1. хетупаччайаниддесаван̣н̣ана̄

1. хетупаччайена паччайабха̄во хетупаччайоти уддит̣т̣хо, на хетупаччайадхаммоти аттхо. соти хетубха̄вена паччайо. еттха ча пат̣хамавикаппе йо хетупаччайена паччайабха̄во вутто, йо ча дутийавикаппе хетубха̄вена паччайо вутто, со йасма̄ аттхато йатха̄вуттасса паччайадхаммасса йатха̄вутта̄нам̣ паччайуппанна̄нам̣ хетупаччайабха̄войева, тасма̄ вуттам̣ ‘‘убхайатха̄пи хетубха̄вена упака̄раката̄ хетупаччайоти уддит̣т̣хоти дасситам̣ хотӣ’’ти. йатха̄ четтха, евам̣ ‘‘а̄рамман̣апаччайена паччайабха̄во, а̄рамман̣абха̄вена ва̄ паччайо а̄рамман̣апаччайо’’тиа̄дина̄ а̄рамман̣апаччайа̄дӣсу аттхо нетабботи дассенто ‘‘еса найо сесапаччайесупӣ’’ти а̄ха. дхаммасабха̄во ева, на дхаммато ан̃н̃а̄ дхаммасатти на̄ма аттхӣти. упака̄ракам̣ дхамманти паччайадхаммам̣ а̄ха. упака̄ракатанти паччайатам̣.

паччаттаниддит̣т̣хоти паччаттавасена ниддит̣т̣хо, пат̣хама̄йа вибхаттийа̄ ниддит̣т̣хоти аттхо. тена̄ти паччайадхамманиддесабхӯтена паччаттаниддит̣т̣хена пат̣хамена хетусаддена. етасса̄ти хетусадда̄бхидхеййаматтхама̄ха. со хи чхаббидхо нававидхо два̄дасавидхоти анекабхедена бхиннопи хетубха̄васа̄ман̃н̃ена екаджджхам̣ катва̄ екавачанена вутто. дутийо хетусаддоти а̄нетва̄ йоджана̄. хетуна̄ сампайутта̄нанти адхикататта̄ вуттам̣ ‘‘хету сампайутта̄нам̣ паччайо хонто хетуна̄ сампайутта̄намева паччайо хоти, на виппайутта̄на’’нти евам̣ падаметам̣. на хи саббена саббам̣ хетувиппайуттадхамма̄нам̣ хетупаччайо на хотӣти. сампайуттасаддасса самбандхӣсаддатта̄ ‘‘сампайуттасаддасса са̄пеккхатта̄’’ти вуттам̣. сампайуттоти хи вутте кена сампайуттоти екантато самбандхиантарам̣ апеккхитаббам̣. тена̄ха ‘‘ан̃н̃асса…пе… вин̃н̃а̄йатӣ’’ти. на̄йам̣ екантоти йва̄йам̣ ‘‘дутийе хетусадде авиджджама̄не’’тиа̄дина̄ вутто аттхо, айамеканто на хоти, ан̃н̃а̄пеккхопи саддо ан̃н̃асса висесанам̣ хотӣти идам̣ на саббаттхева самбхаватӣти аттхо. ‘‘паччаттаниддит̣т̣хо’’ти имина̄ пат̣хамасса хетусаддасса сампайуттасадда̄напеккхатам̣ а̄ха. тена вуттам̣ ‘‘хехупаччайена паччайоти еттхева бйа̄ват̣о’’ти. ависит̣т̣ха̄ти на висесита̄. еванти йатха̄ хетусаддена ан̃н̃аттха бйа̄ват̣ена сампайутта̄ на висесийанти киччантарапасутатта̄, евам̣ сампайуттасаддена хетусаддависесанарахитена тадаттхаматтабйа̄ват̣атта̄ ависесато сампайутта̄нам̣ гахан̣ам̣ сийа̄. тена вуттам̣ ‘‘сампайуттасаддена̄’’тиа̄ди. а̄ха̄риндрийа̄сампайуттасса абха̄ватоти а̄ха̄рехи индрийехи ча насампайуттасса дхаммасса абха̄вато. на хи пхассачетана̄вин̃н̃а̄н̣аведана̄джӣвитавирахито читтуппа̄до аттхи. тена̄ха ‘‘ваджджетабба̄…пе… там̣ на ката’’нти. ваджджетаббам̣ хетувиппайуттам̣.

евампӣти дутийена хетусаддена гайхама̄непи на̄паджджати. йадипи хетаво бахаво, са̄ман̃н̃аниддесо ча̄йам̣, татха̄пи са̄ман̃н̃аджотана̄йа висесаниддит̣т̣хатта̄ти адхиппа̄йо. тена вуттам̣ ‘‘паччатта…пе… вуттатта̄’’ти. вина̄пи дутийена хетусаддена хетусампайуттабха̄ве сиддхепӣти имина̄ йам̣ вуттам̣ ‘‘на̄йамеканто’’ти, тамева уллин̇гети. на пана хетӯнанти идам̣ хетусса паччайабха̄вена гахитатта̄ паччайуппаннабха̄вена гахан̣ам̣ на йуджджеййа̄ти а̄сан̇кама̄нам̣ сандха̄йа вуттам̣. тенева̄ха ‘‘евампи гахан̣ам̣ сийа̄’’ти. соти дутийо хетусаддо. апаре пана ‘‘хетусампайуттака̄на’’нти еттха хетӯнан̃ча сампайуттака̄нан̃ча̄ти сама̄сам̣ викаппенти. патит̣т̣ха̄матта̄дибха̄вена нирапеккха̄ти хетуджха̄намаггадхамма̄ патит̣т̣ха̄наупаниджджха̄наниййа̄наматтена ан̃н̃адхамманирапеккха̄ хетуджха̄намаггапаччайакиччам̣ каронти. са̄пеккха̄ ева̄ти ан̃н̃аса̄пеккха̄ ева. а̄харитаббаиситабба̄ а̄ха̄риндрийапаччайехи упакаттаббадхамма̄. тасма̄ти йасма̄ йехи са̄пеккха̄, те аттано паччайуппаннадхамме паччайабха̄венева париччхиндитва̄ тит̣т̣ханти, тасма̄. тена̄ха ‘‘те вина̄пи…пе… на ката’’нти. париччхинданти висесенти. танти дутийам̣ а̄ха̄риндрийаггахан̣ам̣. таттха̄ти а̄ха̄риндрийапаччайаниддесе. на кевалан̃ча таттхева, идха ча хетупаччайаниддесе дутийена хетуггахан̣ена паччайуппанна̄нам̣ пуна висесанакиччам̣ наттхи, касма̄? паччайабхӯтенева хетуна̄ сампайутта̄нам̣ ан̃н̃есан̃ча хетӯнам̣ авиччхиннатта̄.

пуримавачана̄пеккхо вуттассева ниддесоти там̣-саддасса пат̣иниддесабха̄вама̄ха. па̄кат̣ӣбхӯте ева аттхе паваттати, па̄кат̣ӣбха̄во ча ан̃н̃а̄напеккхена саддена пака̄ситатта̄ ведитаббо. анапеккханӣйо аттхантарабйа̄ват̣атта̄. ан̃н̃оти хетусаддато ан̃н̃о. ниддиситаббапака̄сако вутто наттхи, йо там̣-саддена пат̣иниддесам̣ лабхеййа.

йади евам̣ ‘‘там̣самут̣т̣ха̄на̄на’’нти еттха катханти а̄ха ‘‘хетусампайуттака̄нанти имина̄ пана̄’’тиа̄ди. таттха пана-саддо сатипи хетӯ хетусампайуттака̄нам̣ ниддесабха̄ве хетусампайуттакасадде лаббхама̄на̄нам̣ ниддиситабба̄нам̣ па̄кат̣ӣкаран̣асан̇кха̄там̣ хетусаддато висесам̣ джотети. ‘‘хетусампайуттака̄на’’нти имасса сама̄сападасса уттарападаттхаппадха̄наттама̄ха ‘‘паччайуппаннавачанена̄’’ти. тена ча йатха̄дхиппетасса аттхасса екадесова вуччати дхамма̄нам̣ висесанабха̄ватоти а̄ха ‘‘асаматтена̄’’ти. висесанам̣ на̄ма висеситабба̄пеккханти а̄ха ‘‘паччайуппаннавачанантара̄пеккхена̄’’ти. вуттата̄йа вина̄ пат̣иниддесата̄ наттхӣти ‘‘пуббе вуттена̄’’ти вуттам̣.

там̣-саддена ниддиситаббанти ‘‘там̣самут̣т̣ха̄на̄на’’нти еттха там̣-саддена ниддиситаббам̣ хетусампайуттакасадде па̄кат̣ӣбхӯтам̣ ким̣ пана̄ти пуччхати. те хетӯ чева…пе… хетусампайуттака̄ ча там̣-саддена ниддиситабба̄ хетусампайуттакасадде па̄кат̣ӣбхӯта̄ти самбандхо. ан̃н̃атха̄ти ‘‘йехи хетӯхӣ’’тиа̄дина̄ вуттаппака̄рато ан̃н̃атха̄ ан̃н̃ена пака̄рена. там̣ ан̃н̃ам̣ пака̄рам̣ дассенто ‘‘те хетӯ…пе… самбандхе сатӣ’’ти а̄ха. идха̄ти анантарам̣ вуттасамбандханам̣ бхумманиддесена пара̄масати. тенева̄ти пат̣хаменева хетусаддена. там̣-саддена ниддиситабба̄ти ‘‘там̣самут̣т̣ха̄на̄на’’нти еттха там̣-саддена ниддиситабба̄ йатха̄ па̄кат̣а̄, евам̣ пуббе ‘‘там̣сампайуттака̄на’’нти вуттачодана̄йампи евамева тенева там̣-саддена ниддиситабба̄ па̄кат̣а̄ бхавитум̣ араханти. татха̄ ча сати ниддиситаббасса…пе… на йуджджеййа. дувидхампи ва̄ хетуггахан̣ам̣ апанетва̄ти ‘‘хетӯ хетусампайуттака̄на’’нти еттха катам̣ двиппака̄рахетуггахан̣ам̣ авича̄ретва̄ ‘‘там̣сампайуттака̄нанти аватва̄’’тиа̄дина̄ там̣-саддавачанӣйатам̣ чодети, ‘‘ниддиситаббасса апа̄кат̣атта̄’’тиа̄дина̄ парихарати ча. хетӯ хи паччайа̄ти идам̣ айам̣ хетупаччайакатха̄ти катва̄ вуттам̣.

там̣ на вуттанти читтасамут̣т̣ха̄навачанам̣ на вуттам̣. тасса̄ти сахаджа̄тапаччайасса. кат̣атта̄рӯпасса паччайабха̄во на вутто бхавеййа, вуттова со ‘‘випа̄ка̄бйа̄като еко кхандхо тин̣н̣аннам̣ кхандха̄нам̣ кат̣атта̄ ча рӯпа̄нам̣ сахаджа̄тапаччайена паччайо, тайо кхандха̄ екасса кхандхасса кат̣атта̄ ча рӯпа̄на’’нтиа̄дина̄, тасма̄ читтачетасика̄нам̣ кат̣атта̄рӯпапаччайабха̄во на сакка̄ нива̄ретум̣. таттха̄ти сахаджа̄тапаччайаниддесе. таттха хи ‘‘читтачетасика̄ дхамма̄ читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ рӯпа̄нам̣ сахаджа̄тапаччайена паччайо’’ти читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄ни ева ниддит̣т̣ха̄ни. идха̄пӣти имасмим̣ хетупаччайаниддесепи. евам̣ бхавитаббанти ‘‘читтасамут̣т̣ха̄на̄на’’нти ниддесена бхавитаббам̣. йади евам̣ касма̄ татха̄ на вуттанти а̄ха ‘‘читтасамут̣т̣ха̄на̄нанти пана̄’’тиа̄ди. висеситам̣ хоти саббачиттачетасика̄самут̣т̣ха̄набха̄вена. вачанена̄ти йатха̄дасситена сахаджа̄тапаччайаниддесавачанена. читтачетасика̄нам̣ паччайабха̄во ева хи таттха паччайаниддесе вутто, на читтачетасика̄нам̣ самут̣т̣ха̄набха̄воти адхиппа̄йо.

хетуа̄дипат̣ибаддхатан̃ча дассети йадаггена та̄ни читтапат̣ибаддхавуттӣни, тадаггена там̣сампайуттадхаммапат̣ибаддхавуттӣнипи хонтӣти. а̄рамман̣аметам̣ хотӣти йадетам̣ кусала̄кусалачетана̄васена манодва̄ре четанам̣ сесадва̄ресу ка̄йавачӣпайогавасена сан̇каппанам̣, йан̃ча ка̄мара̄га̄дӣнам̣ санта̄не анусайанам̣, етам̣ а̄рамман̣ам̣ есо паччайо каммавин̃н̃а̄н̣асса т̣хитийа̄ патит̣т̣ха̄на̄йа. патит̣т̣хитети каммам̣ джава̄петва̄ пат̣исандхиа̄кад̣д̣ханасаматтхата̄патит̣т̣ха̄патте каммавин̃н̃а̄н̣е вирул̣хети тато ева каммавин̃н̃а̄н̣ато пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣абӣдже вирул̣хе вирухантети аттхо. атха ва̄ патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса хотӣти килеса̄бхисан̇кха̄расан̇кха̄те каммавин̃н̃а̄н̣асса т̣хитийа̄ паваттийа̄ а̄рамман̣е паччайе пат̣исиддхе а̄йатипат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса патит̣т̣ха̄ хоти, тасмим̣ пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣е пунаббхава̄бхиниббаттивасена патит̣т̣хите патит̣т̣хаханте вирул̣хе бӣджабха̄вена вируханте на̄марӯпасса авакканти хотӣти еваметтха аттхо ведитаббо. тена̄ха ‘‘пат̣исандхина̄марӯпасса вин̃н̃а̄н̣апаччайата̄ вутта̄’’ти.

пуриматарасиддха̄йа̄ти кхеттабха̄ваниббаттийа̄ пуретарамева сиддха̄йа патхавийа̄. аттала̄бхойева четтха патит̣т̣ха̄нам̣, на пат̣иладдхаттабха̄ва̄нам̣ ават̣т̣ха̄нанти дассенто ‘‘патит̣т̣ха̄нам̣ каммасса кат̣атта̄ уппаттӣти вуттам̣ хотӣ’’ти а̄ха.

сесарӯпа̄нанти пат̣исандхиккхан̣е патхавӣдха̄туа̄дӣнам̣ сесарӯпа̄нам̣, паватте пана тисантатирӯпа̄нампи. сахабхаванаматтам̣ ва̄ дассети. сахабха̄венапи хи аттхи ка̄чи висесаматта̄. каттхачи каттхачӣти пакатика̄лабхавависеса̄дике. татийапакатийан̃хи пат̣хамакаппикака̄ле ча бха̄вакала̄по наттхи, рӯпабхаве ка̄йакала̄попи. а̄ди-саддена таттхева гха̄надживха̄кала̄па̄, ка̄мабхаве ча андха̄дӣнам̣ чаккха̄дикала̄па̄ сан̇гайханти. каттхачи абха̄ва̄бха̄ватоти на̄марӯпока̄се каттхачипи абха̄ва̄бха̄вато.

тесанти паваттийам̣ кат̣атта̄рӯпа̄дӣнам̣. на хи хету паваттийам̣ кат̣атта̄рӯпасса паччайо хоти, утуа̄ха̄раджа̄нам̣ пана самбхавойева наттхи. тена вуттам̣ ‘‘паччайабха̄ваппасан̇гойева наттхӣ’’ти. на пана лаббхати паччайапаччанӣйе та̄дисасса ва̄расса ануддхат̣атта̄. иданти ‘‘паваттийам̣ кат̣атта̄рӯпа̄дӣнам̣ паччайабха̄вапат̣иба̄ханато’’ти идам̣ ‘‘хетӯ сахаджа̄та̄на’’нти адесана̄йа париха̄равачанам̣, ӣдисӣ пана чодана̄ анока̄са̄ ева̄ти дассетум̣ ‘‘бхагава̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. йо хи дхаммо йатха̄ бхагавата̄ десито, со татхева гахетабботи.

хетупаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.