пат̣т̣ха̄напакаран̣а-анут̣ӣка̄

гантха̄рамбхаван̣н̣ана̄

ка̄магун̣а̄дӣхӣти ка̄магун̣аджха̄на̄бхин̃н̃а̄читтиссарийа̄дӣхи. лал̣антӣти лал̣ита̄нубхаванавасена раманти. тесӯти ка̄магун̣а̄дӣсу. вихарантӣти ирийа̄патхапариваттана̄дина̄ ваттанти. паччаттхикети ба̄хираббхантарабхеде амитте. иссарийам̣ таттха таттха а̄дхипатеййам̣. т̣ха̄нам̣ сет̣т̣хисена̄патийувара̄джа̄дит̣т̣ха̄нантарам̣. а̄ди-саддена парива̄рапариччхеда̄ди сан̇гайхати. пун̃н̃айога̄нубха̄ваппатта̄йа̄ти да̄намайа̄дипун̃н̃а̄нубха̄ва̄дхигата̄йа саматхавипассана̄бха̄вана̄сан̇кха̄тайога̄нубха̄ва̄дхигата̄йа ча. джутийа̄ти сарӣраппабха̄йа чева н̃а̄н̣аппабха̄йа ча. еттха ча дева-саддо йатха̄ кӣл̣а̄виджигиса̄воха̄раджутигатиаттхо, евам̣ саттиабхиттхавакаманаттхопи хоти дха̄тусадда̄нам̣ анекаттхабха̄ватоти ‘‘йадиччхитаниппха̄дане сакконтӣти ва̄’’тиа̄ди вуттам̣.

иддхивидха̄дита̄маттена бхагавато абхин̃н̃а̄дӣнам̣ са̄вакехи са̄дха̄ран̣ата̄вачанам̣, сабха̄вато пана саббепи буддхагун̣а̄ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣а̄йева̄ти дассенто ‘‘ниратисайа̄йа абхин̃н̃а̄кӣл̣а̄йа, уттамехи диббабрахмаарийавиха̄рехӣ’’ти а̄ха. читтиссарийасаттадхана̄дӣнам̣ да̄насан̇кха̄тена самма̄пат̣ипаттиавеччаппаса̄дасакка̄ра̄нам̣ гахан̣асан̇кха̄тена̄ти йоджана̄. гахан̣ан̃четтха тесу упалаббхама̄насамма̄пат̣ипаттиавеччаппаса̄да̄нам̣ техи упанӣйама̄насакка̄расса ча абхинанданам̣ анумоданам̣ сампат̣иччханан̃ча ведитаббам̣. дхаммасабха̄ва̄нурӯпа̄нуса̄санӣвачаненева ча пана сиккха̄падапан̃н̃аттипи сан̇гахита̄ти дат̣т̣хабба̄ вӣтиккамадхамма̄нурӯпа̄ ануса̄санӣти катва̄. н̃а̄н̣агати н̃а̄н̣ена гантаббасса н̃еййасса авабодхо. саманна̄гататта̄ти идам̣ ‘‘абхин̃н̃а̄кӣл̣а̄йа̄’’тиа̄дӣсу паччекам̣ йоджетаббам̣, татха̄ садевакена локена̄ти идам̣ ‘‘гаманӣйато’’тиа̄дӣсу. те девети саммутидева̄дике деве. техи гун̣ехӣти абхин̃н̃а̄дигун̣ехи. пӯджанӣйатаро девоти идам̣ пӯджанӣйапарийа̄йо айам̣ ати-саддоти катва̄ вуттам̣. атирекатароти адхикатаро. упапаттидева̄нанти идам̣ таббахулата̄йа вуттам̣. висуддхидева̄пи хи таттха виджджантева, тесупи ва̄ лаббхама̄нам̣ упапаттидевабха̄ваматтамева гахетва̄ татха̄ вуттам̣. пат̣ипаккха̄нам̣ дуссӣлйамут̣т̣хассаччавиккхепа̄нам̣, сӣлавипаттиабхиджджха̄доманассаавасит̣т̣ханӣваран̣а̄нам̣ ва̄.

исӣнам̣ саттамо, исӣсу саттамоти дувидхампи аттхам̣ йоджетва̄ дассенто ‘‘чатусачча̄вабодхагатийа̄…пе… вутто’’ти а̄ха. сапарасанта̄несу сӣла̄дигун̣а̄нам̣ есанат̣т̣хена ва̄ исайо, буддха̄дайо арийа̄. иси ча со саттамо ча̄ти исисаттамоти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. ‘‘на̄марӯпаниродха’’нти еттха йам̣ на̄марӯпам̣ ниродхетаббам̣, там̣ дассенто ‘‘йато вин̃н̃а̄н̣ам̣ паччуда̄ваттатӣ’’ти а̄ха. ват̣т̣апарийа̄паннан̃хи на̄марӯпам̣ ниродхетаббам̣. тасмин̃хи ниродхите саббасо на̄марӯпам̣ ниродхитамева хоти. йатха̄ха ‘‘сота̄паттимагган̃а̄н̣ена абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣асса ниродхена сатта бхаве т̣хапетва̄ анаматагге сам̣са̄ре йе уппаджджеййум̣ на̄ман̃ча рӯпан̃ча, еттхете нируджджханти…пе… арахато анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йантасса чаримавин̃н̃а̄н̣асса ниродхена пан̃н̃а̄ ча сати ча на̄ман̃ча рӯпан̃ча, еттхете нируджджханти вӯпасаманти аттхам̣ гаччханти пат̣иппассамбхантӣ’’ти (чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса 6). атигамбхӣранайаман̣д̣итадесанам̣ са̄тисайам̣ паччайа̄ка̄расса вибха̄ванато. сабха̄вато ча паччайа̄ка̄ро гамбхӣро. йатха̄ха ‘‘адхигато кхо мйа̄йам̣ дхаммо гамбхӣро’’тиа̄ди (дӣ. ни. 2.67; ма. ни. 1.281; 2.337; сам̣. ни. 1.172; маха̄ва. 7, 8), ‘‘гамбхӣро ча̄йам̣, а̄нанда, пат̣иччасамуппа̄до гамбхӣра̄вабха̄со’’ти (дӣ. ни. 2.95; сам̣. ни. 2.60) ча а̄ди. тасса ча̄йам̣ анантанайапат̣т̣ха̄надесана̄ атигамбхӣра̄ва.

гантха̄рамбхаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

паччайуддесаван̣н̣ана̄

сама̄нанети сама̄нанайане, сама̄харан̣е, сама̄накаран̣е ва̄ ат̣т̣хакатха̄дхиппа̄йам̣. таттха ‘‘две анулома̄ни дхамма̄нуломан̃ча паччайа̄нуломан̃ча̄’’тиа̄дина̄ парато ван̣н̣айиссанти.

пат̣т̣ха̄нана̄маттхоти ‘‘пат̣т̣ха̄на’’нти имасса на̄масса аттхо, там̣ пана йасма̄ авайавадва̄рена самуда̄йе нирул̣хам̣, тасма̄ йатха̄ авайавесу патит̣т̣хитам̣, тамева та̄ва дассетум̣ ‘‘тикапат̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ тикапат̣т̣ха̄на̄дина̄маттхо’’ти вуттам̣. атха ва̄ авайава̄намева пат̣т̣ха̄нана̄маттхо ниддха̄ретаббо там̣самуда̄йаматтатта̄ пакаран̣асса. на хи самуда̄йо на̄ма кочи аттхо аттхӣти дассетум̣ ‘‘пат̣т̣ха̄нам̣…пе… на̄маттхо’’ти вуттам̣. тенева̄ха ‘‘имасса пакаран̣асса…пе… самодха̄ната̄ четтха ваттабба̄’’ти. вачанасамуда̄йаттхавиджа̄нанена видитапат̣т̣ха̄наса̄ман̃н̃аттхасса виттха̄рато пат̣т̣ха̄накатха̄ вуччама̄на̄ сукхаггахан̣а̄ хотӣти дассенто а̄ха ‘‘еван̃хи…пе… хотӣ’’ти. таттха̄ти та̄су на̄маттхайатха̄вуттасамодха̄ната̄су. саббаса̄дха̄ран̣асса̄ти саббесам̣ авайавабхӯта̄нам̣ тикапат̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ самуда̄йасса ча са̄дха̄ран̣асса. аттхато а̄паннам̣ на̄на̄видхабха̄ванти пака̄раггахан̣енева пака̄ра̄нам̣ анекавидхата̄ ча гахита̄ва хонтӣти вуттам̣. пака̄рехи т̣ха̄нанти хи пат̣т̣ха̄нам̣, на̄на̄видхо паччайо, там̣ еттха вибхаджанавасена аттхӣти пат̣т̣ха̄нам̣, пакаран̣ам̣, тадавайаво ча. етасмин̃ча аттханайе саддатопи на̄на̄видхабха̄васиддхи дассита̄ти ведитабба̄. таттха на̄наппака̄ра̄ паччайата̄, на̄наппака̄ра̄нам̣ паччайата̄ ча на̄наппака̄рапаччайата̄ти убхайампи са̄ман̃н̃аниддесена екасесанайена ва̄ екаджджхам̣ гахитанти дассенто ‘‘екассапи…пе… ведитабба̄’’ти а̄ха. анекадхаммабха̄ватоти анеке дхамма̄ етасса̄ти анекадхаммо, таббха̄ватоти йоджетаббам̣. на̄наппака̄рапаччайата̄ти на̄наппака̄рапаччайабха̄во, йо ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘на̄наппака̄рапаччайат̣т̣хо’’ти вутто.

ка̄мам̣ дхаммасан̇гаха̄дӣсупи аттхева паччайадхаммавибха̄го, со пана таттха паччайабха̄во на татха̄ таппарабха̄вена вибхатто йатха̄ пат̣т̣ха̄нети дассенто ‘‘етена…пе… дассетӣ’’ти а̄ха. са̄тисайавибха̄гатам̣ имасса пакаран̣асса татха̄ тадавайава̄нам̣.

саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса йатха̄вуттагаманам̣ йададхикаран̣ам̣, там̣ дассетум̣ ‘‘еттха̄ти вачанасесо’’ти. гаманадесабха̄ватоти паваттит̣т̣ха̄набха̄вато. ан̃н̃ехи гатимантехӣти тӣсу ка̄лесу аппат̣ихатан̃а̄н̣а̄дӣхи. тасса саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса.

тивидхена париччхедена деситесу дхаммесу тикавоха̄роти а̄ха ‘‘тика̄нанти тикавасена вуттадхамма̄на’’нти. тӣн̣и парима̄н̣а̄ни етесанти хи тика̄. саманта̄ти самантато саббабха̄гатоти вуттам̣ хотӣти а̄ха ‘‘анулома̄дӣхи саббаппака̄рехипӣ’’ти. гата̄нӣти паватта̄ни. самантачатувӣсатипат̣т̣ха̄на̄нӣти самантато анулома̄дисаббабха̄гато самодха̄навасена чатувӣсати пат̣т̣ха̄на̄ни. анулома̄дисаббакот̣т̣ха̄сатоти анулома̄дичатукот̣т̣ха̄сато. тика̄дичхачхабха̄ванти тика̄дидукадукапарийоса̄нехи чхачхабха̄вам̣. тена̄ти йатха̄вуттадассанена. дхамма̄нулома̄дисаббакот̣т̣ха̄сатоти паччанӣка̄дидука̄дисахаджа̄тава̄ра̄дипаччайапаччанӣйа̄диа̄рамман̣амӯла̄дӣнам̣ гахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. йатха̄вуттато ан̃н̃асса пака̄расса асамбхавато ‘‘анӯнехи найехи паватта̄нӣти вуттам̣ хотӣ’’ти а̄ха. та̄ни пана йатха̄вутта̄ни самантапат̣т̣ха̄на̄ни. айан̃ча аттхаван̣н̣ана̄ ат̣т̣хакатха̄вачанена ан̃н̃адаттху сам̣сандатӣти дассенто а̄ха ‘‘тенева̄ха…пе… васена̄’’ти.

хетуноти хетусабха̄васса дхаммасса. сатипи хетусабха̄васса а̄рамман̣апаччайа̄дибха̄ве сависесе та̄ва паччайе дассентена ‘‘адхипатипаччайа̄дибхӯтасса ча̄’’ти вуттам̣. ‘‘хету хутва̄ паччайо’’ти вутте дхаммасса хетусабха̄вата̄ ниддха̄рита̄, на паччайависесоти тасса адхипатипаччайа̄дибха̄во на нива̄ритоти а̄ха ‘‘етенапи со ева досо а̄паджджатӣ’’ти. тена̄ти хетубха̄ваггахан̣ена. идха̄ти ‘‘хетупаччайо’’ти еттха. дхаммаггахан̣анти алобха̄дидхаммаггахан̣ам̣. саттивисесо аттано балам̣ саттика̄ран̣абха̄во, йо расотипи вуччати, сва̄йам̣ анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ата̄йа дхаммато анан̃н̃опи паччайантарасамава̄йейева лаббхама̄натта̄ ан̃н̃о вийа катва̄ вутто. тасса̄ти хетубха̄васан̇кха̄тасса са̄маттхийасса. хету хутва̄ти еттха̄пи хетубха̄вава̄чако хетусаддо, на хетусабха̄вадхаммава̄чакоти а̄ха ‘‘хету хутва̄ паччайоти ча вутта’’нти.

еван̃ча катва̄тиа̄дина̄ йатха̄вуттаматтхам̣ па̄л̣ийа̄ саматтхети. йади евам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ дхаммассева паччайата̄вачанам̣ катханти а̄ха ‘‘ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана̄’’тиа̄ди. тенева четтха амхехипи ‘‘дхаммато анан̃н̃опи ан̃н̃о вийа катва̄’’ти ча вуттам̣. йади ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘йо хи дхаммо, мӯлат̣т̣хена упака̄рако дхаммо’’ти ча а̄дӣсу дхаммена дхаммасаттивибха̄ванам̣ катам̣, атха касма̄ идха хетубха̄вена паччайоти дхаммасаттийева вибха̄вита̄ти чоданам̣ манаси катва̄ вуттам̣ ‘‘идха̄пи ва̄…пе… дассетӣ’’ти. дхаммасаттивибха̄ванам̣ панеттха на сакка̄ пат̣иккхипитунти дассенто ‘‘на хӣ’’тиа̄дима̄ха. аттхо етасса аттхӣти аттхо, аттха̄бхидха̄йивачананти вуттам̣ ‘‘етӣти етасса аттхо ваттатӣ’’ти, тасма̄ аттхоти аттхавачананти вуттам̣ хоти. тена̄ха ‘‘тан̃ча уппаттит̣т̣хитӣнам̣ са̄дха̄ран̣авачана’’нти. тан̃ча̄ти хи ‘‘ваттатӣ’’ти вачанам̣ пачча̄мат̣т̣хам̣. атха ва̄ етӣти етасса аттхоти ‘‘етӣ’’ти етасса падасса аттхо ‘‘ваттатӣ’’ти еттха ваттанакирийа̄. тан̃ча̄ти тан̃ча ваттанам̣. етасмим̣ панаттхе са̄дха̄ран̣авачананти еттха вачана-саддо аттхапарийа̄йо ведитаббо ‘‘вуччатӣ’’ти катва̄. йадаггена уппаттийа̄ паччайо, тадаггена т̣хитийа̄пи паччайоти кочи а̄сан̇кеййа̄ти тада̄сан̇ка̄ниваттанаттхам̣ вуттам̣ ‘‘кочи хи…пе… хетуа̄дайо’’ти. еттха ча йатха̄ уппаджджана̄раха̄нам̣ уппаттийа̄ паччайе сатийева уппа̄до, на̄сати, евам̣ тит̣т̣ханта̄нампи т̣хитипаччайавасенева т̣ха̄нам̣ йатха̄ джӣвитиндрийавасена сахаджа̄тадхамма̄нанти дат̣т̣хаббам̣. йе пана арӯпадхамма̄нам̣ т̣хитим̣ пат̣иккхипанти, йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева.

йатха̄ адхикаран̣аса̄дхано патит̣т̣хаттхо хету-саддо, евам̣ каран̣аса̄дхано паваттиаттхопи йуджджатӣти дассенто ‘‘хинотӣ’’тиа̄дима̄ха. ‘‘лобхо нида̄нам̣ камма̄нам̣ самудайа̄йа̄’’тиа̄дивачанато хетӯнам̣ камманида̄набха̄во ведитаббо.

етена̄ти хетупаччайато ан̃н̃енева кусалабха̄васиддхивачанена. еке а̄чарийа̄. сабха̄ватова̄ти етена йатха̄ ан̃н̃есам̣ рӯпагатам̣ обха̄сентасса падӣпасса рӯпагатобха̄сакена ан̃н̃ена пайоджанам̣ наттхи сайам̣ обха̄санасабха̄ватта̄, евам̣ ан̃н̃есам̣ кусала̄дибха̄васа̄дхака̄нам̣ хетӯнам̣ ан̃н̃ена кусала̄дибха̄васа̄дхакена пайоджанам̣ наттхи сайамева кусала̄дисабха̄ватта̄ти дассети. на сабха̄васиддхо алобха̄дӣнам̣ кусала̄дибха̄во убхайасабха̄ватта̄ там̣сампайуттапхасса̄дӣнам̣ вийа̄ти имаматтхам̣ дассети ‘‘йасма̄ пана̄’’тиа̄дина̄. са̄ пана ан̃н̃апат̣ибаддха̄ кусала̄дита̄.

на кочи дхаммо на хотӣти рӯпа̄дибхедена чхаббидхесу сан̇кхата̄сан̇кхатапан̃н̃аттидхаммесу кочипи дхаммо а̄рамман̣апаччайо на на хоти, сва̄йам̣ а̄рамман̣апаччайабха̄во хет̣т̣ха̄ дха̄тувибхан̇гаван̣н̣ана̄йам̣ вуттойева.

пурима̄бхисан̇кха̄рӯпаниссайанти ‘‘чхандавато’’тиа̄дина̄ вутта̄ка̄рена пуримасиддхам̣ читта̄бхисан̇кха̄ракасан̇кха̄там̣ упаниссайам̣. читтети читтасӣсена̄йам̣ ниддесо дат̣т̣хаббо. на хи читтамева татха̄бхисан̇кхарӣйати, атха кхо там̣сампайуттадхамма̄пи. са̄дхайама̄на̄ти васе ваттайама̄на̄. васаваттанан̃четтха тада̄ка̄ра̄нувидха̄нам̣. чханда̄дӣсу хи хӣнесу маджджхимесу пан̣ӣтесу там̣там̣сампайутта̄пи татха̄ татха̄ паваттанти. тена̄ха ‘‘хӣна̄дибха̄вена тадануваттанато’’ти. тена̄ти аттано васе ватта̄панена, тесам̣ ва̄ васе ваттанена. техи чханда̄дайо. адхипатипаччайа̄ хонти атта̄дхӣна̄нам̣ патибха̄вена паваттанато. гарука̄таббам̣ а̄рамман̣ам̣ махаггатадхаммалобханӣйадхамма̄ди.

таданантаруппа̄данийамоти тасса тассева читтасса анантарам̣ уппаджджама̄натам̣. там̣там̣сахака̄рӣпаччайависит̣т̣хасса̄ти тена тена а̄рамман̣а̄дина̄ сахака̄рӣка̄ран̣ена тадуппа̄данасаматтхата̄сан̇кха̄там̣ висесам̣ паттасса. та̄йайева̄ти йа̄ векха̄да̄не пуппханасаматтхата̄ векха̄пагаме ладдхока̄са̄, та̄йамева.

упасаггавасенапи аттхависесо хотӣти вуттам̣ ‘‘саддаттхаматтато на̄на̄каран̣а’’нти. вачанӣйаттхатоти бха̄ваттхато. бха̄ваттхопи хи вачанаггахан̣а̄нуса̄рена вин̃н̃еййатта̄ ‘‘вачанӣйо’’ти вуччати. ниродхуппа̄дантара̄бха̄ватоти пуриманиродхасса паччхимуппа̄дасса ча бйавадха̄йака̄бха̄вато. нирантаруппа̄данасаматтхата̄ти етена ниродха̄нам̣ ниродхасамака̄луппа̄дава̄дам̣ нива̄рети. сати хи самака̄латте бйавадха̄на̄сан̇ка̄ ева на сийа̄ сан̣т̣ха̄на̄бха̄вато. идамито хет̣т̣ха̄ уддхам̣ тирийанти вибха̄га̄бха̄ва̄ аттана̄ екаттамива упанетва̄ти йоджана̄. сан̣т̣ха̄на̄бха̄вена хи аппат̣игхабха̄вӯпалаккхан̣ена вибха̄га̄бха̄вам̣, тена екаттамивӯпанайанам̣ сут̣т̣ху анантарабха̄вам̣ са̄дхети, саха̄ват̣т̣ха̄на̄бха̄вена пана анантарамева уппа̄данам̣.

вибха̄гато н̃а̄н̣ена а̄карӣйатӣти а̄ка̄ро, дхамма̄нам̣ паваттибхедо. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанапхаласама̄паттӣнам̣ ниродхуппа̄да̄нантарата̄йа̄ти йоджана̄. пуримачутӣти асан̃н̃асаттуппаттито пуримачути. йади ка̄лантарата̄ наттхи, катхамидам̣ ‘‘сатта̄хам̣ ниродхам̣ сама̄паджджитва̄ пан̃ча каппасата̄ни атиккамитва̄’’ти вачананти а̄ха ‘‘на хи тесам̣…пе… вуччеййа̄’’ти. нану тесам̣ антара̄ рӯпасанта̄но паваттатева̄ти ануйогам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘на ча…пе… ан̃н̃асанта̄натта̄’’ти. йади евам̣ тесам̣ ан̃н̃абхиннасанта̄нам̣ вийа ан̃н̃аман̃н̃ӯпака̄ренапи бхавитаббанти чодана̄йа вуттам̣ ‘‘рӯпа̄рӯпа…пе… хонтӣ’’ти. тенетам̣ дассети – йадипи рӯпа̄рӯпадхамма̄ екасмим̣ пуггале ваттама̄на̄ висесато ан̃н̃аман̃н̃ӯпака̄ракабха̄вена ваттанти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пана висадисасабха̄вата̄йа висум̣йева санта̄набха̄вена паваттанато бйавадха̄йака̄ на хонти сантативасена митху апарийа̄паннатта̄, йато ‘‘ан̃н̃аман̃н̃ам̣ виппайутта̄, висам̣сат̣т̣ха̄’’ти ча вуттанти. упака̄рако ча на̄ма аччантам̣ бхиннасанта̄на̄нампи хотийева̄ти на та̄вата̄ санта̄на̄бхедоти бхиййопи несам̣ бйавадха̄йаката̄бха̄во ведитаббо. йатха̄ сама̄наджа̄тика̄нам̣ читтуппа̄да̄нам̣ нирантарата̄ сут̣т̣ху анантарабха̄вена па̄кат̣а̄, на татха̄ асама̄наджа̄тика̄нанти адхиппа̄йена ‘‘джавана̄нантарасса джаванасса вийа бхаван̇га̄нантарасса бхаван̇гасса вийа̄’’ти вуттам̣.

паччайабха̄во четтха̄ти еттха ча-саддо бйатиреко. со йена висесенеттха уппа̄даккхан̣ам̣, там̣ висесам̣ джотети. анантарапаччайа̄дӣнанти а̄ди-саддена саманантарапаччайам̣ сан̇ган̣ха̄ти. пурепаччха̄бха̄ва̄, тадупа̄дика̄ ва̄ уппа̄даниродха̄ пуббанта̄парантапариччхедо, тена гахита̄нам̣ кхан̣аттайапарийа̄панна̄нанти аттхо. тена̄ха ‘‘уппаджджатӣти вачанам̣ алабханта̄на’’нти. уппа̄даккхан̣асаман̇гӣ хи ‘‘уппаджджатӣ’’ти вуччати. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘уппа̄даккхан̣е уппаджджама̄нам̣, но ча уппаннам̣, бхан̇гаккхан̣е уппаннам̣ но ча уппаджджама̄на’’нти (йама. 2.читтайамака.81). соти анантара̄дипаччайабха̄во. апариччхеданти ка̄лавасена париччхедарахитам̣. йатоти пуббанта̄парантавасена париччхеда̄бха̄вато. тенева̄ти ка̄лавасена париччхиджджа ева дхамма̄нам̣ гахан̣ато.

уппаттийа̄ паччайабха̄вена па̄кат̣ена̄ти идам̣ тасса нидассанабха̄ванидассанам̣. сиддхан̃хи нидассанам̣. паччайуппанна̄нанти паччайаниббатта̄нам̣, аттано пхалабхӯта̄нанти адхиппа̄йо. сахаджа̄табха̄вена̄ти саха уппаннабха̄вена. аттана̄ сахуппаннадхамма̄нан̃хи сахуппаннабха̄вена упака̄раката̄ сахаджа̄тапаччайата̄. тена т̣хитиккхан̣епи несам̣ упака̄раката̄ ведитабба̄. еван̃хи ‘‘пака̄сасса падӣпо вийа̄’’ти нидассанампи сут̣т̣ху йуджджати. падӣпо хи пака̄сасса т̣хитийа̄пи паччайоти.

ан̃н̃аман̃н̃ата̄васенева̄ти имина̄ сахаджа̄та̄дибха̄вена аттано упака̄ракасса упака̄раката̄маттам̣ на ан̃н̃аман̃н̃апаччайата̄, атха кхо ан̃н̃аман̃н̃апаччайабха̄вавасена̄ти лаккхан̣асан̇кара̄бха̄вам̣ дассети, на сахаджа̄та̄дипаччайехи вина̄ ан̃н̃аман̃н̃апаччайасса паватти. тенева̄ха ‘‘на сахаджа̄тата̄дивасена̄’’ти. йадипи ан̃н̃аман̃н̃апаччайо сахаджа̄та̄дипаччайехи вина̄ на хоти, сахаджа̄та̄дипаччайа̄ пана тена вина̄пи хонтӣти сахаджа̄тата̄дивидхуренева пака̄рена ан̃н̃аман̃н̃апаччайасса паваттӣти дассенто ‘‘сахаджа̄та̄ди…пе… на хотӣ’’ти ватва̄ тамеваттхам̣ па̄кат̣атарам̣ ка̄тум̣ ‘‘на ча пуреджа̄та…пе… хонтӣ’’ти а̄ха. сахаджа̄тата̄дӣти ча а̄ди-саддена ниссайааттхиавигата̄дӣнам̣ гахан̣ам̣ ведитаббам̣.

патхавӣдха̄туйам̣ патит̣т̣ха̄йа ева сесадха̄туйо упа̄да̄рӯпа̄ни вийа йатха̄сакакиччам̣ каронтӣти вуттам̣ ‘‘адхит̣т̣ха̄на̄ка̄рена патхавӣдха̄ту сесадха̄тӯна’’нти. еттха адхит̣т̣ха̄на̄ка̄рена̄ти а̄дха̄ра̄ка̄рена. а̄дха̄ра̄ка̄ро четтха несам̣ са̄тисайам̣ тададхӣнавуттита̄йа ведитаббо, йато бхӯта̄ни аниддиситаббат̣т̣ха̄на̄ни вуччанти. еван̃ча катва̄ чаккха̄дӣнампи адхит̣т̣ха̄на̄ка̄рена упака̄раката̄ сут̣т̣ху йуджджати. на хи йатха̄вуттам̣ тададхӣнавуттийа̄ висесам̣ мун̃читва̄ ан̃н̃о чаккха̄дӣсу адесака̄нам̣ арӯпадхамма̄нам̣ адхит̣т̣ха̄на̄ка̄ро самбхавати. йадипи йам̣ йам̣ дхаммам̣ пат̣ичча йе йе дхамма̄ паваттанти, тесам̣ саббесам̣ тададхӣнавуттибха̄во, йена пана паччайабха̄вависесена чаккха̄дӣнам̣ пат̣умандабха̄весу чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дайо таданувидха̄на̄ка̄ренева паваттанти, сва̄йамидам̣ тесам̣ тададхӣнавуттийа̄ сиддхо висесоти вутто. еван̃хи паччайабха̄васа̄ман̃н̃е сатипи а̄рамман̣апаччайато ниссайапаччайасса висесо сиддхоти ведитаббо. сва̄йам̣ дха̄тувибхан̇ге вибха̄витойева. кхандха̄дайо там̣там̣ниссайа̄нам̣ кхандха̄дӣнанти ‘‘упака̄рака̄’’ти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣.

йам̣ кин̃чи ка̄ран̣ам̣ ниссайоти вадати, на вутталаккхан̣ӯпапаннамева. етена паччайат̣т̣хо идха ниссайат̣т̣хоти дассети. таттха̄ти ниддха̄ран̣е бхуммам̣. тена вуттам̣ ‘‘ниддха̄ретӣ’’ти.

сут̣т̣хукататам̣ дӣпети, касса? ‘‘аттано’’ти вуттасса пакатасаддена висесийама̄насса паччайасса. кена катанти? аттано ка̄ран̣ехӣти сиддхова̄йаматтхо. татха̄ти пхаласса уппа̄данасаматтхабха̄вена. атха ва̄ татха̄ти ниппха̄данавасена упасеванавасена ча. таттха ниппха̄данам̣ хетупаччайасамодха̄нена пхаласса ниббаттанам̣, там̣ сувин̃н̃еййанти ана̄маситва̄ упасеванамева вибха̄венто ‘‘упасевито ва̄’’ти а̄ха. таттха аллӣйа̄панам̣ парибхогавасена ведитаббам̣. тена̄ха ‘‘упабхогӯпасевана’’нти. виджа̄нана̄дивасена̄ти виджа̄нанасан̃джа̄нана̄нубхавана̄дивасена. тена̄ти йатха̄вуттаупасевитасса пакатабха̄вена. ана̄гата̄нампи…пе… вутта̄ хоти, пагева атӣта̄нам̣ паччуппанна̄нан̃ча̄ти адхиппа̄йо. паччуппаннассапи хи ‘‘паччуппаннам̣ уту бходжанам̣ сена̄санам̣ упанисса̄йа джха̄нам̣ уппа̄дентӣ’’тиа̄дивачанато (пат̣т̣ха̄. 2.18.8) пакатӯпаниссайабха̄ве лаббхатӣти.

йатха̄ йе дхамма̄ йесам̣ дхамма̄нам̣ паччха̄джа̄тапаччайа̄ хонти, те тесам̣ екам̣сена виппайуттааттхиавигатапаччайа̄пи хонти, татха̄ йе дхамма̄ йесам̣ дхамма̄нам̣ пуреджа̄тапаччайа̄ хонти, те тесам̣ ниссайа̄рамман̣апаччайа̄пи хонтӣти убхайесу убхайесам̣ паччайа̄ка̄ра̄нам̣ лаккхан̣ато сан̇кара̄бха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘виппайутта̄ка̄ра̄дӣхи висит̣т̣ха̄, ниссайа̄рамман̣а̄ка̄ра̄дӣхи висит̣т̣ха̄’’ти ча вуттам̣. йатха̄ хи паччха̄джа̄тапуреджа̄та̄ка̄ра̄ ан̃н̃аман̃н̃ависит̣т̣ха̄, евам̣ паччха̄джа̄тавиппайутта̄ка̄ра̄дайо пуреджа̄таниссайа̄ка̄ра̄дайо ча ан̃н̃аман̃н̃авибхаттасабха̄ва̄ ева̄ти.

маносан̃четана̄ха̄равасена паваттама̄нехӣти имина̄ четана̄йа сампайуттадхамма̄нампи таданугун̣ам̣ аттано паччайуппаннесу паваттима̄ха. тенева̄ти четана̄ха̄равасена упака̄ракатта̄ ева.

пайогена каран̣ӣйасса̄ти етена бхиннаджа̄ти йам̣ та̄дисам̣ пайогена ка̄тум̣ на сакка̄, там̣ ниваттети. анекава̄рам̣ паваттийа̄ а̄севанат̣т̣хасса па̄кат̣абха̄воти катва̄ вуттам̣ ‘‘пунаппунам̣ каран̣а’’нти. екасса пана паччайадхаммасса екава̄рамева паватти. аттасадисасса̄ти арӯпадхаммаса̄рамман̣ата̄суккакан̣ха̄дибха̄вехи аттана̄ садисасса. идам̣ паччайуппаннависесанам̣, ‘‘аттасадисасабха̄вата̄па̄дана’’нти идам̣ пана паччайабха̄вависесанам̣, тан̃ча бхиннаджа̄тийата̄димева висадисасабха̄ватам̣ ниваттети, на бхӯмантарата̄ди. на хи паритта̄ дхамма̄ махаггатааппама̄н̣а̄нам̣ дхамма̄нам̣ а̄севанапаччайа̄ на хонтӣти. ва̄санам̣ ва̄сам̣ га̄ха̄панам̣, идха пана ва̄санам̣ вийа ва̄санам̣, бха̄вананти аттхо. гантха̄дӣсӯти гантхасиппа̄дӣсу. висайе четам̣ бхуммам̣, на ниддха̄ран̣е. тена гантхасиппа̄дивисайа̄ пуримасиддха̄ аджджхайана̄дикирийа̄ ‘‘гантха̄дӣсу пурима̄ пурима̄’’ти вутта̄, са̄ пана а̄севана̄ка̄ра̄ идха уда̄харан̣абха̄вена адхиппета̄ти а̄ха ‘‘пурима̄ пурима̄ а̄севана̄ вийа̄ти адхиппа̄йо’’ти. ниддха̄ран̣е ева ва̄ етам̣ бхуммам̣. гантха̄дивисайа̄ хи а̄севана̄ гантха̄дӣти вутта̄ йатха̄ рӯпависайаджджха̄нам̣ рӯпанти вуттам̣ ‘‘рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.248; 3.312; пат̣и. ма. 1.209; дха. са. 248).

аттано вийа сампайуттадхамма̄нампи киччаса̄дхика̄ четана̄ читтасса бйа̄па̄рабха̄вена лаккхӣйатӣти а̄ха ‘‘читтапайого четана̄’’ти. та̄йа̄ти та̄йа четана̄йа. уппаннакирийата̄висит̣т̣хети читтапайогасан̇кха̄та̄йа четана̄кирийа̄йа уппаттийа̄ висит̣т̣хе висесам̣ а̄панне. йасмин̃хи санта̄не кусала̄кусалачетана̄ уппаджджати, таттха йатха̄балам̣ та̄дисам̣ висеса̄дха̄нам̣ катва̄ нируджджхати, йато таттхева авасесапаччайасамава̄йе тасса̄ пхалабхӯта̄ни випа̄какат̣атта̄рӯпа̄ни ниббаттиссанти. тена̄ха ‘‘сесапаччайа…пе… на ан̃н̃атха̄’’ти. тесанти випа̄какат̣атта̄рӯпа̄нам̣. тена̄ти читтакирийабха̄вена. ким̣ ваттаббанти асахаджа̄та̄нампи бха̄вӣнам̣ упака̄рика̄ четана̄ сахаджа̄та̄нам̣ упака̄рика̄ти ваттаббамева наттхӣти аттхо.

нирусса̄хасантабха̄вена̄ти усса̄ханам̣ усса̄хо, наттхи етасса усса̄хоти нирусса̄хо, со ева сантабха̄воти нирусса̄хасантабха̄во, тена. усса̄хоти ча кирийамайачиттуппа̄дасса паваттиа̄ка̄ро ведитаббо, йо бйа̄па̄роти ча вуччати, на вӣрийусса̄хо. сва̄йам̣ йатха̄ асамуггха̄тита̄нусайа̄нам̣ кирийамайачиттуппа̄десу са̄тисайо лаббхати, на татха̄ ниранусайа̄нам̣. тато ева те сантасабха̄ва̄ випа̄куппа̄данабйа̄па̄рарахита̄ва хонти, кирийамайачиттуппа̄дата̄йа пана саусса̄ха̄ ева̄ти татопи висесанаттхам̣ ‘‘нирусса̄хасантабха̄вена̄’’ти вуттам̣. етена̄ти нирусса̄хасантабха̄ваггахан̣ена. са̄рамман̣а̄дибха̄вена̄ти са̄рамман̣аарӯпадхаммачиттачетасикапхасса̄дибха̄вена. висадисавипа̄кабха̄вам̣ дассети йатха̄вуттаусса̄хаматтарахитасантабха̄васса випаккабха̄вама̄паннесу арӯпадхаммесу ева лаббханато. соти випа̄кабха̄во. випа̄ка̄нам̣ пайогена аса̄дхетаббата̄йа̄ти ‘‘чхандавато ким̣ на̄мана сиджджхатӣ’’тиа̄дина̄ читта̄бхисан̇кха̄рапайогена йатха̄ кусала̄кусала̄ ниппха̄дӣйанти, евам̣ випа̄ка̄нам̣ пайогена аниппха̄детаббатта̄. пайогена̄ти каммапхалуппаттимӯлахетубхӯтена пуримапайогена. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘пайогасампаттим̣ а̄гамма випаччантӣ’’тиа̄ди. ан̃н̃атха̄ти пайогена вина̄. сесапаччайесӯти каммасса випа̄куппа̄дане сахака̄рӣка̄ран̣есу. каммасса кат̣атта̄йева пайоге сати асатипӣти вуттамеваттхам̣ авадха̄ран̣ена дассенто випа̄ка̄нам̣ нирусса̄хатам̣ па̄кат̣ам̣ кароти. на килесавӯпасамасантабха̄во йатха̄ там̣ санта̄несу джха̄насама̄паттӣсӯти адхиппа̄йо. айан̃ча випа̄ка̄нам̣ сантабха̄во на̄нума̄нико, атха кхо паччаккхасиддхоти дассенто ‘‘сантабха̄ватойева̄’’тиа̄дима̄ха. таттха абхинипа̄таггахан̣ена киччато пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни дассети. тенева̄ха ‘‘пан̃чахи вин̃н̃а̄н̣ехи на кин̃чи дхаммам̣ пат̣иджа̄на̄ти ан̃н̃атра абхинипа̄таматта̄’’ти. таппаччайаватанти випа̄капаччайаванта̄нам̣, випа̄капаччайена упакаттабба̄нанти аттхо. авипа̄ка̄нам̣ рӯпадхамма̄нам̣. випа̄ка̄нукулам̣ паваттинти сантасабха̄вам̣ паччайабха̄вама̄ха.

йатха̄сакам̣ паччайехи ниббатта̄нам̣ паччайуппанна̄нам̣ анубалаппада̄нам̣ упаттхамбхакаттам̣, тайидам̣ а̄ха̄ресу на нийатам̣ тато ан̃н̃атха̄пи паваттанато. татха̄ сати тадева таттха касма̄ гахитанти чоданам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘сатипи…пе… упаттхамбхакаттена̄’’ти. тена падха̄на̄ппадха̄несу падха̄нена ниддесо н̃а̄йагатоти дассети. ка̄ман̃четтха ‘‘рӯпа̄рӯпа̄нам̣ упаттхамбхакаттена̄’’ти ависесато вуттам̣, са̄ман̃н̃аджотана̄ пана висесе аватит̣т̣хатӣти йатха̄рахам̣ паччайабха̄во ниддха̄ретаббо. сва̄йам̣ тесам̣ упаттхамбхакаттасса падха̄набха̄вавибха̄ваненева а̄ви бхаватӣти тамева дассенто ‘‘упаттхамбхакаттан̃хӣ’’тиа̄дима̄ха. пхассаманосан̃четана̄вин̃н̃а̄н̣а̄ни аттана̄ сахаджа̄тадхамма̄нам̣ сахуппа̄данабха̄вена паччайа̄ хонтӣти а̄ха ‘‘сатипи джанакатте арӯпӣнам̣ а̄ха̄ра̄на’’нти. упаттхамбхакаттам̣ хоти уппа̄дато парампи несам̣ паччайабха̄вато. асатипи джанакатте упаттхамбхийама̄насса рӯпасса ан̃н̃ехи йатха̄сакам̣ паччайехи джанитатта̄. тена̄ха ‘‘чатусамут̣т̣ха̄никарӯпӯпаттхамбхакарӯпа̄ха̄расса̄’’ти. йадаггена рӯпа̄рӯпа̄ха̄ра̄ аттано пхаласса уппаттийа̄ паччайа̄ хонти, тадаггена т̣хитийа̄пи паччайа̄ хонтийева̄ти упаттхамбхакаттам̣ джанакаттам̣ на бйабхичарати, тасма̄ анупаттхамбхакасса а̄ха̄расса куто джанаката̄. тена̄ха ‘‘асати пана…пе… наттхӣти упаттхамбхакаттам̣ падха̄на’’нти. йасма̄ джанако аджанакопи хутва̄ а̄ха̄ро упаттхамбхако хоти, анупаттхамбхако пана хутва̄ джанако на хотийева, тасма̄сса упаттхамбхакаттам̣ падха̄нанти аттхо. ида̄ни джанакаттампи а̄ха̄ра̄нам̣ упаттхамбханавасенева хотӣти дассенто ‘‘джанайама̄нопи хӣ’’тиа̄дима̄ха. авиччхедавасена̄ти сантатийа̄ гхат̣т̣анавасена.

йади адхипатийат̣т̣хо индрийапаччайата̄, евам̣ санте адхипатипаччайато индрийапаччайасса ким̣ на̄на̄каран̣анти чоданам̣ манаси катва̄ там̣ тесам̣ на̄на̄каран̣ам̣ дассенто ‘‘на адхипатипаччайадхамма̄нам̣ вийа̄’’тиа̄дима̄ха. таттха паваттинива̄ракети аттано адхипатипаччайапаваттийа̄ нива̄раке ан̃н̃е адхипатипаччайадхамме. абхибхавитва̄ паваттанена̄ти пурима̄бхисан̇кха̄расиддхена дхореййабха̄вена абхибхуййа паваттийа̄. гарубха̄воти джет̣т̣хакабха̄во. айан̃хеттха сан̇кхепаттхо – йена джет̣т̣хакабха̄вена чханда̄дайо аттано паваттивибандхаке тулйайогӣдхамме тадан̃н̃адхамме вийа абхибхуййа паваттанти, на со индрийапаччайата̄йа адхипатийат̣т̣хоти адхиппетоти. атха ко чарахӣти а̄ха ‘‘атха кхо’’тиа̄ди. дассана̄дикиччесу нимиттабхӯтесу чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣхи чаккха̄дӣхи паччайехи чаккха̄дӣнам̣ ануваттанӣйата̄ти самбандхо. джӣване анупа̄лане джӣвантехи сахаджа̄тадхаммехи джӣвитасса, сукхита̄дӣхи сукхитадуккхитасоманасситадоманасситупеккхитехи сахаджа̄тадхаммехи сукха̄дӣнам̣ ануваттанӣйата̄ти йоджана̄. там̣там̣киччесӯти вуттамева дассана̄дикиччам̣ пачча̄масати. чаккха̄дайо паччайа̄ етесанти чаккха̄дипаччайа̄, чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дайо. техи чаккха̄дипаччайехи. чаккха̄дӣнанти чаккха̄диджӣвитасукха̄дисаддха̄дӣнам̣.

тесу киччесӯти дассана̄дикиччесу. чаккха̄дӣнам̣ иссарийам̣ адхипатийат̣т̣хо, са̄ индрийапаччайата̄ти аттхо. таппаччайа̄нам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ тадануваттанена тесам̣ чаккха̄дӣнам̣ ануваттанена. таттха дассана̄дикичче. паваттӣти ча идам̣ тасса адхипатийат̣т̣хасса па̄кат̣акаран̣ам̣. ануваттакена хи ануваттанӣйо адхипатийат̣т̣хо па̄кат̣о хоти. йатха̄ чаккха̄дӣнам̣ киччавасена адхипатийат̣т̣хо, на евам̣ бха̄вадвайасса. тасса пана та̄дисена ка̄ран̣ата̄маттена̄ти дассенто ‘‘иттхипурисиндрийа̄нам̣ пана̄’’тиа̄дима̄ха. паччайехӣти камма̄дипаччайехи. татоти иттха̄диггахан̣апаччайабха̄вато. там̣сахитасанта̄нети иттхиндрийа̄дисахитасанта̄не. ‘‘сукхиндрийадуккхиндрийа̄нипи чаккха̄диггахан̣ена гахита̄нӣ’’ти идам̣ индрийапаччайамева сандха̄йа вуттам̣, паччха̄джа̄та̄дӣхи пана та̄ни рӯпадхамма̄нампи паччайа̄ хонтийева.

лаккхан̣а̄рамман̣ӯпаниджджха̄набхӯта̄нанти аниччата̄дилаккхан̣асса патхавӣкасин̣а̄диа̄рамман̣асса ча упаниджджха̄навасена паватта̄нам̣. витакка̄дӣнанти витаккавича̄рапӣтиведана̄читтекаггата̄нам̣. упагантва̄ ниджджха̄нанти упаникачча ниджджха̄наджджха̄на̄рамман̣асса джха̄начаккхуна̄ бйаттатарам̣ олоканам̣ аттхато чинтанамева хотӣти вуттам̣ ‘‘пеккханам̣ чинтанан̃ча̄’’ти. тенева̄ха ‘‘витаккана̄дивасена̄’’ти. витакка̄дӣнам̣йева са̄дха̄ран̣о, йена тейева ‘‘джха̄нан̇га̄нӣ’’ти вуччанти. сукхадуккхаведана̄двайанти са̄ман̃н̃авачанампи упаниджджха̄йанат̣т̣хасса адхикататта̄ анупаниджджха̄насабха̄вамева там̣ бодхетӣти а̄ха ‘‘сукхиндрийадуккхиндрийадвайа’’нти. тан̃хи идха̄дхиппетаббам̣, на соманассадоманассиндрийам̣. тена вуттам̣ ‘‘адхиппа̄йо’’ти. аджха̄нан̇га̄ упеккха̄читтекаггата̄ пан̃чавин̃н̃а̄н̣асахагата̄ дат̣т̣хабба̄ витаккапаччхимакатта̄ джха̄нан̇га̄нам̣. йади еванти джха̄нан̇гавачаненева аджха̄нан̇га̄нам̣ ниваттанам̣ катам̣, евам̣ санте. екантена на упеккха̄йа вийа анекантена. анекантикан̃хи упеккха̄йа аджха̄нан̇гаттам̣. йади екантена аджха̄нан̇гам̣ сукхадуккхиндрийам̣, атха катхам̣ пасан̇готи а̄ха ‘‘джха̄нан̇гат̣т̣ха̄не ниддит̣т̣хатта̄’’ти. атха ва̄ йади екантена аджха̄нан̇гатам̣ ведана̄двайам̣, катхам̣ джха̄нан̇гавоха̄роти а̄ха ‘‘джха̄нан̇гат̣т̣ха̄не ниддит̣т̣хатта̄’’ти. сатипи…пе… дассанаттхам̣ ‘‘т̣хапетва̄ сукхадуккхиндрийадвайа’’нти вуттанти йоджана̄. йади евам̣ йатха̄вуттаведана̄двайена саддхим̣ та̄диса̄ упеккха̄читтекаггата̄ касма̄ на т̣хапита̄ти а̄ха ‘‘упеккха̄…пе… аттхӣ’’ти, пан̃чавин̃н̃а̄н̣асахагата̄нам̣ джха̄напаччайабха̄во пана наттхи, на итаресанти адхиппа̄йо. гахан̣ам̣ катам̣ упеккха̄читтекаггата̄нанти а̄нетва̄ йоджана̄.

йато тато ва̄ти дуггатито ва̄ сугатито ва̄ сам̣килесато ва̄ вода̄нато ва̄ ниййа̄нат̣т̣хо, сва̄йам̣ йатха̄ккамам̣ самма̄ миччха̄ ва̄ хотӣти а̄ха ‘‘самма̄ ва̄ миччха̄ ва̄ти аттхо’’ти. ахетукачиттесу на лаббхантӣти еттха ахетукачиттесу ева на лаббхантӣти евамавадха̄ран̣ам̣ гахетаббам̣, на ахетукачиттесу на лаббханти ева̄ти. тасма̄ пуримасмин̃хи авадха̄ран̣е ахетукачиттесу ала̄бхо нийатоти со патийогӣсу ниваттито хоти. тена̄ха ‘‘сахетукачиттесу ала̄бха̄бха̄вадассанаттхам̣ вутта’’нти. дутийе пана ахетукачитта̄ни ала̄бхе нийата̄нӣти тесу анавасесато ала̄бхена бхавитаббам̣. татха̄ сати йо кесучи ахетукачиттесу джха̄напаччайо лаббхати, сопи нива̄рито сийа̄. тена вуттам̣ ‘‘на ахетукачиттесӯ’’тиа̄ди. таттха ла̄бха̄бха̄вадассанаттханти ла̄бха̄бха̄вассева дассанаттхам̣ на вуттанти аттхо. тена екачча̄ла̄бхо апат̣иккхитто хоти. тенева̄ха ‘‘каттхачи кассачи ла̄бхо на нива̄рито’’ти. евам̣ аттхе гайхама̄нети евам̣ вуттанайена пат̣хамапада̄вадха̄ран̣авасена аттхе вин̃н̃а̄йама̄не. еттакамева вин̃н̃а̄йеййа̄ти ахетукачиттесу кесучи читтесу джха̄намаггапаччайесу кассачи паччайасса ла̄бхо на нива̄ритоти еттакамева вин̃н̃а̄йеййа ависесена вуттатта̄. ким̣ панеттха упари ка̄таббанти а̄ха ‘‘на савитакка…пе… ката’’нти. йадипи на катам̣, аттхато пана там̣ катамева̄ти ведитаббам̣.

ахетукачиттесу ва̄ ла̄бха̄бха̄вадассанаттхетиа̄ди паччхимапада̄вадха̄ран̣авасена аттхадассанам̣. тасма̄ти йасма̄ ахетукачиттесу на лаббханти ева̄ти евам̣ нийаме карийама̄не йатха̄вутто аттхо самбхавати, тасма̄. айан̃ча аттхо па̄т̣хантаренапи сам̣сандатӣти дассетум̣ ‘‘йена ала̄бхена̄’’тиа̄ди вуттам̣. там̣ ала̄бханти там̣ дхаммасан̇ган̣ийам̣ пака̄ситам̣ ала̄бхам̣. еса̄ти еса идха пат̣т̣ха̄наван̣н̣ана̄йам̣ ‘‘ахетукачиттесу на лаббхантӣ’’ти ала̄бхо вутто. кӣдисо пана ала̄бхоти там̣ дассенто ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха сахетукесӯти сахетукачиттесу. сан̇кад̣д̣хитва̄ти ависат̣е катва̄. екаттагатабха̄вакаран̣анти екабха̄ва̄па̄данам̣. имасмим̣ пана пакаран̣е джха̄напаччайо вуттова йатха̄ла̄бхапаччайа̄ка̄равибха̄ване десана̄йа таппарабха̄вато.

саманти ависамам̣, самма̄, саха ва̄. пака̄рехӣти екаваттхуката̄диппака̄рехи. йуттата̄йа̄ти сам̣сат̣т̣хата̄йа. са̄ пана сам̣сат̣т̣хата̄ йасма̄ сабха̄вато анекесампи сатам̣ екаттагаманам̣ вийа хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘екӣбха̄вопагаманена вийа упака̄раката̄’’ти. евам̣ упака̄раката̄ ча тесам̣ бахӯнам̣ сахачча екаттака̄рита̄йа нидассетабба̄.

йутта̄нампи сатанти вуттаппака̄рена сам̣сат̣т̣хата̄йа ан̃н̃аман̃н̃асамбандхата̄йа йутта̄нампи сама̄на̄нам̣. айан̃ча йуттата̄ на сампайуттапаччайата̄йа вийа паччайадхаммесу паччайуппаннадхаммесу ча ведитабба̄, кевалам̣ таттха арӯпасабха̄ватта̄ убхайам̣ самадхурам̣, идха рӯпа̄рӯпасабха̄ватта̄ видхуранти айам̣ висесо. виппайуттабха̄вена̄ти висам̣сат̣т̣хабха̄вена. тена вуттам̣ ‘‘на̄наттӯпагамена̄’’ти. идан̃хеттха виппайуттата̄йа висесанам̣ йа̄ на̄наттӯпагаманасан̇кха̄та̄ виппайуттата̄, на са̄ ‘‘н̃а̄н̣авиппайутта’’нтиа̄дӣсу вийа абха̄ваматтанти, айан̃ча упака̄раката̄ вина̄ сам̣саггена саха̄ват̣т̣ха̄йита̄йа киччака̄рита̄дӣхи нидассетабба̄. на хӣтиа̄ди ‘‘йутта̄на’’нти вуттасса аттхасса саматтханам̣ ‘‘та̄дисе йоге сатийева виппайуттапаччайата̄’’ти. тена̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди. тассаттхо – йатха̄ ‘‘ваттху кхандха̄нам̣, сахаджа̄та̄ кусала̄ кхандха̄ читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ рӯпа̄нам̣, паччха̄джа̄та̄ кусала̄ кхандха̄ пуреджа̄тасса имасса ка̄йасса виппайуттапаччайена паччайо’’тиа̄дивачанато (пат̣т̣ха̄. 1.1.434) ваттхусахаджа̄тапаччха̄джа̄тавасена йутта̄нам̣ аттхи виппайуттапаччайата̄, на евам̣ айутта̄нам̣ ваттхусахаджа̄та…пе… аттхӣти. йади евам̣ рӯпа̄нам̣ рӯпехи касма̄ виппайуттапаччайо на вуттоти а̄ха ‘‘рӯпа̄нам̣ пана̄’’тиа̄ди. виппайогойева наттхи сампайога̄сан̇ка̄йа абха̄вато. сампайуджджама̄на̄нан̃хи арӯпа̄нам̣ рӯпехи, рӯпа̄нан̃ча техи сийа̄ сампайога̄сан̇ка̄, сампайогалаккхан̣ам̣ пана наттхӣти тесам̣ виппайого вутто. тена̄ха ‘‘чатӯхи сампайого чатӯхи виппайого’’ти.

аттхи ме па̄пакаммам̣ катанти катабха̄вависит̣т̣ха̄ аттхита̄ вуччама̄на̄ кирийа̄йа сиддхабха̄вамева дӣпети, на сиджджхама̄натанти а̄ха ‘‘ниббаттата̄лаккхан̣ам̣ аттхибха̄ва’’нти. аттхато пана каммасса аниббаттапхалата̄йа еваметтха аттхита̄ ведитабба̄. аттхи пуггалоти панеттха тасса̄ пан̃н̃аттийа̄ гахетаббата̄, тадупа̄да̄насса ва̄ пабандха̄виччхедо лаббхатева̄ти вуттам̣ ‘‘упалаббхама̄ната̄лаккхан̣ам̣ аттхибха̄ва’’нти. паччайадхаммасса йадипи уппа̄дато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва бхан̇га̄ лаббхама̄ната̄ аттхибха̄во, татха̄пи тасса йатха̄ уппа̄даккхан̣ато т̣хитиккхан̣е са̄тисайо бйа̄па̄ро, евам̣ паччайуппаннепӣти вуттам̣ ‘‘сатипи джанакатте упаттхамбхакаппат̣т̣ха̄на̄ аттхибха̄вена упака̄раката̄’’ти. ваттха̄рамман̣асахаджа̄та̄дӣнанти а̄ди-саддена пуреджа̄тапаччха̄джа̄та̄дӣни сан̇ган̣ха̄ти. аттхибха̄венева на ниссайа̄дибха̄вена̄ти ‘‘са̄дха̄ран̣а’’нти вуттам̣ упака̄ракаттам̣ вибха̄вети.

пхасса̄дӣнам̣ анекесам̣ сахабха̄во наттхӣти идам̣ на екачиттуппа̄дапарийа̄панне сандха̄йа, атха кхо на̄на̄читтуппа̄дапарийа̄паннети дассенто ‘‘екасмим̣ пхасса̄дисамуда̄йе сати дутийо на хотӣ’’ти а̄ха. сва̄йаматтхо ‘‘сахабха̄во наттхӣ’’ти сахабха̄вапат̣иккхепенева вин̃н̃а̄йати. етта̄вата̄ пана анавабуджджханта̄нам̣ васена виваритва̄ вутто. тена̄ти анекесам̣ пхасса̄дӣнам̣ сахабха̄ва̄бха̄вена. йади наттхита̄маттена упака̄раката̄ наттхипаччайата̄, ана̄нантара̄тӣтавасенапи сийа̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘сатипӣ’’тиа̄ди. та̄нӣти пуриматарачитта̄ни. дадама̄нам̣ вийа̄ти касма̄ вуттам̣, нану ока̄сам̣ детийева. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘паваттиока̄сада̄нена упака̄раката̄’’ти? саччаметам̣, евамаджджха̄сайа̄ вийа паччайадхамма̄ абха̄вам̣ гаччхантӣти дассанаттхам̣ вийа-саддаггахан̣ам̣.

наттхита̄вигама̄нам̣ сатипи паччайасса дхаммасса анупаладдхита̄са̄ман̃н̃е наттхивигатапаччайесу лаббхама̄нам̣ висесаматтхам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. абха̄ваматтена̄ти хутва̄ абха̄ваматтена. тенеттха ниродха̄нантарам̣ паччайадхаммасса упака̄ракаттам̣ а̄ха, йатха̄ там̣ ‘‘ока̄сада̄на’’нти вуттам̣. сабха̄вавигамена̄ти етена ниродхато парампи йато ‘‘вигатата̄ ниродхаппаттата̄’’ти вуттам̣. паччайадхамме йа̄сам̣ наттхита̄вигатата̄нам̣ васена наттхивигатапаччайа̄ вутта̄, та̄сам̣ висесе дассите наттхивигатапаччайа̄нам̣ висесо дассито хотӣти ‘‘наттхита̄ ча ниродха̄нантарасун̃н̃ата̄ вигатата̄ ниродхаппаттата̄’’ти вуттам̣, таттха ниродха̄нантара̄ на ниродхасамака̄ла̄ти адхиппа̄йо. татха̄ти имина̄ йатха̄ паччайадхамма̄висесепи наттхивигатапаччайабха̄вависесо ниддха̄рито, татха̄ аттхиавигатапаччайабха̄вависесоти имаматтхам̣ упасам̣харати. йатха̄ хи ниродха̄нантараниродхаппаттӣхи наттхивигатата̄нам̣ бхедо лаккхито, евам̣ паччайадхаммасса дхарама̄ната̄ниродха̄нупагамехи аттхиавигатата̄нанти. катхам̣ пана̄йам̣ дхамма̄висесе паччайабха̄вависесо дувин̃н̃еййарӯпена т̣хито самма̄ вибха̄виссатӣти а̄ха ‘‘дхамма̄нан̃хӣ’’тиа̄ди. тадабхисамайа̄йа тесам̣ паччайависеса̄нам̣ адхигаматтхам̣.

чатӯсу кхандхесу екассапи асан̇гахитатта̄бха̄вато анантара̄дӣхӣти вибхаттим̣ парин̣а̄метва̄ йоджана̄. ан̃н̃анти сукхумарӯпам̣. на хи там̣ пуреджа̄тапаччайо хоти. нану ча рӯпарӯпампи пуреджа̄тапаччайабха̄вена кусалаттике на̄гатанти а̄ха ‘‘рӯпарӯпам̣ пана̄’’тиа̄ди. ан̃н̃аттха а̄гатамева̄ти йадипи кусалаттике на̄гатам̣, санидассанаттика̄дӣсу пана а̄гататта̄ на сакка̄ рӯпарӯпасса пуреджа̄тапаччайатам̣ пат̣иккхипитунти аттхо.

паччайуддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

паччайаниддесо

1. хетупаччайаниддесаван̣н̣ана̄

1. хетупаччайена паччайабха̄во хетупаччайоти уддит̣т̣хо, на хетупаччайадхаммоти аттхо. соти хетубха̄вена паччайо. еттха ча пат̣хамавикаппе йо хетупаччайена паччайабха̄во вутто, йо ча дутийавикаппе хетубха̄вена паччайо вутто, со йасма̄ аттхато йатха̄вуттасса паччайадхаммасса йатха̄вутта̄нам̣ паччайуппанна̄нам̣ хетупаччайабха̄войева, тасма̄ вуттам̣ ‘‘убхайатха̄пи хетубха̄вена упака̄раката̄ хетупаччайоти уддит̣т̣хоти дасситам̣ хотӣ’’ти. йатха̄ четтха, евам̣ ‘‘а̄рамман̣апаччайена паччайабха̄во, а̄рамман̣абха̄вена ва̄ паччайо а̄рамман̣апаччайо’’тиа̄дина̄ а̄рамман̣апаччайа̄дӣсу аттхо нетабботи дассенто ‘‘еса найо сесапаччайесупӣ’’ти а̄ха. дхаммасабха̄во ева, на дхаммато ан̃н̃а̄ дхаммасатти на̄ма аттхӣти. упака̄ракам̣ дхамманти паччайадхаммам̣ а̄ха. упака̄ракатанти паччайатам̣.

паччаттаниддит̣т̣хоти паччаттавасена ниддит̣т̣хо, пат̣хама̄йа вибхаттийа̄ ниддит̣т̣хоти аттхо. тена̄ти паччайадхамманиддесабхӯтена паччаттаниддит̣т̣хена пат̣хамена хетусаддена. етасса̄ти хетусадда̄бхидхеййаматтхама̄ха. со хи чхаббидхо нававидхо два̄дасавидхоти анекабхедена бхиннопи хетубха̄васа̄ман̃н̃ена екаджджхам̣ катва̄ екавачанена вутто. дутийо хетусаддоти а̄нетва̄ йоджана̄. хетуна̄ сампайутта̄нанти адхикататта̄ вуттам̣ ‘‘хету сампайутта̄нам̣ паччайо хонто хетуна̄ сампайутта̄намева паччайо хоти, на виппайутта̄на’’нти евам̣ падаметам̣. на хи саббена саббам̣ хетувиппайуттадхамма̄нам̣ хетупаччайо на хотӣти. сампайуттасаддасса самбандхӣсаддатта̄ ‘‘сампайуттасаддасса са̄пеккхатта̄’’ти вуттам̣. сампайуттоти хи вутте кена сампайуттоти екантато самбандхиантарам̣ апеккхитаббам̣. тена̄ха ‘‘ан̃н̃асса…пе… вин̃н̃а̄йатӣ’’ти. на̄йам̣ екантоти йва̄йам̣ ‘‘дутийе хетусадде авиджджама̄не’’тиа̄дина̄ вутто аттхо, айамеканто на хоти, ан̃н̃а̄пеккхопи саддо ан̃н̃асса висесанам̣ хотӣти идам̣ на саббаттхева самбхаватӣти аттхо. ‘‘паччаттаниддит̣т̣хо’’ти имина̄ пат̣хамасса хетусаддасса сампайуттасадда̄напеккхатам̣ а̄ха. тена вуттам̣ ‘‘хехупаччайена паччайоти еттхева бйа̄ват̣о’’ти. ависит̣т̣ха̄ти на висесита̄. еванти йатха̄ хетусаддена ан̃н̃аттха бйа̄ват̣ена сампайутта̄ на висесийанти киччантарапасутатта̄, евам̣ сампайуттасаддена хетусаддависесанарахитена тадаттхаматтабйа̄ват̣атта̄ ависесато сампайутта̄нам̣ гахан̣ам̣ сийа̄. тена вуттам̣ ‘‘сампайуттасаддена̄’’тиа̄ди. а̄ха̄риндрийа̄сампайуттасса абха̄ватоти а̄ха̄рехи индрийехи ча насампайуттасса дхаммасса абха̄вато. на хи пхассачетана̄вин̃н̃а̄н̣аведана̄джӣвитавирахито читтуппа̄до аттхи. тена̄ха ‘‘ваджджетабба̄…пе… там̣ на ката’’нти. ваджджетаббам̣ хетувиппайуттам̣.

евампӣти дутийена хетусаддена гайхама̄непи на̄паджджати. йадипи хетаво бахаво, са̄ман̃н̃аниддесо ча̄йам̣, татха̄пи са̄ман̃н̃аджотана̄йа висесаниддит̣т̣хатта̄ти адхиппа̄йо. тена вуттам̣ ‘‘паччатта…пе… вуттатта̄’’ти. вина̄пи дутийена хетусаддена хетусампайуттабха̄ве сиддхепӣти имина̄ йам̣ вуттам̣ ‘‘на̄йамеканто’’ти, тамева уллин̇гети. на пана хетӯнанти идам̣ хетусса паччайабха̄вена гахитатта̄ паччайуппаннабха̄вена гахан̣ам̣ на йуджджеййа̄ти а̄сан̇кама̄нам̣ сандха̄йа вуттам̣. тенева̄ха ‘‘евампи гахан̣ам̣ сийа̄’’ти. соти дутийо хетусаддо. апаре пана ‘‘хетусампайуттака̄на’’нти еттха хетӯнан̃ча сампайуттака̄нан̃ча̄ти сама̄сам̣ викаппенти. патит̣т̣ха̄матта̄дибха̄вена нирапеккха̄ти хетуджха̄намаггадхамма̄ патит̣т̣ха̄наупаниджджха̄наниййа̄наматтена ан̃н̃адхамманирапеккха̄ хетуджха̄намаггапаччайакиччам̣ каронти. са̄пеккха̄ ева̄ти ан̃н̃аса̄пеккха̄ ева. а̄харитаббаиситабба̄ а̄ха̄риндрийапаччайехи упакаттаббадхамма̄. тасма̄ти йасма̄ йехи са̄пеккха̄, те аттано паччайуппаннадхамме паччайабха̄венева париччхиндитва̄ тит̣т̣ханти, тасма̄. тена̄ха ‘‘те вина̄пи…пе… на ката’’нти. париччхинданти висесенти. танти дутийам̣ а̄ха̄риндрийаггахан̣ам̣. таттха̄ти а̄ха̄риндрийапаччайаниддесе. на кевалан̃ча таттхева, идха ча хетупаччайаниддесе дутийена хетуггахан̣ена паччайуппанна̄нам̣ пуна висесанакиччам̣ наттхи, касма̄? паччайабхӯтенева хетуна̄ сампайутта̄нам̣ ан̃н̃есан̃ча хетӯнам̣ авиччхиннатта̄.

пуримавачана̄пеккхо вуттассева ниддесоти там̣-саддасса пат̣иниддесабха̄вама̄ха. па̄кат̣ӣбхӯте ева аттхе паваттати, па̄кат̣ӣбха̄во ча ан̃н̃а̄напеккхена саддена пака̄ситатта̄ ведитаббо. анапеккханӣйо аттхантарабйа̄ват̣атта̄. ан̃н̃оти хетусаддато ан̃н̃о. ниддиситаббапака̄сако вутто наттхи, йо там̣-саддена пат̣иниддесам̣ лабхеййа.

йади евам̣ ‘‘там̣самут̣т̣ха̄на̄на’’нти еттха катханти а̄ха ‘‘хетусампайуттака̄нанти имина̄ пана̄’’тиа̄ди. таттха пана-саддо сатипи хетӯ хетусампайуттака̄нам̣ ниддесабха̄ве хетусампайуттакасадде лаббхама̄на̄нам̣ ниддиситабба̄нам̣ па̄кат̣ӣкаран̣асан̇кха̄там̣ хетусаддато висесам̣ джотети. ‘‘хетусампайуттака̄на’’нти имасса сама̄сападасса уттарападаттхаппадха̄наттама̄ха ‘‘паччайуппаннавачанена̄’’ти. тена ча йатха̄дхиппетасса аттхасса екадесова вуччати дхамма̄нам̣ висесанабха̄ватоти а̄ха ‘‘асаматтена̄’’ти. висесанам̣ на̄ма висеситабба̄пеккханти а̄ха ‘‘паччайуппаннавачанантара̄пеккхена̄’’ти. вуттата̄йа вина̄ пат̣иниддесата̄ наттхӣти ‘‘пуббе вуттена̄’’ти вуттам̣.

там̣-саддена ниддиситаббанти ‘‘там̣самут̣т̣ха̄на̄на’’нти еттха там̣-саддена ниддиситаббам̣ хетусампайуттакасадде па̄кат̣ӣбхӯтам̣ ким̣ пана̄ти пуччхати. те хетӯ чева…пе… хетусампайуттака̄ ча там̣-саддена ниддиситабба̄ хетусампайуттакасадде па̄кат̣ӣбхӯта̄ти самбандхо. ан̃н̃атха̄ти ‘‘йехи хетӯхӣ’’тиа̄дина̄ вуттаппака̄рато ан̃н̃атха̄ ан̃н̃ена пака̄рена. там̣ ан̃н̃ам̣ пака̄рам̣ дассенто ‘‘те хетӯ…пе… самбандхе сатӣ’’ти а̄ха. идха̄ти анантарам̣ вуттасамбандханам̣ бхумманиддесена пара̄масати. тенева̄ти пат̣хаменева хетусаддена. там̣-саддена ниддиситабба̄ти ‘‘там̣самут̣т̣ха̄на̄на’’нти еттха там̣-саддена ниддиситабба̄ йатха̄ па̄кат̣а̄, евам̣ пуббе ‘‘там̣сампайуттака̄на’’нти вуттачодана̄йампи евамева тенева там̣-саддена ниддиситабба̄ па̄кат̣а̄ бхавитум̣ араханти. татха̄ ча сати ниддиситаббасса…пе… на йуджджеййа. дувидхампи ва̄ хетуггахан̣ам̣ апанетва̄ти ‘‘хетӯ хетусампайуттака̄на’’нти еттха катам̣ двиппака̄рахетуггахан̣ам̣ авича̄ретва̄ ‘‘там̣сампайуттака̄нанти аватва̄’’тиа̄дина̄ там̣-саддавачанӣйатам̣ чодети, ‘‘ниддиситаббасса апа̄кат̣атта̄’’тиа̄дина̄ парихарати ча. хетӯ хи паччайа̄ти идам̣ айам̣ хетупаччайакатха̄ти катва̄ вуттам̣.

там̣ на вуттанти читтасамут̣т̣ха̄навачанам̣ на вуттам̣. тасса̄ти сахаджа̄тапаччайасса. кат̣атта̄рӯпасса паччайабха̄во на вутто бхавеййа, вуттова со ‘‘випа̄ка̄бйа̄като еко кхандхо тин̣н̣аннам̣ кхандха̄нам̣ кат̣атта̄ ча рӯпа̄нам̣ сахаджа̄тапаччайена паччайо, тайо кхандха̄ екасса кхандхасса кат̣атта̄ ча рӯпа̄на’’нтиа̄дина̄, тасма̄ читтачетасика̄нам̣ кат̣атта̄рӯпапаччайабха̄во на сакка̄ нива̄ретум̣. таттха̄ти сахаджа̄тапаччайаниддесе. таттха хи ‘‘читтачетасика̄ дхамма̄ читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ рӯпа̄нам̣ сахаджа̄тапаччайена паччайо’’ти читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄ни ева ниддит̣т̣ха̄ни. идха̄пӣти имасмим̣ хетупаччайаниддесепи. евам̣ бхавитаббанти ‘‘читтасамут̣т̣ха̄на̄на’’нти ниддесена бхавитаббам̣. йади евам̣ касма̄ татха̄ на вуттанти а̄ха ‘‘читтасамут̣т̣ха̄на̄нанти пана̄’’тиа̄ди. висеситам̣ хоти саббачиттачетасика̄самут̣т̣ха̄набха̄вена. вачанена̄ти йатха̄дасситена сахаджа̄тапаччайаниддесавачанена. читтачетасика̄нам̣ паччайабха̄во ева хи таттха паччайаниддесе вутто, на читтачетасика̄нам̣ самут̣т̣ха̄набха̄воти адхиппа̄йо.

хетуа̄дипат̣ибаддхатан̃ча дассети йадаггена та̄ни читтапат̣ибаддхавуттӣни, тадаггена там̣сампайуттадхаммапат̣ибаддхавуттӣнипи хонтӣти. а̄рамман̣аметам̣ хотӣти йадетам̣ кусала̄кусалачетана̄васена манодва̄ре четанам̣ сесадва̄ресу ка̄йавачӣпайогавасена сан̇каппанам̣, йан̃ча ка̄мара̄га̄дӣнам̣ санта̄не анусайанам̣, етам̣ а̄рамман̣ам̣ есо паччайо каммавин̃н̃а̄н̣асса т̣хитийа̄ патит̣т̣ха̄на̄йа. патит̣т̣хитети каммам̣ джава̄петва̄ пат̣исандхиа̄кад̣д̣ханасаматтхата̄патит̣т̣ха̄патте каммавин̃н̃а̄н̣е вирул̣хети тато ева каммавин̃н̃а̄н̣ато пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣абӣдже вирул̣хе вирухантети аттхо. атха ва̄ патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса хотӣти килеса̄бхисан̇кха̄расан̇кха̄те каммавин̃н̃а̄н̣асса т̣хитийа̄ паваттийа̄ а̄рамман̣е паччайе пат̣исиддхе а̄йатипат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса патит̣т̣ха̄ хоти, тасмим̣ пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣е пунаббхава̄бхиниббаттивасена патит̣т̣хите патит̣т̣хаханте вирул̣хе бӣджабха̄вена вируханте на̄марӯпасса авакканти хотӣти еваметтха аттхо ведитаббо. тена̄ха ‘‘пат̣исандхина̄марӯпасса вин̃н̃а̄н̣апаччайата̄ вутта̄’’ти.

пуриматарасиддха̄йа̄ти кхеттабха̄ваниббаттийа̄ пуретарамева сиддха̄йа патхавийа̄. аттала̄бхойева четтха патит̣т̣ха̄нам̣, на пат̣иладдхаттабха̄ва̄нам̣ ават̣т̣ха̄нанти дассенто ‘‘патит̣т̣ха̄нам̣ каммасса кат̣атта̄ уппаттӣти вуттам̣ хотӣ’’ти а̄ха.

сесарӯпа̄нанти пат̣исандхиккхан̣е патхавӣдха̄туа̄дӣнам̣ сесарӯпа̄нам̣, паватте пана тисантатирӯпа̄нампи. сахабхаванаматтам̣ ва̄ дассети. сахабха̄венапи хи аттхи ка̄чи висесаматта̄. каттхачи каттхачӣти пакатика̄лабхавависеса̄дике. татийапакатийан̃хи пат̣хамакаппикака̄ле ча бха̄вакала̄по наттхи, рӯпабхаве ка̄йакала̄попи. а̄ди-саддена таттхева гха̄надживха̄кала̄па̄, ка̄мабхаве ча андха̄дӣнам̣ чаккха̄дикала̄па̄ сан̇гайханти. каттхачи абха̄ва̄бха̄ватоти на̄марӯпока̄се каттхачипи абха̄ва̄бха̄вато.

тесанти паваттийам̣ кат̣атта̄рӯпа̄дӣнам̣. на хи хету паваттийам̣ кат̣атта̄рӯпасса паччайо хоти, утуа̄ха̄раджа̄нам̣ пана самбхавойева наттхи. тена вуттам̣ ‘‘паччайабха̄ваппасан̇гойева наттхӣ’’ти. на пана лаббхати паччайапаччанӣйе та̄дисасса ва̄расса ануддхат̣атта̄. иданти ‘‘паваттийам̣ кат̣атта̄рӯпа̄дӣнам̣ паччайабха̄вапат̣иба̄ханато’’ти идам̣ ‘‘хетӯ сахаджа̄та̄на’’нти адесана̄йа париха̄равачанам̣, ӣдисӣ пана чодана̄ анока̄са̄ ева̄ти дассетум̣ ‘‘бхагава̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. йо хи дхаммо йатха̄ бхагавата̄ десито, со татхева гахетабботи.

хетупаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. а̄рамман̣апаччайаниддесаван̣н̣ана̄

2. уппаджджанаккхан̣ейева̄ти еттха уппа̄дато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва бхан̇га̄ уддхам̣ паджджанам̣ гаманам̣ паваттанам̣ уппаджджанам̣, тасса кхан̣о, тасмим̣ уппаджджанаккхан̣ети евам̣ ва̄ аттхо дат̣т̣хаббо. еван̃хи сати уппаджджанасаддена уппаннасаддена вийа саббе паваттама̄набха̄ва̄ сан̇гахита̄ хонти, на уппа̄даматтам̣. тена̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ ваттама̄наккхан̣ейева рӯпа̄дӣнам̣ а̄рамман̣апаччайаттена. ана̄ламбийама̄на̄нанти саббена саббам̣ на̄ламбийама̄на̄нанти аттхо. ан̃н̃атха̄ хи йатха̄вутта̄нам̣ рӯпа̄дӣнам̣ йада̄ а̄рамман̣апаччайатта̄бха̄во, тада̄ ана̄ламбийама̄ната̄ва̄ти. саббарӯпа̄нӣти сабба̄ни рӯпа̄йатана̄ни, йаттака̄ни та̄ни а̄па̄тхагата̄ни йогйадесе т̣хита̄ни, та̄ни сабба̄нӣти аттхо. саха на хонтӣти екаджджхам̣ а̄рамман̣ам̣ на хонти. сатипи хи анекесам̣ екаджджхам̣ а̄па̄тхагамане йаттха йаттха пубба̄бхого, там̣ там̣йева а̄рамман̣ам̣ хоти, на саббам̣. нӣла̄дисан̇гха̄тавасена четам̣ вуттам̣, на паччекам̣ нӣла̄дирӯпа̄йатанаматтавасена. самудита̄нийева хи рӯпа̄йатана̄ни чаккхувин̃н̃а̄н̣асса а̄рамман̣ам̣, на висум̣ висунти дха̄тувибхан̇гаван̣н̣ана̄йам̣ дасситойам̣ найо. йам̣ пана ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘те те висум̣ висум̣ а̄рамман̣апаччайо хонтӣ’’типи вуттам̣, тампи йатха̄вуттамеваттхам̣ сандха̄йа вуттам̣. ан̃н̃атха̄ рӯпа̄йатанам̣ маниндрийагочарам̣ на̄ма на сийа̄. садда̄дӣсупи есева найо. тенева̄ха ‘‘татха̄ садда̄дайопӣ’’ти. ‘‘саха на хонтӣ’’ти вуттаматтхам̣ па̄л̣ийа̄ вибха̄ветум̣ ‘‘йам̣ йанти хи вачанам̣ рӯпа̄дӣни бхиндатӣ’’ти а̄ха.

‘‘йе ете’’тиа̄дико пуримо аттхо, ‘‘на екато хонтӣ’’тиа̄дико пана паччхимо, ‘‘сабба̄рамман̣ата̄дивасена ва̄ идха̄пи аттхо гахетаббо’’ти касма̄ вуттам̣. на хи ‘‘йам̣ йам̣ ва̄ пана̄раббха̄’’ти имисса̄ па̄л̣ийа̄ вийа ‘‘йам̣ йам̣ дхаммам̣ а̄раббха̄’’ти имасса па̄т̣хасса пурато мановин̃н̃а̄н̣асса сабба̄рамман̣ата̄ на̄гата̄. вуттан̃хи ‘‘саббе дхамма̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти. на хи анантарамева па̄л̣ийам̣ сарӯпато а̄гатаматтхам̣ гахетва̄ падантарам̣ сам̣ван̣н̣етаббам̣. таттха хи ‘‘рӯпа̄рамман̣ам̣ ва̄’’тиа̄дина̄ нийамавасена чха а̄рамман̣а̄ни ватва̄ ‘‘йам̣ йам̣ ва̄ пана̄раббха̄’’ти вачанам̣ сабба̄рамман̣ата̄дидассананти йуттамеветанти, идха пана сабба̄рамман̣атам̣ ватва̄ пуна ‘‘йам̣ йам̣ дхаммам̣ а̄раббха̄’’ти вуччама̄нам̣ сабба̄рамман̣ата̄дассананти катхамидам̣ йуджджеййа? кама̄бха̄вопи ‘‘саббе дхамма̄’’ти ависесавачаненева сиддхо а̄рамман̣а̄нупуббийа̄ва аггахитатта̄. на хи манодха̄туйа̄ вийа мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ идха а̄рамман̣а̄ни анупуббато гахита̄ни, таттха вийа ва̄ етенева нийама̄бха̄вопи сам̣ван̣н̣итоти ведитаббо. тасма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайеневеттха аттхо гахетаббо.

паваттанти паваттанам̣. надийа̄ санданам̣ паббатасса т̣ха̄нанти хи вутта̄ авиратамавиччхедана̄йам̣ татха̄паваттикирийа̄ва. тена̄ха ‘‘авиратам̣ авиччхиннам̣ сандантӣ’’ти. еванти йатха̄ ‘‘сандантӣ’’ти ваттама̄навачанам̣ вуттам̣, евам̣ ‘‘йе йе дхамма̄ уппаджджантӣ’’ти саббасан̇гахавасена уппаджджанасса гахитатта̄ а̄рамман̣апаваггато ‘‘уппаджджантӣ’’ти ваттама̄навачанам̣ вуттанти аттхо. тена̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘саббака̄ласан̇гахавасена̄’’тиа̄ди. татха̄ ча вуттам̣ ‘‘атӣта̄на̄гата…пе… адхиппа̄йо’’ти, атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄нам̣ читтачетасика̄нанти аттхо. самуда̄йавасена̄ти читтена ра̄сӣкаран̣авасена. адхиппа̄йоти имина̄ ваттама̄нупача̄рена вина̄ва ‘‘йе йе дхамма̄ уппаджджантӣ’’ти еттха ваттама̄наттхам̣ сакка̄ йоджетунти имаматтхам̣ уллин̇гети. тена̄ха ‘‘име пана̄’’тиа̄ди. йадипи паччайадхамма̄ кечи атӣта̄ ана̄гата̄пи хонти, паччайуппаннадхаммо пана паччуппанно ева̄ти а̄ха ‘‘атӣта̄на̄гата̄нам̣ на хонтӣ’’ти. уппа̄де ва̄ хи паччайуппаннасса паччайена бхавитаббам̣ т̣хитийам̣ ва̄ти. тасма̄ти йасма̄ атӣта̄на̄гата̄ параматтхато наттхи, тасма̄. тесӯти паччайуппаннесу. там̣там̣паччайа̄ти там̣ там̣ рӯпа̄диа̄рамман̣ам̣ паччайо етесанти там̣там̣паччайа̄. айаматтхо дассито хоти сама̄насабха̄ватта̄. на хи аттха̄бхедена сабха̄вабхедо аттхи. на пана там̣там̣паччайавантата̄ дассита̄ хоти атӣта̄на̄гатесу ниппарийа̄йена тадабха̄вато. йасма̄ паччайаванто паччайуппанна̄йева, те ча паччуппанна̄йева̄ти.

йам̣ йам̣ дхаммам̣ те те дхамма̄ти йам̣нимитта̄йам̣вачанабхедо, там̣ дассетум̣ ‘‘еттха ча̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. рӯпа̄рӯпадхамма̄ хи кала̄пато паваттама̄на̄пи читтачетасика̄нам̣ када̄чи висум̣ висум̣ а̄рамман̣ам̣ хонти, када̄чи екаджджхам̣, на еттха нийамо аттхи, пурима̄бхогойева пана татха̄гахан̣е ка̄ран̣ам̣. тайимам̣ дӣпетум̣ бхагавата̄ йам̣вачанабхедо катоти ча сакка̄ ваттум̣, йасма̄ пана екакала̄папарийа̄панна̄нампи дхамма̄нам̣ екаджджхам̣ гахан̣е на самуда̄йо гайхати тада̄бхога̄бха̄вато, атха кхо самудита̄ дхамма̄ ева̄ти сахаггахан̣ампи висум̣гахан̣агатикам̣, тасма̄ висум̣гахан̣асаббха̄вадӣпанаттхам̣ ‘‘йам̣ йа’’нти ватва̄ сатипи висум̣гахан̣е те саббе екаджджхам̣ а̄рамман̣апаччайо хонтӣти дассанаттхам̣ ‘‘те те’’ти вуттанти имаматтхам̣ дассенто ‘‘чатта̄ро хи кхандха̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ведана̄дӣсӯти ведана̄дӣсу чатӯсу кхандхесу абхиндитва̄ гахан̣авасена, бхиндитва̄ пана гахан̣авасена пхасса̄дӣсу. йо ча рӯпа̄дикоти идам̣ вин̃н̃а̄н̣антарасса са̄дха̄ран̣а̄рамман̣авасена вуттам̣, йе ча анеке пхасса̄дайоти идам̣ аса̄дха̄ран̣а̄рамман̣авасена. те саббети те са̄дха̄ран̣а̄са̄дха̄ран̣аппабхеде саббепи а̄рамман̣адхамме. екекамева а̄раббха уппаджджантӣти еттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. рӯпа̄рамман̣адхамма̄ ча анеке нӣла̄дибхедато. татха̄ти анеке. тена бхерисадда̄дике, мӯлагандха̄дике, мӯлараса̄дике, катхинасампхасса̄дике, ведана̄дике ча сан̇ган̣ха̄ти. анекети хи имина̄ анекакала̄пагата̄нам̣йева ван̣н̣а̄дӣнам̣ индрийавин̃н̃а̄н̣а̄рамман̣абха̄вама̄ха. са̄ман̃н̃ато хи вуттам̣ йатха̄рахам̣ бхиндитва̄ нидасситаббам̣ хотӣти.

кусалавипа̄касса̄ти кусаласса випа̄касса ча. на хи нибба̄нам̣ пуббе нивуттханти идам̣ ‘‘дит̣т̣ханибба̄нойева̄’’тиа̄дина̄ ваккхама̄намева аттхам̣ хадайе т̣хапетва̄ вуттам̣. пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ена хи нибба̄навибха̄ванам̣ адит̣т̣хасаччасса ва̄ сийа̄ дит̣т̣хасаччассапи ва̄. таттха адит̣т̣хасаччена та̄ва там̣ вибха̄ветумева на сакка̄ аппат̣ивиддхатта̄, итарасса пана пагева вибхӯтамева̄ти там̣ тена вибха̄витам̣ на̄ма хотӣти адхиппа̄йо. еттха ча ‘‘на ча там̣ вутта’’нти имина̄ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса нибба̄на̄рамман̣акаран̣а̄бха̄вам̣ а̄гамато дассетва̄ ‘‘на хи нибба̄на’’нтиа̄дина̄ йуттито дассети. таттха ‘‘на пуббе нивуттхам̣ асан̇кхататта̄’’ти касма̄ вуттам̣? гочара̄севана̄йа а̄севитассапи нивуттханти иччхитатта̄. дит̣т̣хасаччойева хи пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ена нибба̄нам̣ вибха̄вети, на адит̣т̣хасаччо. там̣ пана н̃а̄н̣ам̣ кхандхе вийа кхандхапат̣ибаддхепи вибха̄ветӣти нибба̄на̄рамман̣акхандхавибха̄ване нибба̄нампи вибха̄ветӣти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. етена пайоджана̄бха̄вачодана̄ пат̣иккхитта̄ти дат̣т̣хабба̄. евам̣ ана̄гатам̣сан̃а̄н̣епи йоджетаббанти йатха̄ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣асса нибба̄на̄рамман̣ата̄ дассита̄, евам̣ ана̄гатам̣сан̃а̄н̣епи йатха̄рахам̣ йоджетаббам̣. таттха пана ‘‘кхандхапат̣ибаддхавибха̄ванака̄ле’’тиа̄дина̄ йоджана̄ ведитабба̄. тена вуттам̣ ‘‘йатха̄раха’’нти. кассачи абхин̃н̃а̄ппаттассапи рӯпа̄вачарасса, пагева итарасса.

а̄рамман̣апаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. адхипатипаччайаниддесаван̣н̣ана̄

3. дхурасахачарийато дхореййо ‘‘дхура’’нти вуттоти а̄ха ‘‘дхуранти дхурагга̄ха’’нти. чхандасса пуббан̇гамата̄сиддхам̣ па̄сам̣сабха̄вам̣ упа̄да̄йа ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘джет̣т̣хака’’нти вуттанти тамеваттхам̣ дӣпенто ‘‘сет̣т̣ха’’нти а̄ха. татха̄ хи вуттам̣ ат̣т̣хаса̄линийам̣ ‘‘чхандам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ а̄йӯхита’’нти. пуримачхандасса̄ти ‘‘чханда̄дхипатӣ’’ти пуримасмим̣ паде ниддесавасена вуттасса чхандасаддасса сама̄нарӯпена садиса̄ка̄рена. таданантарам̣ ниддит̣т̣хена̄ти тасса пуримасса чхандасаддасса анантарам̣ ниддесавасена вуттена. тато ева ча там̣сама̄наттхата̄йа ча там̣самбандхена ‘‘чхандасампайуттака̄на’’нти еттха чхандасадденева адхипатисаддарахитена̄ти аттхо. паччайабхӯтасса̄ти адхипатипаччайабхӯтасса. сампайуттакависесанабха̄воти аттана̄ сампайуттадхамма̄нам̣ со ева адхипатипаччайата̄сан̇кха̄то висесанабха̄во. еса найоти имина̄ ‘‘вӣрийа̄дхипати вӣрийасампайуттака̄нантиа̄дӣсу пуримавӣрийасса сама̄нарӯпена̄’’тиа̄дина̄ ваттаббам̣ аттхавачанам̣ атидисати.

кусала̄бйа̄ката̄нам̣ паваттинти кусала̄бйа̄ката̄нам̣ адхипатӣнам̣ паваттана̄ка̄рам̣. аладдхам̣ а̄рамман̣ам̣ ладдхаббам̣ лаббханӣйам̣, ладдхум̣ ва̄ саккун̣еййам̣, дутийе пана аттхе ла̄бхамарахатӣти ладдхаббам̣. аван̃н̃а̄танти пагева анаван̃н̃а̄танти аттхо.

аппана̄ппатта̄ кусалакирийадхамма̄ маха̄бала̄ са̄дхипатика̄ ева хонти, татха̄ миччхаттанийата̄пӣти а̄ха ‘‘аппана̄садиса̄…пе… нуппаджджантӣ’’ти. аппана̄садиса̄ти аппана̄ппаттасадиса̄. каммакилеса̄варан̣абхӯта̄ ча тети те миччхаттанийатадхамма̄ камма̄варан̣абхӯта̄, йе а̄нантарийаппака̄ра̄ килеса̄варан̣абхӯта̄, йе нийатамиччха̄дит̣т̣хидхамма̄, сампайуттачетана̄йа панеттха килеса̄варан̣апаккхиката̄ дат̣т̣хабба̄ а̄нантарийачетана̄сампайуттасса пат̣игхасса камма̄варан̣апаккхиката̄ вийа. паччаккхагати анантарата̄йа вина̄ бха̄винӣти вуттам̣ ‘‘паччаккхасагга̄нам̣ ка̄ма̄вачарадева̄нампӣ’’ти. тена тесу а̄нантарийа̄ вийа асамбха̄вино ахетука̄бхинивеса̄дайопӣти дассети.

тивидхопи кирийа̄рамман̣а̄дхипатӣти еттха айам̣ кирийа̄рамман̣а̄дхипатӣти аджджхатта̄рамман̣о адхиппето, уда̄ху бахиддха̄рамман̣оти убхайатха̄пи на самбхаво ева̄ти дассенто ‘‘ка̄ма̄вачара̄дибхедато пана̄’’тиа̄дима̄ха. таттха парасанта̄нагата̄нам̣ са̄рамман̣адхамма̄нам̣ адхипатипаччайата̄ наттхӣти самбандхо. абха̄ватоти авачанато. авачанан̃хи на̄ма йатха̄дхаммаса̄сане абхидхамме абха̄во ева̄ти етенева ануддхат̣ата̄пи авуттато ведитабба̄. аджджхатта̄рамман̣абахиддха̄рамман̣адвайавинимуттасса са̄рамман̣адхаммасса абха̄вато наттхӣти вин̃н̃а̄йатӣти ваттаббе тамева вин̃н̃а̄йама̄натам̣ самбха̄венто ‘‘наттхӣти вин̃н̃а̄йама̄непӣ’’ти а̄ха. тена вуттам̣ ‘‘бахиддха̄ кхандхе’’тиа̄ди. рӯпе ева бхавитум̣ арахати едисесу т̣ха̄несу арӯпе асамбхаватоти адхиппа̄йо. асамбхавато ча йатха̄вуттапа̄л̣иануса̄ратоти ведитаббанти. ‘‘вича̄рита’’нти касма̄ вуттам̣, нану ‘‘атӣта̄рамман̣е ана̄гате кхандхе гарум̣ катва̄ асса̄детӣ’’тиа̄дивачанато арӯпепи едисесу т̣ха̄несу кхандхасаддо паваттатева. а̄ваджджанакирийасаббха̄вато пана̄ти идам̣ йатха̄дасситапа̄л̣ийа̄ виродхапарихаран̣а̄дхиппа̄йена вуттам̣, авачанам̣ пана каттхачи винеййаджджха̄сайена, каттхачи найадассанена хотӣти куто виродха̄васаро.

адхипатипаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. анантарапаччайаниддесаван̣н̣ана̄

4. йатха̄вутта̄ ниродха̄нантарасун̃н̃ата̄ ниродхаппаттата̄ ока̄сада̄нависесо, аттано анурӯпачиттуппа̄данасаматтхата̄ читтанийамахетута̄, таттха анантаруппа̄данасаматтхата̄ ча сан̣т̣ха̄на̄бха̄вато сут̣т̣хутарам̣ нирантаруппа̄данасаматтхата̄ ча читтанийамахетувисесо дат̣т̣хаббо. дха̄тувасена̄ти вин̃н̃а̄н̣адха̄туманодха̄тумановин̃н̃а̄н̣адха̄тувасена. еттака̄ ева хи дха̄туйо бхиннасабха̄ва̄ анантарапаччайата̄йа нийаметва̄ ваттабба̄, абхиннасабха̄ва̄ пана висеса̄бха̄вато пуримата̄маттам̣йева висесам̣ пураккхатва̄ ваттабба̄ти та̄ кусала̄дибхедена татха̄ вутта̄. тена̄ха ‘‘кусала̄дивасена ча̄’’ти. йа̄ пана манодха̄тумановин̃н̃а̄н̣адха̄тувасена анантарапаччайата̄ ваттабба̄, таттха мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту манодха̄туйа̄ анантарапаччайена паччайоти вуччама̄но саммохо сийа̄, пуре манодха̄туйа̄ анантарапаччайабха̄вена вутта̄, ида̄ни мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту манодха̄туйа̄ти паччайапаччайуппаннависеса̄ на вин̃н̃а̄йеййа, манодха̄туйа̄ пана чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дидха̄тӯнам̣ анантарапаччайабха̄ве вуччама̄не нийамо наттхи. тена̄ха ‘‘манодха̄ту чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ти ча̄’’ти. татхева̄ти нийама̄бха̄вато ева̄ти аттхо. тасма̄ти йасма̄ ито ан̃н̃атха̄ десана̄йа паччайапаччайуппанна̄нам̣ висеса̄бха̄во читтависесадассанавиччхедо нийама̄бха̄во ча̄ти име доса̄ а̄паджджанти, тасма̄. нидассанена̄ти дха̄тувасена нидассанена. найам̣ дассетва̄ти ‘‘мановин̃н̃а̄н̣адха̄ту там̣сампайуттака̄ ча дхамма̄ манодха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ анантарапаччайена паччайо’’ти евама̄дикасса анантарапаччайата̄ггахан̣асса найам̣ дассетва̄. ниравасесадассанаттханти ниравасесасса анантарапаччайабха̄вино читтуппа̄дасса дассанаттхам̣.

садисакусала̄нанти сама̄накусала̄нам̣, сама̄ната̄ четтха екавӣтхипарийа̄панната̄йа ведитабба̄. тенева̄ха ‘‘бхӯмибхинна̄нампи паччайабха̄во вутто хотӣ’’ти. сама̄навӣтхита̄ ча йасма̄ сама̄наведана̄ сама̄нахетука̄ ча хонти, тасма̄ ‘‘ведана̄йа ва̄ хетӯхи ва̄ садисакусала̄на’’нти а̄ха. ва̄-саддо четтха анийаматтхо. тена н̃а̄н̣асан̇кха̄ра̄дибхедассапи викаппанавасена сан̇гахо дат̣т̣хаббо. чутипи гахита̄ там̣сабха̄ватта̄. бхаван̇гачиттамева хи парийоса̄не ‘‘чутӣ’’ти вуччати. кусала̄кусала̄нантаран̃ча када̄чи са̄ уппаджджатӣти тада̄рамман̣ампи гахитанти дат̣т̣хаббам̣, кирийаджавана̄нантарам̣ тада̄рамман̣уппаттийанти адхиппа̄йо.

ка̄ма̄вачаракирийа̄йа а̄ваджджанасса̄ти айаметтха аттхо адхиппетоти дассенто ‘‘а̄ваджджанаггахан̣ена ка̄ма̄вачаракирийам̣ висесетӣ’’ти а̄ха. тамева хи аттхам̣ па̄кат̣атарам̣ ка̄тум̣ ‘‘ка̄ма̄вачаравипа̄ко’’тиа̄ди вуттам̣. вот̣т̣хаббанампи гахитам̣ сантӣран̣а̄нантаратта̄ти адхиппа̄йо.

анантарапаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. сахаджа̄тапаччайаниддесаван̣н̣ана̄

6. пора̄н̣апа̄т̣хоти пура̄тано ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хо. имасса̄ти имасса падасса. авуттасса̄ти па̄л̣ийам̣ авуттасса. йадипи сахагатасаддасса аттхасам̣ван̣н̣ана̄йам̣ сам̣сат̣т̣хасаддасса вийа сама̄наттхассапи каттхачи саддантарасса аттхо вуччати парийа̄йависесабодханаттхам̣, татха̄пи на мӯласаддасса аттхо вибха̄вито хотӣти дассенто а̄ха ‘‘на ча…пе… хотӣ’’ти. ‘‘ан̃н̃аман̃н̃а’’нти ча ‘‘ан̃н̃аан̃н̃а’’нти ваттаббе ма-ка̄ра̄гамам̣ катва̄ ниддесо, каммабйатиха̄ре четам̣ падам̣, тасма̄ итаретаранти вуттам̣ хоти. паччайапаччайуппанна̄нам̣ екасмим̣йева кхан̣е паччайуппаннапаччайабха̄васса иччхитатта̄ йо хи йасса паччайо йасмим̣ кхан̣е, тасмим̣йева кхан̣е сопи тасса паччайоти айаметтха ан̃н̃аман̃н̃апаччайата̄. татха̄ хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘ан̃н̃о ан̃н̃асса̄’’ти ватва̄ ‘‘имина̄…пе… дӣпетӣ’’ти вуттам̣. оккаманам̣ пависананти аттхо. а̄санаккхан̣е хи дхамма̄ пуримабхавато имам̣ бхавам̣ пависанта̄ вийа хонти. тена вуттам̣ ‘‘паралокато имам̣ локам̣ а̄гантва̄ пависантам̣ вийа уппаджджатӣ’’ти. тасма̄ ависесена пат̣исандхи оккантисадда̄бхидхеййа̄ти адхиппа̄йена вуттам̣ ‘‘окканти…пе… адхиппа̄йена̄ха̄’’ти. там̣нива̄ран̣аттханти тасса кхан̣антаре рӯпӣнам̣ сахаджа̄тапаччайабха̄васса ‘‘кан̃чи ка̄ле на сахаджа̄тапаччайена паччайо’’ти нива̄ран̣аттхам̣. тена пададвайена сама̄несу паччайапаччайуппаннадхаммесу пуримато паччхимасса висесаматтхам̣ дассети.

еван̃ча ‘‘кан̃чи ка̄ле’’ти падасса ‘‘кечи ка̄лети ва̄, кисмин̃чи ка̄ле’’ти ва̄ вибхаттивипалла̄сена аттхо гахетабботи адхиппа̄йена пат̣хамавикаппам̣ дассетва̄ ида̄ни пака̄рантарена дассетум̣ ‘‘кан̃чи ка̄лети кечи кисмин̃чи ка̄лети ва̄ аттхо’’ти а̄ха. тена ‘‘кан̃чӣ’’ти айам̣ са̄ман̃н̃аниддесоти дассети. йо хи айам̣ ‘‘кечӣ’’ти паччаттабахувачана̄бхидхеййо аттхо, йо ча ‘‘кисмин̃чӣ’’ти бхуммекавачана̄бхидхеййо, тадубхайам̣ сати ка̄лавантака̄лата̄вибха̄ге ким̣-саддасса вачанӣйата̄са̄ман̃н̃ена пана екаджджхам̣ катва̄ ‘‘кан̃чӣ’’ти па̄л̣ийам̣ вуттанти там̣ вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘кечи кисмин̃чӣ’’ти вуттам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘кисмин̃чӣ’’ти бхуммавасенева вуттам̣. тена йатха̄вуттааттхавибха̄гена падена. ваттхубхӯта̄ти ваттхусабха̄ва̄. хадайарӯпамева сандха̄йа вадати. рӯпантара̄нанти хадайаваттхуто ан̃н̃арӯпа̄нам̣. арӯпӣнам̣ сахаджа̄тапаччайатам̣ пуббе ‘‘оккантиккхан̣е на̄марӯпа’’нти еттха анива̄ритам̣ нива̄ретӣти йоджана̄, татха̄ ваттхусса ча ка̄лантаре пат̣исандхика̄лато ан̃н̃асмим̣ ка̄ле арӯпӣнам̣ нива̄ретӣти. еван̃ча катва̄тиа̄дина̄ йатха̄вуттааттхаван̣н̣ана̄йа па̄л̣ийам̣ вибхаттиниддесасса рӯпакабха̄вама̄ха. пунапи пуримато паччхимасса упачайена висесам̣ дассетум̣ ‘‘пуримена ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха пуримена̄ти ‘‘оккантиккхан̣е на̄марӯпа’’нти имина̄ паччайаниддесавачанена. ‘‘еко кхандхо ваттху ча тин̣н̣ам̣ кхандха̄на’’нтиа̄дина̄ пат̣иччава̄ра̄дипа̄т̣хена. аттхавиваран̣ан̃хи паччайаниддесапа̄л̣ийа̄ саббепи сатта маха̄ва̄ра̄. ваттхусса ваттаббатте а̄панне кинти паччайоти тасса на̄масса̄ти йоджана̄. етена̄ти ‘‘рӯпино дхамма̄ арӯпӣнам̣ дхамма̄на’’нти етена вачанена. кеваласса̄ти на̄марахитасса ваттхусса. татха̄ти на̄масса паччайабха̄вена.

каттхачӣти ‘‘рӯпино дхамма̄ арӯпӣнам̣ дхамма̄нам̣ кан̃чи ка̄лам̣ сахаджа̄тапаччайена паччайо’’ти етасмим̣ ниддесе. еттха хи ан̃н̃аман̃н̃асахаджа̄тапаччайабха̄во лаббхати. вачанена̄ти ‘‘ан̃н̃аман̃н̃а’’нти имина̄ вачанена па̄л̣ийам̣ сахаджа̄тапаччайабха̄васса асан̇гахитатта̄, аттхато пана лаббхатева̄ти. тена̄ха ‘‘лаббхама̄непӣ’’ти. тасса̄ти ан̃н̃аман̃н̃апаччайаттасса. еванти ‘‘на ан̃н̃аман̃н̃авасена̄’’ти имина̄ пака̄рена. самуда̄йекадесавасена са̄мивачананти авайава̄вайависамбандхе авайавини са̄мивачананти аттхо, ниддха̄ран̣е ва̄ ‘‘кан̣ха̄ га̄вӣна’’нтиа̄дӣсу вийа.

сахаджа̄тапаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. ниссайапаччайаниддесаван̣н̣ана̄

8. кисмин̃чи ка̄лети идам̣ на лаббхати саббада̄пи ниссайапаччайата̄йа лаббхама̄натта̄. сахаджам̣ пуреджанти хи вибха̄гам̣ ана̄маситва̄ ниссайата̄маттамева ниссайапаччайата̄. ваттхурӯпам̣ пан̃чавока̄рабхавети ваттхурӯпам̣ пан̃чавока̄рабхаве ча̄ти ча-саддо луттаниддит̣т̣хо дат̣т̣хаббо. тасса̄ти а̄руппавипа̄кат̣т̣хапанасса. пака̄сетаббатта̄ти имина̄ апа̄кат̣ам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ вачанена чодана̄ анока̄са̄ти дассети.

ниссайапаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. упаниссайапаччайаниддесаван̣н̣ана̄

9. упаниссайе тайоти анантара̄рамман̣апакатӯпаниссайаппабхеде тайо упаниссайе. анекасан̇га̄хаката̄йа̄ти анекесам̣ паччайадхамма̄нам̣ сан̇гахан̣ато. екантенева хонти читтанийамахетубха̄вена паваттинийамато. йесу падесӯти йесу кусала̄дипадесу. сан̇гахитоти сан̇гахам̣ гато, кусала̄дипадесу йесам̣ пада̄нам̣йева анантарӯпаниссайо лаббхатӣти аттхо. тесу ‘‘кесан̃чӣ’’ти на вуттам̣. касма̄? на сакка̄ ваттум̣ екантенева упалаббханато. тесӯти кусала̄кусалападесу. на хи кусало акусаласса анантарӯпаниссайо хоти, акусало ва̄ кусаласса, а̄рамман̣апакатӯпаниссайа̄ пана анекантика̄, тасма̄ таттха ‘‘кесан̃чӣ’’ти вуттам̣. сиддха̄нам̣ паччайадхамма̄нанти паччайабха̄вена пуриманиппханна̄нам̣ кусала̄дӣнам̣ кусаласса акусаласса ва̄ти аттхо. акусала̄дӣхӣти йатха̄сан̇кхйам̣ акусалена кусалена ва̄. ависесена̄ти йатха̄вуттависесе нийамам̣ аггахетва̄ акусала̄дӣсу акусалакусала̄нам̣ ‘‘кесан̃чӣ’’тиа̄дина̄.

ана̄рамман̣атта̄ а̄рамман̣ӯпаниссайам̣ пубба̄паранийамена аппаваттито анантарӯпаниссайам̣ на лабхатӣти йоджана̄. пакатасса̄ти ниппха̄дитасса, упасевитасса ва̄. на хи рӯпасанта̄насса саддха̄диниппха̄данам̣ аттхи, утубходжана̄диупасеванам̣ ва̄ самбхавати. тена̄ха ‘‘йатха̄ хи…пе… рӯпасанта̄нена̄’’ти. нану ча рӯпасанта̄не пуббена̄парам̣ висесо лаббхати, со ча на вина̄ сама̄наджа̄тийена ка̄ран̣ена̄ти сва̄йам̣ пакатӯпаниссайала̄бхоти када̄чи а̄сан̇кеййа̄ти а̄ха ‘‘йасмин̃ча̄’’тиа̄ди. таттха танти утубӣджа̄дикам̣ камма̄ди ча тена рӯпена пуриманиппханнена. уппа̄данам̣ са̄бхисандхикам̣ дат̣т̣хаббам̣. адхипатӣсу пубба̄бхисан̇кха̄ро вийа пакаппанам̣ сам̣видаханам̣. пакаран̣ам̣ вутталаккхан̣ена ка̄ран̣абха̄вена ават̣т̣ха̄нам̣, йато ка̄ран̣ависесо ‘‘пакатӣ’’ти вуччати. йади евам̣ касма̄ рӯпассева там̣ пат̣иккхипӣйатӣти а̄ха ‘‘йатха̄ ча…пе… дат̣т̣хабба̄’’ти. евампи утубӣджа̄дӣнам̣ ан̇кура̄дӣсу катхам̣ паччайависесабха̄воти а̄ха ‘‘утубӣджа̄дайо пана…пе… бха̄вато’’ти. упаниссайоти ча йасма̄ балавата̄ка̄ран̣ам̣ адхиппетам̣, тасма̄ на еттха екантена пуриманиппхатти иччхитабба̄. йади евам̣ па̄л̣ийам̣ катхам̣ пуримаггахан̣анти а̄ха ‘‘пуримапурима̄нам̣йева пана̄’’тиа̄ди. тепи ва̄ парикаппанавасена пуриманиппханна̄йева на̄ма хонти. на хи асам̣видита̄ка̄ре ваттхусмим̣ паттхана̄паваттӣти. тена̄ха ‘‘там̣сама̄налаккхан̣ата̄йа̄’’ти.

дхаммети пуггаласена̄санапан̃н̃аттӣнам̣ упа̄да̄набхӯте дхамме. айам̣ найоти пан̃н̃аттимукхена пан̃н̃апетабба̄ тадупа̄да̄набхӯта̄ дхамма̄ гайхантӣти йатха̄вутто найо. еттхева̄ти ‘‘сена̄санампи упаниссайапаччайена паччайо’’ти етасмим̣йева вачане. катхам̣ паччуппаннасса пакатӯпаниссайабха̄воти чодана̄йа ‘‘ваккхатӣ’’тиа̄дина̄ а̄гамам̣ дассетва̄ йуттим̣ дассетум̣ ‘‘паччуппанна̄нампича та̄диса̄нам̣ пуббе пакататта̄’’ти вуттам̣. та̄диса̄нанти йа̄диса̄ утуа̄дайо паччупат̣т̣хита̄, та̄диса̄нам̣ тато пуббе пуретарам̣ пакататта̄ пакатӯпаниссайайогйата̄йа а̄па̄дитатта̄.

касин̣а̄дӣнампи а̄рамман̣ӯпаниссайата̄ самбхаватӣти катва̄ вуттам̣ ‘‘имина̄ адхиппа̄йена ‘екачча̄йа̄’ти а̄ха̄’’ти. татха̄ хи ‘‘касин̣аман̣д̣алам̣ дисва̄’’тиа̄дина̄ тасса упаниссайабха̄во ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутто.

арӯпа̄вачаракусалампи упаниссайо хоти, пагева ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаракусаланти адхиппа̄йо. там̣ пана йатха̄ упаниссайо хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘йасмим̣ касин̣а̄димхӣ’’тиа̄ди вуттам̣. ануппаннаджха̄нуппа̄данети рӯпа̄вачараджджха̄нам̣ сандха̄йа̄ха, арӯпа̄вачараджджха̄не пана ваттаббамева наттхи. тадуппа̄дакакусала̄нанти тасса рӯпа̄вачаравипа̄касса уппа̄дакакусала̄нам̣, рӯпа̄вачаракусала̄нанти аттхо. пат̣исандхинийа̄макасса̄ти рӯпа̄вачарапат̣исандхинийа̄макасса. чутитоти рӯпа̄вачарапат̣исандхийа̄ анантарапаччайабхӯта̄йа чутийа̄. пуримаджаванасса васена̄ти чутийа̄ а̄саннаджаванабха̄вена. рӯпа̄вачаракусалам̣ арӯпа̄вачаравипа̄касса̄ти еттха̄пи ‘‘тадуппа̄дакакусала̄на’’нтиа̄дина̄ а̄нетва̄ йоджетаббам̣. йатха̄ ча ‘‘рӯпа̄вачаракусалам̣ арӯпа̄вачаравипа̄касса упаниссайо’’ти вуттам̣, евам̣ ‘‘ка̄ма̄вачаракусалампи тадуппа̄дакакусала̄на’’нтиа̄дина̄ йоджетаббам̣. локуттаравипа̄касса тебхӯмакакусала̄нампи па̄дака̄дивасена упаниссайабха̄во па̄кат̣ойева, татха̄ там̣там̣бхӯмакакусала̄нам̣ там̣там̣бхӯмакакирийа̄нам̣, ка̄ма̄вачаракусаласса рӯпа̄рӯпа̄вачаракирийа̄нам̣, рӯпа̄вачаракусаласса арӯпа̄вачаракирийа̄йа упаниссайабха̄воти имаматтхам̣ дассенто ‘‘евам̣ паччекам̣…пе… ведитаббо’’ти а̄ха. ‘‘саддхам̣ упанисса̄йа да̄нам̣ детӣ’’тиа̄дина̄ пакатӯпаниссайо уддесавасенева па̄т̣хо а̄гато, на вибхаджанавасена̄ти а̄ха ‘‘па̄л̣ийампи…пе… виссаджджито’’ти. кусалаттика̄дӣсу анулома̄дибхедабхиннатта̄ пан̃ха̄ва̄ресӯти бахувачананиддесо.

локуттараниббаттанам̣ упанисса̄йа парасса синехуппа̄дане локуттарадхамма̄ упаниссайо вийа хонтӣти айаметтха лесо, бха̄вино пана локуттарасса акусала̄нам̣ упаниссайата̄ самбхаватӣти а̄ха ‘‘на идам̣ са̄рато дат̣т̣хаббанти адхиппа̄йо’’ти. рӯпа̄вачара̄дикусала̄нанти рӯпа̄рӯпа̄вачаралокуттаракусала̄нам̣ уппа̄дийама̄насса рӯпа̄вачаракусаласса̄ти йоджана̄. рӯпа̄вачаракирийасса ча арӯпа̄вачаравипа̄ко упаниссайо катханти а̄ха ‘‘пуббе нивуттха̄дӣсу…пе… арахато’’ти. там̣ там̣ випа̄кам̣ паттхенто тасса тасса випа̄касса хетубхӯтам̣ кусалам̣ ниббаттетӣти випа̄ка̄нам̣ кусалӯпаниссайата̄ти а̄ха ‘‘чатубхӯмака̄…пе… упаниссайо’’ти. локийакусала̄нам̣ пана локуттаравипа̄ка̄ упаниссайо на хонтӣти дассенто ‘‘йадипӣ’’тиа̄дима̄ха. тенева хи ‘‘татха̄ тебхӯмакавипа̄ко’’ти тебхӯмакаггахан̣ам̣ катам̣. таттха тена̄ти ана̄га̄мина̄. танти арахаттапхалам̣. тасма̄ти адит̣т̣хапуббатта̄. та̄ни вийа̄ти сота̄паттипхала̄ни вийа. тесанти путхуджджана̄дӣнам̣. имасса̄ти ана̄га̄мино. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ путхуджджана̄дӣнам̣ санта̄не джха̄на̄дӣнам̣ сота̄паттипхала̄дӣнам̣ на упаниссайапаччайо анупаладдхапуббатта̄, евам̣ ана̄га̄мино джха̄на̄дӣнам̣ аггапхалам̣ упаниссайапаччайо адит̣т̣хапуббатта̄. тена̄ха ‘‘упаладдхапуббасадисамева хи ана̄гатампи упаниссайо’’ти. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана хет̣т̣химапхала̄нам̣ кусалӯпаниссайата̄ вутта̄ ева.

йатха̄ випа̄ка̄ кусала̄нам̣, евам̣ кирийа̄пи тесам̣ упаниссайо хотӣти там̣ найам̣ дассетум̣ ‘‘кирийам̣ аттхапат̣исамбхида̄ди’’нтиа̄ди вуттам̣. йонисоманасика̄ре ваттаббамева наттхӣти чатубхӯмакакусалассапи йонисоманасика̄ро упаниссайо хотӣти еттха ваттаббамева наттхи, тадаттхам̣ йонисоманасика̄рам̣ паваттентасса̄ти аттхо. танти йонисоманасика̄рам̣. акусаласса ча чатубхӯмакавипа̄касса упаниссайо йонисоманасика̄роти йоджана̄. евам̣ кирийассапӣти йатха̄ кусаласса йонисоманасика̄расса васена упаниссайо вутто, евам̣ кирийассапи йонисоманасика̄расса васена йоджетаббанти аттхо. со хи там̣ упанисса̄йа ра̄га̄диуппа̄дане акусаласса вуттанайена кусала̄кусалӯпаниссайабха̄вамукхена чатубхӯмакавипа̄касса упаниссайо хотийева. йади кирийасан̇кха̄то…пе… хотийева, атха касма̄ пакатӯпаниссайавибхаджане кирийа̄ на гахита̄, утубходжанасена̄сана̄нийева гахита̄нӣти а̄ха ‘‘невавипа̄канавипа̄кадхаммадхаммесу…пе… найадассанаматтамева̄’’ти. евама̄диканти а̄ди-саддена ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ сахаджа̄то абйа̄като дхаммо уппаджджати на упаниссайапаччайа̄’’ти евама̄дикам̣ сан̇ган̣ха̄ти. упаниссайапарийа̄йо упанисасаддоти катва̄ вуттам̣ ‘‘вин̃н̃а̄н̣ӯпанисам̣ на̄марӯпам̣, на̄марӯпӯпанисан̃ча сал̣а̄йатанантиа̄дикена̄’’ти. еттха хи вин̃н̃а̄н̣асса на̄марӯпа̄нам̣ пхассарӯпа̄дӣнам̣ чаккха̄йатана̄дӣнан̃ча упаниссайабха̄во вуттоти.

упаниссайапаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. пуреджа̄тапаччайаниддесаван̣н̣ана̄

10. дасситамева найадассанавасена̄ти йоджана̄. йади дасситамева, касма̄ вуттам̣ ‘‘са̄васесавасена десана̄ ката̄’’ти а̄ха ‘‘сарӯпена адасситатта̄’’ти. ‘‘йам̣ йам̣ дхаммам̣ пуреджа̄там̣ а̄раббха йе йе дхамма̄ уппаджджанти читтачетасика̄ дхамма̄, те те дхамма̄ тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ пуреджа̄тапаччайена паччайо’’ти евам̣ сарӯпена па̄л̣ийам̣ адасситатта̄. иддхивидха̄бхин̃н̃а̄йа ча̄ти ча-саддена чутӯпапа̄тан̃а̄н̣ассапи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. тассапи хи рӯпадхамма̄рамман̣ака̄ле ат̣т̣ха̄расасу йам̣ кин̃чи а̄рамман̣апуреджа̄там̣ хоти паччуппанна̄рамман̣атта̄. ‘‘чавама̄не упападжджама̄не’’ти хи вуттам̣. диббачаккхудиббасотан̃а̄н̣есу ча ваттаббамева наттхи.

итарассапи абха̄ва̄ти а̄рамман̣апуреджа̄тассапи абха̄ва̄ аггахан̣ам̣ пат̣исандхибха̄виноти йоджана̄. сатипи кассачи пат̣исандхибха̄вино а̄рамман̣апуреджа̄те вибхӯтам̣ пана катва̄ а̄рамман̣акаран̣а̄бха̄вато авиджджама̄насадисанти катва̄ вуттам̣ ‘‘итарассапи абха̄ва̄’’ти. тенева̄ха ‘‘пат̣исандхийа̄ вийа апарибйаттасса а̄рамман̣асса а̄рамман̣аматтабха̄вато’’ти. сантӣран̣абха̄вино мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄пи екантенева пуреджа̄тапаччайо рӯпа̄дӣни пан̃ча̄рамман̣а̄нӣти йоджана̄. еттха ча ‘‘манодха̄тӯнан̃ча̄’’тиа̄ди ‘‘тада̄рамман̣абха̄вино’’ти падасса пурато ваттаббо, уппат̣ипа̄т̣ийа̄ ликхитам̣.

пуреджа̄тапаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

11. паччха̄джа̄тапаччайаниддесаван̣н̣ана̄

11. ниравасесадасситапуреджа̄тадассанавасена̄ти ‘‘чатусамут̣т̣ха̄никатисамут̣т̣ха̄никарӯпака̄йасса̄’’ти евам̣ ниравасесато дасситасса пуреджа̄тасса паччайуппаннасса дассанавасена. паччайа̄ хи идха ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаравипа̄ка̄, тесу ка̄ма̄вачаравипа̄ко ча чатусамут̣т̣ха̄никарӯпака̄йасса паччайо, на итаро. тенева̄ха ‘‘рӯпа̄вачаравипа̄ко пана а̄ха̄расамут̣т̣ха̄насса на хотӣ’’ти, тасма̄ ‘‘тассева̄’’ти вуттепи йатха̄рахаматтхо ведитаббо.

паччха̄джа̄тапаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

12. а̄севанапаччайаниддесаван̣н̣ана̄

12. пака̄рехи гун̣итам̣ пагун̣ам̣, бахуккхаттум̣ паваттийа̄ бха̄витанти аттхо. атисайена пагун̣ам̣ пагун̣атарам̣, татойева балаватарам̣. тасса бха̄во, тена пагун̣атарабалаватарабха̄вена висит̣т̣хам̣ висесаппаттам̣. сва̄йам̣ висесо випа̄ке наттхӣти а̄ха ‘‘етена випа̄ка̄бйа̄катато висесетӣ’’ти.

а̄севанапаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

13. каммапаччайаниддесаван̣н̣ана̄

13. евам̣сабха̄ва̄ти каммапаччайена упака̄ракасабха̄ва̄. саматтхата̄ти а̄нубха̄во. тасса̄ти випа̄каккхандхакат̣атта̄рӯпасан̇кха̄тасса пхаласса. каммапаччайабха̄во вуттоти каммапаччайена паччайабха̄во вутто. екавока̄ре рӯпампӣти екавока̄репи рӯпам̣ на джанети, пагева чатувока̄рети аттхо.

каммапаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

14. випа̄капаччайаниддесаван̣н̣ана̄

14. йатха̄ хи рӯпабхаве сан̃н̃ӣнам̣ там̣ниббаттитапун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ренева рӯпуппатти, евам̣ асан̃н̃ӣнампӣти таттха ка̄ма̄вачаракаммуна̄ йатха̄ випа̄ка̄нурӯпа̄нам̣ паччайо хонто кесан̃чийева хоти, на саббесам̣, каттхачийева хоти, на саббаттха, на евам̣ випа̄ка̄нанти а̄ха ‘‘екантена̄’’ти. тесам̣ васена̄ти тесам̣ випа̄капаччайала̄бхӣнам̣ випа̄каккхандха̄нам̣ васена. на хӣтиа̄дина̄ ‘‘екантена̄’’ти вуттаматтхам̣ бйатирекато вибха̄вети. бхӯмидвайавипа̄коти ка̄ма̄вачарарӯпа̄вачаравипа̄ко а̄руппе рӯпасса на хи паччайоти йоджана̄.

випа̄капаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

15. а̄ха̄рапаччайаниддесаван̣н̣ана̄

15. кевала̄йа оджа̄йа аджджхохаран̣асса абха̄ва̄ ‘‘аситапӣта̄диваттхӯхи саха аджджхохаритова̄’’ти вуттам̣. кха̄данӣйабходжанӣйаппабхеде асите та̄ва кабал̣ӣка̄рата̄ хоту, па̄табба̄дике пана катханти а̄ха ‘‘па̄табба…пе… хонтӣ’’ти. йебхуййавасена ва̄ евам̣ вуттанти ведитаббам̣.

анупа̄лакоти упаттхамбхако. читтасамут̣т̣ха̄насса ка̄йасса а̄ха̄рапаччайабха̄во кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расса вича̄ретва̄ гахетаббо. касма̄ти че? еттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄дина̄. сати хи паччайабха̄ве ‘‘читтасамут̣т̣ха̄но кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро читтасамут̣т̣ха̄насса ка̄йасса а̄ха̄рапаччайена паччайо’’тиа̄ди ваттаббам̣ сийа̄, на пана вуттам̣, ночиттасамут̣т̣ха̄насса пана вуттам̣. тена̄ха ‘‘тивидхопи…пе… вутто’’ти.

а̄ха̄рапаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

16. индрийапаччайаниддесаван̣н̣ана̄

16. ‘‘миссакатта̄’’ти идам̣ индрийата̄йа рӯпа̄рӯпаджӣвитиндрийа̄нам̣ екаджджхам̣ катва̄ деситатам̣ сандха̄йа вуттам̣, тасма̄ миссакатта̄ти рӯпаджӣвитиндрийамиссакатта̄ти аттхо. джӣвитиндрийанти арӯпаджӣвитиндрийам̣. на саббена саббам̣ ваджджитаббанти йатха̄ пан̃ха̄пуччхаке арӯпаджӣвитиндрийам̣ миссакатта̄ на гахитам̣, на евамидха арӯпаджӣвитиндрийам̣ аггахитанти аттхо.

арӯпа̄нам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ паччайантара̄пеккха̄ни а̄ваджджана̄рамман̣а̄диан̃н̃апаччайаса̄пеккха̄ни индрийапаччайа̄ сийум̣ чаккха̄дӣнам̣ рӯпа̄рӯпа̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ када̄чипи авиниббхуттабха̄васса абха̄вато, паччайантарасамодха̄на̄пеккхата̄йа ча. йо пана нирапеккхоти йатха̄ чаккха̄дӣни паччайантаресу са̄пеккха̄ни, евам̣ са̄пеккхо ахутва̄ йо таттха нирапеккхо индрийапаччайо хоти авиниббхуттадхамма̄нам̣ йатха̄ дувидхампи джӣвитиндрийам̣, со аттано…пе… наттхӣти йоджана̄. авиниббхутта̄нам̣ тесампи лин̇га̄дӣнам̣ сийум̣ виниббхутта̄нам̣ паччайуппанна̄нам̣ индрийапаччайата̄бха̄васса адит̣т̣хатта̄. нану чаккха̄дӣнам̣ виниббхутта̄нам̣ индрийапаччайабха̄во дит̣т̣хоти? саччам̣ дит̣т̣хо, на пана со сама̄наджа̄тийа̄ти дассенто ‘‘на хӣ’’тиа̄дима̄ха. сати чеванти евам̣ вуттаппака̄ре сама̄наджа̄тийам̣йева авиниббхуттасса индрийапаччайабха̄ве сати иттхипурисиндрийехи саддхим̣. сахайоге хи идам̣ каран̣авачанам̣. йадипи иттхипурисиндрийа̄ни лин̇га̄дӣнам̣ калала̄дика̄ле индрийапаччайатам̣ на пхареййум̣ тесам̣ тада̄ абха̄вато. йе пана рӯпадхамма̄ тада̄ санти, техи авиниббхутта̄ва, тесам̣ касма̄ на пхарантӣти а̄ха ‘‘ан̃н̃есам̣ пана̄’’тиа̄ди. абӣджабха̄вато анимиттабха̄вато. таданурӯпа̄нанти калала̄диаваттха̄нурӯпа̄нам̣ аттхитам̣ иччханти, йато ‘‘иттхӣ, пурисо’’ти пакативибха̄го вин̃н̃а̄йатӣти тесам̣ адхиппа̄йо.

кусаладжа̄тийанти ниддха̄ран̣е бхуммам̣. йе пана ‘‘кусаладжа̄тика’’нти пат̣ханти, тесам̣ паччаттекавачанам̣. висум̣ екаджа̄ти ва̄ бхӯми ва̄ на хоти тадекадесабха̄вато. хетуа̄дӣсупӣти а̄ди-саддена ‘‘акусала̄ха̄ресупи есева найо’’ти евама̄дикам̣ сан̇ган̣ха̄ти. еса найоти йва̄йам̣ ‘‘бхӯмивасена вуттесӯ’’тиа̄дина̄ арӯпе алаббхама̄насса индрийапаччайасса ат̣т̣хапане аттханайо вутто, еса найо йоджетабботи. татха̄ апарийа̄паннакусалахету, татха̄ акусалахетӯти еттха̄пи пат̣хама̄парийа̄паннакусалахету доманассасахагата̄кусалахету ча висум̣ екаджа̄ти бхӯми ва̄ на хонтӣти а̄руппе алаббхама̄на̄пи висум̣ на т̣хапита̄ти йоджетаббо. еса найо ‘‘акусала̄ха̄ресупи есева найо’’ти евама̄дӣсу.

сати сахаджа̄тапаччайатте уппа̄даккхан̣епи индрийапаччайата̄ сийа̄ти катва̄ вуттам̣ ‘‘сахаджа̄тапаччайатта̄бха̄вам̣ сандха̄йа̄’’ти. вуттан̃хи ‘‘уппаджджама̄но саха уппаджджама̄набха̄вена упака̄рако дхаммо сахаджа̄тапаччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. ат̣т̣ха. паччайуддесаван̣н̣ана̄). тасса пана сахаджа̄тапаччайатта̄бха̄во йадипи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘сахаджа̄тапаччайата̄ пана тасса наттхӣ’’ти сарӯпенева дассито, татха̄пи там̣ анануджа̄нанто ‘‘уппа̄да…пе… нива̄рету’’нти ватва̄ ‘‘ваккхатӣ’’тиа̄дина̄ таматтхам̣ саматтхети. каммапаччайасадисанти хи етена тасса уппа̄даккхан̣е паччайабха̄во пака̄сито. паваттеча̄ти ча-саддена пат̣исандхийан̃ча кат̣атта̄рӯпасса рӯпаджӣвитиндрийато ан̃н̃о индрийапаччайо на хи аттхӣти йоджана̄. пат̣иччава̄ра̄дайо сампайуттава̄рапарийоса̄на̄ чха ва̄ра̄ уппа̄даккхан̣амева гахетва̄ паватта̄ ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо уппаджджати хетупаччайа̄’’тиа̄дина̄, на т̣хитиккхан̣анти адхиппа̄йо. еван̃ча катва̄ти уппа̄даккхан̣амева гахетва̄ паваттатта̄. етесӯти йатха̄вуттесу чхасу ва̄ресу. кечи пана ‘‘рӯпаджӣвитиндрийасса анупа̄ланам̣ уппа̄даккхан̣е на па̄кат̣ам̣ балаван̃ча йатха̄ т̣хитиккхан̣е паччха̄джа̄та̄дипаччайала̄бхато тхирабха̄ваппаттийа̄сса там̣ па̄кат̣ам̣ балаван̃ча, тасма̄ ‘т̣хитиккхан̣е’ти вутта’’нти ваданти.

индрийапаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

17. джха̄напаччайаниддесаван̣н̣ана̄

17. соманассадоманассасан̇кха̄та̄нӣти соманассадоманассапарийа̄йена вутта̄ни, джха̄нан̇габха̄вависесанато ва̄ соманассадоманассабхӯта̄нева сукхадуккха̄ни джха̄нан̇га̄ни, на итарасукхадуккха̄нӣти джха̄нан̇габхӯта̄нам̣йева сукхадуккха̄нам̣ джха̄нан̇габха̄вадассанаттхам̣ соманассадоманассаггахан̣ам̣ катам̣. ида̄ни йатха̄вуттамева ‘‘двипан̃чавин̃н̃а̄н̣есӯ’’тиа̄дина̄ виттха̄рато вибха̄вети, там̣ сувин̃н̃еййамева. тена̄ти висесанабхӯтена соманассадоманассаггахан̣ена.

абхинипа̄таматтатта̄ти а̄рамман̣акаран̣аматтабха̄вато. чинтана̄паваттийа̄ упаниджджха̄йанапаваттийа̄. йатха̄вуттенева ка̄ран̣ена̄ти ‘‘упаниджджха̄на̄ка̄расса абха̄вато’’ти етена ка̄ран̣ена. пуббетиа̄дито. чатта̄ри ан̇га̄ни ваджджита̄нӣти саттасу ан̇гесу дассийама̄несу чатта̄ри ан̇га̄ни ваджджита̄ни. ат̣т̣хакатха̄ хеса̄ти лесена апака̄сетаббата̄йа ка̄ран̣ама̄ха. тӣсупи екамева ваттаббам̣ сийа̄, там̣сама̄налаккхан̣ата̄йа итаресам̣ тин̣н̣ампи гахан̣ам̣ хотӣти. тин̣н̣ам̣ пана вачанена̄ти упеккха̄сукхадуккха̄нам̣ аджха̄нан̇гата̄дассанаттхена вачанена. тато упеккха̄дито ан̃н̃асса дхаммасса читтекаггата̄йа джха̄нан̇ганти уддхат̣абха̄во а̄паджджати аджха̄нан̇гесу аггахитатта̄. йатха̄вуттака̄ран̣атоти ‘‘упаниджджха̄на̄ка̄расса абха̄вато’’ти вуттака̄ран̣ато ан̃н̃ена ка̄ран̣ена ануддхат̣абха̄во ва̄ а̄паджджати анупаниджджха̄йанасабха̄вехи саддхим̣ аггахитатта̄ упаниджджха̄йана̄ка̄рабха̄вато ан̃н̃енева ка̄ран̣ена читтекаггата̄йа па̄л̣ийам̣ ануддхат̣абха̄во а̄паджджати. там̣досапарихаран̣аттханти йатха̄вуттадосавинимочанаттхам̣.

йе пана̄тиа̄ди падака̄раматтадассанам̣. соманасса̄дӣхӣти соманассадоманассаджха̄нан̇гупеккха̄хи. авибхӯтабха̄во упеккханам̣. упеккха̄ хи авибхӯтакичча̄ вутта̄. сама̄на̄нам̣ кесам̣? сукха̄дӣнам̣, кехи? соманасса̄дӣхи, катхам̣? сукха…пе… йуттата̄ти йоджана̄. на читтекаггата̄йа̄ти сукха̄дӣхи, тадан̃н̃ехи абхиниропана̄дӣхи ча аниндрийакиччата̄йа ча анупаниджджха̄йанакиччата̄йа ча асама̄ната̄йа пан̃чавин̃н̃а̄н̣есу читтекаггата̄йа джха̄нан̇ганти ануддхат̣абха̄ве ка̄ран̣ам̣ на ваттаббанти. са̄ти читтекаггата̄. еттха̄ти ‘‘упеккха̄сукхадуккха̄нӣ’’ти етасмим̣ ат̣т̣хакатха̄вачане на гахита̄. вичикиччха̄йуттаманодха̄туа̄дӣсӯти вичикиччха̄сампайуттачитте манодха̄туйа̄ сампат̣иччхана̄дӣсу ча. тасса̄пи читтекаггата̄йапи.

джха̄напаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

18. маггапаччайаниддесаван̣н̣ана̄

18. дувидхампи сан̇каппанти самма̄сан̇каппо миччха̄сан̇каппоти ча евам̣ анаваджджаса̄ваджджабхедена дувидхампи. вӣрийам̣ сама̄дхинти еттха̄пи есева найо. сан̇ган̣хитва̄ витакка̄дибха̄васа̄ман̃н̃ена саха гахетва̄, екекамева катва̄ гахетва̄ти аттхо. техи миччха̄ва̄ча̄камманта̄джӣвехи. идха̄ти имасмим̣ маггапаччайаниддесе лаббхама̄на̄ни ча маггапаччайабха̄вато, ча-саддена алаббхама̄на̄ни ча маггапаччайатта̄бха̄ва̄. йади евам̣ касма̄ вутта̄нӣти а̄ха ‘‘магган̇гавачанаса̄ман̃н̃ена̄’’ти. евам̣ парийа̄йаниддесо идха киматтхийоти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘еван̃хи суттавоха̄ропи дассито хотӣ’’ти. евам̣ пана дассентена̄ти параматтхато амагган̇га̄нипи сутте магган̇гавоха̄расиддхийа̄ идха магган̇гехи саха дассентена. уддхаритва̄ти падуддха̄рам̣ катва̄. ида̄ни миччха̄ва̄ча̄дӣхи саддхим̣ два̄дасан̇га̄ни на дассетабба̄ни, касма̄ти чети а̄ха ‘‘на хи па̄л̣ийам̣…пе… ваттаббо’’ти. таппат̣ипаккхабха̄ватойева миччха̄магган̇га̄ни, на миччха̄дит̣т̣хиа̄дайо вийа сабха̄ватоти адхиппа̄йо.

парийа̄йаниппарийа̄йамагган̇гадассанаттхепи аттхавачане евам̣ на ваттаббамева̄ти дассенто ‘‘парийа̄йа…пе… адхикаран̣а̄нӣ’’ти а̄ха. тассаттхо – йатха̄ ‘‘ан̃н̃абха̄гийасса адхикаран̣асса̄’’ти еттха па̄л̣игатаадхикаран̣асаддапатирӯпако ан̃н̃о адхикаран̣асаддо па̄л̣игататадан̃н̃аса̄дха̄ран̣ата̄йа убхайападаттхо уддхат̣о ‘‘адхикаран̣ам̣ на̄ма чатта̄ри адхикаран̣а̄нӣ’’ти, евамидха̄пи ниппарийа̄йам̣ итаран̃ча магган̇гам̣ дассетука̄мена па̄л̣игататадан̃н̃аса̄дха̄ран̣о магган̇гасаддо уддхаритаббо сийа̄, татха̄ на катанти. тасма̄ти йасма̄ па̄л̣игатойева магган̇гасаддо уддхат̣о, на тадан̃н̃аса̄дха̄ран̣о, на ча аттхуддха̄рамукхена адхиппетаттхо нийамито, тасма̄. тесӯти ахетукачиттуппа̄десу. ‘‘самма̄дит̣т̣хи…пе… сама̄дхайо’’ти еттха сан̇каппава̄йа̄масама̄дхайо самма̄миччха̄саддехи висесетва̄ вутта̄ти а̄ха ‘‘самма̄дит̣т̣хиа̄дайо йатха̄вутта̄ сантӣ’’ти. сан̇каппава̄йа̄масама̄дхиппатта̄ пана таттха кечи сантийева̄ти. атха ва̄ самма̄дит̣т̣хиа̄дайоти вуттаппака̄ре самма̄дит̣т̣хиа̄дике анавасесе сандха̄йа вуттам̣. тена̄ха ‘‘йатха̄вутта̄’’ти. уппаттит̣т̣ха̄нанийаманаттхатта̄ на висесанаттхатта̄ти адхиппа̄йо.

маггапаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

20. виппайуттапаччайаниддесаван̣н̣ана̄

20. сампайога̄сан̇ка̄ваттхубхӯтоти сампайога̄сан̇ка̄йа адхит̣т̣ха̄набхӯто. тена̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘арӯпино хи кхандха̄ чаккха̄дӣнам̣ ваттхӯнам̣ аббхантарато никкхаманта̄ вийа уппаджджантӣ’’ти.

виппайуттапаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

21. аттхипаччайаниддесаван̣н̣ана̄

21. йасмим̣ сати йам̣ хоти, асати ча на хоти, со тасса паччайоти йадидам̣ сама̄сато паччайалаккхан̣ам̣ йам̣ сандха̄йа сутте вуттам̣ ‘‘имасмим̣ сати идам̣ хоти, имасмим̣ асати идам̣ на хотӣ’’ти, тайидам̣ аттхипаччайе йоджетва̄ дассенто ‘‘йо хӣ’’тиа̄дим̣ ватва̄ айан̃ча найо нибба̄не на лаббхати, тасма̄ нибба̄нам̣ аттхипаччайабха̄вена на уддхат̣анти дассетум̣ ‘‘нибба̄нан̃ча…пе… упака̄ракам̣ хотӣ’’ти а̄ха. тена паччайадхамма̄нам̣ паччайабха̄во висесато бйатирекамукхена па̄кат̣о хотӣти дассети. наттхибха̄вопака̄раката̄вируддхоти наттхипаччайабха̄вавируддхо. вигата̄вигатапаччайа̄ вийа хи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ уджупаччанӣкабха̄вена т̣хита̄ наттхиаттхипаччайа̄. на нибба̄нам̣ аттхипаччайо наттхибха̄вопака̄раката̄авиродхато. йе хи аттхипаччайадхамма̄, те наттхибха̄вопака̄раката̄вируддха̄ ева дит̣т̣ха̄ти адхиппа̄йо.

сати ча уппаннаттети самбандхо. йесам̣ паччайа̄ хонти а̄ха̄риндрийа̄ти йоджана̄. екатоти саха. сахаджа̄та̄дипаччайатта̄бха̄ватоти сахаджа̄тапуреджа̄тапаччха̄джа̄тапаччайатта̄бха̄вато. тадабха̄воти сахаджа̄та̄дипаччайатта̄бха̄во. етесанти аттхипаччайата̄васена паваттама̄на̄нам̣ а̄ха̄риндрийа̄нам̣. дхаммасабха̄вавасена̄ти дхаммата̄васена. дхаммата̄ хеса̄, йадидам̣ паччайуппаннехи саха пуретарам̣ паччха̄ ча лаббхама̄на̄ а̄ха̄риндрийа̄ тесам̣ аттхипаччайа̄ хонти, на сахаджа̄та̄дипаччайа̄ти. йатха̄ ва̄ чаккха̄дидва̄ра̄нам̣ рӯпа̄диа̄рамман̣а̄нам̣ сатипи нийатавуттита̄йа два̄ра̄рамман̣ато вин̃н̃а̄н̣асса чхаббидхабха̄ве а̄рамман̣амана̄маситва̄, два̄рато два̄рамана̄маситва̄ а̄рамман̣ато чхаббидхата̄ вуччати, евамидха̄пи а̄ха̄риндрийа̄нам̣ паччайуппаннехи сатипи сахаджа̄та̄дибха̄ве арӯпаккхандха̄дивасена сахаджа̄та̄дибхедабхиннасса аттхипаччайасса дасситатта̄ пан̃ха̄ва̄ре а̄ха̄риндрийа̄нам̣ васена а̄гате чатуттхапан̃чамакот̣т̣ха̄сабхӯте аттхипаччайависесе сахаджа̄та̄дибхедам̣ а̄маситум̣ на лаббхатӣти дассетум̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘а̄ха̄ро индрийан̃ча сахаджа̄та̄дибхедам̣ на лабхатӣ’’ти вуттам̣, на пана а̄ха̄риндрийесу сахаджа̄та̄дибха̄васса абха̄вато. евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо.

аттхипаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

22-23-24. наттхивигатаавигатапаччайаниддесаван̣н̣ана̄

22-23. еттха̄ти наттхипаччайе. на̄нанти на̄наттам̣. етена̄ти анантарапаччайато наттхипаччайасса висесаматтадӣпанена ‘‘паччайалаккхан̣амева хеттха на̄на’’нти имина̄ вачанена. аттхоти дхаммо. бйан̃джанасан̇гахитети ‘‘наттхипаччайо вигатапаччайо’’ти евама̄дибйан̃джанена сан̇гахите. паччайалаккхан̣аматтети еттха паваттиока̄сада̄нена упака̄рака̄ арӯпадхамма̄, вигатабха̄вена упака̄рака̄ти евама̄дике паччайа̄нам̣ лаккхан̣аматте.

наттхивигатаавигатапаччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

паччайаниддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

паччайаниддесапакин̣н̣акавиниччхайакатха̄ван̣н̣ана̄

а̄димапа̄т̣хоти пуримапа̄т̣хо. татха̄ ча сатӣти досассапи саттарасахи паччайехи паччайабха̄ве сати. адхипатипаччайабха̄вописса анун̃н̃а̄то хотӣти а̄ха ‘‘досассапи гарукаран̣ам̣ па̄л̣ийам̣ ваттаббам̣ сийа̄’’ти. ‘‘сеса̄на’’нти вачаненева нива̄ритоти када̄чи а̄сан̇кеййа̄ти там̣ниваттанаттхама̄ха ‘‘на ча сеса̄на’’нтиа̄ди. пуреджа̄та̄дӣхӣти пуреджа̄такамма̄ха̄раджха̄ниндрийамаггавипа̄капаччайехи. таннива̄ран̣аттханти тасса йатха̄вуттадосасса нива̄ран̣аттхам̣. висун̃ча аггахетва̄ти лобхамоха̄ випа̄капаччайа̄пи на хонти, татха̄ досоти евам̣ висун̃ча аггахетва̄. пхот̣т̣хабба̄йатанам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ а̄рамман̣а̄дипаччайо хонтам̣йева патхавӣа̄дисабха̄ватта̄ аттана̄ сахаджа̄та̄нам̣ сахаджа̄та̄дипаччайа̄ хонтийева̄ти вуттам̣ ‘‘пхот̣т̣хабба̄йатанасса сахаджа̄та̄дипаччайабха̄вам̣ дассетӣ’’ти. ‘‘саббадхамма̄на’’нти ‘‘саббе дхамма̄ мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйа̄ там̣сампайуттака̄нан̃ча дхамма̄нам̣ а̄рамман̣апаччайена паччайо’’ти еттха вутте саббадхамме сандха̄йа̄ха ‘‘саббадхамма̄нам̣ йатха̄йогам̣ хета̄дипаччайабха̄вам̣ дассетӣ’’ти. на хи етам̣…пе… бха̄вадассанам̣, атха кхо екадхаммасса анекапаччайабха̄вадассанам̣, тасма̄ ‘‘етена пхот̣т̣хабба̄йатанасса̄’’тиа̄ди вуттанти адхиппа̄йо. рӯпа̄дӣнанти рӯпа̄йатана̄дӣнам̣.

бхеда̄ти висеса̄. бхедам̣ ана̄маситва̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄туа̄дивисесам̣ аггахетва̄. те ева̄ти йатха̄вуттависеса̄нам̣ са̄ман̃н̃абхӯте кхандхе ева. йам̣ сандха̄йа ‘‘евам̣ на сакка̄ ватту’’нти вуттам̣, там̣ вибха̄ветум̣ ‘‘на хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. пат̣т̣ха̄насам̣ван̣н̣ана̄ хеса̄ти етена сутте вуттапарийа̄йамаггабха̄венеттха на сакка̄ миччха̄ва̄ча̄дӣнам̣ маггапаччайам̣ ваттунти дассети. сесапаччайабха̄воти маггапаччайам̣ т̣хапетва̄ йатха̄вуттехи сесехи ат̣т̣ха̄расахи паччайехи паччайабха̄во. адхипатипаччайо на хотӣти а̄рамман̣а̄дхипатипаччайо на хоти. танти вичикиччхам̣. таттха̄ти йатха̄вуттесу ахирика̄дӣсу.

дасадха̄ паччайа̄ хонти, пуна татха̄ хадайаваттхунти идам̣ аттхаматтавачанам̣. па̄т̣хо пана ‘‘хадайаваттху тесан̃чева виппайуттасса ча васена дасадха̄ паччайо хотӣ’’ти ведитаббо. рӯпасаддагандхараса̄йатанаматтамева̄ти идам̣ рӯпа̄дӣнам̣ сахаджа̄тапаччайата̄йа вийа ниссайапаччайата̄йа ча абха̄вато, пуреджа̄тапаччайата̄йа ча бха̄вато вуттам̣. ета̄нӣти йатха̄вутта̄ни рӯпасаддагандхараса̄рамман̣а̄ни. сабба̄тиккантапаччайа̄пеккха̄ти ‘‘екадхаммасса анекапаччайабха̄вато’’ти етасмим̣ вича̄ре хетуа̄диатиккантапаччайа̄пеккха̄ етесам̣ рӯпа̄дӣнам̣ апуббата̄ наттхи, атха кхо а̄рамман̣аа̄рамман̣а̄дхипатиа̄рамман̣ӯпаниссайапаччайа̄пеккха̄. на хи рӯпа̄дӣни хетусахаджа̄та̄дхипатиа̄дивасена паччайа̄ хонтӣти. тасса̄ти рӯпаджӣвитиндрийасса пуреджа̄тапаччайабха̄вато апуббата̄, тасма̄ там̣ екӯнавӣсативидхо паччайо хотӣти вуттам̣ хоти. саттадха̄ паччайабха̄во йоджетаббо, на хи оджа̄ пуреджа̄тапаччайо на хотӣти.

аттхоти ва̄ хетуа̄дидхамма̄нам̣ сабха̄во ведитаббо. со хи аттано паччайуппаннехи аран̣ӣйато упагантаббато, н̃а̄н̣ена ва̄ н̃а̄таббато ‘‘аттхо’’ти вуччати. а̄ка̄роти тассева паваттиа̄ка̄ро, йена аттано паччайуппанна̄нам̣ паччайабха̄вам̣ упагаччхатӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. там̣ пана виппайуттам̣. ‘‘саттаха̄ка̄рехӣ’’ти пат̣ха̄насса ка̄ран̣ама̄ха ‘‘уккат̣т̣хапариччхедо хӣ’’тиа̄дина̄.

йам̣ каммапаччайо…пе… дат̣т̣хаббам̣ а̄севанакаммапаччайа̄нам̣ паччайуппаннасса анантарат̣т̣ха̄ната̄йа. сахаджа̄тампи хи анантарамева̄ти. кочи панеттха̄ти еттха етасмим̣ пакатӯпаниссайасамуда̄йе кочи тадекадесабхӯто каммасабха̄во пакатӯпаниссайоти аттхо. таттха̄ти ‘‘йадидам̣ а̄рамман̣апуреджа̄те панеттха индрийавиппайуттапаччайата̄ на лаббхатӣ’’ти вуттам̣, тасмим̣, тасмим̣ ва̄ а̄рамман̣апуреджа̄таггахан̣е. ваттхусса виппайуттапаччайата̄ лаббхатӣти на ваттабба̄. на хи а̄рамман̣абхӯтам̣ ваттху виппайуттапаччайо хоти, атха кхо ниссайабхӯтамева̄ти. ито уттарӣти еттха ‘‘ито’’ти идам̣ пачча̄масанам̣ пуреджа̄там̣ ва̄ сандха̄йа а̄рамман̣апуреджа̄там̣ ва̄. таттха пат̣хаманайам̣ апеккхитва̄ вуттам̣ ‘‘пуреджа̄тато паратопӣ’’ти. тена камма̄дипаччайесупи ваккхама̄несу лаббхама̄на̄лаббхама̄нам̣ ведитаббанти вуттам̣ хоти. дутийам̣ пана найам̣ анапеккхитва̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гатавасена вуттам̣ ‘‘ито ва̄ индрийавиппайуттато’’ти, аттана̄ вуттанайена пана ‘‘ниссайиндрийавиппайуттато ва̄’’ти. таттха ваттаббам̣ сайамева̄ха ‘‘а̄рамман̣а̄дхипатӣ’’тиа̄ди. камма̄дӣсу лаббхама̄на̄лаббхама̄нам̣ на ваккхати ‘‘ито уттарӣ’’тиа̄дина̄ пагева атидесасса кататта̄, тасма̄ пуримойева пуреджа̄татопӣти вуттааттхойева адхиппето.

‘‘маггапаччайатам̣ авиджахантова̄’’ти имина̄ ча маггапаччайо вуттоти ‘‘маггаваджджа̄нам̣ наванна’’нти вуттам̣ паччхимапа̄т̣хе, пуримапа̄т̣хе пана ‘‘маггапаччайатам̣ авиджахантова̄’’ти вуттатта̄ ева маггапаччайена саддхим̣ сахаджа̄та̄дипаччайа̄ гахетабба̄ти ‘‘дасанна’’нти вуттам̣. таттха паччхимапа̄т̣хе ‘‘ека̄дасаха̄ка̄рехӣ’’ти ваттаббам̣, пуримапа̄т̣хе ‘‘два̄дасахӣ’’ти.

саманантаранируддхата̄йа а̄рамман̣абха̄вена ча̄ти виджджама̄нампи висесамана̄маситва̄ кевалам̣ саманантаранируддхата̄йа а̄рамман̣абха̄вена, на ча саманантаранируддхата̄а̄рамман̣абха̄васа̄ман̃н̃ена̄ти аттхо. ‘‘имина̄ упа̄йена̄’’ти паччайасабха̄гата̄дассанена паччайависабха̄гата̄дассанена ча вуттам̣ пададвайам̣ екаджджхам̣ катва̄ падуддха̄ро катоти дассенто ‘‘хетуа̄дӣнам̣ сахаджа̄та̄нам̣…пе… йоджетабба̄’’ти а̄ха. хетуа̄рамман̣а̄дӣнам̣ сахаджа̄та̄сахаджа̄табха̄вена ан̃н̃аман̃н̃ависабха̄гата̄ти йоджана̄. евама̄дина̄ти а̄ди-саддена пуреджа̄та̄нам̣ чаккха̄дӣнам̣ рӯпа̄дӣнан̃ча пуреджа̄табха̄вена сабха̄гата̄, паваттийам̣ ваттхукхандха̄дӣнам̣ пуреджа̄тапаччха̄джа̄та̄нам̣ пуреджа̄тапаччха̄джа̄табха̄вена висабха̄гата̄ти евама̄дӣнампи сан̇гахо дат̣т̣хаббо. хетунахетуа̄дибха̄ватопи четтха йугал̣акато вин̃н̃а̄таббо виниччхайо. хетупаччайо хи хетубха̄вена паччайо, итаре тадан̃н̃абха̄вена. евамитаресупи йатха̄рахам̣ йугал̣акато ведитаббо.

убхайаппадха̄ната̄ти джананопаттхамбханаппадха̄ната̄. т̣ха̄нанти падасса аттхавачанам̣ ка̄ран̣абха̄воти вина̄пи бха̄вапаччайам̣ бха̄вапаччайасса аттхо н̃а̄йатӣти. упаниссайам̣ бхиндантена̄ти анантарӯпаниссайапакатӯпаниссайавибха̄гена вибхаджантена. тайопи упаниссайа̄ ваттабба̄ упаниссайавибха̄габха̄вато. упаниссайаггахан̣амева ка̄таббам̣ са̄ман̃н̃арӯпена. таттха̄ти евамават̣т̣хите анантарӯпаниссайапакатӯпаниссайоти бхинданам̣ вибха̄гакаран̣ам̣ йади пакатӯпаниссайасса рӯпа̄нам̣ паччайатта̄бха̄вадассанаттхам̣, нану а̄рамман̣ӯпаниссайаанантарӯпаниссайа̄пи рӯпа̄нам̣ паччайа̄ на хонтийева̄ти? саччам̣ на хонти, те пана дасситанайа̄ти тадекадесена итарампи дасситамева хотӣти имаматтхам̣ дассенто ‘‘а̄рамман̣ам̣…пе… дат̣т̣хабба’’нти а̄ха. там̣сама̄нагатикатта̄ти техи анантара̄дӣхи сама̄нагатикатта̄ арӯпа̄нам̣йева паччайабха̄вато. танти пуреджа̄тапаччайам̣. таттха̄ти анантара̄дӣсу пат̣хитва̄.

паччайаниддесапакин̣н̣акавиниччхайакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.