакатха̄йам̣ евам̣ вуттам̣, тадетам̣ ат̣т̣хакатха̄пама̄н̣ато паччетаббам̣. тада̄ паваттама̄нан̃хи паччаккхам̣ катва̄ ат̣т̣хакатхампи сан̇гахама̄ропим̣су. катхетукамйата̄пуччха̄бха̄ве панасса тхерассева вачаната̄ сийа̄.
сӣлаккхандхаван̣н̣ана̄
450-453. сӣлаккхандхасса̄ти еттха падаттхавипалла̄сака̄рӣ итисаддо лутто, аттханиддесо вийа садданиддесо ва̄, йатха̄руто ча итисаддо а̄дйаттхо, пака̄раттхо ва̄, тена ‘‘арийасса сама̄дхиккхандхасса…пе… патит̣т̣хапесӣ’’ти айам̣ па̄т̣хо гахитоти дат̣т̣хаббам̣. тена вуттам̣ ‘‘тесу дасситесӯ’’ти, тесу тӣсу кхандхесу уддесавасена дасситесӯти аттхо. бхагавата̄ вуттанайенева̄ти са̄ман̃н̃апхала̄дӣсу (дӣ. ни. 1.194) деситанайенева, тена имасса суттасса буддхабха̄ситабха̄вам̣ дассетӣти ведитаббам̣. са̄сане на сӣламева са̄роти арийамаггаса̄ре бхагавато са̄сане йатха̄дасситам̣ сӣлам̣ са̄ро ева на хоти са̄равато махато руккхасса папат̣икат̣т̣ха̄никатта̄. ат̣т̣ха̄напайутто хи евасаддо йатха̄т̣ха̄не на йоджетаббо. йаджджевам̣ касма̄ тамидха гахитанти а̄ха ‘‘кевала’’нтиа̄ди. джха̄на̄диуттаримануссадхамме адхигантука̄масса адхит̣т̣ха̄наматтам̣ таттха аппатит̣т̣хитасса тесамасамбхавато. вуттан̃хи ‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа наро сапан̃н̃о’’тиа̄ди (сам̣. ни. 1.23, 192; пет̣ако. 22) атха ва̄ са̄сане на сӣламева са̄роти ка̄ман̃четтха са̄сане маггапхаласӣласан̇кха̄там̣ локуттарасӣлампи са̄рамева, татха̄пи на сӣлаккхандхо ева са̄ро хоти, атха кхо сама̄дхиккхандхопи пан̃н̃а̄ккхандхопи са̄ро ева̄ти евампеттха йатха̄пайуттена евасаддена аттхо ведитаббо, пуримойева панаттхо йуттатаро. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘ито уттарӣ’’тиа̄ди. ан̃н̃ампи каттаббанти сесакхандхадвайам̣.
сама̄дхиккхандхаван̣н̣ана̄
454. касма̄ панеттха тхеро сама̄дхиккхандхам̣ пут̣т̣хопи индрийасам̣вара̄дике виссаджджеси, нану евам̣ санте ан̃н̃ам̣ пут̣т̣хо ан̃н̃ам̣ бйа̄каронто амбам̣ пут̣т̣хо лабуджам̣ бйа̄каронто вийа хотӣти ӣдисӣ чодана̄ идха анока̄са̄ти дассенто ‘‘катхан̃ча…пе… а̄рабхӣ’’ти а̄ха, тенеттха индрийасам̣вара̄дайопи сама̄дхиупака̄ракатам̣ упа̄да̄йа сама̄дхиккхандхапаккхикабха̄вена уддит̣т̣ха̄ти дассети. йе те индрийасам̣вара̄дайоти самбандхо. рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄надесана̄нантарам̣ абхин̃н̃а̄десана̄йа авасароти катва̄ рӯпаджджха̄на̄нева а̄гата̄ни,на арӯпаджджха̄на̄ни. рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄напа̄дика̄ хи сапарибхан̣д̣а̄ чхапи абхин̃н̃а̄йо. йасма̄ пана локийа̄бхин̃н̃а̄йо иджджхама̄на̄ ат̣т̣хасу сама̄паттӣсу чуддасавидхена читтапаридаманена вина̄ на иджджханти, тасма̄ абхин̃н̃а̄су десийама̄на̄су арӯпаджджха̄на̄нипи десита̄нева хонти на̄нантарикабха̄вато. тена̄ха ‘‘а̄нетва̄ пана дӣпетабба̄нӣ’’ти, вуттанайена десита̄нева катва̄ сам̣ван̣н̣акехи пака̄сетабба̄нӣти аттхо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘чатуттхаджджха̄нам̣ упасампаджджа вихаратӣ’’ти имина̄ва арӯпаджджха̄нампи сан̇гахитанти дассетум̣ ‘‘чатуттхаджджха̄нена хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. чатуттхаджджха̄намева хи рӯпавира̄габха̄вана̄васена паваттам̣ ‘‘арӯпаджджха̄на’’нти вуччати.
471-480. на читтекаггата̄маттакенева̄ти еттха хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нуса̄рена т̣ха̄на̄т̣ха̄напайуттасса евасаддасса̄нурӯпаматтхо ведитаббо. локийасама̄дхиккхандхасса пана адхиппетатта̄ ‘‘на читтекаггата̄…пе… аттхӣ’’ти вуттам̣. арийо сама̄дхиккхандхоти еттха хи арийасаддо суддхаматтапарийа̄йова, на локуттарапарийа̄йо. йатха̄ четтха, татха̄ арийо сӣлаккхандхоти еттха̄пи. итоти пан̃н̃а̄ккхандхато, со ча уккат̣т̣хато арахаттапхалапарийа̄панно ева̄ти а̄ха ‘‘арахаттапарийоса̄на’’нтиа̄ди. локийа̄бхин̃н̃а̄пат̣исамбхида̄хи вина̄пи хи арахатте адхигате ‘‘наттхева уттарикаран̣ӣйа’’нти сакка̄ ваттум̣ йадаттхам̣ бхагавати брахмачарийам̣ вуссати, тасса сиддхатта̄. идха пана локийа̄бхин̃н̃а̄йопи а̄гата̄йева. сесаметтха сувин̃н̃еййам̣.
ити суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йа парамасукхумагамбхӣрадуранубодхаттхапаридӣпана̄йа сувималавипулапан̃н̃а̄веййаттийаджанана̄йа са̄дхувила̄синийа̄ на̄ма лӣнаттхапака̄санийа̄ субхасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхапака̄сана̄.
субхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.