11. кеват̣т̣асуттаван̣н̣ана̄
кеват̣т̣агахапатипуттаваттхуван̣н̣ана̄
481. евам̣ субхасуттам̣ сам̣ван̣н̣етва̄ ида̄ни кеват̣т̣асуттам̣ сам̣ван̣н̣енто йатха̄нупуббам̣ сам̣ван̣н̣анока̄сасса паттабха̄вам̣ вибха̄ветум̣, субхасуттасса̄нантарам̣ сан̇гӣтасса суттасса кеват̣т̣асуттабха̄вам̣ ва̄ пака̄сетум̣ ‘‘евам̣ ме сутам̣…пе… на̄л̣анда̄йанти кеват̣т̣асутта’’нти а̄ха. па̄ва̄рикасса̄ти евам̣на̄макасса сет̣т̣хино. амбаванети амбаруккхабахуле упаване. там̣ кира со сет̣т̣хи бхагавато ануччхавикам̣ гандхакут̣им̣, бхиккхусан̇гхасса ча раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄накут̣иман̣д̣апа̄дӣни сампа̄детва̄ па̄ка̄рапариккхиттам̣ два̄ракот̣т̣хакасампаннам̣ катва̄ буддхаппамукхасса сан̇гхасса ниййа̄теси, пуримавоха̄рена панеса виха̄ро ‘‘па̄ва̄рикамбавана’’нтвева вуччати. ‘‘кеват̣т̣о’’ тидам̣ на̄маматтам̣. ‘‘кеват̣т̣ехи сам̣раккхитатта̄, тесам̣ ва̄ сантике самбуддхатта̄’’ти кечи. гахапатипуттасса̄ти еттха ка̄ман̃чеса тада̄ гахапатит̣т̣ха̄не т̣хито, питу панасса ачирака̄лакатата̄йа пуримасаман̃н̃а̄йа ‘‘гахапатипутто’’твева вохарӣйати. тена̄ха ‘‘гахапатимаха̄са̄ло’’ти, маха̄вибхавата̄йа маха̄са̄ро гахапатӣти аттхо, ра-ка̄расса пана ла-ка̄рам̣ катва̄ ‘‘маха̄са̄ло’’ти вуттам̣ йатха̄ ‘‘палибуддхо’’ти (чӯл̣ани. 15; ми. па. 6.3.7; джа̄. ат̣т̣ха. 2.3.102) саддхо пасанноти потхуджджаникасаддха̄васена ратанаттайасаддха̄йа саманна̄гато, татойева ратанаттайаппасанно. каммакаммапхаласаддха̄йа ва̄ саддхо, ратанаттайаппаса̄дабахулата̄йа пасанно. саддха̄дхикатта̄йева̄ти татха̄чинта̄йа хетувачанам̣, саддха̄дхико хи умма̄даппатто вийа хоти.
самиддха̄ти саммадева иддха̄, вибхавасампаттийа̄ вепуллаппатта̄ сампун̣н̣а̄, а̄кин̣н̣а̄ бахӯ манусса̄ еттха̄ти аттхам̣ сандха̄йа ‘‘ам̣сакӯт̣ена̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘ехи твам̣ бхиккху анваддхама̄сам̣, анума̄сам̣, анусам̣ваччхарам̣ ва̄ манусса̄нам̣ паса̄да̄йа иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ карохӣ’’ти екасса бхиккхуно а̄н̣а̄панамева сама̄дисанам̣, там̣ пана тасмим̣ т̣ха̄не т̣хапанам̣ на̄ма̄ти а̄ха ‘‘т̣ха̄нантаре т̣хапетӯ’’ти. уттариманусса̄нанти пакатимануссехи уттаритара̄нам̣ уттамапуриса̄нам̣ буддха̄дӣнам̣ джха̄йӣнам̣, арийа̄нан̃ча. дхамматоти адхигамадхаммато, джха̄на̄бхин̃н̃а̄маггапхаладхамматоти аттхо, ниддха̄ран̣е четам̣ ниссаккавачанам̣. тато хи иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ ниддха̄рети. евам̣ уттарисаддам̣ мануссасаддена екападам̣ катва̄ ида̄ни па̄т̣иха̄рийасаддена самбаджджхитаббам̣ висумева падам̣ каронто ‘‘дасакусаласан̇кха̄тато ва̄’’тиа̄дима̄ха. мануссадхамматоти пакатимануссадхаммато. паджджалитападӣпоти паджджалантападӣпо. теласнеханти теласечанам̣. ра̄джагахасет̣т̣хиваттхусминти ра̄джагахасет̣т̣хино чанданапаттада̄наваттхумхи (чӯл̣ава. 252). сиккха̄падам̣ пан̃н̃а̄песӣти ‘‘на бхиккхаве гихӣнам̣ уттаримануссадхаммам̣ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ дассетаббам̣. йо дассеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (чӯл̣ава. 252) викуббаниддхипат̣иккхепакам̣ идам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апеси.
482. гун̣асампаттито ача̄ванам̣ сандха̄йа етам̣ вуттанти дассети ‘‘на гун̣авина̄санена̄’’ти имина̄. тена̄ха ‘‘сӣлабхеда’’нтиа̄ди. висаханто на̄ма наттхӣти нива̄ритат̣т̣ха̄не уссаханто на̄ма наттхи. евампи имина̄ ка̄ран̣антарена̄йам̣ уссахантоти дассетум̣ ‘‘айам̣ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. йасма̄ висса̄сико, тасма̄ висса̄сам̣ вад̣д̣хетва̄ти йоджана̄. вад̣д̣хетва̄ти ча брӯхетва̄, вибхӯтам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ти аттхо.
иддхипа̄т̣иха̄рийаван̣н̣ана̄
483-4. а̄дӣнаванти досам̣. катхам̣ тена ката̄, каттха ва̄ уппанна̄ти а̄ха ‘‘таттха кира̄’’тиа̄ди. екена̄ти гандха̄рена на̄ма исина̄ва. еван̃хи пуббена̄парам̣ сам̣сандатӣти. гандха̄рӣ на̄меса̄ виджджа̄ чӯл̣агандха̄рӣ, маха̄гандха̄рӣти дувидха̄ хоти. таттха чӯл̣агандха̄рӣ на̄ма тивассато орам̣ матасатта̄нам̣ упапаннат̣т̣ха̄наджа̄нана̄ виджджа̄. ван̇гӣсаваттху (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 1.1.220; а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.212) четтха са̄дхакам̣. маха̄гандха̄рӣ на̄ма тасса чева джа̄нана̄, тадуттари ча иддхивидхан̃а̄н̣акаммасса са̄дхика̄ виджджа̄. йебхуййена хеса̄ иддхивидхан̃а̄н̣акиччам̣ са̄дхети. тасса̄ кира виджджа̄йа са̄дхако пуггало та̄дисе десе, ка̄ле ча мантам̣ париджаппетва̄ бахудха̄пи атта̄нам̣ дассети, хаттхиа̄дӣнипи дассети, адассанӣйопи хоти, аггитхамбхампи кароти, джалатхамбхампи кароти, а̄ка̄сепи атта̄нам̣ дассети, саббам̣ индаджа̄ласадисам̣ дат̣т̣хаббам̣. ат̣т̣оти дуккхито ба̄дхито. тена̄ха ‘‘пӣл̣ито’’ти.
а̄десана̄па̄т̣иха̄рийаван̣н̣ана̄
485. ка̄мам̣ ‘‘четасика’’нти идам̣ йе четаси нийутта̄ читтена сампайутта̄, тесам̣ са̄дха̄ран̣авачанам̣, са̄дха̄ран̣е пана гахите читтависесо дассито на̄ма хоти. са̄ман̃н̃аджотана̄ ча висесе аватит̣т̣хати, тасма̄ четасикападасса йатха̄дхиппетаматтхам̣ дассенто ‘‘соманассадоманассам̣ адхиппета’’нти а̄ха. соманассаггахан̣ена четтха тадекат̣т̣ха̄ ра̄га̄дайо, саддха̄дайо ча дхамма̄ дассита̄ хонти, доманассаггахан̣ена доса̄дайо. витаккавича̄ра̄ пана сарӯпенева дассита̄. пи-саддасса ваттаббасампин̣д̣анаттхо сувин̃н̃еййоти а̄ха ‘‘евам̣ тава мано’’ти, имина̄ пака̄рена тава мано паваттоти аттхо. кена пака̄рена̄ти вуттам̣ ‘‘соманассито ва̄’’тиа̄ди. ‘‘евампи те мано’’ти идам̣ соманасситата̄диматтадассанам̣, на пана йена соманассито ва̄ доманассито ва̄, там̣ дассананти там̣ читтам̣ дассетум̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘итипи те читта’’нти вуттам̣. итисаддо четтха нидассанаттхо ‘‘аттхӣти кхо качча̄на айамеко анто’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 2.15; 3.90) вийа. тена̄ха ‘‘идан̃чидан̃ча аттха’’нти. пи-саддо идха̄пи вуттасампин̣д̣анаттхо. парасса чинтам̣ манати джа̄на̄ти ета̄йа̄ти чинта̄ман̣и на-ка̄расса н̣а-ка̄рам̣ катва̄, са̄ ева пуббападамантарена ман̣ика̄. чинта̄ на̄ма на читтена вина̄ бхаватӣти а̄ха ‘‘паресам̣ читтам̣ джа̄на̄тӣ’’ти. ‘‘тасса̄ кира виджджа̄йа са̄дхако пуггало та̄дисе десе, ка̄ле ча мантам̣ париджаппитва̄ йасса читтам̣ джа̄нитука̄мо, тасса дит̣т̣хасута̄дивисесасан̃джа̄нанамукхена читта̄ча̄рам̣ ануминанто катхетӣ’’ти кечи. ‘‘ва̄чам̣ ниччхара̄петва̄ таттха аккхарасаллаккхан̣авасена катхетӣ’’ти апаре. са̄ пана виджджа̄ падакусаладжа̄такена (джа̄. 1.9.49 а̄дайо) дӣпетабба̄.
ануса̄санӣпа̄т̣иха̄рийаван̣н̣ана̄
486. паваттента̄ти паваттанака̄ хутва̄, паваттанавасена витаккетха̄ти вуттам̣ хоти. еванти хи йатха̄нусит̣т̣ха̄йа ануса̄санийа̄ видхивасена, пат̣иседхавасена ча паваттиа̄ка̄рапара̄масанам̣, са̄ ча ануса̄санӣ самма̄витакка̄нам̣, миччха̄витакка̄нан̃ча паваттиа̄ка̄радассанавасена таттха а̄нисам̣сасса, а̄дӣнавасса ча вибха̄ванаттхам̣ паваттати. аниччасан̃н̃амева, на ниччасан̃н̃ам̣. пат̣ийогӣниваттанаттхан̃хи ева-ка̄раггахан̣ам̣. идха̄пи евам̣-саддасса аттхо, пайоджанан̃ча вуттанайенева ведитаббам̣. идам̣-гахан̣епи есева найо. пан̃чака̄магун̣икара̄ганти нидассанаматтам̣ тадан̃н̃ара̄гасса чева доса̄дӣнан̃ча паха̄насса иччхитатта̄, таппаха̄насса ча тадан̃н̃ара̄га̄дикхепанасса упа̄йабха̄вато дут̣т̣халохитавимочанасса пуббадут̣т̣хамам̣сакхепанӯпа̄йата̄ вийа. локуттарадхаммамева̄ти авадха̄ран̣ам̣ пат̣ипаккхабха̄вато са̄ваджджадхамманиваттанапарам̣ дат̣т̣хаббам̣ тасса̄дхигамӯпа̄йа̄нисам̣сабхӯта̄нам̣ тадан̃н̃есам̣ анаваджджадхамма̄нам̣ на̄нантарикабха̄вато. иддхивидхам̣ иддхипа̄т̣иха̄рийанти дассети иддхийева па̄т̣иха̄рийанти катва̄. сесапададвайепи есева найо.
па̄т̣иха̄рийападасса пана вачанаттхам̣ (уда̄. ат̣т̣ха. пат̣хамабодхисуттаван̣н̣ана̄; итиву. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄) ‘‘пат̣ипаккхахаран̣ато, ра̄га̄дикилеса̄панайанато па̄т̣иха̄рийа’’нти ваданти, бхагавато пана пат̣ипаккха̄ ра̄га̄дайо на санти йе харитабба̄. путхуджджана̄нампи вигатупаккилесе ат̣т̣хан̇гагун̣асаманна̄гате читте хатапат̣ипаккхе иддхивидхам̣ паваттати, тасма̄ таттха паваттавоха̄рена ча на сакка̄ идха ‘‘па̄т̣иха̄рийа’’нти ваттум̣. саче пана маха̄ка̄рун̣икасса бхагавато венеййагата̄ ча килеса̄ пат̣ипаккха̄, тесам̣ харан̣ато ‘‘па̄т̣иха̄рийа’’нти вуттам̣, евам̣ сати йуттаметам̣. атха ва̄ бхагавато чева са̄санасса ча пат̣ипаккха̄ титтхийа̄, тесам̣ харан̣ато па̄т̣иха̄рийам̣. те хи дит̣т̣хихаран̣авасена, дит̣т̣хиппака̄сане асаматтхабха̄вена ча иддхиа̄десана̄нуса̄санӣхи харита̄ апанӣта̄ хонтӣти. ‘‘пат̣ӣ’’ти ва̄ айам̣ саддо ‘‘паччха̄’’ти етасса аттхам̣ бодхети ‘‘тасмим̣ пат̣ипавит̣т̣хамхи, ан̃н̃о а̄ган̃чхи бра̄хман̣о’’ти (су. ни. 985; чӯл̣ани. 4) па̄ра̄йанасуттападе вийа, тасма̄ сама̄хите читте вигатупаккилесе ча катакиччена паччха̄ харитаббам̣ паваттетаббанти пат̣иха̄рийам̣, аттано ва̄ упаккилесесу чатуттхаджджха̄намаггехи харитесу паччха̄ харан̣ам̣ пат̣иха̄рийам̣, иддхиа̄десана̄нуса̄санийо ча вигатупаккилесена катакиччена ча саттахитаттхам̣ пуна паваттетабба̄, харитесу ча аттано упаккилесесу парасатта̄нам̣ упаккилесахаран̣а̄ни хонтӣти пат̣иха̄рийа̄ни на̄ма бхаванти, пат̣иха̄рийамева па̄т̣иха̄рийам̣. пат̣иха̄рийе ва̄ иддхиа̄десана̄нуса̄санисамуда̄йе бхавам̣ екекам̣ ‘‘па̄т̣иха̄рийа’’нти вуччати. пат̣иха̄рийам̣ ва̄ чатуттхаджджха̄нам̣, магго ча пат̣ипаккхахаран̣ато, таттха джа̄там̣, тасмим̣ ва̄ нимиттабхӯте, тато ва̄ а̄гатанти па̄т̣иха̄рийам̣, иддхиа̄десана̄нуса̄санӣхи ва̄ парасанта̄не паса̄да̄дӣнам̣ пат̣ипаккхасса килесасса харан̣ато вуттанайена па̄т̣иха̄рийам̣. сататам̣ дхаммадесана̄ти саббака̄лам̣ десетаббадхаммадесана̄.
иддхипа̄т̣иха̄рийена̄ти саха̄дийоге каран̣авачанам̣, тена саддхим̣ а̄чин̣н̣анти аттхо. итараттха̄пи еса найо. дхаммасена̄патисса а̄чин̣н̣анти йоджетаббам̣. таматтхам̣ кхандхакаваттхуна̄ са̄дхенто ‘‘девадатте’’тиа̄дима̄ха. гайа̄сӣсети гайа̄га̄масса авидӯре гайа̄сӣсана̄мако хаттхикумбхасадисо пит̣т̣хипа̄са̄н̣о аттхи, йаттха бхиккхусахассассапи ока̄со хоти, тасмим̣ пит̣т̣хипа̄са̄н̣е. ‘‘читта̄ча̄рам̣ н̃атва̄’’ти имина̄ а̄десана̄па̄т̣иха̄рийам̣ дассети, ‘‘дхаммам̣ десесӣ’’ти имина̄ ануса̄санӣпа̄т̣иха̄рийам̣, ‘‘викуббанам̣ дассетва̄’’ти имина̄ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣. маха̄на̄га̄ти маха̄кхӣн̣а̄сава̄ араханто. ‘‘на̄го’’ти хи арахато адхивачанам̣ наттхи а̄гу па̄паметасса̄ти катва̄. йатха̄ха сабхийасутте –
‘‘а̄гум̣ на кароти кин̃чи локе,
саббасам̣йоге висаджджа бандхана̄ни;
саббаттха на саджджатӣ вимутто,
на̄го та̄ди павуччате татхатта̄’’ти. (су. ни. 527; маха̄ни. 80; чӯл̣ани. 27, 139);
ат̣т̣хакатха̄йам̣ панеттха ‘‘дхаммасена̄патисса дхаммадесанам̣ сутва̄ пан̃часата̄ бхиккхӯ сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣су. маха̄моггалла̄насса дхаммадесанам̣ сутва̄ арахаттапхале’’ти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.486) вуттам̣. сан̇гхабхедакаккхандхакапа̄л̣ийам̣ пана ‘‘атха кхо тесам̣ бхиккхӯнам̣ а̄йасмата̄ са̄рипуттена а̄десана̄па̄т̣иха̄рийа̄нуса̄санийа̄, а̄йасмата̄ ча маха̄моггалла̄нена иддхипа̄т̣иха̄рийа̄нуса̄санийа̄ овадийама̄на̄нам̣ ануса̄сийама̄на̄нам̣ вираджам̣ вӣтамалам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди ‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣, саббам̣ там̣ ниродхадхамма’нти’’ (чӯл̣ава. 345) убхиннампи тхера̄нам̣ дхаммадесана̄йа тесам̣ дхаммачаккхупат̣ила̄бхова дассито, тайидам̣ висадисавачанам̣ дӣгхабха̄н̣ака̄нам̣, кхандхакабха̄н̣ака̄нан̃ча матибхедена̄ти дат̣т̣хаббам̣. сан̇га̄хакабха̄сита̄ хи айам̣ па̄л̣и, ат̣т̣хакатха̄ ча техева сан̇гахама̄ропита̄, апича па̄л̣ийам̣ упаримаггапхалампи сан̇гахетва̄ ‘‘дхаммачаккхум̣ удапа̄дӣ’’ти вуттам̣ йатха̄ там̣ брахма̄йусутте, (ма. ни. 2.343) чӯл̣ара̄хулова̄дасутте (ма. ни. 3.416) ча̄ти ведитаббам̣.
‘‘ануса̄санӣпа̄т̣иха̄рийам̣ пана буддха̄нам̣ сататам̣ дхаммадесана̄’’ти са̄тисайата̄йа вуттам̣. саупа̄рамбха̄ни йатха̄вуттена патирӯпакена упа̄рамбхитаббато. садоса̄ни пара̄ропитадосасамуччхинданасса анупа̄йабха̄вато. садосатта̄ ева аддха̄нам̣ на тит̣т̣ханти чирака̄лат̣т̣ха̄йӣни на хонти. аддха̄нам̣ атит̣т̣ханато на ниййантӣти пхалена хетуно анума̄нам̣. аниййа̄никата̄йа хи та̄ни анаддханийа̄ни. ануса̄санӣпа̄т̣иха̄рийам̣ анупа̄рамбхам̣ висуддхиппабхавато, висуддхиниссайато ча. татойева ниддосам̣. на хи таттха пубба̄паравиродха̄дидосасамбхаво аттхи. ниддосатта̄ ева аддха̄нам̣ тит̣т̣хати параппава̄дава̄техи, килесава̄техи ча анупахантаббато. аддха̄нам̣ тит̣т̣ханато ниййа̄тӣти идха̄пи пхалена хетуно анума̄нам̣. ниййа̄никата̄йа хи там̣ аддханийам̣. тасма̄ти йатха̄вуттака̄ран̣ато, тена ча упа̄рамбха̄дим̣, анупа̄рамбха̄дин̃ча̄ти убхайам̣ йатха̄ккамам̣ убхайаттха га̄райхапа̄сам̣сабха̄ва̄нам̣ хетубха̄вена пачча̄масати.
бхӯтаниродхесакаваттхуван̣н̣ана̄
487. аниййа̄никабха̄вадассанаттханти йасма̄ маха̄бхӯтапарийесако бхиккху пуримесу двӣсу па̄т̣иха̄рийесу васиппатто сукусалопи сама̄но маха̄бхӯта̄нам̣ апарисесаниродхасан̇кха̄там̣ нибба̄нам̣ на̄вабуджджхи, тасма̄ тадубхайа̄ни ниййа̄на̄вахатта̄бха̄вато аниййа̄ника̄нӣти тесам̣ аниййа̄никабха̄вадассанаттхам̣. ниййа̄никабха̄вадассанаттханти ануса̄санӣпа̄т̣иха̄рийам̣ таккарасса екантато ниййа̄на̄ваханти тассева ниййа̄никабха̄вадассанаттхам̣.
евам̣ етисса̄ десана̄йа мукхйапайоджанам̣ дассетва̄ ида̄ни анусан̇гикапайоджанам̣ дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. ниййа̄намева хи етисса̄ десана̄йа мукхйапайоджанам̣ тасса тадаттхабха̄вато. буддха̄нам̣ пана махантабха̄во анусан̇гикапайоджанам̣ аттха̄паттийа̄ва гантаббато. кӣдисо на̄меса бхиккхӯти а̄ха ‘‘йо маха̄бхӯте’’тиа̄ди. парийесантоти апарийесам̣ нируджджханавасена маха̄бхӯте гавесанто, тесам̣ анавасесаниродхам̣ вӣмам̣сантоти вуттам̣ хоти. вичаритва̄ти дхаммата̄йа чодийама̄но паричаритва̄. дхаммата̄сиддхам̣ киретам̣, йадидам̣ тасса бхиккхуно татха̄ вичаран̣ам̣ йатха̄ абхиджа̄тийам̣ маха̄патхавикампа̄ди. виссаджджока̄санти виссаджджат̣т̣ха̄нам̣, ‘‘виссаджджакара’’нтипи па̄т̣хо, виссаджджаканти аттхо. тасма̄ти буддхамева пуччхитва̄ никкан̇кхатта̄, тассева виссаджджитум̣ саматтхата̄йа̄ти вуттам̣ хоти. махантабха̄ваппака̄санаттханти садеваке локе анан̃н̃аса̄дха̄ран̣асса буддха̄нам̣ махантабха̄васса маха̄нубха̄вата̄йа дӣпанаттхам̣. идан̃ча ка̄ран̣анти ‘‘саббесампи буддха̄нам̣ са̄сане едисо еко бхиккху тада̄нубха̄ваппака̄сако хотӣ’’ти имампи ка̄ран̣ам̣.
каттха̄ти нимитте бхуммам̣, касмим̣ т̣ха̄не ка̄ран̣абхӯтети аттхам̣ дассетум̣ ‘‘ким̣ а̄гамма̄’’ти вуттам̣, ким̣ а̄рамман̣ам̣ паччайабхӯтам̣ адхигантва̄ адхигаманахетӯти аттхо. тена̄ха ‘‘ким̣ паттасса̄’’ти. кима̄рамман̣ам̣ паттасса пуггаласса нируджджхантӣти самбандхо, хетугаббхависесанаметам̣. тети маха̄бхӯта̄. аппаваттивасена̄ти пуна ануппаджджанавасена. сабба̄ка̄рена̄ти вачанаттхалаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄на-самут̣т̣ха̄накала̄пачун̣н̣ана̄наттекаттавиниббхога̄- виниббхогасабха̄га-висабха̄гааджджхаттикаба̄хирасан̇гахапаччайасаманна̄ха̄рапаччайавибха̄га̄ка̄рато, сасамбха̄расан̇кхепасасамбха̄равибхаттисалаккхан̣асан̇кхепасалаккхан̣авибхаттиа̄ка̄рато ча̄ти саббена а̄ка̄рена.
488. диббанти еттха пан̃чахи ка̄магун̣ехи саман̇гӣбхӯта̄ хутва̄ вичаранти, кӣл̣анти, джотенти ча̄ти дева̄, девалока̄. те йанти упагаччханти етена̄ти девайа̄нийо йатха̄ ‘‘ниййа̄ника̄’’ти (дха. са. дукама̄тика̄ 97) еттха анӣйасаддо катваттхе, татха̄ идха каран̣аттхети дат̣т̣хаббам̣. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘тена хеса̄’’тиа̄ди. васам̣ ваттентоти еттха васаваттанам̣ на̄ма йатхиччхитат̣т̣ха̄нагаманам̣. танти иддхивидхан̃а̄н̣ам̣. чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но етесам̣ иссара̄ти ча̄тумаха̄ра̄джика̄. касма̄ панеса самӣпе т̣хитам̣ садевакалокападжджотам̣ бхагавантам̣ апуччхитва̄ дӯре деве упасан̇камӣти чоданамапанети ‘‘самӣпе т̣хита’’нтиа̄дина̄. ‘‘йе дева̄ маггапхалала̄бхино, тепи таматтхам̣ екадесена джа̄неййум̣, буддхависайо пана̄йам̣ пан̃хо пуччхито’’ти чинтетва̄ ‘‘на джа̄на̄ма̄’’ти а̄хам̣су. тена̄ха ‘‘буддхависайе’’тиа̄ди. на лаббха̄ти на сакка̄, аджджхоттхаран̣ам̣ на̄меттха пуччха̄йа нибба̄дхананти вуттам̣ ‘‘пунаппунам̣ пуччхатӣ’’ти. ‘‘хаттхато мочесса̄ма̄’’ти воха̄равасена вуттам̣, ханда нам̣ дӯрамапанесса̄ма̄ти вуттам̣ хоти. абхиккантатара̄ти еттха абхисаддо атисаддаттхоти а̄ха ‘‘атиккантатара̄’’ти, рӯпасампаттийа̄ чева пан̃н̃а̄пат̣ибха̄на̄дигун̣ехи ча амхе абхибхуййа паресам̣ ка̄манӣйатара̄ти аттхо. пан̣ӣтатара̄ти ул̣а̄ратара̄. тена вуттам̣ ‘‘уттаматара̄’’ти.
491-493. сахассаккхо пана сакко абхисамета̄вӣ а̄гатапхало вин̃н̃а̄таса̄сано, со касма̄ там̣ бхиккхум̣ упа̄йена ниййоджесӣти ануйогамапанети ‘‘айам̣ пана висесо’’тиа̄дина̄.
кхаджджопанаканти раттим̣ джалантам̣ кхуддакакимим̣. дхаманто вийа̄ти мукхава̄там̣ денто вийа. аттхи чева̄ти едисо маха̄бхӯтапарийесако пуггало на̄ма виджджама̄но ева бхавеййа, майа̄ апеситойева паччха̄ джа̄ниссатӣти адхиппа̄йо. татоти татха̄ чинтанато парам̣. иддхивидхан̃а̄н̣ассева адхиппетатта̄ девайа̄нийасадисова. ‘‘девайа̄нийамагготи ва̄…пе… абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣анти ва̄ саббаметам̣ иддхивидхан̃а̄н̣ассева на̄ма’’нти идам̣ па̄л̣ийам̣, ат̣т̣хакатха̄су ча таттха таттха а̄гатарул̣хина̄мавасена вуттам̣. сабба̄супи хи абхин̃н̃а̄су девайа̄нийамагга̄диекачиттаккхан̣икааппана̄дина̄мам̣ йатха̄рахам̣ самбхавати.
494. а̄гаманапуббабха̄ге нимиттанти брахмуно а̄гаманасса пуббабха̄ге уппаджджанаканимиттам̣. удайато пуббабха̄гети а̄нетва̄ самбандхо. имети брахмака̄йика̄. веййа̄каран̣ена̄ти бйа̄каран̣ена. ана̄раддхачиттоти ана̄ра̄дхитачитто атут̣т̣хачитто. ва̄данти досам̣. виккхепанти ва̄ча̄йа вивидха̄ кхепанам̣.
495. кухакатта̄ти вуттанайена абхӯтато ан̃н̃есам̣ вимха̄петука̄матта̄. ‘‘гухакатта̄’’ти пат̣хитва̄ гуйхитука̄матта̄ти аттхампи ваданти кечи.
тӣрадассӣсакун̣ӯпама̄ван̣н̣ана̄
497. падесена̄ти екадесена, упа̄диннакена саттасанта̄напарийа̄паннена̄ти аттхо. анупа̄диннакепӣти аниндрийабаддхепи. ниппадесатоти анавасесато. тасма̄ти татха̄ пуччхитатта̄, пуччха̄йа айуттабха̄ватоти адхиппа̄йо. пуччха̄мӯл̣хасса̄ти пуччхитумаджа̄нанато пуччха̄йа саммӯл̣хасса. витатхапан̃хо хи ‘‘пуччха̄мӯл̣хо’’ти вуччати йатха̄ ‘‘маггамӯл̣хо’’ти. пуччха̄йа досам̣ дассетва̄ти тена катапуччха̄йа пуччхита̄ка̄ре досам̣ вибха̄ветва̄. пуччха̄виссаджджананти татха̄ сиккха̄пита̄йа авитатхапуччха̄йа виссаджджанам̣. йасма̄ виссаджджанам̣ на̄ма пуччха̄нурӯпам̣, пуччха̄сабха̄гена виссаджджетаббато, на ча татха̄гата̄ вираджджхитва̄ катапуччха̄нурӯпам̣ вираджджхитва̄ва виссадждженти, аттхасабха̄гата̄йа ча виссаджджанасса пуччхака̄ тадаттхам̣ анавабуджджханта̄ саммуйханти, тасма̄ пуччхам̣ сиккха̄петва̄ авитатхапуччха̄йа виссаджджанам̣ буддха̄нама̄чин̣н̣анти ведитаббам̣. тена̄ха ‘‘касма̄’’тиа̄ди. дувин̃н̃а̄пайоти йатха̄вуттака̄ран̣ена дувин̃н̃а̄петаббо.
498. на патит̣т̣ха̄тӣти паччайам̣ катва̄ на патит̣т̣хахати. ‘‘каттха̄’’ти идам̣ нимитте бхумманти а̄ха ‘‘ким̣ а̄гамма̄’’ти. аппатит̣т̣ха̄ти аппаччайа̄, саббена саббам̣ самуччхиннака̄ран̣а̄ти аттхо. упа̄диннам̣йева̄ти индрийабаддхамева. йасма̄ екадиса̄бхимукхам̣ санта̄навасена бахудха̄ сан̣т̣хите рӯпаппабандхе дӣгхасан̃н̃а̄, тамупа̄да̄йа тато аппакам̣ сан̣т̣хите рассасан̃н̃а̄, тадубхайан̃ча висесато рӯпаггахан̣амукхена гайхати, тасма̄ ‘‘сан̣т̣ха̄навасена̄’’тиа̄ди вуттам̣. аппапарима̄н̣е рӯпасан̇гха̄те ан̣усан̃н̃а̄, тадупа̄да̄йа тато махати тхӯласан̃н̃а̄, идампи двайам̣ висесато рӯпаггахан̣амукхена гайхатӣти а̄ха ‘‘имина̄пӣ’’тиа̄ди. ‘‘пи-саддена четтха ‘сан̣т̣ха̄навасена упа̄да̄рӯпам̣ вутта’’нти еттха̄пи ван̣н̣аматтамева катхитанти имаматтхам̣ самуччина̄тӣ’’ти ваданти. ван̣н̣асаддо хеттха рӯпа̄йатанапарийа̄йова. субханти сундарам̣, ит̣т̣ханти аттхо. асубханти асундарам̣, анит̣т̣ханти аттхо. тена̄ха ‘‘ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ паневам̣ катхита’’нти. дӣгхам̣ рассам̣ ан̣ум̣ тхӯлам̣ субха̄субханти тӣсупи т̣ха̄несу рӯпа̄йатанамукхена упа̄да̄рӯпассева гахан̣ам̣ бхӯтарӯпа̄нам̣ висум̣ гахитатта̄ти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘каттха а̄по ча патхавӣ, теджо ва̄йо на га̄дхатӣ’’ти хи бхӯтарӯпа̄ни висум̣ гайханти. на̄манти ведана̄диккхандхачатуккам̣. тан̃хи а̄рамман̣а̄бхимукхам̣ наманато, на̄макаран̣ато ча ‘‘на̄ма’’нти вуччати. хет̣т̣ха̄ ‘‘дӣгхам̣ расса’’нтиа̄дина̄ вуттамева идха руппанат̣т̣хена рӯпасан̃н̃а̄йа гахитанти дассети ‘‘дӣгха̄дибхеда’’нти имина̄. а̄дисаддена а̄па̄дӣнан̃ча сан̇гахо. йасма̄ ва̄ дӣгха̄дисаман̃н̃а̄ на рӯпа̄йатанаваттхука̄ва, атха кхо бхӯтарӯпаваттхука̄пи. татха̄ хи сан̣т̣ха̄нам̣ пхусанамукхенапи гайхати, тасма̄ дӣгхарасса̄диггахан̣ена бхӯтарӯпампи гайхатева̄ти имаматтхам̣ вин̃н̃а̄петум̣ ‘‘дӣгха̄дибхедам̣ рӯпа’’ миччева вуттам̣. ким̣ а̄гамма̄ти ким̣ адхигантва̄ кисса адхигаманахету. ‘‘упаруджджхатӣ’’ти идам̣ ануппа̄даниродхам̣ сандха̄йа вуттам̣, на кхан̣аниродханти а̄ха ‘‘асесаметам̣ наппаваттатӣ’’ти.
499. татра веййа̄каран̣ам̣ бхаватӣти анусандхивачанаматтам̣ чун̣н̣ийапа̄т̣хам̣ ватва̄ веййа̄каран̣авачанабхӯтам̣ вин̃н̃а̄н̣антиа̄дим̣ силокама̄ха̄ти адхиппа̄йо. вин̃н̃а̄таббанти висит̣т̣хена н̃а̄н̣ена н̃а̄таббам̣, саббан̃а̄н̣уттамена арийамагган̃а̄н̣ена паччаккхато джа̄нитаббанти аттхо. тена̄ха ‘‘нибба̄нассетам̣ на̄ма’’нти. нидассӣйатети нидассанам̣, чаккхувин̃н̃еййам̣, на нидассанам̣ анидассанам̣, ачаккхувин̃н̃еййанти аттхам̣ ваданти. нидассанам̣ ва̄ упама̄, тадетасса наттхӣти анидассанам̣. на хи нибба̄насса ниччасса екабхӯтасса аччантапан̣ӣтасабха̄васса садисам̣ нидассанам̣ куточи лаббхатӣти. йам̣ ахутва̄ самбхоти, хутва̄ пат̣ивети, там̣ сан̇кхатам̣ удайавайантехи саантам̣, асан̇кхатасса пана нибба̄насса ниччасса те убхопи анта̄ на санти, тато ева навабха̄ва̄пагамасан̇кха̄та̄ джарата̄пи тасса наттхӣти вуттам̣ ‘‘уппа̄данто ва̄’’тиа̄ди. таттха уппа̄дантоти уппа̄да̄ваттха̄. вайантоти бхан̇га̄ваттха̄. т̣хитасса ан̃н̃атхаттантоти джарата̄ вутта̄. авасесаггахан̣ена т̣хита̄ваттха̄ анун̃н̃а̄та̄ хоти. титтхасса̄ти па̄натиттхасса. таттха ниббачанам̣ дассети ‘‘тан̃хӣ’’тиа̄дина̄. папантӣти пака̄рена пиванти. татха̄ хи а̄чарийена вуттам̣ ‘‘папанти еттха̄ти папанти вуттам̣. еттха хи папанти па̄натиттха’’нти (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.499) нируттинайена, йатха̄руталаккхан̣ена ва̄ па-ка̄расса бха-ка̄ро като.саббатоти саббакаммат̣т̣ха̄намукхато. тена̄ха ‘‘ат̣т̣хатим̣са̄йа каммат̣т̣ха̄несу йена йена мукхена̄’’ти. айам̣ ат̣т̣хакатха̄то апаро найо – пака̄рена бха̄санам̣ джотанам̣ пабха̄, саббато пабха̄ асса̄ти саббатопабхам̣, кеначи анупаккилит̣т̣хата̄йа самантато пабхассарам̣ висуддханти аттхо. еттха нибба̄нети нимитте бхуммам̣ дассети ‘‘идам̣ нибба̄нам̣ а̄гамма̄’’ти имина̄. йена нибба̄намадхигатам̣, там̣ сантатипарийа̄панна̄нам̣йева идха ануппа̄даниродхо адхиппетоти вуттам̣ ‘‘упа̄диннакадхаммаджа̄там̣ нируджджхати, аппаваттам̣ хотӣ’’ти.
таттха̄ти йадетам̣ ‘‘вин̃н̃а̄н̣асса ниродхена̄’’ти падам̣ вуттам̣, тасмим̣. вин̃н̃а̄н̣ам̣ уддхарати тасса вибхаджджитаббатта̄. чаримакавин̃н̃а̄н̣анти арахато чутичиттасан̇кха̄там̣ паринибба̄начиттам̣. абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣анти пун̃н̃а̄диабхисан̇кха̄рачиттам̣. еттхетам̣ упаруджджхатӣти етасмим̣ нибба̄не етам̣ на̄марӯпам̣ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ нируджджхати. тена̄ха ‘‘виджджха̄та…пе… бха̄вам̣ йа̄тӣ’’ти. виджджха̄тадӣпасикха̄ вийа̄ти ниббутадӣпасикха̄ вийа. ‘‘абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣асса̄пӣ’’тиа̄дина̄ саупа̄дисесанибба̄надха̄тумукхена анупа̄дисесанибба̄надха̄тумева вадати на̄марӯпасса анавасесато упаруджджханасса адхиппетатта̄. тена вуттам̣ ‘‘ануппа̄давасена упаруджджхатӣ’’ти. сота̄паттимагган̃а̄н̣ена̄ти каттари, каран̣е ва̄ каран̣авачанам̣, ниродхена̄ти пана хетумхи. еттха̄ти нибба̄не. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева.
ити суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йа парамасукхумагамбхӣрадуранубодхаттхапаридӣпана̄йа сувималавипулапан̃н̃а̄веййаттийаджанана̄йа са̄дхувила̄синийа̄ на̄ма лӣнаттхапака̄санийа̄ кеват̣т̣асуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхапака̄сана̄.
кеват̣т̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.