5. кӯт̣адантасуттаван̣н̣ана̄

323. евам̣ сон̣адан̣д̣асуттам̣ сам̣ван̣н̣етва̄ ида̄ни кӯт̣адантасуттам̣ сам̣ван̣н̣енто йатха̄нупуббам̣ сам̣ван̣н̣анока̄сасса паттабха̄вам̣ вибха̄ветум̣, сон̣адан̣д̣а суттасса̄нантарам̣ сан̇гӣтасса суттасса кӯт̣адантасуттабха̄вам̣ ва̄ пака̄сетум̣ ‘‘евам̣ ме сутам̣…пе… магадхесӯти кӯт̣адантасутта’’нти а̄ха. ‘‘магадха̄ на̄ма джанападино ра̄джакума̄ра̄’’тиа̄дӣсу амбат̣т̣хасутте косаладжанападаван̣н̣ана̄йам̣ амхехи вуттанайо йатха̄рахам̣ нетаббо. айам̣ панеттха висесо – магена саддхим̣ дха̄вантӣти магадха̄, ра̄джакума̄ра̄, мам̣сесу ва̄ гиджджхантӣти магадха̄ нируттинайена. рул̣хито, паччайалопато ча тесам̣ нива̄сабхӯтепи джанападе вуддхи на хотӣти неруттика̄. джанападана̄мейева бахувачанам̣, на джанападасадде джа̄тисаддатта̄ти вуттам̣ ‘‘тасмим̣ магадхесу джанападе’’ти. ито паранти ‘‘магадхесӯ’’ти падато парам̣ ‘‘ча̄рикам̣ чарама̄но’’тиа̄дивачанам̣. пуримасуттадвайети амбат̣т̣хасон̣адан̣д̣асуттадвайе. вуттанайамева̄ти йам̣ таттха а̄гатасадисам̣ идха̄гатам̣, там̣ аттхаван̣н̣ана̄то вуттанайамева, таттха вуттанайенева ведитаббанти вуттам̣ хоти. ‘‘тарун̣о амбаруккхо амбалат̣т̣хика̄’’ти брахмаджа̄ласуттаван̣н̣ана̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.2) вуттатта̄ ‘‘амбалат̣т̣хика̄ брахмаджа̄ле вуттасадиса̄ва̄’’ти а̄ха.

йан̃н̃а̄ва̄т̣ам̣ сампа̄детва̄ маха̄йан̃н̃ам̣ уддисса савин̃н̃а̄н̣ака̄ни, авин̃н̃а̄н̣ака̄ни ча йан̃н̃ӯпакаран̣а̄ни упат̣т̣хапита̄нӣти аттхам̣ сандха̄йа ‘‘маха̄йан̃н̃о упаккхат̣о’’ти па̄л̣ийам̣ вуттам̣, там̣ панетам̣ упакаран̣ам̣ тесам̣ татха̄ саджджанамева̄ти дассети ‘‘саджджито’’ти имина̄. ваччхатарасата̄нӣти йувабха̄ваппатта̄ни балававаччхасата̄ни. ваччха̄нам̣ висеса̄ти хи ваччхатара̄, те пана ваччха̄ ева хонти, на дамма̄, на ча балӣбадда̄ти а̄ха ‘‘ваччхасата̄нӣ’’ти. айам̣ а̄чарийамати (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.323). тара-саддо ва̄ анаттхакоти вуттам̣ ‘‘ваччхасата̄нӣ’’ти. еван̃хи саббопи ваччхаппабхедо сан̇гахито хоти. етети усабха̄дайо ураббхапарийоса̄на̄. анекесанти анекаджа̄тика̄нам̣. мигапаккхӣнанти махим̣сарурупасадакурун̇гагокан̣н̣амига̄нан̃чева моракапин̃джарават̣т̣акатиттира ла̄па̄дипаккхӣнан̃ча. сан̇кхйа̄васена анекатам̣ саттасатаггахан̣ена париччхиндитум̣ ‘‘саттасаттасата̄нӣ’’ти вуттам̣, саттасата̄ни, саттасата̄ни ча̄ти аттхо. тхӯн̣анти йан̃н̃опакаран̣а̄нам̣ мигапаккхӣнам̣ бандханаттхамбхам̣. йӯпотипи тасса на̄мам̣. тена̄ха ‘‘йӯпасан̇кха̄та’’нти.

328. видха̄ти виппат̣иса̄равинодана̄. йо хи йан̃н̃асан̇кха̄тасса пун̃н̃асса упаккилесо, тасса видхаманато нива̄ран̣ато ниродханато видха̄ вуччанти виппат̣иса̄равинодана̄, та̄ ева пун̃н̃а̄бхисандам̣ авиччхиндитва̄ т̣хапентӣти ‘‘т̣хапана̄’’ти ча вутта̄. авиппат̣иса̄рато ева хи упарӯпари пун̃н̃а̄бхисандаппаваттӣти. т̣хапана̄ чета̄ йан̃н̃асса а̄димаджджхапарийоса̄навасена тӣсу ка̄лесу паваттийа̄ типпака̄ра̄ти а̄ха ‘‘тит̣т̣хапана’’нти. париккха̄расаддо четтха парива̄рапарийа̄йо ‘‘парикаронти йан̃н̃ам̣ абхисан̇кхаронтӣ’’ти катва̄. тена̄ха ‘‘сол̣асапарива̄ра’’нти.

маха̄виджитара̄джайан̃н̃акатха̄ван̣н̣ана̄

336. пуббе бхӯтам̣ бхӯтапуббам̣ йатха̄ ‘‘дит̣т̣хапубба’’нти а̄ха ‘‘пуббачарита’’нти, аттано пуримаджа̄тисамбхӯтам̣ бодхисамбха̄рабхӯтам̣ пун̃н̃ачарийанти аттхо. татха̄ хи тасса ануга̄минидхисса тха̄варанидхина̄ нидассанам̣ упапаннам̣ хоти. саддавидӯ пана ваданти ‘‘бхӯтапуббанти идам̣ ка̄ласаттамийа̄ непа̄тикапада’’нти. атӣтака̄лети хи тесам̣ матена аттхо. асса̄ти анена. махантам̣ патхавӣман̣д̣алам̣ виджитанти самбандхо. махантам̣ ва̄ виджитам̣ патхавӣман̣д̣аламасса аттхӣти аттхо. ‘‘анторат̣т̣хети йасса виджите вихарати, тасса рат̣т̣хе’’тиа̄дӣсу вийа хи виджитасаддо радждже паваттати, имина̄ тасса екара̄джабха̄вам̣ дӣпети, на чаккаваттира̄джабха̄вам̣ саттаратанасампанната̄авачанато. па̄л̣ийам̣ на йена кеначи сантакаматтена ад̣д̣хата̄ти дассетум̣ ‘‘ад̣д̣хо’’ти ватва̄ ‘‘махаддхано’’ти вуттам̣. тена̄ха ‘‘йо кочӣ’’тиа̄ди. ад̣д̣хата̄ хи на̄ма вибхавасампаннатта̄ са̄ ча там̣ тадупа̄да̄йа вуччати. татха̄ махаддханата̄пӣти там̣ тха̄маппаттам̣ уккам̣сагатам̣ дассетум̣ ‘‘апарима̄н̣асан̇кхйена̄’’ти а̄ха. бхун̃джитаббат̣т̣хена висесато ка̄ма̄ идха бхога̄ на̄ма̄ти дассети. ‘‘пан̃чака̄магун̣авасена̄’’ти имина̄. пин̣д̣апин̣д̣авасена̄ти бха̄джана̄лан̇ка̄ра̄дивибха̄гам̣ ахутва̄ кевалам̣ кхан̣д̣акхан̣д̣авасена.

рӯпам̣ аппетва̄, анаппетва̄ ва̄ ма̄саппама̄н̣ена като ма̄сако. а̄дисаддена тха̄лака̄дӣни сан̇ган̣ха̄ти. анекакот̣исан̇кхйена̄ти каха̄пан̣а̄нам̣ кот̣исата̄диппама̄н̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣ хет̣т̣химантена кот̣исатаппама̄н̣енева кхаттийамаха̄са̄лабха̄ваппаттито.

тут̣т̣хӣти суманата̄. упакаран̣асаддо четтха ка̄ран̣апарийа̄йо. ким̣ пана танти а̄ха ‘‘на̄на̄видха̄лан̇ка̄расуван̣н̣араджатабха̄джана̄дибхеда’’нти. а̄дисаддена ваттхасеййа̄васатха̄дӣни сан̇гайханти, суван̣н̣араджатаман̣имутта̄вел̣урийаваджирапава̄л̣а̄ни сатта ратана̄нӣти ваданти. йатха̄ху –

‘‘суван̣н̣ам̣ раджатам̣ мутта̄, ман̣ивел̣урийа̄ни ча;

ваджиран̃ча пава̄л̣анти, сатта̄ху ратана̄ниме’’ти.

са̄ливӣхиа̄ди саттадхан̃н̃ам̣ са̄нуломам̣ пуббаннам̣ на̄ма пуреккхатам̣ сассапхаланти катва̄. таббипарийа̄йато муггама̄са̄ди тадавасесам̣ апараннам̣ на̄ма. апараннато пуббе паваттаманнам̣ пуббаннам̣, тато апарасмим̣ паваттаманнам̣ апараннам̣. нна-ка̄расса пана н̣н̣а-ка̄ре кате пуббан̣н̣ам̣, апаран̣н̣ан̃ча̄ти неруттика̄. пубба̄парабха̄во панетесам̣ а̄дикаппе самбхава̄самбхававасена ведитаббо. пуримам̣ ‘‘ад̣д̣хо махаддхано пахӯтаджа̄тарӯпараджато’’ти вачанам̣ девасикам̣ париббайада̄нагахан̣а̄дивасена, париваттанадханадхан̃н̃авасена ча вуттам̣, идам̣ пана ‘‘пахӯтадханадхан̃н̃о’’ти вачанам̣ нидха̄нагатадханавасена, сан̇гахитадхан̃н̃авасена ча̄ти имам̣ висесам̣ сандха̄йа айам̣ найо дассито. вӣсакаха̄пан̣амбан̣а̄дидевасикавал̣ан̃джанампи хи маха̄са̄лалаккхан̣ам̣.

ида̄ни таббипарӣтавасена висесам̣ дассетум̣ ‘‘атха ва̄’’тиа̄дина̄ дутийанайо а̄раддхо. имина̄ ева хи пуримавачанам̣ нидха̄нагатадханавасена, сан̇гахитадхан̃н̃авасена ча вуттанти аттхато сиддхам̣ хоти. таттха иданти ‘‘пахӯтадханадхан̃н̃о’’ти вачанам̣. асса̄ти маха̄виджитаран̃н̃о. дивасе дивасе парибхун̃джитаббам̣ девасикам̣, бха̄ванапум̣сакаметам̣. да̄сакаммакарапориса̄дӣнам̣ веттана̄нуппада̄нам̣ париббайада̄нам̣. ин̣асодхана̄дивасена дханадхан̃н̃а̄нама̄да̄нам̣ гахан̣ам̣. а̄дисаддена ин̣ада̄на̄дӣнам̣ сан̇гахо. париваттанадханадхан̃н̃авасена̄ти кайавиккайакаран̣ена париваттитабба̄нам̣ дханадхан̃н̃а̄нам̣ васена. каттхачи пана самуччайавирахитапа̄т̣хо диссати. таттха ‘‘париббайада̄наггахан̣а̄дивасена̄’’ти идам̣ париваттанападена самбандхам̣ катва̄ та̄дисена видхина̄ ито чито ча париваттетабба̄нам̣ дханадхан̃н̃а̄нам̣ васена̄ти аттхо ведитаббо.

кот̣т̣хам̣ вуччати дхан̃н̃ат̣т̣хапанат̣т̣ха̄нам̣, тадева ага̄рам̣ татха̄. тена̄ха ‘‘дхан̃н̃ена парипун̣н̣акот̣т̣ха̄га̄ро’’ти. евам̣ са̄рагаббхам̣ косо, дхан̃н̃ат̣т̣хапанат̣т̣ха̄нам̣ кот̣т̣ха̄га̄ранти дассетва̄ ида̄ни тато ан̃н̃атха̄пи там̣ дассетум̣ ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йатха̄ асино тиккхабха̄вапариха̄рато париччхадо ‘‘косо’’ти вуччати, евам̣ ран̃н̃о тиккхабха̄вапариха̄ракатта̄ чатуран̇гинӣ сена̄ ‘‘косо’’ти а̄ха ‘‘чатуббидхо косо’’тиа̄ди. ‘‘два̄дасапурисо хаттхӣ’’тиа̄дина̄ (па̄чи. 314) вутталаккхан̣ена четтха хаттхиа̄дайо гахетабба̄. ваттхакот̣т̣ха̄га̄раггахан̣енева саббассапи куппабхан̣д̣ат̣т̣хапанат̣т̣ха̄насса гахитатта̄ ‘‘кот̣т̣ха̄га̄рам̣ тивидха’’нтиа̄ди вуттам̣. джа̄тарӯпараджатато хи ан̃н̃ам̣ лохаайада̄рувиса̄н̣аваттха̄дикамаса̄радаббам̣ гопетаббато га-ка̄расса ка-ка̄рам̣ катва̄ куппам̣ вуччати. джа̄тарӯпараджатанидха̄нам̣ дханакот̣т̣ха̄га̄рам̣. таттха таттха ратанам̣ вилокетва̄ чаран̣ам̣ ратанавилоканача̄рика̄. ка̄мам̣ таматтхам̣ ра̄джа̄ джа̄на̄ти, бхан̣д̣а̄га̄рикена пана катха̄петва̄ париса̄йа ниссаддабха̄ва̄па̄данаттхамева евам̣ пуччхати. татха̄ катха̄пане хи асати париса̄ саддам̣ кариссати ‘‘касма̄ ра̄джа̄ парампара̄гатам̣ куладханам̣ вина̄сетӣ’’ти, тато ча пакатиккхобхо бхависсати, сати пана татха̄ катха̄пане ‘‘етам̣ка̄ран̣а̄ там̣ чхад̣д̣етӣ’’ти ниссаддабха̄вама̄паджджиссати. тато ча пакатиккхобхо на бхависсати, тасма̄ татха̄ пуччхатӣти ведитаббам̣. маран̣авасанти маран̣асса, маран̣асан̇кха̄там̣ ва̄ висайам̣.

337. па̄л̣ийам̣ ‘‘а̄мантетва̄’’ти етасса мантитука̄мо хутва̄ти аттхам̣ вин̃н̃а̄петум̣ ‘‘екена пан̣д̣итена саддхим̣ мантетва̄’’ти вуттам̣. дха̄тваттха̄нуваттако хеттха упасагго, пакаран̣а̄дхигато ча каттхачи аттхависесо йатха̄ ‘‘сиккхама̄нена бхиккхаве бхиккхуна̄ ан̃н̃а̄таббам̣ парипуччхитаббам̣ парипан̃хитабба’’нти (па̄чи. 434). татха̄ хисса падабха̄джане вуттам̣ ‘‘сиккхама̄нена̄ти сиккхитука̄мена. ан̃н̃а̄таббанти джа̄нитабба’’нтиа̄ди (па̄чи. 436). а̄мантесӣти мантитука̄моси. джанападасса анупаддаваттхам̣, йан̃н̃асса ча чира̄наппаваттанаттхам̣ бра̄хман̣о чинтесӣти а̄ха ‘‘айам̣ ра̄джа̄’’тиа̄ди. а̄харанта̄нам̣ манусса̄нам̣ геха̄нӣти самбандхо, ана̄даре ва̄ етам̣ са̄мивачанам̣.

338. сатта̄нам̣ хитасукхасса видӯсанато, ахитадуккхасса ча а̄ваханато кан̣т̣акасадисата̄йа чора̄ ева идха ‘‘кан̣т̣ака̄’’ти вуттам̣ ‘‘чоракан̣т̣акехи сакан̣т̣ако’’ти. йатха̄ га̄мава̄сӣнам̣ гха̄така̄ га̄магха̄така̄ абхедавасена, упача̄рена ча ниссайана̄масса нисситепи паваттанато, евам̣ пантхика̄нам̣ духана̄ ба̄дхана̄ пантхадуха̄. дхаммато апетасса айуттасса каран̣асӣло адхаммака̄рӣ, йо ва̄ аттано виджите джанапада̄дӣнам̣ тато тато анаттхато та̄йанена кхаттийена каттаббадхаммо, тасса акаран̣асӣлоти аттхо. дассӯти чора̄наметам̣ адхивачанам̣. дам̣сенти виддхам̣сентӣти хи дассаво ниггахӣталопена, те ева кхӣласадисатта̄ кхӣланти дассукхӣлам̣. йатха̄ хи кхетте кхӣлам̣ касана̄дӣнам̣ сукхаппаваттим̣, мӯласанта̄нена сассапарибуддхин̃ча вибандхати, евам̣ дассавопи радждже ра̄джа̄н̣а̄йа сукхаппаваттим̣, мӯлавирул̣хийа̄ джанападапарибуддхин̃ча вибандхантӣ. па̄н̣ача̄гам̣ дассетум̣ ‘‘ма̄ран̣ена̄’’ти вуттам̣, хим̣санам̣ дассетум̣ ‘‘кот̣т̣анена̄’’ти. вадхасаддо хи хим̣санаттхопи хоти ‘‘вадхати на родати, а̄патти дуккат̣асса̄’’тиа̄дӣсу (па̄чи. 880) вийа, каппара̄дӣхи потханена̄ти аттхо. адду на̄ма да̄руккхандхена като бандханопакаран̣ависесо, тена бандханам̣ татха̄. а̄дисаддена раджджубандханасан̇кхаликабандханагхарабандхана̄дӣни сан̇ган̣ха̄ти. ха̄-дха̄туйа̄ джа̄нипаданиппхаттим̣ дассети ‘‘ха̄нийа̄’’ти имина̄, са̄ ча дханаха̄йанамева̄ти вуттам̣ ‘‘сатам̣ ган̣хатха̄’’тиа̄ди.

пан̃часикхаматтам̣ т̣хапетва̄ мун̣д̣а̄панам̣ пан̃часикхамун̣д̣акаран̣ам̣. там̣ ‘‘ка̄капаккхакаран̣а’’нтипи вохаранти. сӣсе чхакан̣одака̄васечанам̣ гомайасин̃чанам̣. кудан̣д̣ако на̄ма чатухаттхато ӯно рассадан̣д̣ако, йо ‘‘гаддуло’’типи вуччати, тена бандханам̣ кудан̣д̣акабандханам̣. а̄дисаддена кхурамун̣д̣ам̣ каритва̄ бхасмапут̣авадхана̄дӣнам̣ сан̇гахо. самма̄саддо н̃а̄йаттхоти а̄ха ‘‘хетуна̄’’тиа̄ди, парийа̄йавачанаметам̣. ӯханисса̄мӣти уддхарисса̄ми, апанесса̄мӣти аттхо. пуббе таттха катапаричайата̄йа усса̄хам̣ каронти. ‘‘ануппадетӯ’’ти етасса ану ану падетӯти аттхам̣ сандха̄йа ‘‘динне аппахонте’’тиа̄ди вуттам̣. касиупакаран̣абхан̣д̣ам̣ пха̄лапа̄джанайуганан̇гала̄ди, имина̄ па̄л̣ийам̣ бӣджабхаттамева нидассанавасена вуттанти дассети. саккхикаран̣апан̣н̣а̄ропананибандханам̣ вад̣д̣хийа̄ саха ва̄ вина̄ ва̄ пуна гахетука̄масса да̄не хоти, идха пана тадубхайампи наттхи пуна аггахетука̄матта̄ти вуттам̣ ‘‘саккхим̣ акатва̄’’тиа̄ди. тена̄ха ‘‘мӯлаччхеджджавасена̄’’ти. саккхинти тада̄ паччаккхакаджанам̣. пан̣н̣е ана̄ропетва̄ти та̄ла̄дипан̣н̣е йатха̄чин̣н̣ам̣ ликханавасена ана̄ропетва̄. ан̃н̃аттха пан̣н̣а̄ка̄репи па̄бхатасаддо, идха пана бхан̣д̣амӯлейева̄ти а̄ха ‘‘бхан̣д̣амӯласса̄’’тиа̄ди. бхан̣д̣амӯлан̃хи пака̄рато удайабхан̣д̣а̄ни а̄бхарати сам̣харати етена̄ти па̄бхатам̣. удайадханато пагева а̄бхатам̣ па̄бхатанти саддавидӯ, пан̣н̣а̄ка̄ро пана там̣ тадаттхам̣ паттхентехи а̄бхарӣйатети па̄бхатам̣. паттханаттхаджотако хи айам̣ па-саддо.

‘‘йатха̄ха̄’’тиа̄дина̄ па̄бхатасаддасса мӯлабхан̣д̣аттхатам̣ чӯл̣асет̣т̣хиджа̄такапа̄т̣хена (джа̄. 1.1.4) са̄дхети. татра̄йамат̣т̣хакатха̄ (джа̄. ат̣т̣ха. 1.1.4) ‘‘аппакенапӣти тхокенапи париттакенапи. медха̄вӣти пан̃н̃ава̄. па̄бхатена̄ти бхан̣д̣амӯлена. вичаккхан̣оти воха̄ракусало. самут̣т̣ха̄пети атта̄нанти махантам̣ дханан̃ча йасан̃ча уппа̄детва̄ таттха атта̄нам̣ сан̣т̣ха̄пети патит̣т̣ха̄пети. йатха̄ ким̣? ан̣ум̣ аггим̣ва сандхамам̣, йатха̄ пан̣д̣итапурисо париттам̣ аггим̣ ануккамена гомайачун̣н̣а̄дӣни паккхипитва̄ мукхава̄тена дхаманто самут̣т̣ха̄пети вад̣д̣хети махантам̣ аггиккхандхам̣ кароти, евамева пан̣д̣ито тхокампи па̄бхатам̣ лабхитва̄ на̄на̄упа̄йехи пайоджетва̄ дханан̃ча йасан̃ча вад̣д̣хети, вад̣д̣хетва̄ ча пана таттха атта̄нам̣ патит̣т̣ха̄пети, та̄йа ева ва̄ пана дханайасамахантата̄йа атта̄нам̣ самут̣т̣ха̄пети, абхин̃н̃а̄там̣ па̄кат̣ам̣ каротӣти аттхо’’ти.

дивасе дивасе да̄таббам̣ девасикам̣. ма̄се ма̄се да̄таббам̣ ма̄сикам̣. а̄дисаддена анупосатхика̄дӣни сан̇ган̣ха̄ти. тасса тасса пурисасса. кусала̄нурӯпена, камма̄нурӯпена сӯрабха̄ва̄нурӯпена̄ти двандато парам̣ суййама̄но анурӯпасаддо паччекам̣ йоджетаббо. чхекабха̄ва̄нурӯпата̄ четтха кусала̄нурӯпам̣. каттхачи куласаддо диссати, со ча джа̄н̣усон̣иа̄дикула̄намива кула̄нурӯпампи да̄таббато йуджджатева. сена̄пачча̄ди т̣ха̄нантарам̣, имина̄ бхаттаветанам̣ ниддит̣т̣хаматтанти дассети. сакакаммапасутатта̄, анупаддаватта̄ ча дханадхан̃н̃а̄нам̣ ра̄сико ра̄сика̄рабхӯто. кхемена т̣хита̄ти анупаддавена паватта̄. тена̄ха ‘‘абхайа̄’’ти, куточипи бхайарахита̄ти аттхо. мода̄ модама̄на̄ти мода̄йа модама̄на̄, соманассенева модама̄на̄, на сам̣санданаматтена̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘бхагавата̄ саддхим̣ саммодӣ’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.381) хи мудасаддо сам̣санданепи паваттати, ан̃н̃е мода̄ хутва̄ апарепи модама̄на̄ вихарантӣти ва̄ аттхо. тена̄ха ‘‘ан̃н̃аман̃н̃ам̣ памудитачитта̄ти, асан̃н̃огепи ваттиччха̄йева вуддхӣти двидха̄ па̄т̣хо вутто. иддхапхӣтабха̄ванти самиддхавепуллабха̄вам̣.

чатупариккха̄раван̣н̣ана̄

339. тасмим̣ тасмим̣ кичче ануйанти ануваттантӣти ануйанта̄. тейева а̄нуйанта̄ йатха̄ ‘‘анубха̄во ева а̄нубха̄во’’ти, ‘‘а̄нуйутта̄’’типи па̄т̣хо, тасмим̣ тасмим̣ кичче ануйуджджантӣти хи а̄нуйутта̄ вуттанайена. асса̄ти ран̃н̃о. тети а̄нуйантакхаттийа̄дайо. ‘‘амхе еттха бахи каротӣ’’ти аттамана̄ на бхависсанти. ‘‘нибандхавипула̄йа̄гамо га̄мо нигамо. вивад̣д̣хитамаха̄а̄йо маха̄га̄мо’’ти (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.338) а̄чарийена вуттам̣. ‘‘апа̄ка̄рапариккхепо са̄пан̣о нигамо, сапа̄ка̄ра̄пан̣ам̣ нагарам̣, там̣ таббипарӣто га̄мо’’ти (кан̇кха̄витаран̣ӣ абхинават̣ӣка̄йам̣ сан̇гха̄дисесакан̣д̣е куладӯсакасиккха̄паде пасситаббам̣) винайат̣ӣка̄су. гасанти маданти еттха̄ти га̄мо, свева па̄кат̣о че, нигамо на̄ма атиреко га̄моти катва̄. бхусаттхо хеттха нӣ-саддо, сан̃н̃а̄саддатта̄ ча рассоти саддавидӯ. джанападаттхо вуттова. ‘‘са̄мйа̄маччо сакха̄ косо, дугган̃ча виджитам̣ бала’’нти вутта̄су саттасу ра̄джапакатӣсу ран̃н̃о тадавасеса̄нам̣ чханнам̣ васена хитасукха̄тивуддхи, тадекадеса̄ ча а̄нуйанта̄дайоти а̄ха ‘‘йам̣ тумха̄ка’’нтиа̄ди.

там̣там̣киччесу ран̃н̃а̄ ама̄ саха бхавантӣти амачча̄. ‘‘ама̄ва̄сӣ’’тиа̄дӣсу вийа хи самакирийа̄йа ама̄ти абйайападам̣, ча-паччайена таддхитасиддхӣти неруттика̄. раджджакиччавоса̄санака̄ле пана те ран̃н̃а̄ пийа̄, сахапаваттанака̄ ча бхавантӣти дассети ‘‘пийасаха̄йака̄’’ти имина̄. ран̃н̃о парисати бхава̄ ‘‘па̄рисаджджа̄. ке пана тети вуттам̣ ‘‘сеса̄ а̄н̣аттика̄рака̄’’ти, йатха̄вутта̄нуйуттакхаттийа̄дӣхи авасеса̄ ран̃н̃о а̄н̣а̄кара̄ти аттхо. сатипи деййадхамме а̄нубха̄васампаттийа̄, парива̄расампаттийа̄ ча абха̄ве та̄дисам̣ да̄тум̣ на сакка̄. вуддхака̄ле ча та̄диса̄нампи ра̄джӯнам̣ тадубхайам̣ ха̄йатева, деййадхамме пана асати пагева̄ти дассетум̣ ‘‘деййадхаммасмин̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. деййадхаммасмим̣ асати ча махаллакака̄ле ча да̄тум̣ на сакка̄ти йоджана̄. етена̄ти йатха̄вуттака̄ран̣адвайена. ануматийа̄ти ануджа̄нанена. паккха̄ти сапаккха̄ йан̃н̃асса ан̇габхӯта̄. йан̃н̃ам̣ парикаронтӣти париккха̄ра̄, самбха̄ра̄, те ча тасса йан̃н̃асса ан̇габхӯтатта̄ парива̄ра̄ вийа хонтӣти а̄ха ‘‘парива̄ра̄ бхавантӣ’’ти. ‘‘ратхо’’тиа̄дина̄ идха̄надхиппетаматтхам̣ ниседхети.

‘‘ратхо сетапариккха̄ро, джха̄наккхо чаккавӣрийо;

упеккха̄ дхурасама̄дхи, аниччха̄ парива̄ран̣а’’нти. (сам̣. ни. 5.4);

хи сам̣йуттамаха̄ваггапа̄л̣и. таттха ратхоти брахмайа̄насан̃н̃ито ат̣т̣хан̇гикамаггаратхо. сетапариккха̄роти чатупа̄рисуддхисӣла̄лан̇ка̄ро. ‘‘сӣлапариккха̄ро’’типи па̄т̣хо. джха̄наккхоти випассана̄сампайутта̄нам̣ пан̃чаннам̣ джха̄нан̇га̄нам̣ васена джха̄намайааккхо. чаккавӣрийоти вӣрийачакко. упеккха̄ дхурасама̄дхӣти упеккха̄ двиннам̣ дхура̄нам̣ самата̄. аниччха̄ парива̄ран̣анти алобхо сӣхадхамма̄дӣни вийа парива̄ран̣ам̣.

ат̣т̣хапариккха̄раван̣н̣ана̄

340. убхато суджа̄та̄дӣхи вуччама̄нехи. йасаса̄ти пан̃чавидхена а̄нубха̄вена. тена̄ха ‘‘а̄н̣а̄т̣хапанасаматтхата̄йа̄’’ти. ‘‘саддхо’’ти етасса ‘‘да̄та̄да̄насса пхалам̣ паччанубхоти паттийа̄йатӣ’’ти аттхам̣ дассетум̣ ‘‘да̄насса̄’’тиа̄ди вуттам̣. да̄не сӯроти да̄насӯро, деййадхамме ӣсакампи сан̇гам̣ акатва̄ муттача̄го, таббха̄во пана каммассаката̄н̃а̄н̣асса тиккхависадабха̄вена ведитаббо. тасса хи тиккхависадабха̄вам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘саддо’’ти ватва̄ ‘‘да̄насӯро’’ти вуттанти дат̣т̣хаббам̣. тена̄ха ‘‘на саддха̄маттакена̄’’тиа̄ди. йасса хи каммассаката̄ паччаккхамива упат̣т̣ха̄ти, со евам̣ вутто. йам̣ да̄нам̣ детӣти йам̣ деййадхаммам̣ парасса дети. тасса пати хутва̄ти таббисайам̣ лобхам̣ сут̣т̣хумабхибхаванто тасса адхипати хутва̄ дети. ка̄ран̣опача̄равачанан̃хетам̣. паратопи есева найо. таббисайена лобхена ана̄кад̣д̣ханӣйатта̄ на да̄со, на саха̄йо.

тадеваттхам̣ бйатирекато, анвайато ча виваритва̄ дассенто ‘‘йо хӣ’’тиа̄дима̄ха. идха̄надхиппетасса хи да̄са̄дидвайасса бйатирекато дассанам̣. кха̄данӣйабходжанӣйа̄дӣсу мадхурассева пан̣ӣтатта̄ ‘‘мадхурам̣ бхун̃джатӣ’’ти вуттам̣, нидассанаматтам̣ ва̄ етам̣, пан̣ӣтам̣ парибхун̃джатӣти вуттам̣ хоти. да̄со хутва̄ дети тан̣ха̄йа да̄сабйатам̣ упагататта̄. саха̄йо хутва̄ дети тасса пийабха̄ва̄ниссаджджанато. са̄мӣ хутва̄ дети таттха тан̣ха̄да̄сабйато атта̄нам̣ мочетва̄ абхибхуййа паваттанато. йам̣ панетам̣ а̄чарийена вуттам̣ ‘‘са̄мипарибхогасадиса̄’’ти, (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.340) там̣ тан̣ха̄да̄сабйаматиккантата̄са̄ман̃н̃ам̣ сандха̄йа вуттам̣. на хи кхӣн̣а̄савасса парибхого са̄мипарибхого вийа кхӣн̣а̄савассева да̄нам̣ да̄наса̄мӣти аттхо упапанно хоти, паччха̄ ва̄ пама̄даликхитаметам̣. та̄дисоти да̄наса̄мисабха̄во.

самитапа̄пасаман̣аба̄хитапа̄пабра̄хман̣а̄ уккат̣т̣ханиддесенеттха вутта̄, паббаджджа̄маттасаман̣аджа̄тиматтабра̄хман̣а̄ ва̄ капан̣а̄диггахан̣ена гахита̄ти ведитаббам̣. дуггата̄ти дуккарам̣ джӣвикамупагата̄ касиравуттика̄. тена̄ха ‘‘далиддаманусса̄’’ти. патха̄виноти маггага̄мино. ван̣иббака̄ти да̄йака̄нам̣ гун̣акиттанавасена, каммапхалакиттанамукхена ча йа̄чанака̄ сеййатха̄пи наггачарийа̄дайоти аттхам̣ дассетум̣ ‘‘йе ит̣т̣хам̣ динна’’нтиа̄ди вуттам̣. тадубхайенева хи да̄насса ван̣н̣атхомана̄ самбхавати. йе вичаранти, те ван̣иббака̄ на̄ма̄ти йоджетаббам̣. пасатаматтанти вӣхитан̣д̣ула̄дивасена вуттам̣, сара̄ваматтанти йа̄губхатта̄дивасена. опа̄нам̣ вуччати ога̄хетва̄ па̄таббато надӣтал̣а̄ка̄дӣнам̣ саббаса̄дха̄ран̣ам̣ титтхам̣, опа̄намивабхӯтоти опа̄набхӯто. тена̄ха ‘‘удапа̄набхӯто’’тиа̄ди. хутва̄ти бха̄вато. сутамева сутаджа̄танти джа̄тасаддасса анаттхантарава̄чакаттама̄ха йатха̄ ‘‘косаджа̄та’’нти.

атӣта̄диаттхачинтанасаматтхата̄ на̄ма тасса ран̃н̃о анума̄навасена, итикаттаббата̄васена ча ведитабба̄, на буддха̄нам̣ вийа таттха паччаккхадассита̄йа̄ти дассетум̣ ‘‘атӣте’’тиа̄ди вуттам̣. пун̃н̃а̄пун̃н̃а̄нисам̣сачинтанан̃четтха пакаран̣а̄дхигатавасена ведитаббам̣. пун̃н̃асса̄ти йан̃н̃апун̃н̃асса. да̄йакачиттампӣти да̄йака̄нам̣, да̄йакам̣ ва̄ читтампи, да̄тукамйата̄читтампӣти вуттам̣ хоти. имесу пана ат̣т̣хасу ан̇гесу ад̣д̣хата̄дайо пан̃ча йан̃н̃асса та̄ва париккха̄ра̄ хонту техи вина̄ тасса асиджджханато, суджа̄тата̄, пана сӯрӯпата̄ ча катхам̣ йан̃н̃асса париккха̄ро сийа̄ тадубхайена вина̄пи тасса сиджджханатоти чодана̄йа саббесампи ат̣т̣ханнаман̇га̄нам̣ париккха̄рабха̄вам̣ анвайато, бйатирекато ча дассенто ‘‘ете хи кира̄’’тиа̄дима̄ха. еттха ча кечи евам̣ ваданти ‘‘йатха̄ ад̣д̣хата̄дайо пан̃ча йан̃н̃асса екам̣сатова ан̇га̄ни, на евам̣ суджа̄тата̄, сурӯпата̄ ча, тадубхайам̣ пана анекам̣сатова ан̇ганти дӣпетум̣ аручисӯчакасса кирасаддасса гахан̣ам̣ ката’’нти. те хи ‘‘айам̣ дуджджа̄тотиа̄дивачанасса анекам̣сикатам̣ ман̃н̃ама̄на̄ татха̄ ваданти, тайидам̣ аса̄рам̣. саббаса̄дха̄ран̣авасена хетам̣ бйатирекато йан̃н̃асса ан̇габха̄вадассанам̣ таттха сийа̄ кесан̃чи татха̄ паривитакко’’ти тасса̄пи авака̄са̄бха̄вадассанаттхамева евам̣ вуттатта̄, тадубхайаса̄дха̄ран̣авасенева анекам̣сато ан̇габха̄васса адассанато ча. кирасаддо панеттха тада̄ бра̄хман̣асса чинтита̄ка̄расӯчанаттхо дат̣т̣хаббо. еваманена чинтетва̄ ‘‘има̄нипи ат̣т̣хан̇га̄ни тассева йан̃н̃асса париккха̄ра̄ бхавантӣти вутта̄нӣ’’ти кирасаддена тасса чинтита̄ка̄ро сӯчито хоти. евама̄дӣнӣти еттха а̄дисаддена ‘‘айам̣ вирӯпо киттакам̣…пе… упаччхиндиссати, айам̣ далиддо, аппесаккхо, ассаддхо, аппассуто, на аттхан̃н̃ӯ, на медха̄вӣ киттакам̣…пе… упаччхиндиссатӣ’’ти етесам̣ сан̇гахо ведитаббо.

чатупариккха̄ра̄диван̣н̣ана̄

341. ‘‘суджам̣ пагган̣ханта̄на’’нти еттха сон̣адан̣д̣асуттаван̣н̣ана̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.311-313) вуттесу двӣсу викаппесу дутийавикаппам̣ ниседхенто ‘‘маха̄йа̄га’’нтиа̄дима̄ха, тена ча пурохитасса сайамева кат̣аччхуггахан̣аджотанена евам̣ сахаттха̄ саккаччам̣ да̄не йуттапайуттата̄ иччхитабба̄ти дассети. евам̣ дуджджа̄тасса̄ти еттха̄пи ‘‘суджа̄тата̄йа анекам̣сато ан̇габха̄вадассанамевида’’нти аггахетва̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайена саббаса̄дха̄ран̣авасенева аттхо гахетаббо. а̄дисаддена хи ‘‘евам̣ анаджджха̄йакасса…пе… дуссӣласса…пе… дуппан̃н̃асса сам̣видха̄нена паваттада̄нам̣ киттакам̣ ка̄лам̣ паваттиссатӣ’’ти етесам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. тасма̄ти тадубхайака̄ран̣ато.

тиссовидха̄ван̣н̣ана̄

342. тин̣н̣ам̣ т̣ха̄на̄нанти да̄насса а̄димаджджхапарийоса̄насан̇кха̄та̄нам̣ тиссаннам̣ бхӯмӣнам̣, аваттха̄на̄нанти аттхо. чалантӣти кампанти пурима̄ка̄рена на тит̣т̣ханти. каран̣аттхети татийа̄вибхаттиаттхе. каран̣ӣйасадда̄пеккха̄йа хи каттари ева етам̣ са̄мивачанам̣, на каран̣е. йебхуййена хи каран̣аджотакавачанасса аттхабха̄вато ануттакатта̄ва каран̣аттхоти идха̄дхиппето. паччха̄нута̄пасса акаран̣ӯпа̄йам̣ дассетум̣ ‘‘пубба…пе… патит̣т̣хапетабба̄’’ти вуттам̣. таттха ачала̄ти дал̣ха̄ кеначи асам̣хӣра̄. патит̣т̣хапетабба̄ти суппатит̣т̣хита̄ ка̄табба̄. татха̄ патит̣т̣ха̄панӯпа̄йампи дассенто ‘‘еван̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. татха̄ патит̣т̣ха̄панена хи йатха̄ там̣ да̄нам̣ сампати йатха̄дхиппа̄йам̣ ниппаджджати, евам̣ а̄йатимпи випулапхалата̄йа махаппхалам̣ хоти виппат̣иса̄рена анупаккилит̣т̣хабха̄вато. двӣсу т̣ха̄несӯти йаджама̄найит̣т̣хат̣т̣ха̄несу. виппат̣иса̄ро…пе… на каттабботи аттхам̣ сандха̄йа ‘‘есева найо’’ти вуттам̣. мун̃чачетана̄ти паричча̄гачетана̄, тасса̄ ниччалабха̄во на̄ма муттача̄гата̄ пубба̄бхисан̇кха̄равасена ул̣а̄рабха̄во. паччха̄самануссаран̣ачетана̄ти парачетана̄, тасса̄ пана ниччалабха̄во ‘‘ахо майа̄ да̄нам̣ диннам̣ са̄дху сут̣т̣хӯ’’ти да̄насса саккаччам̣ паччавеккхан̣авасена ведитаббо. тадубхайачетана̄нам̣ ниччалакаран̣ӯпа̄йам̣ бйатирекато дассетум̣ ‘‘татха̄…пе… хотӣ’’ти вуттам̣. таттха татха̄ акаронтасса̄ти мун̃чачетанам̣, паччха̄самануссаран̣ачетанан̃ча ниччаламакаронтасса, виппат̣иса̄рам̣, уппа̄дентасса̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘на̄пи ул̣а̄ресу бхогесу читтам̣ наматӣ’’ти идам̣ пана паччха̄самануссаран̣ачетана̄йа ева бйатирекато ниччалакаран̣ӯпа̄йадассанам̣. еван̃хи йатха̄ниддит̣т̣ханидассанам̣ упапаннам̣ хоти. таттха ул̣а̄ресу бхогесӯти кхеттависесе паричча̄гасса кататта̄ ладдхесупи ул̣а̄ресу бхогесу. на̄пи читтам̣ намати паччха̄ виппат̣иса̄рена упаккилит̣т̣хабха̄вато. йатха̄ катханти а̄ха ‘‘маха̄рорува’’нтиа̄ди. тасса хи сет̣т̣хисса гахапатино ваттху косаласам̣йутте, (сам̣. ни. 1.131) майхакаджа̄таке (джа̄. ат̣т̣ха. 3.6.майхакаджа̄такаван̣н̣ана̄) ча а̄гатам̣. татха̄ хи вуттам̣ –

‘‘бхӯтапуббам̣ со маха̄ра̄джа сет̣т̣хи гахапати тагарасикхим̣ на̄ма паччекасамбуддхам̣ пин̣д̣апа̄тена пат̣ипа̄деси, ‘детха саман̣асса пин̣д̣апа̄та’нти ватва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми, датва̄ ча пана паччха̄ виппат̣иса̄рӣ ахоси ‘‘вараметам̣ пин̣д̣апа̄там̣ да̄са̄ ва̄ каммакара̄ ва̄ бхун̃джеййу’’’нтиа̄ди.

со кира ан̃н̃есупи дивасесу там̣ паччекабуддхам̣ пассати, да̄тум̣ панасса читтам̣ на уппаджджати, тасмим̣ пана дивасе айам̣ падумаватийа̄ девийа̄ татийапутто тагарасикхӣ паччекабуддхо гандхама̄данапаббате пхаласама̄паттисукхена вӣтина̄метва̄ пуббан̣хасамайе вут̣т̣ха̄йа анотаттадахе мукхам̣ дховитва̄ маносила̄тале нива̄сетва̄ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ паттачӣварама̄да̄йа абхин̃н̃а̄па̄дакам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ иддхийа̄ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ нагарадва̄ре оруйха чӣварам̣ па̄рупитва̄ паттама̄да̄йа нагарава̄сӣнам̣ гхарадва̄ресу сахассабхан̣д̣икам̣ т̣хапенто вийа па̄са̄дикехи абхиккамана̄дӣхи анупуббена сет̣т̣хино гхарадва̄рам̣ сампатто, там̣ дивасан̃ча сет̣т̣хи па̄това ут̣т̣ха̄йа пан̣ӣтам̣ бходжанам̣ бхун̃джитва̄ гхарадва̄ракот̣т̣хаке а̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ дантантара̄ни содхенто нисинно хоти. со паччекабуддхам̣ дисва̄ там̣ дивасам̣ па̄това бхутва̄ нисиннатта̄ да̄начиттам̣ уппа̄детва̄ бхарийам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘имасса саман̣асса пин̣д̣апа̄там̣ дехӣ’’ти ватва̄ ра̄джупат̣т̣ха̄наттхам̣ пакка̄ми. сет̣т̣хибхарийа̄ сампаджан̃н̃аджа̄тика̄ чинтеси ‘‘майа̄ еттакена ка̄лена имасса ‘детха̄’ти вачанам̣ на сутапуббам̣, да̄пентопи ча аджджа на йасса ва̄ тасса ва̄ да̄пети, вӣтара̄гадосамохасса вантакилесасса охитабха̄расса паччекабуддхасса да̄пети, йам̣ ва̄ там̣ ва̄ адатва̄ пан̣ӣтам̣ пин̣д̣апа̄там̣ дасса̄мӣ’’ти гхара̄ никкхамма паччекабуддхам̣ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ паттам̣ а̄да̄йа антонивесане пан̃н̃атта̄сане нисӣда̄петва̄ супарисуддхехи са̄литан̣д̣улехи бхаттам̣ сампа̄детва̄ таданурӯпам̣ кха̄данӣйам̣, бйан̃джанам̣, сӯпеййан̃ча абхисан̇кхаритва̄ паттам̣ пӯретва̄ бахи гандхехи алан̇каритва̄ паччекабуддхасса хаттхесу патит̣т̣хапетва̄ ванди. паччекабуддхо ‘‘ан̃н̃есампи паччекабуддха̄нам̣ сан̇гахам̣ карисса̄мӣ’’ти апарибхун̃джитва̄ва анумоданам̣ ватва̄ пакка̄ми. сопи кхо сет̣т̣хи ра̄джупат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ а̄гаччханто паччекабуддхам̣ дисва̄ а̄ха ‘‘майам̣ тумха̄кам̣ пин̣д̣апа̄там̣ детха̄’’ти ватва̄ пакканта̄, апи во ладдхо пин̣д̣апа̄то’’ти? а̄ма, сет̣т̣хи ладдхоти. ‘‘пасса̄ма̄’’ти гӣвам̣ уккхипитва̄ олокеси, атхасса пин̣д̣апа̄тагандхо ут̣т̣хахитва̄ на̄сапут̣ам̣ пахари. со читтам̣ сам̣йаметум̣ асакконто паччха̄ виппат̣иса̄рӣ ахоси, тасса пана виппат̣иса̄расса уппанна̄ка̄ро ‘‘варамета’’нтиа̄дина̄ па̄л̣ийам̣ вуттойева. пин̣д̣апа̄тада̄нена панеса саттаккхаттум̣ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанно, саттаккхаттумева ча са̄ваттхийам̣ сет̣т̣хикуле ниббатто, айан̃часса саттамо бхаво, паччха̄ виппат̣иса̄рена пана на̄пи ул̣а̄ресу бхогесу читтам̣ намати. вуттан̃хетам̣ сам̣йуттаваралан̃чхаке –

‘‘йам̣ кхо со маха̄ра̄джа сет̣т̣хи гахапати датва̄ паччха̄ виппат̣иса̄рӣ ахоси ‘вараметам̣ пин̣д̣апа̄там̣ да̄са̄ ва̄ каммакара̄ ва̄ бхун̃джеййу’нти, тасса каммасса випа̄кена на̄ссул̣а̄ра̄йа бхаттабхога̄йа читтам̣ намати, на̄ссул̣а̄ра̄йа ваттхабхога̄йа, йа̄набхога̄йа, на̄ссул̣а̄ра̄нам̣ пан̃чаннам̣ ка̄магун̣а̄нам̣ бхога̄йа читтам̣ наматӣ’’ти (сам̣. ни. 1.131).

майхакаджа̄такепи вуттам̣ –

‘‘ити маха̄ра̄джа а̄гантукасет̣т̣хи тагарасикхипаччекабуддхасса диннапаччайена бахум̣ дханам̣ лабхи, датва̄ апарачетанам̣ пан̣ӣтам̣ ка̄тум̣ асаматтхата̄йа пан̣ӣте бхоге бхун̃джитум̣ на̄саккхӣ’’ти (джа̄. ат̣т̣ха. 3.6.майхакаджа̄такаван̣н̣ана̄).

бха̄ту панеса екам̣ путтам̣ (дха. па. ат̣т̣ха. 2.354) са̄патеййасса ка̄ран̣а̄ джӣвитам̣ воропеси, тена каммена бахӯни васса̄ни нирайе паччиттха, саттаккхаттун̃ча апуттако джа̄то, ида̄нипи тенева каммена маха̄рорувам̣ упапанно. тена вуттам̣ ‘‘маха̄рорувам̣ упапаннасса сет̣т̣хигахапатино вийа̄’’ти, пуримапаччхимачетана̄васена четтха аттхо ведитаббо. ека̄ хи четана̄ две пат̣исандхийо на детӣти.

дасаа̄ка̄раван̣н̣ана̄

343. а̄кароти аттано анурӯпата̄йа самарийа̄дапариччхедам̣ пхалам̣ ниббаттетӣти а̄ка̄ро, ка̄ран̣анти а̄ха ‘‘дасахи ка̄ран̣ехӣ’’ти. марийа̄даттхо хеттха а̄-саддо. на дуссӣлесвева, атха кхо сӣлавантесупи виппат̣иса̄рам̣ уппа̄дессати. тадубхайепи на уппа̄детабботи хи дассетум̣ апи-саддена, пи-саддена ва̄ сампин̣д̣анам̣ кароти. пат̣игга̄хакатова уппаджджатӣти балаватарам̣ виппат̣иса̄рам̣ сандха̄йа вуттам̣, дуббало пана деййадхаммато, парива̄раджанатопи уппаджджатева. уппаджджитум̣ йуттанти уппаджджана̄рахам̣. виппат̣иса̄рампи винодесӣти самбандхо. тесам̣йева̄ти па̄н̣а̄типа̄тӣнамева. йаджанам̣ на̄меттха да̄намева̄дхиппетам̣, на аггиджухананти а̄ха ‘‘дету бхава’’нти. виссаджджатӯти муттача̄гавасена чаджату. аббхантаранти аджджхаттам̣ сакасанта̄не.

сол̣аса̄ка̄раван̣н̣ана̄

344. ануматипаккха̄дайо ева хет̣т̣ха̄ йан̃н̃асса ваттхум̣ катва̄ ‘‘сол̣асапариккха̄ра̄’’ти вутта̄, идха пана сандассана̄дивасена анумодана̄йа а̄раддхатта̄ вуттам̣ ‘‘сол̣асахи а̄ка̄рехӣ’’ти. дассетва̄ти аттано десана̄нубха̄вена паччаккхамива пхалам̣ дассетва̄, анекава̄рам̣ пана дассанато ‘‘дассетва̄ дассетва̄’’ти бйа̄панавачанам̣, тадева а̄бхусо мед̣анат̣т̣хена а̄мед̣итавачананти а̄чарийена (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.344) вуттам̣. ‘‘сама̄дапетва̄ сама̄дапетва̄’’тиа̄дӣсупи есева найо. таматтханти да̄напхалавасена каммапхаласамбандхаматтхам̣. сама̄дапетва̄ти сутаматтам̣ акатва̄ йатха̄ ра̄джа̄ таматтхам̣ саммадева а̄дийати читте каронто суггахитам̣ катва̄ ган̣ха̄ти, татха̄ саккаччам̣ а̄да̄петва̄.

‘‘виппат̣иса̄равиноданена̄’’ти идам̣ нидассанаматтам̣. лобхадосамохаисса̄маччхарийама̄на̄дайопи хи да̄начиттасса упаккилеса̄, тесам̣ виноданенапи там̣ вода̄питам̣ самуттеджитам̣ на̄ма хоти тиккхависадабха̄ва̄паттито, а̄саннатарабха̄вато пана виппат̣иса̄равиноданамева гахитам̣. паваттите хи да̄не тасса самбхавоти. йа̄тха̄вато виджджама̄нехи гун̣ехи хат̣т̣хапахат̣т̣хабха̄ва̄па̄данам̣ сампахам̣сананти а̄ха ‘‘сундара’’нтиа̄ди. дхамматоти саччато. тадаттхамева дассетум̣ ‘‘дхаммена самена ка̄ран̣ена̄’’ти вуттам̣. саччан̃хи дхаммато анапетатта̄ дхаммам̣, упасамачарийабха̄вато самам̣, йуттабха̄вена ка̄ран̣анти ча вуччати.

345. тасмим̣ йан̃н̃е руккхатин̣аччхедопи на̄ма на̄хоси, куто па̄н̣авадхоти па̄н̣авадха̄бха̄вассева дал̣хӣкаран̣аттхам̣, саббасо випарӣтагга̄хехи авидӯситата̄дассанаттхан̃ча па̄л̣ийам̣ ‘‘нева га̄во хан̃н̃им̣сӯ’’тиа̄дӣни ватва̄пи ‘‘на руккха̄ чхиджджим̣сӯ’’тиа̄ди вуттанти дассенто ‘‘йе йӯпана̄маке’’тиа̄дима̄ха. барихисаттха̄йа̄ти париччхедаттха̄йа. ванама̄ла̄сан̇кхепена̄ти ванапуппхехи гандхитама̄ла̄нийа̄мена. евам̣ а̄чарийена (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.345) вуттам̣, ванапантиа̄ка̄рена̄ти аттхо. бхӯмийам̣ ва̄ паттхарантӣти ведибхӯмим̣ париккхипанта̄ таттха таттха паттхаранти. манта̄дина̄ хи парисан̇кхата̄ бхӯми виндати асса ла̄бхасакка̄рети катва̄ ‘‘ведӣ’’ти вуччати. тепи руккха̄ тепи дабба̄ти самбандхо, каммакатта̄ четам̣ двайам̣, абхихитакаммам̣ ва̄. ваттиччха̄йа хи йатха̄саттим̣ ка̄рака̄ бхаванти. вуттанайена па̄н̣авадха̄бха̄васса дал̣хӣкаран̣аттхам̣, випарӣтагга̄хена авидӯситабха̄вадассанаттхан̃четанти дассети ким̣ пана̄’’тиа̄дина̄. антогехада̄со антоджа̄то. а̄дисаддена дханаккӣтакарамара̄нӣтаса̄мам̣да̄сабйӯпагата̄нам̣ сан̇гахо. пуббамева̄ти бхатикаран̣ато пагева. дханам̣ гахетва̄ти дивасе дивасе йатха̄каммам̣ гахетва̄. бхаттаветананти девасикам̣ бхаттан̃чева ма̄сика̄дипариббайан̃ча. вуттова̄йаматтхо. таджджита̄ти сантаджджита̄. парикамма̄нӣти саббабха̄гийа̄ни камма̄ни, учча̄вача̄ни камма̄нӣти аттхо. пийасамуда̄ча̄ренева̄ти ит̣т̣хавачаненева. йатха̄на̄мавасенева̄ти па̄кат̣ана̄ма̄нурӯпенева. саппителанаванӣтададхимадхупха̄н̣итена чева̄ти еттха ча-саддо авуттасамуччайаттхо, тена пан̣ӣтапан̣ӣта̄нам̣ на̄наппака̄ра̄нам̣ кха̄данӣйабходжанӣйа̄дӣнан̃чева ваттхайа̄нама̄ла̄гандхавилепанасеййа̄васатха̄дӣнан̃ча сан̇гахо дат̣т̣хаббо, тена̄ха ‘‘пан̣ӣтехи саппитела̄дисаммиссехева̄’’тиа̄ди. тасса тасса ка̄ласса анурӯпехи йа̄гу…пе… па̄нака̄дӣхӣти самбандхо. саппиа̄дӣнанти саппиа̄дӣхи.

346. пат̣иса̄метаббато, аттано аттано сантакабха̄вато ча сам̣ на̄ма дханам̣ вуччати, тасса патӣти сапати ниггахиталопена, дханава̄, дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикахита̄вахатта̄ тасса хитанти са̄патеййам̣, тадева дханам̣. тена̄ха ‘‘пахӯтам̣ дхана’’нти. аккхайадхаммамева̄ти акхайасабха̄вамева. га̄мабха̄гена̄ти сам̣киттанавасена га̄ме ва̄ гахетаббабха̄гена, евам̣ а̄чарийена (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.346) вуттам̣, паччекам̣ сабха̄гага̄макот̣т̣ха̄сена̄типи аттхо. сесесупи есева найо.

347. йан̃н̃а̄ва̄т̣оти кхан̣ита̄ва̄т̣асса ассамедха̄дийан̃н̃айаджанат̣т̣ха̄нассетам̣ адхивачанам̣, таббоха̄рена пана идха да̄наса̄ла̄йа ева, та̄йа ча пураттхиманагарадва̄ре ката̄йа пураттхимабха̄ге ева̄ти аттхам̣ дассети ‘‘пураттхимато нагарадва̄ре’’тиа̄дина̄. там̣ пана т̣ха̄нам̣ ран̃н̃о да̄наса̄ла̄йа на̄тидӯре ева̄ти а̄ха ‘‘йатха̄’’тиа̄ди. йато таттха па̄тара̄сам̣ бхун̃джитва̄ акилантарӯпа̄йева са̄йанхе ран̃н̃о да̄наса̄лам̣ сампа̄пун̣анти. ‘‘даккхин̣ена йан̃н̃а̄ва̄т̣асса̄’’тиа̄дӣсупи есева найо. йа̄гум̣ пивитва̄ти хи йа̄гусӣсена па̄тара̄сабходжанама̄ха.

348. мадхуранти са̄дурасам̣. упари ваттаббаматтханти ‘‘апича ме бхо евам̣ хотӣ’’тиа̄дина̄ вуччама̄наматтхам̣. париха̄рена̄ти бхагавантам̣ гарум̣ катва̄ ага̄равапариха̄рена, уджукабха̄ва̄панайанена ва̄, уджукавуттим̣ парихаритва̄ ван̇кавуттийа̄ва йатха̄чинтитаматтхам̣ пуччханто евама̄ха̄ти вуттам̣ хоти. тена̄ха ‘‘уджукамева пуччхайама̄но ага̄раво вийа хотӣ’’ти.

ниччада̄наанукулайан̃н̃аван̣н̣ана̄

349. ут̣т̣ха̄йа̄ти да̄не ут̣т̣ха̄навӣрийама̄ха, самут̣т̣ха̄йа̄ти тасса са̄таччакирийам̣. касива̄н̣иджджа̄дикамма̄ни акаронто далиддийа̄дианаттха̄паттийа̄ нассиссатӣти адхиппа̄йо. аппасамбха̄ратаро чева махаппхалатаро ча̄ти сан̇кхепато ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутто па̄л̣ийам̣ пана ‘‘аппаттхатаро ча аппасама̄рамбхатаро ча махаппхалатаро ча маха̄нисам̣сатаро ча̄’’ти па̄т̣хо. таттха аппасамбха̄ратароти ативийа париттасамбха̄ро, асама̄раббхийасамбха̄ро. аппаттхатароти пана ативийа аппакиччо, аттхо четтха киччам̣, ттха-ка̄расса т̣т̣ха-ка̄рам̣ катва̄ ‘‘аппат̣т̣хатаро’’типи па̄т̣хо. самма̄ а̄рабхӣйати йан̃н̃о етена̄ти сама̄рамбхо, самбха̄расамбхаран̣авасена паваттасаттапӣл̣а̄, аппо сама̄рамбхо етасса̄ти татха̄, айам̣ пана̄тисайена̄ти аппасама̄рамбхатаро. випа̄касан̃н̃итам̣ махантам̣ садисам̣ пхаламетасса̄ти махаппхало, айам̣ пана̄тисайена̄ти махаппхалатаро. удайасан̃н̃итам̣ махантам̣ ниссанда̄дипхаламетасса̄ти маха̄нисам̣со, айам̣ пана̄тисайена̄ти маха̄нисам̣сатаро.дхувада̄на̄нӣти дхува̄ни тхира̄ни авиччхинна̄ни катва̄ да̄таббада̄на̄ни. ниччабхатта̄нӣти еттха бхаттасӣсена чатупаччайаггахан̣ам̣. анукулайан̃н̃а̄нӣти анукулам̣ кула̄нуккамам̣ упа̄да̄йа да̄таббада̄на̄ни. тена̄ха ‘‘амха̄ка’’нтиа̄ди. йа̄ни паваттетабба̄ни, та̄ни анукулайан̃н̃а̄ни на̄ма̄ти йоджетаббам̣. нибаддхада̄на̄нӣти нибандхетва̄ нийаметва̄ павен̣ӣвасена паваттитада̄на̄ни.

хаттхидантена ката̄ дантамайасала̄ка̄, йаттха да̄йака̄нам̣ на̄мам̣ ан̇канти, имина̄ там̣ ниччабхаттам̣ сала̄када̄навасена̄ти дассети. там̣ куланти ана̄тхапин̣д̣икакулам̣. да̄лиддийена̄ти далиддабха̄вена. ‘‘екасала̄като уддхам̣ да̄тум̣ на̄саккхӣ’’ти имина̄ екенапи сала̄када̄нена нибаддхада̄нам̣ упаччхиндитумадатва̄ анураккхан̣ама̄ха. ран̃н̃оти сетава̄ханаран̃н̃о.

а̄дӣни ватва̄ти еттха а̄дисаддена ‘‘касма̄ сено вийа мам̣сапесим̣ паккхандитва̄ ган̣ха̄сӣ’’ти евама̄дӣнам̣ самасамада̄не уссукканавачана̄нам̣ сан̇гахо. галагга̄ха̄ти галаггахан̣а̄. ‘‘каммаччхедавасена̄’’ти имина̄ аттано аттано каммока̄са̄да̄нампи пӣл̣а̄йева̄ти дассети. сама̄рамбхасаддо четтха пӣл̣анаттхоти а̄ха ‘‘пӣл̣а̄сан̇кха̄то сама̄рамбхо’’ти. пуббачетана̄мун̃чачетана̄апарачетана̄сампаттийа̄ да̄йакавасена тӣн̣и ан̇га̄ни, вӣтара̄гата̄вӣтадосата̄вӣтамохата̄пат̣ипаттийа̄ даккхин̣еййавасена ча тӣн̣ӣти евам̣ чхал̣ан̇гасаманна̄гата̄ хоти даккхин̣а̄, чхал̣ан̇гуттаре нандама̄та̄суттан̃ча (а. ни. 6.37) тассаттхасса са̄дхакам̣. апара̄парам̣ уппаджджанакачетана̄васена маха̄надӣ вийа, махогхо вийа ча ито чито ча абхисандитва̄ паккхандитва̄ паваттито пун̃н̃амева пун̃н̃а̄бхисандо. татха̄видханти пама̄н̣асса ка̄тум̣ асукараттама̄ха. ка̄ран̣амахаттена пхаламахаттампи ведитаббам̣ упари наджджа̄ вут̣т̣хийа̄ махогхо вийа̄ти вуттам̣ ‘‘тасма̄’’тиа̄ди.

350. наванавоти саббада̄ абхинаво, дивасе дивасе да̄йакасса бйа̄па̄ра̄паджджанато киччапарийоса̄нам̣ наттхӣти вуттам̣ ‘‘екена̄’’тиа̄ди. йатха̄раддхасса а̄ва̄сасса катипайена̄пи ка̄лена парисама̄петаббато киччапарийоса̄нам̣ аттхӣти а̄ха ‘‘пан̣н̣аса̄ла’’нтиа̄ди. маха̄виха̄репи киччапарийоса̄насса аттхита̄упа̄йам̣ дассетум̣ ‘‘екава̄рам̣ дханапаричча̄гам̣ катва̄’’ти вуттам̣. суттантапарийа̄йена̄ти сабба̄савасуттанта̄дипа̄л̣инайена. нава̄нисам̣са̄ти сӣтапат̣игха̄та̄дайо пат̣исалла̄на̄ра̄мапарийоса̄на̄ йатха̄паччавеккхан̣ам̣ ган̣ита̄ нава удайа̄, аппаматтата̄йа чете вутта̄.

йасма̄ пана а̄ва̄сам̣ дентена на̄ма саббампи паччайаджа̄там̣ диннамева хоти. йатха̄ха сам̣йутта̄гамаваралан̃чхаке ‘‘со ча саббададо хоти йо дада̄ти упассайа’’нти (сам̣. ни. 1.42), сада̄ пун̃н̃апавад̣д̣ханӯпа̄йан̃ча етам̣. вуттан̃хи таттхева ‘‘йе даданти упассайам̣, тесам̣ дива̄ ча ратто ча, сада̄ пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хатӣ’’ти (сам̣. ни. 1.47) татха̄ хи две тайо га̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄ кин̃чи аладдха̄ а̄гатасса̄пи чха̄йӯдакасампаннам̣ а̄ра̄мам̣ пависитва̄ наха̄йитва̄ патиссайе мухуттам̣ нипаджджитва̄ ут̣т̣ха̄йа нисиннасса ка̄йе балам̣ а̄харитва̄ паккхиттам̣ вийа хоти. бахи вичарантасса ча ка̄йе ван̣н̣адха̄ту ва̄та̄тапехи киламати, патиссайам̣ пависитва̄ два̄рам̣ пидха̄йа мухуттам̣ нипаннасса висабха̄гасантати вӯпасаммати, сабха̄гасантати патит̣т̣ха̄ти, ван̣н̣адха̄ту а̄харитва̄ паккхитта̄ вийа хоти. бахи вичарантасса ча па̄де кан̣т̣ако виджджхати, кха̄н̣у пахарати, сарӣсапа̄дипариссайа̄ чева чорабхайан̃ча уппаджджати, патиссайам̣ пависитва̄ два̄рам̣ пидха̄йа нипаннасса саббе те париссайа̄ на хонти, саджджха̄йантасса дхаммапӣтисукхам̣, каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси каронтасса упасамасукхан̃ча уппаджджати бахиддха̄ виккхепа̄бха̄вато. бахи вичарантасса ча ка̄йе седа̄ муччанти аккхӣни пханданти, сена̄санам̣ пависанаккхан̣е ман̃чапӣт̣ха̄дӣни на пан̃н̃а̄йанти, мухуттам̣ нипаннасса пана аккхипаса̄до а̄харитва̄ паккхитто вийа хоти, два̄рава̄тапа̄наман̃чапӣт̣ха̄дӣни пан̃н̃а̄йанти. етасмин̃ча а̄ва̄се васантам̣ дисва̄ манусса̄ чатӯхи паччайехи саккаччам̣ упат̣т̣хаханти. тена вуттам̣ ‘‘а̄ва̄сам̣ дентена…пе… хотӣ’’ти ‘‘сада̄ пун̃н̃апавад̣д̣ханӯпа̄йан̃ча ета’’нти ча, тасма̄ ете йатха̄вутта̄ саббепи а̄нисам̣са̄ ведитабба̄.

кхандхакапарийа̄йена̄ти сена̄санаккхандхаке (чӯл̣ава. 294) а̄гатавинайапа̄л̣инайена. таттха хи а̄гата̄ –

‘‘сӣтам̣ ун̣хам̣ пат̣иханти, тато ва̄л̣амига̄ни ча;

сарӣсапе ча макасе, сисире ча̄пи вут̣т̣хийо.

тато ва̄та̄тапо гхоро, сан̃джа̄то пат̣ихан̃н̃ати;

лен̣аттхан̃ча сукхаттхан̃ча, джха̄йитун̃ча випасситум̣.

виха̄рада̄нам̣ сан̇гхасса, аггам̣ буддхена ван̣н̣итам̣;

тасма̄ хи пан̣д̣ито посо, сампассам̣ аттхаматтано.

виха̄ре ка̄райе рамме, ва̄сайеттха бахуссуте;

тесам̣ аннан̃ча па̄нан̃ча, ваттхасена̄сана̄ни ча.

дадеййа уджубхӯтесу, виппасаннена четаса̄;

те тасса дхаммам̣ десенти, саббадуккхапанӯданам̣;

йам̣ со дхаммам̣ идхан̃н̃а̄йа, паринибба̄ти ана̄саво’’ти. –

ра̄джагахасет̣т̣ха̄дӣнам̣ виха̄рада̄нена анумодана̄га̄тха̄йо пеййа̄лавасена дассита̄. таттха сӣтам̣ ун̣ханти утувисабха̄гавасена вуттам̣. сисире ча̄пи вут̣т̣хийоти еттха сисироти сампхуситакава̄то вуччати. вут̣т̣хийоти уджукамегхавут̣т̣хийо ева. ета̄ни сабба̄ни ‘‘пат̣ихантӣ’’ти имина̄ва падена йоджетабба̄ни.

пат̣ихан̃н̃атӣти виха̄рена пат̣ихан̃н̃ати. лен̣аттханти нилӣйанаттхам̣. сукхаттханти сӣта̄дипариссайа̄бха̄вена сукхавиха̄раттхам̣. ‘‘джха̄йитун̃ча випасситу’’нти идампи пададвайам̣ ‘‘сукхаттхан̃ча̄’’ти имина̄ва падена йоджетаббам̣. идан̃хи вуттам̣ хоти – сукхаттхан̃ча виха̄рада̄нам̣, катамасукхаттхам̣? джха̄йитум̣, випасситун̃ча йам̣ сукхам̣ тадаттхам̣. атха ва̄ парападенапи йоджетаббам̣ – джха̄йитун̃ча випасситун̃ча виха̄рада̄нам̣, ‘‘идха джха̄йиссати випассиссатӣ’’ти дадато виха̄рада̄нам̣ сан̇гхасса аггам̣ буддхена ван̣н̣итам̣. вуттан̃хетам̣ ‘‘со ча саббададо хоти, йо дада̄ти упассайа’’нти (сам̣. ни. 1.42).

йасма̄ ча аггам̣ ван̣н̣итам̣, тасма̄ хи пан̣д̣ито посоти га̄тха̄. ва̄сайеттха бахуссутети еттха виха̄ре парийаттибахуссуте ча пат̣иведхабахуссуте ча ва̄сеййа. тесам̣ аннан̃ча̄ти йам̣ тесам̣ ануччхавикам̣ аннан̃ча па̄нан̃ча ваттха̄ни ча ман̃чапӣт̣ха̄дисена̄сана̄ни ча, там̣ саббам̣ тесу уджубхӯтесу акут̣илачиттесу. дадеййа̄ти нидахеййа. тан̃ча кхо виппасаннена четаса̄, на читтаппаса̄дам̣ вира̄дхетва̄. евам̣ виппасанначиттасса хи те тасса дхаммам̣ десенти…пе… паринибба̄ти ана̄савоти айаметтха ат̣т̣хакатха̄найо.

айам̣ пана а̄чарийадхаммапа̄латтхерена (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.350) чева а̄чарийаса̄рипуттаттхерена (са̄раттха. т̣ӣ. 3.295) ча сам̣ван̣н̣ито т̣ӣка̄найо – сӣтанти аджджхаттам̣ дха̄туккхобхавасена ва̄ бахиддха̄ утувипарин̣а̄мавасена ва̄ уппаджджанакасӣтам̣. ун̣ханти аггисанта̄пам̣, тасса ванад̣а̄ха̄дӣсу самбхаво дат̣т̣хаббо. пат̣ихантӣти пат̣иба̄дхати йатха̄ тадубхайавасена ка̄йачитта̄нам̣ ба̄дханам̣ на хоти, евам̣ кароти. сӣтун̣хаббха̄хате хи сарӣре виккхиттачитто бхиккху йонисо падахитум̣ на саккоти, ва̄л̣амига̄нӣти сӣхабйаггха̄дичан̣д̣амиге. гуттасена̄санан̃хи а̄ран̃н̃акампи пависитва̄ два̄рам̣ пидха̄йа нисиннасса те париссайа̄ на хонти. сарӣсапети йе кечи саранте гаччханте дӣгхаджа̄тике саппа̄дике. макасети нидассанаматтаметам̣, т̣ам̣са̄дӣнампи етенева сан̇гахо дат̣т̣хаббо. сисирети сисирака̄лавасена, сатта̄хаваддалика̄дивасена ча уппанне сисирасампхассе. вут̣т̣хийоти йада̄ тада̄ уппанна̄ вассавут̣т̣хийо пат̣ихантӣти йоджана̄.

ва̄та̄тапо гхороти руккхагаччха̄дӣнам̣ уммӯлабхан̃джана̄дивасена паваттийа̄ гхоро сараджаараджа̄дибхедо ва̄то чева гимхапарил̣а̄хасамайесу уппаттийа̄ гхоро сӯрийа̄тапо ча пат̣ихан̃н̃ати пат̣иба̄хӣйати. лен̣аттханти на̄на̄рамман̣ато читтам̣ ниваттетва̄ пат̣исалла̄на̄ра̄маттхам̣. сукхаттханти вуттапариссайа̄бха̄вена пха̄сувиха̄раттхам̣. джха̄йитунти ат̣т̣хатим̣са̄йа а̄рамман̣есу йаттха каттхачи читтам̣ упанибандхитва̄ упаниджджха̄йитум̣. випасситунти аничча̄дито сан̇кха̄ре саммаситум̣.

виха̄рети патиссайе. ка̄райети ка̄ра̄пеййа. раммети манораме нива̄сасукхе. ва̄сайеттха бахуссутети ка̄ретва̄ пана еттха виха̄ре бахуссуте сӣлаванте калйа̄н̣адхамме нива̄сеййа, те нива̄сенто пана тесам̣ бахуссута̄нам̣ йатха̄ паччайехи киламатхо на хоти, евам̣ аннан̃ча па̄нан̃ча ваттхасена̄сана̄ни ча дадеййа уджубхӯтесу аджджха̄сайасампаннесу каммакаммапхала̄нам̣, ратанаттайагун̣а̄нан̃ча саддаханена виппасаннена четаса̄.

ида̄ни гахат̣т̣хапаббаджита̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ӯпака̄ритам̣ дассетум̣ ‘‘те тасса̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха тети бахуссута̄. тасса̄ти упа̄сакасса. дхаммам̣ десентӣти сакалават̣т̣адуккхапанӯданам̣ саддхаммам̣ десенти. йам̣ со дхаммам̣ идхан̃н̃а̄йа̄ти со упа̄сако йам̣ саддхаммам̣ имасмим̣ са̄сане самма̄пат̣ипаджджанена джа̄нитва̄ аггамагга̄дхигаманена ана̄саво хутва̄ паринибба̄ти ека̄дасаггивӯпасамена сӣти бхаватӣти.

сӣтапат̣игха̄та̄дика̄ випассана̄васа̄на̄ тераса, анна̄дила̄бхо, дхаммассаванам̣, дхамма̄вабодхо, паринибба̄нанти еваметтха саттараса а̄нисам̣са̄ вутта̄.

пат̣иггахан̣ака̄нам̣ виха̄равасена уппаннапхала̄нурӯпампи да̄йака̄нам̣ виха̄рада̄напхалам̣ ведитаббам̣. йебхуййена хи каммасариккхакапхалам̣ лабхантӣти а̄ха ‘‘тасма̄’’тиа̄ди. ‘‘сан̇гхасса пана париччаттатта̄’’ти имина̄ сан̇гхикавиха̄рамева падха̄навасена вадати, сан̇гхикавиха̄ро на̄меса ча̄туддисам̣ сан̇гхам̣ уддисса катавиха̄ро, йам̣ сандха̄йа падабха̄джанийам̣ вуттам̣ ‘‘сан̇гхико на̄ма виха̄ро сан̇гхасса динно хоти париччатто’’ти. йаттха хи четийам̣ патит̣т̣хитам̣ хоти, дхаммассаванам̣ карӣйати, чатӯхи диса̄хи бхиккхӯ а̄гантва̄ аппат̣ипуччхитва̄йева па̄де дховитва̄ кун̃чика̄йа два̄рам̣ виваритва̄ сена̄санам̣ пат̣иджаггитва̄ йатха̄пха̄сукам̣ гаччханти, со антамасо чатуратаника̄пи пан̣н̣аса̄ла̄ хоту, ча̄туддисам̣ сан̇гхам̣ уддисса катавиха̄ротвева вуччати.

351. лобхам̣ нигган̣хитум̣ асакконтасса дуппариччаджа̄. ‘‘екабхиккхусса ва̄’тиа̄ди упа̄сака̄нам̣ татха̄ сама̄да̄не а̄чин̣н̣ам̣, дал̣хатарам̣ сама̄да̄нан̃ча дассетум̣ вуттам̣, саран̣ам̣ пана тесам̣ са̄мам̣ сама̄диннампи сама̄диннамева хотӣ’’ти ваданти. сан̇гхасса ва̄ ган̣асса ва̄ сантикети йоджана̄. таттха̄ти йатха̄гахите саран̣е, ‘‘тасса̄’’типи па̄т̣хо, йатха̄гахитасаран̣асса̄ти аттхо. наттхи пунаппунам̣ каттаббата̄ти вин̃н̃ӯджа̄тике сандха̄йа вуттам̣. вин̃н̃ӯджа̄тика̄намева хи саран̣а̄диаттхакосалла̄нам̣ суван̣н̣агхат̣е сӣхаваса̄ вийа акуппам̣ саран̣агаманам̣ тит̣т̣хати. ‘‘джӣвитапаричча̄гамайам̣ пун̃н̃а’’нти ча идам̣ ‘‘саче твам̣ йатха̄гахитам̣ саран̣ам̣ на бхиндиссати, ева̄хам̣ там̣ ма̄ремӣ’’ти ка̄мам̣ кочи тин̣хена саттхена джӣвита̄ воропеййа, татха̄пи ‘‘нева̄хам̣ буддхам̣ ‘на буддхо’ти, дхаммам̣ ‘на дхаммо’ти, сан̇гхам̣ ‘на сан̇гхо’ти вада̄мӣ’’ти дал̣хатарам̣ катва̄ гахитасаран̣асса васена вуттам̣. ‘‘саггасампаттим̣ детӣ’’ти нидассанаматтаметам̣. пхала̄нисам̣са̄ни панасса саран̣агаманаван̣н̣ана̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.250 саран̣агаманакатха̄) вутта̄нева.

352. ваккхама̄нанайена верахетута̄йа верам̣ вуччати па̄н̣а̄типа̄та̄дипа̄падхаммо, там̣ ман̣ати ‘‘майи идха т̣хита̄йа катхама̄гаччхасӣ’’ти таджджентӣ вийа нива̄ретӣти вераман̣ӣ, тато ва̄ па̄падхаммато вирамати ета̄йа̄ти ‘‘вираман̣ӣ’’ти ваттаббе нируттинайена и-ка̄расса е-ка̄рам̣ катва̄ ‘‘вераман̣ӣ’’ти вуттам̣. кхуддакапа̄т̣хат̣т̣хакатха̄йам̣ пана̄ха ‘‘вераман̣исиккха̄падам̣, вираман̣исиккха̄паданти двидха̄саджджха̄йам̣ каронтӣ’’ти (кху. па̄. ат̣т̣ха. са̄дха̄ран̣авибха̄вана̄) кусалачиттасампайутта̄веттха вирати адхиппета̄, на пхаласампайутта̄ йан̃н̃а̄дхикаран̣ато. асама̄диннасӣласса сампаттато йатхӯпат̣т̣хитавӣтиккамитаббаваттхуто вирати сампаттавирати. сама̄да̄навасена уппанна̄ вирати сама̄да̄навирати. сету вуччати арийамагго, таппарийа̄панна̄ хутва̄ па̄падхамма̄нам̣ самуччхедавасена гха̄танаппаватта̄ вирати сетугха̄тавирати. ан̃н̃атра ‘‘самуччхедавиратӣ’’типи вутта̄. ида̄ни та̄ сарӯпато дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. джа̄ти…пе… дӣнӣти ападиситаббаджа̄тиготтакула̄дӣни. а̄дисаддена вайаба̄хусачча̄дӣнам̣ сан̇гахо. парихаратӣти авӣтиккамавасена париваджджети, сӣхал̣адӣпе чакканаупа̄сакасса вийа сампаттавирати ведитабба̄.

‘‘па̄н̣ам̣ на хана̄мӣ’’тиа̄дӣсу а̄дайаттхена ити-саддена, викаппаттхена ва̄-саддена ва̄ ‘‘адиннам̣ на̄дийа̄ми, адинна̄да̄на̄ вирама̄ми, вераман̣им̣ сама̄дийа̄мӣ’’ти евама̄дӣнам̣ паччекаматтха̄нам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. еван̃ча катва̄ ‘‘сиккха̄пада’’ миччева аватва̄ ‘‘сиккха̄пада̄нӣ’’ти вуттам̣. па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣инти самбандхо. сама̄дийа̄мӣти самма̄ а̄дийа̄ми, авӣтиккама̄дхиппа̄йена, акхан̣д̣а̄’ чхидда̄’ камма̄са̄’ сабалака̄рита̄йа ча ган̣ха̄мӣти вуттам̣ хоти. уттаравад̣д̣хама̄напаббатава̄сиупа̄сакасса (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.89 кусалакаммапатхаван̣н̣ана̄; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.2.109-111; дха. са. ат̣т̣ха. кусалакаммапатхаван̣н̣ана̄) вийа сама̄да̄навирати ведитабба̄.

маггасампайутта̄ти самма̄дит̣т̣хийа̄димаггасампайутта̄. ида̄ни таттха̄ таттха̄гатесу дхаммато, кот̣т̣ха̄сато, а̄рамман̣ато, ведана̄то, мӯлато, а̄да̄нато, бхедатотиа̄дина̄ анекадха̄ виниччхайесу сан̇кхепенева а̄рамман̣ато виниччхайам̣ дассетум̣ ‘‘таттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. пурима̄ двети сампаттасама̄да̄навиратийо. ‘‘джӣвитиндрийа̄диваттхӯ’’ти параматтхато па̄н̣о вутто, пан̃н̃аттито пана ‘‘сатта̄диваттхӯ’’ти ваттаббам̣, еван̃хи ‘‘саттейева а̄рабхитва̄ па̄н̣а̄типа̄та̄, абрахмачарийа̄ ча вираматӣ’’ти (кху. па̄. ат̣т̣ха. еката̄на̄ната̄дивиниччхайа) кхуддака̄гамат̣т̣хакатха̄вачанена сам̣сандати саметӣти. а̄дисаддена четтха саттасан̇кха̄равасена адиннаваттху, татха̄ пхот̣т̣хаббаваттху, витатхаваттху, сан̇кха̄равасенева сура̄мерайаваттхӯти етесам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. там̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттантӣти йатха̄вуттам̣ вӣтиккамаваттхум̣ а̄ламбитва̄ вӣтиккаманачетана̄сан̇кха̄тавирамитаббаваттхуто вираман̣авасена паваттанти. паччхима̄ти сетугха̄тавирати. нибба̄на̄рамман̣а̄ва татха̄пи киччаса̄дханато. имина̄ пана таттхева а̄гатесу тӣсу а̄чарийава̄десу две пат̣иба̄хитва̄ екассева̄нуджа̄нанам̣ ведитаббам̣.

‘‘сампаттавирати, хи сама̄да̄навирати ча йадева паджахати, там̣ аттано па̄н̣а̄типа̄та̄диакусаламева̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттатӣ’’ти кечи ваданти. ‘‘сама̄да̄навирати йато вирамати, там̣ аттано ва̄ паресам̣ ва̄ па̄н̣а̄типа̄та̄диакусаламева̄ламбан̣ам̣ катва̄ паваттати. сампаттавирати пана йато вирамати, тесам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ а̄ламбан̣а̄нева а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттатӣ’’ти апаре. ‘‘двайампи четам̣ йато па̄н̣а̄типа̄та̄диакусалато вирамати, тесама̄рамман̣абхӯтам̣ вӣтиккамитаббаваттхумева̄ламбан̣ам̣ катва̄ паваттати. пуримапуримападаттхан̃хи вӣтиккамаваттхума̄ламбан̣ам̣ катва̄ паччхимапаччхимападаттхато вирамитаббаваттхуто вираматӣ’’ти ан̃н̃е. пат̣хамава̄до четтха айуттойева. касма̄? тасса аттано па̄н̣а̄типа̄та̄диакусаласса паччуппанна̄бха̄вато, абахиддха̄бха̄вато ча. сиккха̄падавибхан̇ге хи пан̃чаннам̣ сиккха̄пада̄нам̣ паччуппанна̄рамман̣ата̄, бахиддха̄рамман̣ата̄ ча вутта̄. татха̄ дутийава̄допи айуттойева. касма̄? пуримава̄дена саммиссатта̄, паресам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄диакусала̄рамман̣абха̄ве ча анеканти катта̄, двиннам̣ а̄ламбан̣аппабхедавачанато ча. татийава̄до пана йутто саббабха̄н̣ака̄намабхимато, тасма̄ тадева ануджа̄на̄тӣти дат̣т̣хаббам̣. тена вуттам̣ ‘‘тӣсу а̄чарийава̄десу две пат̣иба̄хитва̄ екассева̄нуджа̄нанам̣ ведитабба’’нти.

еттха̄ха – йаджджетам̣ виратидвайам̣ джӣвитиндрийа̄дивӣтиккамитаббаваттхумева̄ламбан̣ам̣ катва̄ паваттеййа, евам̣ сати ан̃н̃ам̣ чинтенто ан̃н̃ам̣ кареййа, йан̃ча паджахати, там̣ на джа̄неййа̄ти айа’манадхиппето аттхо а̄паджджатӣти? вуччате – на хи киччаса̄дханавасена паваттенто ‘‘ан̃н̃ам̣ чинтенто ан̃н̃ам̣ каротӣ’’ти ва̄ ‘‘йан̃ча паджахати, там̣ на джа̄на̄тӣ’’ти ва̄ вуччати. йатха̄ пана арийамагго нибба̄на̄рамман̣ова килесе паджахати, евам̣ джӣвитиндрийа̄диваттха̄рамман̣ампетам̣ виратидвайам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни дуссӣлйа̄ни паджахати. тена̄ху пора̄н̣а̄ –

‘‘а̄рабхитва̄на аматам̣, джаханто саббапа̄паке;

нидассанан̃четтха бхаве, маггат̣т̣хорийапуггало’’ти. (кху. па̄. ат̣т̣ха. еката̄на̄ната̄виниччхайа);

ида̄ни сан̇кхепенева а̄да̄нато, бхедато ва̄ виниччхайам̣ дассетум̣ ‘‘еттха̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘пан̃чан̇гасаманна̄гатам̣ сӣлам̣ сама̄дийа̄мӣ’’тиа̄дина̄ екато екаджджхам̣ ган̣ха̄ти. евампи хи киччавасена ета̄сам̣ пан̃чавидхата̄ вин̃н̃а̄йати. сабба̄нипи бхинна̄ни хонти екаджджхам̣ сама̄диннатта̄. на хи тада̄ пан̃чан̇гикаттам̣ сӣласса сампаджджати. йам̣ ту вӣтиккантам̣, тенева каммабаддхо. ‘‘па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣исиккха̄падам̣ сама̄дийа̄мӣ’’тиа̄дина̄ екекам̣ висум̣ висум̣ ган̣ха̄ти. ‘‘вераман̣исиккха̄пада’’нти ча идам̣ сама̄сабха̄вена кхуддакапа̄т̣хат̣т̣хакатха̄йам̣ (кху. па̄. ат̣т̣ха. са̄дха̄ран̣авибха̄вана̄) вуттам̣, па̄л̣ипоттхакесу пана ‘‘вераман̣и’’нти ниггахитантамева бйа̄сабха̄вена диссати. гахат̣т̣хавасена четам̣ вуттам̣. са̄ман̣ера̄нам̣ пана йатха̄ татха̄ ва̄ сама̄да̄не екасмим̣ бхинне сабба̄нипи бхинна̄ни хонти па̄ра̄джика̄паттито. ити екаджджхам̣, паччекан̃ча сама̄да̄не висесо идха вутто, кхуддака̄гамат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘екаджджхам̣ сама̄дийато ека̄йева вирати ека̄ва четана̄ хоти, киччавасена панета̄сам̣ пан̃чавидхаттам̣ вин̃н̃а̄йати. паччекам̣ сама̄дийато пана пан̃чева виратийо, пан̃ча ча четана̄ хонтӣ’’ти (кху. па̄. ат̣т̣ха. еката̄на̄ната̄дивиниччхайа) айам̣ висесо вутто. бхедепи ‘‘йатха̄ татха̄ ва̄ сама̄дийанту, са̄ман̣ера̄нам̣ екасмим̣ бхинне сабба̄нипи бхинна̄ни хонти. па̄ра̄джикат̣т̣ха̄нийа̄ни хи та̄ни тесам̣. йам̣ ту вӣтиккантам̣ хоти, тенева каммабаддхо. гахат̣т̣ха̄нам̣ пана екасмим̣ бхинне екамева бхиннам̣ хоти, йато тесам̣ там̣сама̄да̄ненева пуна пан̃чан̇гикаттам̣ сӣласса сампаджджатӣ’’ти вуттам̣. йатха̄вуттопи дӣгхабха̄н̣ака̄нам̣ ва̄до апарева̄до на̄ма таттха като.

сетугха̄тавиратийа̄ пана бхедо на̄ма наттхи пат̣ипаккхасамуччхинданена акуппасабха̄ватта̄. тадеваттхам̣ дассентена ‘‘бхавантарепӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ‘‘бхавантарепӣ’’ти имина̄ аттано арийабха̄вам̣ аджа̄нантопӣти аттхам̣ вин̃н̃а̄пети. джӣвитахетупи, пагева ан̃н̃ахету. ‘‘нева па̄н̣ам̣ ханати, на сурам̣ пиватӣ’’ти идам̣ маджджхепеййа̄ланиддит̣т̣хам̣, мигападавал̣ан̃джананайена ва̄ вуттам̣. суранти ча нидассанаматтам̣. саббампи хи сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄нуйогам̣ на кароти. ‘‘маджджанти тадева убхайам̣, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи сура̄сававинимуттам̣ маданӣйа’’нти (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.5.1134) сам̣йуттамаха̄ваггат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. кхуддакапа̄т̣хат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘тадубхайамева маданӣйат̣т̣хена маджджам̣, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи кин̃чи аттхи маданӣйам̣, йена пӣтена матто хоти паматто, идам̣ вуччати маджджа’’нти (кху. па̄. ат̣т̣ха. пуримапан̃часиккха̄падаван̣н̣ана̄) ‘‘саче писса̄’’тиа̄дина̄ таттхева висесадассанам̣, аджа̄нантассапи кхӣрамева мукхам̣ пависати,на сура̄, пагева джа̄нантасса. кон̃часакун̣а̄нанти кунтасакун̣а̄нам̣. сачепи мукхе кхӣрамиссаке удаке паккхипантӣти йоджетаббам̣. ‘‘на четтха упамопамеййа̄нам̣ самбаддхата̄ сийа̄ кон̃часакун̣а̄нам̣ йонисиддхатта̄’’ти кочи вадеййа̄ти а̄ха ‘‘ида’’нтиа̄ди. йонисиддханти мануссатираччха̄на̄нам̣ уддхам̣ тирийамева дӣгхата̄ вийа, бака̄нам̣ мегхасаддена, куккут̣ӣнам̣ ва̄тена габбхаггахан̣ам̣ вийа ча джа̄тисиддхам̣, ити кочи вадеййа чети аттхо. ‘‘чева̄’’типи па̄т̣хам̣ ватва̄ самуччайаттхамиччханти кечи. дхаммата̄сиддханти бодхисатте куччхигате бодхисаттама̄ту сӣлам̣ вийа, виджа̄те тасса̄ диван̇гаманам̣ вийа ча сабха̄вена сиддхам̣, маггадхаммата̄йа ва̄ арийамагга̄нубха̄вена сиддханти ведитаббанти виссаджджеййа̄ти аттхо.

дит̣т̣хиджукаран̣ам̣ на̄ма бха̄рийам̣ дуккарам̣, тасма̄ саран̣агаманам̣ сиккха̄падасама̄да̄нато махат̣т̣хатарамева, на аппат̣т̣хатаранти адхиппа̄йо. етанти сиккха̄падам̣. йатха̄ ва̄ татха̄ ва̄ ган̣хантасса̄пӣти а̄дарам̣ га̄равамакатва̄ сама̄дийантасса̄пи. са̄дхукам̣ ган̣хантасса̄пӣти саккаччам̣ сӣла̄ни сама̄дийантасса̄пи аппат̣т̣хатарамева, аппасама̄рамбхатаран̃ча, на дигун̣ам̣ усса̄хо каран̣ӣйоти вуттам̣ хоти. сӣлам̣ идха абхайада̄ната̄йа да̄нам̣, анавасесам̣ ва̄ саттаника̄йам̣ дайати раккхатӣти да̄нам̣. айаметтха ат̣т̣хакатха̄муттаканайо – саран̣ам̣ упагатена ка̄йава̄ча̄читтехи саккаччам̣ ваттхуттайапӯджа̄ ка̄табба̄, таттха ча сам̣килесо са̄дхукам̣ парихаритаббо, сиккха̄пада̄ни пана сама̄да̄наматтам̣, сампаттаваттхуто вираман̣аматтан̃ча̄ти саран̣агаманато сӣласса аппат̣т̣хатарата̄, аппасама̄рамбхатарата̄ ча ведитабба̄. саббесам̣ сатта̄нам̣ джӣвитада̄на̄дина̄ дан̣д̣анидха̄нато, сакалалокийалокуттара гун̣а̄дхит̣т̣ха̄нато часса махаппхалатарата̄, маха̄нисам̣сатарата̄ ча дат̣т̣хабба̄ти.

таматтхам̣ па̄л̣ийа̄ са̄дхенто ‘‘вуттан̃хета’’нтиа̄дима̄ха. таттха ‘‘агга̄нӣ’’ти н̃а̄татта̄ агган̃н̃а̄ни. чирараттата̄йа н̃а̄татта̄ раттан̃н̃а̄ни. ‘‘арийа̄нам̣ са̄дхӯнам̣ вам̣са̄нӣ’’ти н̃а̄татта̄ вам̣сан̃н̃а̄ни. пуримака̄нам̣ а̄дипуриса̄нам̣ ета̄нӣти пора̄н̣а̄ни. саббасо кеначипи пака̄рена са̄дхӯхи на кин̣н̣а̄ни на чхад̣д̣ита̄нӣти асам̣кин̣н̣а̄ни. айан̃ча найо несам̣ йатха̄ атӣте, евам̣ етарахи, ана̄гате ча̄ти а̄ха ‘‘асам̣кин̣н̣апубба̄нӣ’’тиа̄ди. атӣте хи ка̄ле асам̣кин̣н̣абха̄васса ‘‘асам̣кин̣н̣апубба̄нӣ’’ти нидассанам̣, паччуппанне ‘‘на сан̇кийантӣ’’ти, ана̄гате ‘‘на сан̇кийиссантӣ’’ти. атойева аппат̣икут̣т̣ха̄ни на пат̣иккхитта̄ни. на хи када̄чипи вин̃н̃ӯ саман̣абра̄хман̣а̄ хим̣са̄дипа̄падхаммам̣ ануджа̄нанти. апарима̄н̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ абхайам̣ детӣти саббесу бхӯтесу нихитадан̣д̣атта̄ сакалассапи саттаника̄йасса бхайа̄бха̄вам̣ дети. на хи арийаса̄вакато кассачи бхайам̣ хоти. аверанти вера̄бха̄вам̣. абйа̄паджджханти ниддуккхатам̣. ‘‘апарима̄н̣а̄нам̣ сатта̄нам̣ абхайам̣ датва̄’’тиа̄ди а̄нисам̣садассанам̣, хетумпи четтха тва̄-саддо йатха̄ ‘‘ма̄тарам̣ саритва̄ родатӣ’’ти.

йам̣ кин̃чи чаджаналаккхан̣ам̣, саббам̣ там̣ йан̃н̃оти а̄ха ‘‘идан̃ча пана̄’’тиа̄ди. на ну ча пан̃часӣлам̣ саббака̄ликам̣. абуддхуппа̄дака̄лепи хи вин̃н̃ӯ там̣ сама̄дийанти, на ча екантато вимутта̄йатанам̣ ба̄хирака̄нампи сама̄диннатта̄. саран̣агаманам̣ пана буддхуппа̄дахетукам̣, екантато ча вимутта̄йатанам̣, катхам̣ таттха саран̣агаманато пан̃часӣласса махаппхалата̄ти а̄ха ‘‘кин̃ча̄пӣ’’тиа̄ди. джет̣т̣хаканти махаппхалабха̄вена уттамам̣. ‘‘саран̣агаманейева патит̣т̣ха̄йа̄’’ти имина̄ тасса сӣласса саран̣агаманена абхисан̇кхататта̄ тато махаппхалатам̣, татха̄ анабхисан̇кхатасса ча сӣласса аппапхалатам̣ дассети.

353. ӣдисамева̄ти евам̣ сам̣килесапат̣ипаккхамева хутва̄. нану ча пат̣хамаджджха̄на̄дийан̃н̃а̄йева десетабба̄, касма̄ буддхуппа̄дато пат̣т̣ха̄йа десанама̄рабхатӣти ануйогам̣ парихаритум̣ ‘‘тивидха…пе… дассетука̄мо’’ти вуттам̣. тивидхасӣлапа̄рипӯрийам̣ т̣хитасса хи несам̣ йан̃н̃а̄нам̣ аппат̣т̣хатарата̄, махаппхалатарата̄ ча хоти, тасма̄ там̣ дассетука̄матта̄ буддхуппа̄дато пат̣т̣ха̄йа десанам̣ а̄рабхатӣти вуттам̣ хоти. тена̄ха ‘‘таттха̄’’тиа̄ди. хет̣т̣ха̄ вуттехи гун̣ехӣти еттха ‘‘со там̣ дхаммам̣ сутва̄ татха̄гате саддхам̣ пат̣илабхатӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.191) хет̣т̣ха̄ вутта̄ саран̣агаманам̣, сӣласампада̄, индрийесу гуттадва̄рата̄ти евама̄дайо гун̣а̄ ведитабба̄. пат̣хамам̣ джха̄нам̣ ниббаттенто на киламатӣти йоджана̄. та̄нӣти пат̣хамаджджха̄на̄дӣни. ‘‘пат̣хамам̣ джха̄на’’нтиа̄дина̄ па̄л̣ийам̣ пан̣ӣта̄намева джха̄на̄нам̣ уккат̣т̣ханиддесо катоти мантава̄ ‘‘екам̣ каппам̣, ат̣т̣ха каппе’’тиа̄ди вуттам̣, маха̄каппавасена четтха аттхо. хӣнам̣ пана пат̣хамам̣ джха̄нам̣ асан̇кхйеййакаппасса татийабха̄гам̣ а̄йум̣ дети. маджджхимам̣ упад̣д̣хакаппам̣. хӣнам̣ дутийам̣ джха̄нам̣ две каппа̄ни, маджджхимам̣ чатта̄рӣтиа̄дина̄ аттхо нетаббо. апича йасма̄ пан̣ӣта̄нийеветтха джха̄на̄ни адхиппета̄ни махаппхалатарабха̄вадассанапаратта̄ десана̄йа, тасма̄ ‘‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ екам̣ каппа’’нтиа̄дина̄ пан̣ӣта̄нева джха̄на̄ни ниддит̣т̣ха̄нӣти дат̣т̣хаббам̣.

тадева̄ти чатуттхаджджха̄намева. чатукканайена хи десана̄ а̄гата̄. йади евам̣ катхам̣ а̄руппата̄ти а̄ха ‘‘а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатана̄дисама̄паттивасена бха̄вита’’нти, татха̄ бха̄витатта̄ чатуттхаджджха̄намева а̄руппам̣ хутва̄ вӣсатикаппасахасса̄дӣни а̄йум̣ детӣти адхиппа̄йо. айам̣ а̄чарийасса мати. атха ва̄ тадева̄ти а̄руппасан̇кха̄там̣ чатуттхаджджха̄намева, там̣ пана касма̄ вӣсатикаппасахасса̄дӣни а̄йум̣ детӣти вуттам̣ ‘‘а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатана̄дисама̄паттивасена бха̄вита’’нти, татха̄ бха̄витатта̄ евам̣ детӣти адхиппа̄йо. апаро найо ‘‘тадева̄’’ти вутте рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄намева̄ти аттхо а̄паджджеййа̄ти там̣ ниваттетум̣ ‘‘а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатана̄дисама̄паттивасена бха̄вита’’нти а̄ха, татха̄ бха̄витам̣ ан̇гасамата̄йа чатуттхаджджха̄насан̇кха̄там̣ а̄руппаджджха̄намева̄дхиппетанти вуттам̣ хоти.

саммадева ниччасан̃н̃а̄дипат̣ипаккхавидхаманавасена паваттама̄на̄ пуббабха̄гийе ева бодхипаккхийадхамме сама̄нентӣ випассана̄ випассакапуггаласса анаппакам̣ пӣтисоманассам̣ сама̄вахатӣти вуттам̣ ‘‘випассана̄сукхасадисасса пана сукхасса абха̄ва̄ махаппхала’’нти. йатха̄ха дхаммара̄джа̄ дхаммападе –

‘‘йато йато саммасати, кхандха̄нам̣ удайаббайам̣;

лабхатӣ пӣтипа̄моджджам̣, аматам̣ там̣ виджа̄ната’’нти. (дха. па. 374);

йасма̄ пана̄йам̣ десана̄ имина̄ ануккамена има̄ни н̃а̄н̣а̄ни ниббаттентасса васена паваттита̄, тасма̄ ‘‘випассана̄н̃а̄н̣е патит̣т̣ха̄йа̄’’тиа̄дина̄ хет̣т̣химам̣ хет̣т̣химам̣ упаримасса упаримасса патит̣т̣ха̄бхӯтам̣ катва̄ вуттам̣. сама̄нарӯпанимма̄нам̣ на̄ма маномайиддхийа̄ ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣акиччанти а̄ха ‘‘аттано…пе… махаппхала̄’’ти. хаттхиасса̄дививидхарӯпакаран̣ам̣ викуббанам̣, тасса дассанасаматтхата̄йа. иччхитиччхитат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма пуримаджа̄тӣсу иччхитиччхито кхандхападесо. арахаттамаггенева маггасукхам̣ нит̣т̣хитанти вуттам̣ ‘‘ати…пе… махаппхала’’нти. сама̄пентоти парийоса̄пенто.

кӯт̣адантаупа̄сакаттапат̣иведана̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

354-8. ‘‘абхиккантам̣ бхо готама̄’’тиа̄ди десана̄йа паса̄давачанам̣, ‘‘еса̄хам̣ бхаванта’’нтиа̄ди пана саран̣агаманавачананти тадубхайасамбандхам̣ дассенто ‘‘десана̄йа̄’’тиа̄дима̄ха. танӯти мандо ка̄йикачетасикасукхасамупабйӯхато. саббе те па̄н̣айоти ‘‘сатта ча усабхасата̄нӣ’’тиа̄дина̄ вутте саббе те па̄н̣ино. там̣ паваттинти тесам̣ па̄н̣ӣнам̣ мочана̄ка̄рам̣. а̄кулабха̄воти бхагавато сантике дхаммасса сутатта̄ па̄н̣ӣсу ануддайам̣ упат̣т̣хапетва̄ т̣хитасса ‘‘катхан̃хи на̄ма майа̄ та̄ва бахӯ па̄н̣ино ма̄ран̣аттха̄йа бандха̄пита̄’’ти читте парибйа̄кулабха̄во, йасма̄ аттхи, тасма̄ на десетӣти йоджана̄, ‘‘удапа̄дӣ’’типи па̄т̣хо. сутва̄ти ‘‘мутта̄ бхо те па̄н̣айо’’ти а̄рочитавачанам̣ сутва̄. читтача̄роти читтаппаватти. ‘‘каллачиттам̣ мудучиттам̣ винӣваран̣ачиттам̣ удаггачиттам̣ пасанначитта’’нти идам̣ падапан̃чакам̣ сандха̄йа‘‘каллачиттантиа̄дӣ’’ти вуттам̣. таттха ‘‘да̄накатхам̣ сӣлакатха’’нтиа̄дина̄ вутта̄йа анупуббикатха̄йа а̄нубха̄вена. ка̄маччхандавигамена каллачиттата̄ арогачиттата̄, бйа̄па̄давигамена метта̄васена мудучиттата̄ акатхиначиттата̄, уддхаччакуккуччавигамена виккхепа̄бха̄вато винӣваран̣ачиттата̄ техи амалӣначиттата̄, тхинамиддхавигамена сампаггахан̣авасена удаггачиттата̄ амалӣначиттата̄, вичикиччха̄вигамена самма̄пат̣ипаттийа̄ авимуттата̄йа пасанначиттата̄ ана̄вилачиттата̄ ча хотӣти а̄ха ‘‘анупуббикатха̄нубха̄вена виккхамбхитанӣваран̣атам̣ сандха̄йа вутта’’нти. йам̣ панеттха аттхато авибхаттам̣, там̣ сувин̃н̃еййамева.

ити суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йа парамасукхумагамбхӣрадуранубодхаттхапаридӣпана̄йа сувималавипулапан̃н̃а̄веййаттийаджанана̄йа са̄дхувила̄синийа̄ на̄ма лӣнаттхапака̄санийа̄ кӯт̣адантасуттаван̣н̣ана̄йа лӣнаттхапака̄сана̄.

кӯт̣адантасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.