4. упа̄диннаттикаван̣н̣ана̄
51. адхипатидхаммойева локуттарадхаммесу на̄дхипатипаччайа̄ уппаджджатӣти а̄ха ‘‘на̄дхипатипаччайа̄ти сайам̣ адхипатибхӯтатта̄’’ти. нану адхипатидхаммопи а̄рамман̣а̄дхипативасена адхипатипаччайена уппаджджатӣти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘авирахита̄…пе… дассетӣ’’ти. авирахита̄рамман̣а̄дхипатӣсӯти локуттаре сандха̄йа̄ха. те хи нибба̄на̄рамман̣атта̄ евам̣ вуччати. пи-саддена ко пана ва̄до вирахита̄рамман̣а̄дхипатианеканта̄рамман̣а̄дхипатӣсӯти дассети.
72. анупа̄ланупаттхамбханавасена̄ти джӣвитиндрийам̣ вийа кат̣атта̄рӯпа̄нам̣ анупа̄ланавасена оджа̄ тассева каммаджака̄йасса упаттхамбханавасена паччайо хоти, на джанакавасена̄ти йоджана̄. етасмим̣ пана аттхе сатӣти каммаджакала̄пе оджа̄ тассева каммаджака̄йасса упаттхамбхакавасена паччайо хотӣти етасмим̣ аттхе лаббхама̄не. а̄ха̄рантипи ваттаббанти йатха̄ джӣвитиндрийавасена ‘‘упа̄диннупа̄да̄нийо дхаммо упа̄диннупа̄да̄нийасса дхаммасса аттхипаччайена паччайо’’ти вуттам̣, евам̣ йатха̄вуттаа̄ха̄рассапи васена ваттаббанти аттхо. еттха ча йасмим̣ кала̄пе каммаджа̄ оджа̄ када̄чи тассева упаттхамбханапаччайо хотӣти айаматтхо ат̣т̣хакатха̄йам̣ дассито. йади каммаджа̄ оджа̄ екам̣сато сакала̄парӯпӯпаттхамбханавасенева паваттати, татха̄ сати има̄йа па̄л̣ийа̄ виродхо сийа̄ти дассенто ‘‘йади ча…пе… хотӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ уддхаритва̄ таттха досам̣ вибха̄венто ‘‘евам̣ сатӣ’’ти а̄ха. таттха танти там̣ вачанам̣. анаджджхохат̣а̄йа аттано паччайато ниббатта̄йа, паччайо четтха каммам̣йева. тена̄ха ‘‘сасанта̄нагата̄йа упа̄динноджа̄йа̄’’ти.
айампи пан̃хо, на кевалам̣ пуббе вуттаа̄ха̄ройева̄ти адхиппа̄йо. уддхаритаббо сийа̄, на ча уддхат̣о. тасма̄ти етасса ‘‘ва̄до балаватаро’’ти етена самбандхо. касма̄ пана йатха̄вуттесу двӣсу пан̃хесу а̄ха̄ро на уддхат̣оти а̄ха ‘‘аджджхохат̣асса̄’’тиа̄ди. таттха дутийапан̃хоти дукамӯлаке дутийапан̃хоти йоджана̄. дутийапан̃хо ча на уддхат̣оти еттха̄пи ‘‘аджджхохат̣асса…пе… абха̄вато’’ти идам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. итарасса̄ти анаджджхохат̣асса. аджджхохат̣амева на анаджджхохат̣ам̣, йатха̄вуттоджанти адхиппа̄йо. ‘‘балаватаро’’ти ватва̄ тасса балаватарабха̄вам̣ дассенто ‘‘на хӣ’’тиа̄дима̄ха. катипайа̄лопе аджджхохаритва̄ васитва̄ т̣хитасса вийа аджджхохат̣аматта̄хи ман̣д̣ӯка̄дӣхи аджджхоха̄ракасса сарӣре висеса̄дха̄нам̣ ведитаббам̣.
идха вуттехӣти имасмим̣ упа̄диннаттике вуттехи. екамӯлакадукатика̄васа̄напан̃хависсаджджанехӣти екападамӯлакехи дука̄васа̄нехи тика̄васа̄нехи ча пан̃хависсаджджанехи. те пана ‘‘анупа̄диннупа̄да̄нийо дхаммо упа̄диннупа̄да̄нийасса анупа̄диннупа̄да̄нийасса ча дхаммасса аттхипаччайена паччайо, анупа̄диннаанупа̄да̄нийо дхаммо упа̄диннупа̄да̄нийасса анупа̄диннупа̄да̄нийасса анупа̄диннаанупа̄да̄нийасса ча дхаммасса аттхипаччайена паччайо’’ти евам̣ ведитаббо. идха̄ти имасмим̣ упа̄диннаттике. дутийадука̄васа̄не вийа̄ти дутийадука̄васа̄не пан̃хависсаджджане вийа, ‘‘анупа̄диннупа̄да̄нийо дхаммо упа̄диннупа̄да̄нийасса анупа̄диннупа̄да̄нийасса ча дхаммасса аттхипаччайена паччайо, сахаджа̄там̣ паччха̄джа̄та’’нти етасса виссаджджане вийа̄ти аттхо. айан̃ча аттхо татийападамӯлакесу дукатика̄васа̄напан̃хесупи лаббхатева. йади пана те пан̃ха̄ кусалаттикепи лаббханти, атха касма̄ таттха на уддхат̣а̄ти а̄ха ‘‘сукха̄вабодханаттхам̣ пана таттха сахаджа̄тавасенева виссаджджанам̣ ката’’нти. сахаджа̄тавасенева̄ти сахаджа̄тааттхипаччайавасенева. екамӯлакадука̄васа̄на̄ти ‘‘кусало дхаммо кусаласса ча абйа̄катасса ча̄’’ти евам̣пака̄ра̄ пан̃ха̄. таттха кусалаттике уддхат̣а̄. идха пана имасмим̣ упа̄диннаттике. етехи йатха̄вуттехи виссаджджанехи. еко дхаммоти еко ведана̄дико паччайадхаммо. анекехӣти сахаджа̄тапаччха̄джа̄та̄дӣхи анекехи аттхипаччайависесехи. анекесам̣ дхамма̄нанти анекесам̣ паччайуппаннадхамма̄нам̣. еко аттхипаччайоти идам̣ аттхипаччайата̄са̄ман̃н̃ато вуттам̣.
ида̄ни йатха̄вуттам̣ авуттан̃ча аттхипаччайе лаббхама̄нам̣ висесам̣ виттха̄рато дассенто ‘‘еко хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха екоти аттхипаччайависесесу еко. екасса̄ти та̄дисассева екасса. ан̃н̃атха̄ хи еко дхаммо екасса дхаммасса паччайо на̄ма наттхи. екенева̄ти сахаджа̄тааттхипаччайенева йатха̄ оккантиккхан̣е ваттху. тан̃хи аттана̄ сахаджа̄тасса на̄масса сахаджа̄тааттхипаччайенева паччайо хоти, на пуреджа̄та̄дина̄. еко сахаджа̄таарӯпаккхандхо анекесам̣ аттана̄ сахаджа̄та̄нам̣ арӯпаккхандха̄нам̣ екена сахаджа̄тааттхипаччайена, анекехи сахаджа̄тапаччха̄джа̄тааттхипаччайехи йатха̄ккамам̣ аттана̄ сахаджа̄та̄нам̣ читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄нам̣ пуреджа̄та̄нам̣ тесамут̣т̣ха̄никарӯпа̄нам̣. анеко пуреджа̄таваттхурӯпан̃чева сахаджа̄таарӯпаккхандха̄ ча екасса арӯпаккхандхасса йатха̄ккамам̣ пуреджа̄тасахаджа̄тааттхипаччайехи. анеко арӯпадхаммо анекесам̣ сахаджа̄таарӯпадхамма̄нам̣ пуреджа̄тарӯпадхамма̄нан̃ча сахаджа̄тапаччха̄джа̄тааттхипаччайехи. анеко ва̄ а̄ха̄риндрийаппака̄ро анекесам̣ рӯпадхамма̄нам̣ йатха̄рахам̣ сахаджа̄тапуреджа̄тапаччха̄джа̄та̄ха̄риндрийавасена аттхипаччайена паччайо хоти. евам̣ паччайуппанна̄нам̣ асама̄наттепи айаматтхо самбхавати, сама̄натте пана ваттаббамева наттхи. тена̄ха ‘‘сама̄натте паччайуппаннадхамма̄на’’нти. сахаджа̄там̣ пуреджа̄тенева саха аттхипаччайо хотӣти сахаджа̄тааттхипаччайадхаммо пуреджа̄тааттхипаччайадхаммена сахева аттхипаччайо хоти. йатха̄ ваттхуна̄ пуреджа̄тааттхипаччайам̣ лабханта̄ ева кусала̄дидхамма̄ сахаджа̄та̄нам̣ кхандха̄нам̣ читтасамут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ сахаджа̄тааттхипаччайо хонти, татха̄ те пуреджа̄тасса ка̄йасса паччха̄джа̄тапаччайопи хонтийева. тена̄ха ‘‘паччха̄джа̄тена ча̄’’ти. аттхипаччайо хотӣти самбандхо. айам̣ сахаджа̄тапаччха̄джа̄та̄нам̣ аттхипаччайабха̄во паччайадхамма̄нам̣ абхеде ева иччхито, на бхеде. тена̄ха ‘‘анан̃н̃адхамматтена…пе… на̄на̄дхамматте’’ти.
ида̄ни тасса на̄на̄дхамматте абха̄вам̣ па̄л̣ийа̄ вибха̄венто ‘‘йади сийа̄’’тиа̄дима̄ха. таттха еко аттхипаччайабха̄во наттхӣти екассева паччайадхаммасса васена лаббхама̄но еко аттхипаччайабха̄во наттхи. касма̄? виродхато. тена вуттам̣ ‘‘сахаджа̄та…пе… на вутта’’нти. еван̃ча катва̄ти сахаджа̄тапаччха̄джа̄та̄нам̣ екадхаммавасена саха ала̄бхато ева. екадхаммавасена̄ти екассева паччайадхаммасса васена. тена̄ха ‘‘на̄на̄дхамма̄нам̣ вируддхасабха̄ватта̄’’ти. вируддхасабха̄вата̄ ча сахаджа̄тапаччха̄джа̄тавасена ведитабба̄, идха пана локийалокуттара̄дибха̄ватоти. ан̃н̃атха̄ти тесам̣ сахаджа̄тапаччха̄джа̄та̄нам̣ екаджджхам̣ ла̄бхе. индрийапат̣иккхепепӣти индрийапаччайе паччанӣкато т̣хитепи. тасса пан̃хасса ла̄бхатоти ‘‘упа̄диннупа̄да̄нийо ча анупа̄диннупа̄да̄нийо ча дхамма̄ упа̄диннупа̄да̄нийасса дхаммасса аттхипаччайена паччайо’’ти етасса пан̃хасса ла̄бхато. ба̄вӣса̄ти екамӯлака̄васа̄на̄ нава, екамӯлакадука̄васа̄на̄ пан̃ча, екамӯлакатика̄васа̄намекам̣, дукамӯлакека̄васа̄на̄ чатта̄ро, дукамӯлака̄васа̄на̄ две, дукамӯлакатика̄васа̄намеканти евам̣ ба̄вӣсати. йатха̄ пуббе сахаджа̄там̣ пуреджа̄тена сахева аттхипаччайо хотӣти вуттам̣, евам̣ пуреджа̄тампи тена̄ти дассенто а̄ха ‘‘пуреджа̄там̣ сахаджа̄тенева саха аттхипаччайо хотӣ’’ти. таттха сахаджа̄тенева саха̄ти сахаджа̄тена сахева. ат̣т̣ха̄наппайутто хи айам̣ ева-саддо, сахаджа̄тена на вина̄ пуреджа̄тааттхипаччайоти аттхо. итаресу пана аттхипаччайадхаммесу нийамо наттхи техи саха̄пи вина̄пи бха̄вато. тена̄ха ‘‘на итарехӣ’’ти. тампи ваттху там̣сахитапуреджа̄тамева̄ти йам̣ ‘‘пуреджа̄там̣ сахаджа̄тенева саха аттхипаччайо хотӣ’’ти вуттам̣, тампи ваттхупуреджа̄тан̃чева там̣сахита̄рамман̣апуреджа̄тамева ча, на кевалам̣ а̄рамман̣апуреджа̄там̣. тена̄ха ‘‘на итара’’нти.
ида̄ни йатха̄вуттаматтхам̣ па̄т̣хантарена вибха̄ветум̣ ‘‘кусалаттике хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. йади пуреджа̄там̣ там̣сахаджа̄тена вина̄пи аттхипаччайо сийа̄, ‘‘навиппайуттапаччайа̄ аттхийа̄ пан̃ча̄’’ти ваттум̣ на сакка̄, вуттан̃четам̣, тасма̄ вин̃н̃а̄йати ‘‘пуреджа̄там̣ сахаджа̄тена сахева аттхипаччайо хотӣ’’ти. навиппайутте ба̄вӣса̄ти еттха̄пи есева найо. таттха̄ти санидассанаттике. аттхивибхан̇гети аттхипаччайасса вибхаджане. тикамӯлакека̄васа̄нанти ‘‘санидассанасаппат̣игхо ча анидассанасаппат̣игхо ча анидассанааппат̣игхо ча дхамма̄ анидассанасаппат̣игхасса дхаммасса аттхипаччайена паччайо’’ти евам̣ тикамӯлако ека̄васа̄но пан̃хо уддхат̣о. паччайуддха̄рети ча таттхева паччайуддха̄ре. татха̄ ча со пан̃хо уддхат̣о. тайидам̣ катхам̣, йади пуреджа̄там̣ сахаджа̄тенева саха аттхипаччайо хотӣти чодана̄йам̣ а̄ха ‘‘там̣ ваттхусахитасса…пе… паччайабха̄вато’’ти. тассаттхо – йадипи таттха санидассанасаппат̣игхаггахан̣ена а̄рамман̣апуреджа̄тасса аттхипаччайабха̄во вутто, татха̄пи анидассанааппат̣игхаггахан̣ато ваттхумпи гахитанти ваттхусахитасса а̄рамман̣апуреджа̄тасса сахаджа̄тена сахева аттхипаччайабха̄во вуттоти. паччха̄джа̄там̣ а̄ха̄риндрийехева саха аттхипаччайо хоти, на пуреджа̄тена̄ти адхиппа̄йо. анан̃н̃адхамматтети паччайадхаммасса анан̃н̃атте. сахаджа̄тена саха аттхипаччайо хотӣти йоджана̄. сесапададвайепи есева найо. таттха̄пи пат̣ийогипуреджа̄там̣йева дат̣т̣хаббам̣. ‘‘аттхипаччайависесесу пана̄’’тиа̄дина̄ аттана̄ дасситам̣ вича̄рам̣ ‘‘евамета’’нти нигаманавасена пачча̄масати.
упа̄диннаттикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.