пат̣иччава̄ро

паччайапаччанӣйаван̣н̣ана̄

86-87. рӯпасамут̣т̣ха̄пакавасенева ведитаббанти идам̣ ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ анантарам̣ ‘‘читтасамут̣т̣ха̄нан̃ча рӯпа’’нти па̄л̣ийам̣ а̄гататта̄ вуттам̣, пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ пана ахетукапат̣исандхичитта̄нан̃ча васена йоджана̄ самбхаватӣти катва̄ вуттам̣ ‘‘саббасан̇га̄хикавасена панетам̣ на на сакка̄ йоджету’’нти.

93. сахаджа̄тапуреджа̄тапаччайа̄ти идам̣ паччайена паччайадхаммопалаккхан̣анти дассетум̣ ‘‘сахаджа̄та̄ ча хетуа̄дайо…пе… аттхо дат̣т̣хаббо’’ти ватва̄ ‘‘на хӣ’’тиа̄дина̄ тамеваттхам̣ саматтхети.

94-97. со паччайоти со пат̣иччат̣т̣хапхаран̣ако паччайо.

99-102. читтасамут̣т̣ха̄на̄дайоти а̄ди-саддена ба̄хирарӯпаа̄ха̄расамут̣т̣ха̄на̄дайо рӯпакот̣т̣ха̄са̄ сан̇гайханти. тасса̄ти маггапаччайам̣ лабхантасса рӯпасса. евамева пана̄ти имина̄ йатха̄ намаггапаччайе вуттам̣, евамева нахетупаччайа̄дӣсу йам̣ хетупаччайам̣ лабхати, тасса парихӣнатта̄ти имаматтхам̣ упасам̣харати. тена̄ха ‘‘екаччарӯпасса паччайуппанната̄ дат̣т̣хабба̄’’ти.

107-130. саббаттха̄ти паннарасамӯлака̄дӣсу саббесу найесу. ка̄мам̣ суддхиканайа̄дӣсу висадисависсаджджана̄, идха̄дхиппетаттхам̣ пана дассетум̣ ‘‘екесӯ’’тиа̄ди вуттам̣. идха̄ти етесу на̄ха̄рамӯлака̄динайесу. ган̣ана̄йева на сарӯпадассананти суддхиканайе вийа ган̣ана̄йа ева на сарӯпадассанам̣ адхиппетанти аттхо.

паччайапаччанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

паччайа̄нуломапаччанӣйаван̣н̣ана̄

131-189. тин̣н̣анти хету адхипати магготи имесам̣ тин̣н̣ам̣ паччайа̄нам̣. са̄дха̄ран̣а̄нанти йе тесам̣ тин̣н̣ам̣ са̄дха̄ран̣а̄ паччайа̄ паччанӣкато на лаббханти, йасма̄ тесам̣ сан̇ган̣ханавасена вуттам̣, тасма̄. маггапаччайети маггапаччайе ануломато т̣хите. итарехӣти хетуадхипатипаччайехи. са̄дха̄ран̣а̄ саттева̄ти маггапаччайавадждже саттева. хетупаччайопи паччанӣйато на лаббхатӣти хетурахитесу адхипатино абха̄ва̄. со пана̄ти хетупаччайо аса̄дха̄ран̣оти катва̄ на вутто са̄дха̄ран̣а̄нам̣ алаббхама̄на̄нам̣ вуччама̄натта̄. на хи хетупаччайо маггапаччайасса са̄дха̄ран̣о. йехӣти йехи паччайехи. тети анантарапаччайа̄дайо. екантикатта̄ти авина̄бха̄вато. арӯпат̣т̣ха̄ника̄ти арӯпапаччайа̄ арӯпадхамма̄нам̣йева паччайабхӯта̄ анантарапаччайа̄дайо. тена̄ти ‘‘екантика̄нам̣ арӯпат̣т̣ха̄ника̄’’ти идха̄дхиппетатта̄. техӣти пуреджа̄та̄севанапаччайехи. тесам̣ васена̄ти тесам̣ ӯнатараган̣ана̄нам̣ екака̄дӣнам̣ васена. тасса тасса̄ти паччанӣйато йоджитасса тасса тасса дука̄дикасса бахуган̣анасса. ган̣ана̄ти ӯнатараган̣ана̄. ануломато т̣хитассапӣти пи-саддена ануломато т̣хито ва̄ хоту паччанӣйато йоджито ва̄, ӯнатараган̣ана̄йа сама̄нанти дассети. найидам̣ лаккхан̣ам̣ екантиканти имина̄ йатха̄вутталаккхан̣ам̣ йебхуййавасена вуттанти дассети.

паччайа̄нуломапаччанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

паччайапаччанӣйа̄нуломаван̣н̣ана̄

190. саббесупӣти паччха̄джа̄там̣ т̣хапетва̄ саббесупи паччайесу. со хи ануломато алаббхама̄набха̄вена гахито ‘‘саббесӯ’’ти еттха сан̇гахам̣ на лабхати. арӯпа̄вачаравипа̄касса а̄руппе уппанналокуттаравипа̄касса ча пуреджа̄та̄севана̄нам̣ алаббханатоти ‘‘кин̃чи нидассанавасена дассенто’’ти а̄ха.

авасеса̄нам̣ ла̄бхаматтанти авасеса̄нам̣ екачча̄нам̣ ла̄бхам̣. тена̄ха ‘‘на саббесам̣ авасеса̄нам̣ ла̄бха’’нти. паччха̄джа̄те пасан̇го наттхӣти паччха̄джа̄то ануломато тит̣т̣хатӣти айам̣ пасан̇го ева наттхи. пуреджа̄…пе… лаббхатӣти имина̄ виппайутте паччанӣйато т̣хите пуреджа̄то лаббхатӣти айампи аттхато а̄панно хотӣти там̣ ниддха̄ретва̄ таттха йам̣ ваттаббам̣, там̣ дассетум̣ ‘‘пуреджа̄то пана виппайутте паччанӣйато т̣хите ануломато лаббхатӣти идампӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ‘‘авасеса̄ саббепӣти аттхе гайхама̄не а̄паджджеййа̄’’ти идам̣ тасса̄ аттха̄паттийа̄ саббха̄вадассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣, аттхо пана та̄дисо на упалаббхатӣти айаметтха адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘йампи кечӣ’’тиа̄ди.

таттха кечӣти падака̄ре сандха̄йа̄ха. те хи ‘‘арӯпадха̄туйа̄ чавитва̄ ка̄мадха̄тум̣ упападжджантасса гатинимиттам̣ а̄рамман̣апуреджа̄там̣ хотӣти н̃а̄петум̣ ‘навиппайуттапаччайа̄ пуреджа̄те’ти айаматтхо ниддха̄рито’’ти ваданти, там̣ на йуджджати а̄руппе рӯпам̣ а̄раббха читтуппа̄дасса асамбхавато. татха̄ хеке асан̃н̃абхава̄нантарасса вийа а̄руппа̄нантарасса ка̄ма̄вачарапат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса пурима̄нупат̣т̣хита̄рамман̣ам̣ иччханти. тенева̄ха ‘‘тампи тесам̣ ручиматтамева̄’’тиа̄ди. йуджджама̄накапаччайуппаннавасена ва̄ти йасмим̣ йасмим̣ паччайе ануломато т̣хите йам̣ йам̣ паччайуппаннам̣ бхавитум̣ йуджджати, тасса тасса васена̄ти аттхо. на вича̄ритам̣ сувин̃н̃еййатта̄ти адхиппа̄йо. нава̄ти а̄рамман̣аанантарасаманантарӯпаниссайапуреджа̄та̄севанасампайуттанаттхивигатапаччайа̄. тампи тесам̣ наваннам̣ паччайа̄нам̣ ануломато алаббхама̄натам̣.

191-195. на ан̃н̃аман̃н̃ена гхат̣итасса мӯласса̄ти ан̃н̃аман̃н̃апаччайена паччанӣйато т̣хитена йоджитасса саттамасса мӯласса виттха̄ритатта̄. саббам̣ садисанти саббапа̄л̣игаманам̣ садисам̣.

имасмим̣…пе… ведитабботи еттха имасмим̣ еттха̄ти две бхумманиддеса̄. тесу пат̣хамасса висайо паччанӣйа̄нуломети ат̣т̣хакатха̄йамева дасситоти адасситасса висайам̣ дассетум̣ ‘‘етесӯ’’тиа̄ди вуттам̣. пи-саддена̄ти ‘‘имесампӣ’’ти еттха пи-саддена. кисмин̃чи паччайе. каммапаччайам̣ лабханта̄нипи чаккха̄дӣни випа̄кавин̃н̃а̄н̣а̄дӣни ча индрийам̣ на лабхантӣти катва̄ ‘‘йебхуййена̄’’ти вуттам̣, катипайам̣ на лабхатӣти вуттам̣ хоти. маггапаччайантиа̄дӣсупи есева найо. йатха̄вутта̄нӣти пан̃чавока̄рапаваттиасан̃н̃абхавапарийа̄панна̄ни кат̣атта̄рӯпа̄нева вадати, на читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄нӣти адхиппа̄йо. йе рӯпадхамма̄нам̣ паччайа̄ хонтӣти йе хетуадхипатисахаджа̄та̄дипаччайа̄ рӯпадхамма̄нам̣ паччайа̄ хонти, етейева хетуадхипатиа̄дике чха паччайе на лабханти. етейева̄ти вачанена ан̃н̃е катипайе лабхантӣти сиддхам̣ хотӣти там̣ дассенто ‘‘паччха̄джа̄та̄…пе… лабхатӣ’’ти а̄ха. айан̃ча паччайала̄бхо на джанакавасена ведитабботи дассетум̣ ‘‘лаббхама̄на̄…пе… дассана’’нти вуттам̣. дхаммавасена̄ти паччайуппаннадхаммавасена. индрийанти индрийапаччайам̣. йади еванти кат̣атта̄рӯпам̣ йам̣ йам̣ на лабхати, там̣ там̣ йади ваттаббам̣, евам̣ санте рӯпадхаммесу бхӯтарӯпа̄нийева ан̃н̃аман̃н̃апаччайам̣ лабхантӣти а̄ха ‘‘упа̄да̄рӯпа̄ни…пе… ваттабба’’нти. там̣ пана упа̄да̄рӯпа̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайа̄ла̄бхавачанам̣. арӯпиндрийа̄ла̄бханти арӯпӣнам̣ индрийа̄нам̣ васена индрийапаччайа̄ла̄бхам̣.

196-197. бахуган̣анампи ӯнатараган̣анена йоджитам̣ ӯнатараган̣амева хотӣти катва̄ вуттам̣ ‘‘йадипи тика̄дӣсу ‘хетуйа̄ пан̃ча̄’ти идам̣ наттхӣ’’ти. анутта̄нам̣ дувин̃н̃еййата̄йа гамбхӣрам̣. йатха̄ ча бхӯтарӯпа̄ни на̄рамман̣апаччайа̄ ан̃н̃аман̃н̃апаччайа̄ уппаджджанти, евам̣ пат̣исандхиккхан̣е ваттхурӯпанти а̄ха ‘‘ваттхупи пана лабхатӣ’’ти. йатха̄ хет̣т̣ха̄ екамӯлакам̣ ‘‘думӯлака’’нти вуттам̣, евам̣ идха̄пи думӯлакам̣ ‘‘тимӯлака’’нти ваданти.

203-233. четана̄маттасан̇га̄хакети четана̄маттам̣йева паччайуппаннам̣ гахетва̄ т̣хите пан̃хе. таттха хи ‘‘накаммапаччайа̄ хетупаччайа̄’’ти ваттум̣ сакка̄. евам̣пака̄рети идам̣ ‘‘тӣн̣ӣтиа̄дӣсӯ’’ти еттха а̄ди-саддасса аттхавачананти дассенто ‘‘а̄ди-саддо хи пака̄раттхова хотӣ’’ти а̄ха. рӯпампи лаббхати четана̄маттамева асан̇ган̣ханато.

паччайапаччанӣйа̄нуломаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пат̣иччава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. сахаджа̄тава̄раван̣н̣ана̄

234-242. сахаджа̄тапаччайакаран̣анти сахаджа̄там̣ паччайадхаммам̣ паччайам̣ катва̄ паватти. сахаджа̄та̄йаттабха̄вагамананти сахаджа̄те паччайадхамме а̄йаттабха̄васса гаманам̣ паччайуппаннасса аттана̄ сахаджа̄тапаччайа̄йаттавуттита̄. еттха ча сахаджа̄тапаччайасан̇кха̄там̣ сахаджа̄там̣ каротӣти сахаджа̄то, татха̄паватто паччайуппаннадхаммо. таттха паваттама̄но сахаджа̄тасаддо йасма̄ тасса паччайуппаннасса аттана̄ сахаджа̄там̣ паччайадхаммам̣ паччайам̣ катва̄ паваттим̣ тада̄йаттабха̄вӯпагаманан̃ча вадатӣти вуччати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘сахаджа̄тасаддена…пе… вутта’’нти. тасса каран̣асса гаманасса ва̄ти тасса йатха̄вуттасса сахаджа̄тапаччайакаран̣асса сахаджа̄та̄йаттабха̄вӯпагаманасса ва̄. ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ сахаджа̄то’’ти имасса кусалам̣ дхаммам̣ сахаджа̄там̣ там̣сахабха̄витан̃ча паччайам̣ катва̄ти айаматтхоти а̄ха ‘‘кусала̄дӣнам̣ каммабха̄вато’’ти. сахаджа̄тапаччайасахабха̄вӣнам̣ паччайа̄нам̣ сан̇ган̣хаттхан̃хеттха ‘‘сахаджа̄та̄йаттабха̄вагаманам̣ ва̄’’ти вуттам̣.

там̣каммабха̄ватоти тесам̣ йатха̄вуттапаччайакаран̣атада̄йаттабха̄вагамана̄нам̣ каммабха̄вато. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ сахаджа̄тоти кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча тена сахаджа̄то хутва̄’’ти пат̣иччасаддам̣ а̄харитва̄ аттхо вутто, там̣ ‘‘пат̣иччаттхо сахаджа̄таттхо’’ти катва̄ вуттам̣. сахаджа̄тасаддайоге кусалам̣ дхамманти упайогавачанасса йутти на вутта̄, ‘‘тена сахаджа̄то хутва̄’’ти пана вуттатта̄ каран̣аттхе упайогавачананти дасситанти кечи. ниссайава̄ре пана кусалам̣ дхаммам̣ ниссайаттхена паччайам̣ катва̄ти вадантена идха̄пи ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ сахаджа̄таттхена паччайам̣ катва̄’’ти айаматтхо вуттойева хоти, пат̣иччасадда̄харан̣ампи имамеваттхам̣ н̃а̄петӣти дат̣т̣хаббам̣. упа̄да̄рӯпам̣ кин̃чи бхӯтарӯпасса анупа̄лакам̣ упаттхамбхакан̃ча хонтампи сахаджа̄талаккхан̣ена на хоти, тасма̄ пат̣иччаттхам̣ на пхаратӣти а̄ха ‘‘пат̣ичча̄ти имина̄ вачанена дӣпито паччайо на хотӣ’’ти. нидассанавасена вуттанти уда̄харан̣авасена вуттам̣, на анавасесатоти аттхо. йатха̄вуттоти пат̣иччаттхапхаран̣авасена вутто. йатха̄ ча упа̄да̄рӯпам̣ бхӯтарӯпасса упа̄да̄рӯпасса ча паччайо на хоти, евам̣ т̣хапетва̄ чха ваттхӯни сесарӯпа̄ни арӯпадхамма̄нам̣ паччайо на хотӣти дассенто ‘‘ваттхуваджджа̄ни рӯпа̄ни ча арӯпа̄на’’нти а̄ха.

сахаджа̄тава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. паччайава̄раван̣н̣ана̄

243. пати-саддо патит̣т̣хаттхам̣ дӣпети ‘‘са̄ре патит̣т̣хито’’тиа̄дӣсу, айа-саддо гатим̣ дӣпети ‘‘ети еттха̄ти айо’’ти.

бхӯтупа̄да̄рӯпа̄ни саха сан̇ган̣хитва̄ вуттам̣ упа̄да̄рӯпа̄нам̣ вийа бхӯтарӯпа̄ни ниссайо хотӣти катва̄. йади евам̣ касма̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘маха̄бхӯте нисса̄йа читтасамут̣т̣ха̄нам̣ упа̄да̄рӯпа’’нти упа̄да̄рӯпам̣йева дасситанти а̄ха ‘‘ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана̄’’тиа̄ди.

255. пат̣иччава̄ре сахаджа̄тети пат̣иччава̄ре сахаджа̄тапаччайаван̣н̣ана̄йам̣, каммаутуджа̄нанти каммаджа̄нам̣ утуджа̄нан̃ча васена аттхо вуттоти йоджана̄. татха̄ хи таттха вуттам̣ ‘‘двисантатисамут̣т̣ха̄набхӯтавасена вутта’’нти (пат̣т̣ха̄. ат̣т̣ха. 1.57). камме ча̄ти камме джанакакаммапаччайе гахите. еканта̄некантакаммаджа̄нанти екантена каммаджа̄нам̣ на екантакаммаджа̄нан̃ча. таттха асан̃н̃абхаве екантакаммаджам̣ на̄ма джӣвитиндрийам̣, итарам̣ упа̄да̄рӯпам̣ бхӯтарӯпан̃ча на екантакаммаджам̣, тадубхайампи таттха екаджджхам̣ катва̄ вуттам̣, ‘‘маха̄бхӯте пат̣ичча кат̣атта̄рӯпа’’нти идам̣ пана каммасамут̣т̣ха̄навасенева вуттанти. со на̄дхиппетоти йо йатха̄дассито пат̣иччава̄ре сахаджа̄тапаччайе аттхо вутто, со идха на адхиппето. касма̄ти че, а̄ха ‘‘кат̣атта̄…пе… гахитатта̄’’ти. там̣ паха̄йа̄ти там̣ пат̣иччава̄ре вуттаматтхам̣ паха̄йа аггахетва̄. йатха̄гахитасса̄ти ‘‘асан̃н̃а…пе… кат̣атта̄рӯпам̣ упа̄да̄рӯпа’’нти па̄л̣ийам̣ ева гахитасса. пат̣ичча паччайа̄ти идам̣ двиннам̣ ва̄ра̄нам̣ упалаккхан̣ам̣. пат̣иччава̄ре а̄гатанайена маха̄бхӯте пат̣ичча, паччайава̄ре а̄гатанайена маха̄бхӯте паччайа̄ маха̄бхӯта̄нам̣ уппатти на нива̄ретабба̄, тасма̄ ‘‘упа̄да̄рӯпасан̇кха̄там̣ кат̣атта̄рӯпа’’нти евам̣ упа̄да̄рӯпаггахан̣ена кат̣атта̄рӯпам̣ ависесетва̄ упа̄да̄рӯпа̄нам̣ ниваттетабба̄нам̣ утучитта̄ха̄расамут̣т̣ха̄на̄нам̣ аттхита̄йа кат̣атта̄…пе… висесанам̣ дат̣т̣хаббанти еваметтха йоджана̄ ведитабба̄.

286-287. екаччасса рӯпасса̄ти ахетукачиттасамут̣т̣ха̄насса. ито паресупи екаччарӯпаггахан̣е есева найо. чаккха̄дидхаммавасена̄ти чаккха̄йатана̄дирӯпадхаммавасена. читтасамут̣т̣ха̄на̄дикот̣т̣ха̄савасена̄ти читтаджа̄дирӯпадхаммабха̄гавасена. саббам̣ лаббхатӣти сатипи имасса найасса нахетумӯлакатте нонаттхиновигатесу еканти ган̣анам̣ саббам̣ рӯпам̣ саббасса рӯпасса васена ган̣ана̄ лаббхати чатусантативасена ваттама̄несу пан̃чавӣсатийа̄ рӯпадхаммесу ваджджитаббасса абха̄ва̄.

паччайава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. ниссайава̄раван̣н̣ана̄

329-337. ниссайапаччайабха̄ванти ниссайава̄ре вуттасса сахаджа̄тапуреджа̄тасса ча ниссайат̣т̣хасса дхаммасса паччайабха̄вам̣ паччайава̄рена нийаметунти йоджана̄. татха̄ паччайава̄ре ‘‘паччайа̄’’ти вуттасса паччайадхаммасса сахаджа̄тапуреджа̄табха̄вам̣ ниссайава̄рена нийаметунти йоджана̄. нийаманан̃четтха паччайат̣т̣ханиссайат̣т̣ха̄нам̣ парийа̄йантарена пака̄ситатта̄ аттхато бхеда̄бха̄вадассананти ведитаббо. тена вуттам̣ ‘‘паччайаттам̣ на̄ма ниссайаттам̣, ниссайаттам̣ на̄ма паччайатта’’нти.

ниссайава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. сам̣сат̣т̣хава̄раван̣н̣ана̄

351-368. са̄ти саваттхука̄ пат̣исандхи. идха̄пӣти имасмим̣ сам̣сат̣т̣хава̄репи. адхипатипуреджа̄та̄севанесу ануломато накамманавипа̄канаджха̄нанавиппайуттесу паччанӣйато т̣хитесу на лаббхати, ан̃н̃есу сахаджа̄та̄дӣсу ануломато хетуа̄дӣсу паччанӣйато ча ануломато ча т̣хитесу лаббхатӣти. тена̄ха ‘‘лаббхама̄напаччайесӯ’’ти. имасса висесасса̄ти имасса йатха̄вуттасса висесасса дассанаттхам̣ уддхат̣а̄, тасма̄ та̄дисасса висесасса дассетаббасса абха̄вато ваттхувирахита̄ пат̣исандхи ануддхат̣а̄, на виппайутте паччанӣйато т̣хите абха̄ватоти аттхо. хетупаччайавирахитаматтадассанаттханти имина̄ бхӯтакатханам̣ ахетукаггахан̣ам̣ на бйабхича̄раниваттананти дассети. ‘‘ахетукавипа̄какирийавасена̄’’ти бхавитаббам̣ хетупарийантатта̄ маггасса.

369-391. ‘‘хетумхи ануломато т̣хите джха̄намагга̄ паччанӣйато на лаббхантӣ’’тиа̄ди йам̣ идха ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣, там̣ хетупаччайа̄дивасена уппаджджама̄но дхаммо чатта̄ро саббат̣т̣ха̄ника̄ а̄ха̄риндрийаджха̄намагга̄ ча̄ти име ат̣т̣ха паччайе алабханто на̄ма наттхӣти имина̄ пат̣иччава̄ре ануломапаччанӣйаван̣н̣ана̄йам̣ вуттена найена ведитум̣ сакка̄ти а̄ха ‘‘пат̣иччава̄ре…пе… найена̄’’ти. сесесӯти ахетукамохаваджджа̄хетукесу пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄…пе… джха̄напаччайам̣ лабханти, тасма̄ ‘‘ахетукамохова джха̄намаггапаччайам̣ лабхатӣ’’ти на сакка̄ ваттум̣, кин̃ча паччанӣйа̄нуломе двиннам̣ паччайа̄нам̣ ануломена ануломавасена саха йоджана̄ наттхи екекассева йоджана̄йа а̄гататта̄, тасма̄ ахетукамохова маггапаччайам̣ лабхатӣти еваметтха йоджана̄ ведитабба̄.

сам̣сат̣т̣хава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. сампайуттава̄раван̣н̣ана̄

392-400. садисам̣ сампайуттанти ‘‘йам̣ садисам̣, там̣ сам̣сат̣т̣ха’’нти вуччама̄нам̣ сампайуттам̣ на хоти ‘‘сам̣сат̣т̣ха̄ йоджита̄ хайа̄’’тиа̄дӣсу. асам̣сат̣т̣хам̣ вокин̣н̣анти йам̣ на сам̣сат̣т̣хам̣ антарантара̄ уппаджджама̄нена вокин̣н̣ампи вимиссата̄йа сампайуттанти вуччама̄нам̣, там̣ сам̣сат̣т̣хам̣ на хоти ‘‘йа̄ са̄ вӣмам̣са̄…пе… косаджджасампайутта̄’’тиа̄дӣсу. евам̣ асампайуттассапи сам̣сат̣т̣хапарийа̄йо асам̣сат̣т̣хасса ча сампайуттапарийа̄йо аттхӣти тадубхайам̣ итаретарам̣ нийаметӣти дассанаттхам̣ ва̄радвайадесана̄ти дассенто а̄ха ‘‘убхайам̣…пе… нийа̄макам̣ хотӣ’’ти, сам̣сат̣т̣хасаддо хи вокин̣н̣ат̣т̣хо наттхи, сампайуттасаддо ча садисаттхо, тасма̄ йатха̄ сам̣сат̣т̣хасаддо сампайуттасадда̄пеккхо садисаттхато виниваттитва̄ екуппа̄да̄дисабха̄вамева аттхам̣ бодхети, евам̣ сампайуттасаддопи сам̣сат̣т̣хасадда̄пеккхо вокин̣н̣ат̣т̣хато виниваттитва̄ти ан̃н̃аман̃н̃а̄пеккхасса саддадвайасса ан̃н̃аман̃н̃анийа̄маката̄ ведитабба̄.

сампайуттава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. пан̃ха̄ва̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄

401-403. те паччайети те хетуа̄дике паччайе. пат̣ипа̄т̣ийа̄ти еттха паччайапат̣ипа̄т̣ийа̄ кусала̄дипадапат̣ипа̄т̣ийа̄ ва̄ти а̄сан̇ка̄йам̣ убхайавасенапи аттхо йуджджатӣти дассенто пат̣хамам̣ та̄ва сандха̄йа̄ха ‘‘йатха̄ккамена̄’’тиа̄ди. тассаттхо – ‘‘хетупаччайо а̄рамман̣апаччайо’’тиа̄дина̄ найена десана̄ккамена йа̄йа пат̣ипа̄т̣ийа̄ пат̣иччава̄ре паччайа̄ а̄гата̄, таданурӯпам̣ те дассетунти. дутийам̣ пана дассетум̣ ‘‘кусало кусаласса̄’’тиа̄ди вуттам̣. са̄ пана̄йам̣ падапат̣ипа̄т̣и йасма̄ на кусалапададассанаматтена дассита̄ хоти, тасма̄ там̣ екадесена сакалам̣ найато дассенто а̄ха ‘‘кусало кусаласса̄ти…пе… хотӣ’’ти. тена̄ти нидассанаматтена ‘‘кусало кусаласса̄’’ти падена. саббо пабхедоти йам̣ таттха таттха паччайе ‘‘кусало кусаласса̄’’тиа̄дико йаттако пабхедо виссаджджанам̣ лабхати, со саббо пабхедоти аттхо. те паччайе пат̣ипа̄т̣ийа̄ дассетунти те хетуа̄дипаччайе кусала̄дипадапат̣ипа̄т̣ийа̄ дассетум̣.

404. пхалависесам̣ а̄кан̇кханта̄ пат̣игга̄хакато вийа да̄йакатопи йатха̄ даккхин̣а̄ висуджджхати, евам̣ да̄нам̣ дентӣти а̄ха ‘‘висуддхам̣ катва̄’’ти. тесанти ваттаббата̄раханти имина̄ вода̄насса сакада̄га̄миа̄дӣнам̣ а̄вен̣икатам̣ дассети. ка̄мам̣ аггамаггапуреча̄рикампи вода̄намева, асеккхо пана хутва̄ там̣ паччавеккхатӣти на там̣ идха гахитам̣. танти вода̄нам̣. готрабхучиттанти ат̣т̣хамакасса уппаджджанака̄ле ‘‘готрабхӯ’’ти ваттаббата̄рахам̣ читтам̣. готрабхусадисанти ва̄ сота̄панна̄диготра̄бхибха̄вӣти ва̄ готрабхучиттанти еваметтха аттхо ведитаббо. паччайуппаннам̣ бхӯмито ваваттхапети, ‘‘тебхӯмакакусаламева̄’’ти еттха вийа на паччайадхамманти аттхо. десанантаратта̄ти ‘‘кусалачиттасаман̇гисса̄’’тиа̄дина̄ пуггала̄масанадесанато ан̃н̃атта̄, ан̃н̃атха̄ гахитам̣ пуна на ган̣хеййа̄ти адхиппа̄йо.

405. ра̄гарахитасса вийа соманассарахитасса ча ра̄гасса на а̄рамман̣е асса̄данавасена паватти аджджхупеккханатоти вуттам̣ ‘‘асса̄данам̣…пе… кичча’’нти. сахаса̄ка̄раппаватта̄йа уппила̄витасабха̄ва̄йа пӣтийа̄ а̄хитависеса̄йа тан̣ха̄йа там̣ тан̣ха̄бхинандананти вуччатӣти там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘пӣтикиччасахита̄йа тан̣ха̄йа кичча’’нти. йатха̄ ча йатха̄вуттакиччависеса̄йа пӣтийа̄ а̄хитависеса̄ тан̣ха̄ тан̣ха̄бхинандана̄, евам̣ дит̣т̣ха̄бхинандана̄ ведитабба̄. йасма̄ пана са̄ аттхато паччайависесависит̣т̣ха̄ дит̣т̣хийева, тасма̄ вуттам̣ ‘‘дит̣т̣ха̄бхинандана̄ дит̣т̣хийева̄’’ти. еттха пана̄ти ‘‘абхинандатӣ’’ти падасса тан̣ха̄дит̣т̣хивасена вуттесу етесу пана двӣсу аттхесу. абхинандантасса̄ти идам̣ дит̣т̣ха̄бхинанданам̣йева сандха̄йа вуттанти адхиппа̄йена ‘‘паччхиматтхамева гахетва̄’’ти вуттам̣. абхинандантасса̄ти пана ависесато вуттатта̄ тан̣ха̄васена дит̣т̣хивасена абхинандантасса̄ти айаметтха аттхо адхиппето, тасма̄ ‘‘абхинандана̄…пе… на сакка̄ ватту’’нти идамидха вачанаманока̄сам̣. касма̄? дит̣т̣хирахитепи санта̄не абхинанданасса вуттатта̄. тан̣ха̄васена нандатӣти тан̣ха̄бхинанданавасенева вутто аттхо пуримо аттхо. двӣсу пана соманассасахагатачиттуппа̄десӯти дит̣т̣хирахита̄ни соманассасахагатачитта̄ни сандха̄йа̄ха. йатха̄вуттена̄ти ‘‘сара̄гасса соманассасса̄’’тиа̄дина̄ вуттена соманассена асса̄дентасса, ра̄гена ча тесуйева йатха̄вуттесу двӣсу читтесу асса̄дентасса, чатӯсупи соманассасахагатачиттесу саппӣтикатан̣ха̄йа абхинандантасса, чатӯсупи дит̣т̣хисампайуттесу дит̣т̣ха̄бхинандана̄йа абхинандантасса дит̣т̣хи уппаджджатӣти еваметтха йоджана̄ ведитабба̄. тена вуттам̣ ‘‘итипи сакка̄ йоджету’’нти. йатха̄ дит̣т̣хӯпаниссайато дит̣т̣ха̄бхинандана̄ самбхавати, евам̣ тан̣хӯпаниссайато тан̣ха̄бхинандана̄пи самбхаватӣти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘абхинандати ра̄го уппаджджатӣ’’ти вачанато саппӣтикатан̣ха̄йа абхинандантасса ра̄гуппаттипи ваттабба̄, на ва̄ ваттабба̄ тан̣ха̄бхинандана̄йа ева ра̄гуппаттийа̄ вуттатта̄.

406. ‘‘тада̄рамман̣ата̄йа̄’’ти ваттаббе ‘‘тада̄рамман̣ата̄’’ти вуттанти а̄ха ‘‘вибхаттилопо хеттха като’’ти. тада̄рамман̣ата̄ти еттха та̄-садда̄бхидхеййо аттхо бха̄во на̄ма, со пана тада̄рамман̣асадда̄бхидхеййато ан̃н̃о наттхӣти дассенто а̄ха ‘‘бха̄вавантато ва̄ ан̃н̃о бха̄во на̄ма наттхӣ’’ти. етена сакаттхе айам̣ та̄-саддоти дассети. тена̄ха ‘‘випа̄ко тада̄рамман̣абха̄вабхӯтоти аттхо’’ти. етасмин̃чаттхе ‘‘тада̄рамман̣ата̄’’ти паччаттекавачанам̣ дат̣т̣хаббам̣. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатана…пе… на вуттанти йадипи ка̄ма̄вачаравипа̄ка̄нампи каммам̣ а̄рамман̣ам̣ лаббхати, там̣ пана вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатананевасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанавипа̄ка̄нам̣ вийа на екантена имасса випа̄качиттасса идам̣ каммам̣ а̄рамман̣анти ваваттхитам̣ ка̄ма̄вачаравипа̄качитта̄нам̣ бахубхедатта̄, тасма̄ там̣ лаббхама̄нампи на вуттанти аттхо. йади евам̣ ким̣ там̣ лаббхама̄нампи на дасситамева̄ти а̄сан̇ка̄йам̣ а̄ха ‘‘тада̄рамман̣ена пана̄’’тиа̄ди. ануломато сама̄паджджане йебхуййена а̄саннасама̄паттийа̄ а̄рамман̣абха̄во дассито, ан̃н̃атха̄ ‘‘пат̣иломато ва̄ екантарикавасена ва̄’’ти вачанам̣ нираттхакам̣ сийа̄ти адхиппа̄йо. бхавеййа̄ти ана̄санна̄пи сама̄патти а̄рамман̣ам̣ бхавеййа, на сакка̄ пат̣иккхипитунти аттхо. тенева хи ‘‘йебхуййена̄’’ти вуттам̣. евам̣ сатӣти йади а̄ваджджана̄йа ева а̄рамман̣абха̄вена кусала̄нам̣ кхандха̄нам̣ абйа̄ката̄рамман̣ата̄ адхиппета̄, евам̣ санте. ваттаббам̣ сийа̄ти ‘‘иддхивидхан̃а̄н̣асса̄’’ти ча па̄л̣ийам̣ ваттаббам̣ сийа̄ тасса̄пи а̄ваджджана̄йа а̄рамман̣абха̄вато. там̣ на вуттанти там̣ абйа̄катам̣ иддхивидхан̃а̄н̣ам̣ ‘‘кусала̄ кхандха̄ иддхивидхан̃а̄н̣асса̄’’ти на вуттам̣. хонтӣти а̄рамман̣ам̣ хонти. та̄нӣти четопарийан̃а̄н̣а̄дӣни. йа̄йа ка̄йачӣти четопарийан̃а̄н̣а̄дӣнам̣ ан̃н̃есан̃ча кусала̄нам̣ а̄рамман̣акаран̣авасена а̄ваджджантийа̄.

407-409. а̄дӣнавадассанена сабха̄вато ча анит̣т̣хата̄маттавасена ча доманассасса уппатти ведитабба̄ти йоджетаббам̣. а̄гха̄таваттхуа̄дибхедена аккхантибхеда̄ ведитабба̄.

410. саббасса̄ти пакаран̣апариччхинне гайхама̄не саббасса абйа̄катасса, аттхантаравасена пана гайхама̄не саббасса н̃еййасса̄ти аттхо. асаккун̣еййатта̄ти идам̣ ваттаббасса ананта̄паримеййата̄йа вуттам̣, на ан̃н̃а̄н̣апат̣игха̄тато.

417. вода̄насан̇кха̄там̣ вут̣т̣ха̄нам̣ апуббато на хотӣти вуттам̣ ‘‘апуббато читтасанта̄нато вут̣т̣ха̄нам̣ бхаван̇гамева̄’’ти. тан̃хи йатха̄ладдхасса висесасса вода̄панам̣ пагун̣абха̄ва̄па̄данам̣ апуббам̣ на̄ма на хоти. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘хет̣т̣химам̣ хет̣т̣химан̃хи пагун̣аджджха̄нам̣ упаримасса упаримасса падат̣т̣ха̄нам̣ хоти, тасма̄ вода̄нампи вут̣т̣ха̄нанти вутта’’нти. аваджджетаббатта̄ ваттаббам̣ наттхӣти кусалабха̄вена сама̄натта̄ ваджджетаббата̄йа абха̄вато вибхаджитва̄ ваттаббам̣ наттхи, тасма̄ йадеттха висесанам̣ лаббхати, там̣ дассенто ‘‘невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣…пе… сама̄паттийа̄’’ти а̄ха. читтуппа̄дакан̣д̣е вуттамева̄ти пат̣т̣ха̄не пана ‘‘кусале нируддхе випа̄ко тада̄рамман̣ата̄ уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ ‘‘кирийа̄нантарам̣ тада̄рамман̣абха̄ве’’ти йам̣ ваттаббам̣, там̣ читтуппа̄дакан̣д̣аван̣н̣ана̄йам̣ вуттамева.

та̄ убхопӣти йа̄ ‘‘кусалавипа̄ка̄хетукасоманассасахагата̄ упеккха̄сахагата̄ ча̄’’ти две мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйо вутта̄, та̄ убхопи соманассасахагатамановин̃н̃а̄н̣адха̄тувасена вутта̄. касма̄? дасаннам̣ ка̄ма̄вачарабхаван̇га̄нам̣ аттано тада̄рамман̣ака̄ле сантӣран̣ака̄ле ча вот̣т̣хаббанасса анантарапаччайабха̄вато. упеккха̄сахагата̄ пана йатха̄вутта̄нам̣ дасаннам̣ випа̄ка̄нам̣ мановин̃н̃а̄н̣адха̄тӯнам̣ аттано тада̄рамман̣а̄дика̄ле вот̣т̣хаббанакирийасса сантӣран̣ака̄ле манодха̄тукирийасса бхаван̇гака̄лети йоджетаббам̣.

423. пат̣ивиджджхитва̄ти джа̄нитва̄. дал̣хам̣ на гахетаббанти дал̣хагга̄хам̣ на гахетаббам̣. балавато…пе… випаччанатоти етена балавата̄ дуббалата̄ ча аппама̄н̣ам̣, катока̄сата̄ пама̄н̣анти дассети. катока̄сата̄ ча авасесапаччайасамава̄йе випа̄ка̄бхимукхата̄ти дат̣т̣хаббам̣. йам̣ кин̃чӣти ча балавам̣ дуббалам̣ ва̄ти аттхо. випа̄каджанакампи кин̃чи каммам̣ упаниссайапаччайо на хотӣти сакка̄ ваттум̣. сати хи каммаупаниссайапаччайа̄нам̣ авина̄бха̄ве випа̄каттике упаниссайапаччайе гахите каммапаччайо висум̣ на уддхаритаббо сийа̄, ведана̄ттике ча упаниссайе паччанӣйато т̣хите каммапаччайена саддхим̣ ат̣т̣ха̄ти на ваттаббам̣ сийа̄ти адхиппа̄йо. паччайадвайасса пана лаббхама̄натаппара̄йа десана̄йа упаниссайе гахитепи каммапаччайо уддхаритаббойева̄ти сакка̄ ваттум̣. лаббхама̄насса хи уддхаран̣ам̣ н̃а̄йа̄гатам̣, татха̄ упаниссайе паччанӣйато т̣хитепи каммапаччайо ваттаббова упаниссайасса анекабхедатта̄, випа̄кам̣ джанентам̣ каммам̣ випа̄касса упаниссайо на хотӣти на ваттаббамева̄ти ведитаббам̣.

парасса паваттам̣ ома̄нанти парасанта̄не атта̄нам̣ уддисса паваттам̣ авама̄нам̣. тесӯти йо анена пуббе хато, тасса н̃а̄тимиттесу. ма̄тугха̄танаттхам̣ паваттитата̄йа пуримачетана̄йа ма̄тугха̄такаммена садисата̄, йатха̄ ча а̄н̣аттийам̣ паха̄репи есева найо. тена вуттам̣ ‘‘еса найо двӣхи пака̄рехӣти еттха̄пӣ’’ти.

ват̣т̣аниссито да̄на̄дивасена саддхам̣ уппа̄денто ра̄гам̣ упанисса̄йа да̄на̄дивасена саддхам̣ уппа̄дети на̄ма, на виват̣т̣аниссито ависесена вуттатта̄ти а̄ха ‘‘имина̄ адхиппа̄йена вадатӣ’’ти. етесанти ка̄йикасукхадуккха̄нам̣. екатопӣти идам̣ йадипи екасмим̣ санта̄не сукхадуккха̄нам̣ екасмим̣ кхан̣е уппатти наттхи, паччайасама̄його пана тесам̣ екаджджхампи хотӣти катва̄ вуттам̣.

425. пуримава̄ресу вийа̄ти пат̣иччава̄ра̄дӣсу пуримесу вийа. имасминти пан̃ха̄ва̄ре. паччайена уппатти вуччатӣти хетуа̄дина̄ тена тена паччайена там̣там̣паччайуппаннасса уппатти на вуччати. тесам̣ тесам̣ дхамма̄нанти хетуа̄дӣнам̣ тесам̣ тесам̣ паччайадхамма̄нам̣. там̣там̣паччайабха̄воти хетуа̄дӣнам̣ там̣там̣паччайабха̄во вуччати. тенева пуримесу чхасу ва̄ресу ‘‘кусало дхаммо уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ таттха таттха уппа̄даггахан̣ам̣ катам̣, идха пана ‘‘кусаласса дхаммасса хетупаччайена паччайо’’тиа̄дина̄ паччайабха̄во гахито. тена̄ти упаттхамбхакаттена паччайабха̄вена. идха̄ти пан̃ха̄ва̄ре.

427. патит̣т̣ха̄бхӯтасса̄ти ниссайабхӯтасса. каммапаччайоти сахаджа̄такаммапаччайо. дукамӯлакадука̄васа̄на̄ти ‘‘кусало ча абйа̄като ча дхамма̄ кусаласса ча абйа̄катасса ча дхаммасса̄’’ти евам̣ дукамӯлакадука̄васа̄на̄ катва̄ вуттапан̃ха̄. таттха̄ти паччайава̄ре. кусало ча абйа̄като ча дхамма̄ти кусала̄бйа̄катаппабхеда̄ паччайуппанна̄ дхамма̄. йато тато ва̄ти паччайадхамманийамам̣ акатва̄ йато тато ва̄ кусала̄бйа̄катавасена убхайапаччайато уппаттиматтамева таттха паччайава̄ре адхиппетам̣, убхайасса йатха̄вуттасса паччайуппаннасса убхиннам̣ йатха̄вутта̄нам̣йева паччайадхамма̄нам̣ паччайабха̄во на адхиппето уппа̄дападха̄натта̄ тасса̄ десана̄йа̄ти адхиппа̄йо. ниссайа̄дибхӯта̄ти ниссайааттхиавигатабхӯта̄ паччайадхамма̄ на лаббханти, тасма̄ кусало ча…пе… на вуттанти йоджана̄.

пан̃ха̄ва̄равибхан̇гаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пан̃ха̄ва̄расса гхат̣ане ануломаган̣ана̄

439. еттха̄ти абйа̄катамӯлаке. йади еванти йади кусала̄кусаламӯлехи алаббхама̄нампи лаббхати, евам̣ санте. ган̣анаматтаса̄ман̃н̃ато, на паччайаса̄ман̃н̃атоти адхиппа̄йо.

440. нидассанавасена дат̣т̣хаббо йебхуййена индрийамаггапаччайа̄нан̃ча хетупаччайасса висабха̄гатта̄. индрийамаггапаччайа̄ ча висабха̄га̄ти висесанена йо таттха сабха̄габха̄во, там̣ ниваттети. татха̄ бха̄ва̄бха̄ватоти тасмим̣ хетупаччайа̄ка̄ре сати бха̄вато, хетудхамма̄нам̣ хетупаччайабха̄ве сати сахаджа̄та̄дипаччайабха̄ватоти аттхо. адхипатипаччайа̄дӣнанти адхипатиндрийамаггапаччайа̄нам̣. висабха̄гата̄ хетупаччайасса. кусала̄дихетӯнанти кусала̄кусалакирийа̄бйа̄катахетӯнам̣. хетупаччайабха̄вети хетупаччайатте хетубха̄вена упака̄ракатте. випа̄капаччайабха̄ва̄бха̄ватоти випа̄капаччайабха̄васса абха̄вато. на хи випа̄ка̄нам̣ випа̄капаччайата̄ аттхи. випа̄кахетӯнам̣ итарахетӯхи хетупаччайата̄йа аттхи сабха̄гата̄ти а̄ха ‘‘хетуваджджа̄на’’нти. випа̄ка̄нам̣ висабха̄гата̄йа бхавитаббам̣, на хи випа̄кадхаммадхамманевавипа̄канавипа̄кадхаммадхамма̄нам̣ випа̄кехи сабха̄гата̄ аттхи ра̄сантарабха̄ватоти адхиппа̄йо. убхайапаччайасахитети хетувипа̄капаччайасахите. хетупаччайабха̄ве випа̄камхӣти хетупаччайабха̄вена ваттама̄не випа̄кадхамме. випа̄капаччайатта̄бха̄ва̄бха̄ватоти випа̄капаччайабха̄ва̄бха̄васса абха̄вато. на хи випа̄ко випа̄касса випа̄капаччайо на хоти, тасма̄ наттхи хетувипа̄капаччайа̄нам̣ висабха̄гата̄ти адхиппа̄йо.

ида̄ни вуттамеваттхам̣ уда̄харан̣ена саматтхенто ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄дима̄ха. хетусахаджа̄тапаччайасахитети хетупаччайасахаджа̄тапаччайасахите, убхайапаччайайуттети аттхо. хетӯнанти идам̣ ‘‘сахаджа̄тапаччайатта̄бха̄во’’ти имина̄пи самбандхитаббам̣. хетӯнан̃хи хетупаччайасахите ра̄симхи хетупаччайабха̄во вийа сахаджа̄тапаччайабха̄вопи аттхӣти. таттха хетуваджджа̄нам̣ сахаджа̄тадхамма̄нам̣ хетудхаммасса ча на сабха̄гата̄ вуччати сахаджа̄тапаччайена сабха̄габха̄вато. евамидха̄пӣти йатха̄ хетусахаджа̄тапаччайесу вуттаппака̄рена наттхи висабха̄гата̄, евамидха̄пи хетувипа̄капаччайесу наттхи висабха̄гата̄ти аттхо. еса найо виппайуттапаччайепӣти йва̄йам̣ найо хетусахаджа̄тапаччайесу висабха̄гата̄бха̄во вутто, еса найо хетусахите виппайуттапаччайепӣти аттхо. таттха̄пи хи ‘‘хетувиппайуттапаччайасахите ра̄симхӣ’’тиа̄ди сакка̄ йоджетунти. паччуппанно ева паччайуппанно, паччайо пана атӣтопи ана̄гатопи ка̄лавинимуттопи хотӣти паччуппаннаккхан̣е хетупаччайабха̄ве сахаджа̄та̄дипаччайабха̄вам̣ сандха̄йа татха̄бха̄ва̄бха̄вавасена сабха̄гата̄йа вуччама̄на̄йа на̄на̄ккхан̣ика̄нам̣ кусала̄дӣнам̣ хетӯнам̣ випа̄ка̄нан̃ча васена висабха̄гата̄ тассева хетусса на ваттабба̄ти имаматтхам̣ дассети ‘‘апича̄’’тиа̄дина̄.

аггахитависесато са̄ман̃н̃ато висесо на сувин̃н̃еййо хотӣти адхиппа̄йена̄ха ‘‘кусала̄ вӣмам̣са̄дхипатӣти евам̣ ваттабба’’нти.

441-443. ‘‘итара̄ни две лабхатӣ’’ти евам̣ ваттум̣ на сакка̄, хета̄дхипатидукехи дассита̄ни йа̄ни ‘‘кусало дхаммо кусаласса дхаммасса, кусало дхаммо абйа̄катасса, кусало дхаммо кусаласса ча абйа̄катасса ча, абйа̄като дхаммо абйа̄катасса̄’’ти чатта̄ри виссаджджана̄ни, тесу хетусахаджа̄таниссайааттхиавигатаиндрийамаггапаччайесу сампайуттапаччайе павит̣т̣хе ‘‘кусало дхаммо кусаласса, абйа̄като дхаммо абйа̄катасса̄’’ти има̄ни две лабхати. йам̣ сандха̄йа ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣ ‘‘саче техи саддхим̣…пе… та̄нева две лабхатӣ’’ти, техи пана итара̄ни на̄ма ‘‘кусало дхаммо абйа̄катасса, кусало дхаммо кусаласса ча абйа̄катасса ча̄’’ти има̄ни двепи сийум̣. на хи кусало дхаммо кусаласса виппайуттапаччайена паччайо хоти. тена вуттам̣ ‘‘итара̄ни две лабхатӣти пуримапа̄т̣хо’’тиа̄ди. итара̄ни двети ва̄ ан̃н̃а̄ни две, йа̄ни сампайуттапаччайавасена две виссаджджана̄ни, виппайуттапавесе пана тато ан̃н̃а̄ни ан̃н̃атха̄бхӯта̄ни две виссаджджана̄ни. йа̄ни сандха̄йа вуттам̣ ‘‘кусало абйа̄катасса, абйа̄като абйа̄катасса̄ти две лабхатӣти пат̣хантӣ’’ти. тесӯти ӯнатараган̣ана̄хетӯсу випа̄каан̃н̃аман̃н̃а̄дӣсу.

ана̄мат̣т̣хавипа̄ка̄нӣти аггахитавипа̄капаччайа̄ни, гхат̣анам̣ апеккхитва̄ айам̣ напум̣саканиддесо. на випа̄кахетурахита̄ни са̄дха̄ран̣авасена вуттатта̄. тена вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘са̄ман̃н̃ато наваннампи хетӯнам̣ васена вутта̄нӣ’’ти, ‘‘випа̄кахетупи лаббхатӣ’’ти ча.

таттха̄ти пан̃чамагхат̣анато пат̣т̣ха̄йа пан̃часу гхат̣анесу. тена випа̄кена саха, самам̣ ва̄ ут̣т̣ха̄нам̣ етасса̄ти самут̣т̣ха̄нанти айампи аттхо самбхаватӣти вуттам̣ ‘‘пат̣исандхийам̣ кат̣атта̄рӯпампи там̣самут̣т̣ха̄наггахан̣енева сан̇ган̣ха̄тӣ’’ти. есева найоти имина̄ кат̣атта̄рӯпампи там̣самут̣т̣ха̄наггахан̣енева сан̇ган̣ха̄тӣти имамеваттхам̣ атидисати.

евампӣти ‘‘етесу пана̄’’тиа̄дина̄ сан̇кхепато вуттаппака̄репӣти аттхо. тена̄ха ‘‘етесу пана…пе… вуттанайенапӣ’’ти. йо йо паччайоти йо йо хетуа̄дипаччайо мӯлабха̄вена т̣хито паресам̣ паччайа̄нам̣. таппаччайадхамма̄нанти техи хетуа̄дипаччайехи паччайабхӯта̄нам̣ хетуа̄дидхамма̄нам̣. ниравасесаӯнаӯнатараӯнатамала̄бхаккамена̄ти те дхамма̄ йесу виссаджджанесу йатха̄рахам̣ ниравасеса̄ лаббханти, йесу ӯна̄ ӯнатара̄ ӯнатама̄ ча лаббханти, тена камена гхат̣ана̄вачанато паччайуппанна̄пи йатха̄ккамам̣ ниравасеса̄диккаменева лаббханти. тена̄ха ‘‘ниравасесала̄бхе ча…пе… ведитаббо’’ти.

хетумӯлакам̣ нит̣т̣хитам̣.

445. пан̃чаме еканти саниссайато абйа̄катамӯлам̣ акусаланти идам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ваттхувасена саниссайам̣ ваккхатӣ’’ти. на иданти идам̣ чатуттхам̣ гхат̣анам̣ лаббхама̄нассапи ваттхусса васена гхат̣анам̣ на хоти тасса ваккхама̄натта̄, тасма̄ ‘‘а̄рамман̣авасенева̄’’ти екам̣со гахитоти аттхайоджана̄.

446. сахаджа̄тапуреджа̄та̄ еко ниссайапаччайоти имина̄ сатипи паччайадхаммабхеде паччайабха̄вабхедо наттхӣти дассети, татха̄ ‘‘аттхипаччайо’’ти имина̄пи. авигатапаччайопеттха аттхипаччайенева сан̇гахитоти дат̣т̣хаббо. ‘‘аттхиавигатапаччайо’’ти па̄т̣хо. сахаджа̄та̄рамман̣а̄дхипати пана на кевалам̣ паччайадхаммаппабхедова, атха кхо паччайабха̄вабхедопи аттхева̄ти а̄ха ‘‘евам̣…пе… абха̄вато’’ти. вуттамеваттхам̣ па̄кат̣атарам̣ ка̄тум̣ ‘‘ниссайабха̄во хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха сахаджа̄тапуреджа̄таниссайа̄дӣнанти сахаджа̄таниссайапуреджа̄таниссайа̄дӣнам̣. а̄ди-саддена сахаджа̄тапуреджа̄тааттхиавигатабха̄ве сан̇ган̣ха̄ти. на паневантиа̄дина̄ вуттамеваттхам̣ виваранто ‘‘сахаджа̄то хӣ’’тиа̄дима̄ха. бхиннасабха̄ва̄ти сама̄непи адхипатисаддавачанӣйабха̄ве паччайабха̄вависит̣т̣хена сабха̄вена бхиннасабха̄ва̄, на хетупаччайа̄дайо вийа сабха̄ваматтена. тенева̄ти бхиннасабха̄ватта̄ ева. ан̃н̃атха̄ ‘‘кусало кусаласса сахаджа̄тавасена, абйа̄като а̄рамман̣авасена адхипатипаччайена паччайо хотӣ’’ти тадубхайам̣ екаджджхам̣ катва̄ ваттаббам̣ сийа̄, на ча вуттанти дассенто а̄ха ‘‘пан̃ха̄ва̄равибхан̇ге…пе… на вутта’’нти.

447-452. са̄дха̄ран̣авасена̄ти адхипатиндрийабха̄васа̄ман̃н̃ена. татха̄ чева чха гхат̣ана̄ни йоджетва̄ дассети ‘‘адхипатӣ’’тиа̄дина̄. две паччайадхамма̄ти вӣрийавӣмам̣са̄нам̣ васена две паччайадхамма̄, екойева читта̄дхипативасена. самаггака̄ни пуббе ваттабба̄ни сийум̣ адхипатипат̣ипа̄т̣ийа̄ти адхиппа̄йо. пат̣хаман̃хи вӣрийа̄дхипати паччха̄ читта̄дхипатӣти. тесам̣ а̄ха̄рамаггапаччайа̄нам̣ паччха̄ вутта̄ни самаггака̄ни. садисатта̄ти идам̣ парато ‘‘хетувасена вуттагхат̣анехи садисатта̄’’тиа̄дивачанам̣ сандха̄йа вуттам̣.

457-460. думӯлаканти кусала̄бйа̄катамӯлакам̣. там̣ кусаламӯлакесу касма̄ вуттанти чодана̄йам̣ а̄ха ‘‘абйа̄катасахитасса кусаласса паччайабха̄вадассанавасена̄’’ти. еттха̄ти ануломаган̣ане. йатха̄вуттесӯти ‘‘сахаджа̄таан̃н̃аман̃н̃аниссайавипа̄касампайуттавиппайуттааттхиавигатамӯлакесӯ’’ти евам̣ вуттесу сахаджа̄та̄димӯлакесу. аттхиавигатамӯлакаваджджесӯти аттхиавигатамӯлака̄ни т̣хапетва̄ авасесесу а̄ха̄рена а̄ха̄рапаччайена гхат̣ана̄ни на йоджита̄нӣти самбандхо. адхипатиндрийехи ча ниссайа̄диваджджесу сахаджа̄та̄дӣсу гхат̣ана̄ни на йоджита̄нӣти йоджана̄. тесӯти хетукаммаджха̄намаггесу а̄ха̄ре адхипатиндрийесу ча там̣там̣гхат̣анавасена йатха̄вуттесу йоджийама̄несу. тена̄ти хетуа̄диарӯпадхамма̄нам̣йева лаббханато. техи гхат̣ана̄нӣти хетуа̄дӣхи йоджийама̄на̄ни гхат̣ана̄ни. рӯпамиссакатта̄бха̄вена̄ти идам̣ вуттасадисата̄йа ка̄ран̣авачанам̣. касма̄ панеттха аттхиавигатамӯлака̄ни ниссайавиппайуттааттхиавигата̄ни техи ваджджита̄нӣти а̄ха ‘‘аттхиавигатехи пана̄’’тиа̄ди. ниссайа̄дӣхи йоджийама̄на̄ни адхипатиндрийа̄ни рӯпамиссака̄ни хонтӣти на вутта̄нӣти самбандхо. йади евам̣ касма̄ аттхиавигатамӯлакесу а̄ха̄рена, ниссайа̄димӯлакесу ча адхипатиндрийехи йоджана̄ ката̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘адхипата̄ха̄риндрийамӯлакесӯ’’тиа̄ди.

473-477. едисесу т̣ха̄несу кхандха-саддо арӯпесвева нирул̣хоти катва̄ вуттам̣ ‘‘на паватте вийа кхандха̄йева паччайуппаннабха̄вена гахетабба̄’’ти. кат̣атта̄рӯпампи пана лаббхатӣти имина̄ ‘‘екаккхан̣икакаммавасена вутта̄нӣ’’ти вачанам̣ пат̣иккхипати. йаматтхам̣ сандха̄йа ‘‘касма̄ на вутта’’нти вуттам̣, там̣ па̄кат̣атарам̣ каронто ‘‘нанӯ’’тиа̄дим̣ ватва̄ пуна там̣ уда̄харан̣ена вибха̄ветум̣ ‘‘йатха̄ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. а̄рамман̣аниссайапаччайабха̄вена̄ти а̄рамман̣апаччайабха̄вена ниссайапаччайабха̄вена ча. каммасса ча паччайабха̄во па̄кат̣ойева̄ти а̄ха ‘‘каммампи а̄рамман̣апаччайабха̄вена ваттабба’’нти. двиннам̣ паччайабха̄ва̄нанти камма̄рамман̣апаччайабха̄ва̄нам̣. ан̃н̃аман̃н̃апат̣иккхепатоти имина̄ двиннам̣ паччайабха̄ва̄нам̣ бхиннатта̄ паваттиа̄ка̄расса екаккхан̣е екасмим̣ паччайадхамме айуджджама̄натам̣ дассети. йатха̄дасситасса нидасситаббена асама̄натам̣ дассенто ‘‘паччуппаннан̃хи…пе… йуттам̣ ватту’’нти а̄ха. каммам̣ пана̄тиа̄дина̄ камма̄рамман̣апаччайа̄нам̣ паваттиа̄ка̄расса бхиннатта̄ екаджджхам̣ хутва̄ аппаваттимева вибха̄вети. йато те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пат̣иккхепака̄ вутта̄, касма̄ пана там̣йева ваттху а̄рамман̣апаччайо хоти ниссайапаччайо ча, на там̣йева каммам̣ а̄рамман̣апаччайо ча каммапаччайо ча̄ти? на чодетаббаметам̣, дхаммасабха̄во есоти дассенто ‘‘еса ча сабха̄во’’тиа̄дима̄ха. таттха ваттама̄на̄нанти паччуппанна̄нам̣. йанти идам̣ ‘‘ваттаббата̄’’ти имина̄ самбандхийама̄нам̣ ‘‘йа̄’’ти иттхилин̇гавасена випарин̣а̄метаббам̣. йатха̄тиа̄дина̄ тамеваттхам̣ уда̄харан̣адассанена вибха̄вети.

478-483. йам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ адхипатипаччайо на хоти, там̣ ана̄мат̣т̣ха̄дхипатибха̄вам̣ дат̣т̣хаббам̣. ваттхусса васена̄ти ха̄петаббасса ваттхусса васена.

484-495. арӯпиндрийа̄ни рӯпа̄нам̣ паччайаттена лаббхантӣти йоджана̄. йадипи евам̣ вуттам̣ рӯпиндрийа̄нам̣ арӯпа̄нам̣ паччайаттан̃ча лаббхатӣти а̄ха ‘‘чаккха̄дӣни ча пана чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ лаббхантӣ’’ти. там̣сама̄нагатика̄ти вӣрийена сама̄нагатика̄ маггапаччайата̄йа.

511-514. виппайуттамӯлаке ‘‘дасаме кусала̄дайо читтасамут̣т̣ха̄на̄на’’нти идам̣ паваттивасена ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанти а̄ха ‘‘пат̣исандхийам̣ пана ‘кхандха̄ кат̣атта̄рӯпа̄нам̣ ваттху ча кхандха̄на’нти идампи лаббхатӣ’’ти. тасса дассанавасена̄ти тасса ваттхусса дассанавасена, на анавасесато паччайадхаммасса дассанавасена. тена̄ха ‘‘кхандха̄ ча ваттхусса̄ти идампи пана лаббхатева̄’’ти. на ваджджетабба̄нӣти тесампи паччайуппаннабха̄вена йоджетаббатта̄.

515-518. арӯпаваттха̄рамман̣амаха̄бхӯтаиндрийа̄ха̄ра̄нам̣ паччайадхамма̄нанти аттхо. ‘‘а̄ха̄риндрийапаччайа̄ ча̄’’типи пана ваттаббам̣. касма̄? на хи индрийа̄ха̄ра̄нам̣ васена сахаджа̄та̄дайо лаббханти, индрийа̄ха̄ра̄нам̣ пана васена индрийа̄ха̄рапаччайа̄ва лаббханти. ‘‘сахаджа̄там̣ пуреджа̄там̣ паччха̄джа̄там̣ а̄ха̄рам̣ индрийа’’нти хи уддиситва̄ аттхипаччайо вибхаттоти. кечи панеттха ‘‘а̄ха̄раггахан̣ена кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄рова гахито, индрийаггахан̣ена ча рӯпаджӣвитиндрийамева, сеса̄ха̄риндрийа̄ни сахаджа̄та̄дӣсвева антогадха̄ни ката̄ни. йа̄ни тадантогадха̄ни, те сандха̄йа ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘арӯпаваттха̄рамман̣амаха̄бхӯтаиндрийа̄ха̄ра̄нам̣ васена̄’ти еттха индрийа̄ха̄раггахан̣ам̣ катанти ‘сахаджа̄тапуреджа̄тапаччха̄джа̄тапаччайа̄ лаббхантӣ’ти вутта’’нти ваданти.

таттха арӯпа̄нам̣ сахаджа̄тапаччха̄джа̄та̄ха̄риндрийапаччайабха̄во йатха̄рахам̣ ведитаббо. ваттху сахаджа̄там̣ пуреджа̄тан̃ча, а̄рамман̣ам̣ пуреджа̄тамева, абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣асса пана када̄чи сахаджа̄тампи а̄рамман̣апаччайо хотийева. сахаджа̄таггахан̣ена панеттха сахаджа̄тапаччайабхӯтова гайхати, со ча екуппа̄да̄дилаккхан̣айуттова̄ти йо дхаммо сахаджа̄то хутва̄ а̄рамман̣ам̣ хоти, на со идха адхиппето. йади сахаджа̄топи а̄рамман̣ам̣ хоти, касма̄ па̄л̣ийам̣ татха̄ на вибхаттанти? екакала̄папарийа̄паннасса екуппа̄да̄дилаккхан̣айуттасса бхиннакала̄папарийа̄паннато сан̇карамочанаттхам̣. апича аппачурабха̄вато апа̄кат̣абха̄вато ча там̣ на гахитам̣. татоти наваматоти аттхо, на дасаматоти адхиппа̄йо. на хи ека̄дасаме адхипати аттхӣти. татха̄ чуддасамети еттха татха̄-саддена ваттхуггахан̣ена чаккха̄диваттхӯнипи гахита̄нӣти имаматтхам̣ упасам̣харати. тадева̄ти а̄рамман̣амева.

519. сахаджа̄та̄ни вийа̄ти сахаджа̄тапаччайасахита̄ни вийа гхат̣ана̄ни. сахаджа̄тена̄ти сахаджа̄тапаччайена. та̄нӣти ‘‘пакин̣н̣акагхат̣ана̄нӣ’’ти вуттагхат̣ана̄ни. йа̄ни хи сахаджа̄тапаччайена на йоджита̄ни, та̄неттха пакин̣н̣акагхат̣ана̄нӣти вутта̄ни. пуреджа̄та…пе… васена̄ти еттха айам̣ йоджана̄ – пуреджа̄тасса паччха̄джа̄тасса а̄ха̄расса индрийасса ча сахаджа̄тена ан̃н̃аман̃н̃ан̃ча са̄ман̃н̃авасена, тесам̣йева сахаджа̄тена ан̃н̃аман̃н̃ан̃ча аса̄ман̃н̃авасена ча̄ти вуттам̣ хоти. йатха̄ пуреджа̄тасса паччха̄джа̄тасса ча сахаджа̄тена аса̄ман̃н̃ам̣ бхиннасабха̄ватта̄, тато ева а̄ха̄риндрийа̄нампи тена аса̄ман̃н̃ам̣, евам̣ пуреджа̄та̄дӣнам̣ чатуннампи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ аса̄ман̃н̃ам̣ бхиннасабха̄ватта̄. евам̣ аса̄ман̃н̃авасена асама̄ната̄васена йатха̄вутта̄ни гхат̣ана̄ни виппакин̣н̣а̄ни. йатха̄ пана сахаджа̄тапаччайадхамма̄ арӯпаккхандха̄дайо тенева сахаджа̄тапаччайата̄сан̇кха̄тена митхӯнам̣ сама̄набха̄вена ан̃н̃ехи асам̣кин̣н̣а̄ аттано паччайуппанна̄нам̣ паччайо хонтӣти аса̄ман̃н̃авасена тесам̣ паватти, евам̣ пуреджа̄та̄дипаччайадхамма̄пӣти тесам̣ сахаджа̄тена ан̃н̃аман̃н̃ан̃ча йатха̄вуттасса са̄ман̃н̃асса аса̄ман̃н̃асса ча васена та̄ни гхат̣ана̄ни виппакин̣н̣а̄нӣти пакин̣н̣ака̄ни вутта̄ни. евам̣ санте сахаджа̄та̄нампи гхат̣ана̄нам̣ пакин̣н̣акабха̄во а̄паджджатӣти? на̄паджджати, тесам̣ сахаджа̄тата̄йа ева авиппакин̣н̣абха̄васиддхито. тена вуттам̣ ‘‘сахаджа̄там̣ аггахетва̄ вутта̄ни пакин̣н̣ака̄ни на̄ма̄’’ти.

та̄нӣти пакин̣н̣акагхат̣ана̄ни. кусалавипа̄ка̄ти кусала̄ ча випа̄ка̄ ча, йе абхинналаккхан̣а̄ хутва̄ кусаласабха̄ва̄ випа̄касабха̄ва̄ ча̄ти аттхо. евам̣сабха̄ван̃ча екам̣ ан̃н̃индрийамева̄ти а̄ха ‘‘идам̣…пе… лаббхатӣ’’ти. нану ча саддхиндрийа̄дивасенапи айаматтхо лаббхатӣти? тесам̣ кирийасабха̄вата̄пи аттхева̄ти. дуккханти четасикадуккхам̣. тена̄ха ‘‘акусаламева̄’’ти. випа̄касса дуккхасса̄ти йоджана̄. тена вуттам̣ ‘‘аджха̄нан̇гатта̄’’ти. акусалавипа̄какирийа̄ти вичикиччха̄читтапан̃чавин̃н̃а̄н̣акирийа̄манодха̄тӯсу паваттанато акусалавипа̄какирийа̄ва хоти читтат̣т̣хитӣти аттхо. йасма̄ акусалавипа̄ка̄ти еваматтхе гайхама̄не дуккхасса читтат̣т̣хитийа̄ ча васена йатха̄ джха̄несу, евам̣ ан̃н̃есам̣ васена ан̃н̃есу ча на лаббхати, тасма̄ акусаласса випа̄ка̄ти еваматтхе гайхама̄не дуккхиндрийасса васена индрийесу лаббхатӣти дассенто а̄ха ‘‘акусаласса…пе… лаббхеййа̄’’ти. имасмим̣ кусалаттике випа̄ко випа̄ка̄бйа̄катамиччева гайхати, на акусала̄дипадехи висесетва̄ти имаматтхам̣ дассенто ‘‘кусалавипа̄ка̄…пе… наттхӣ’’ти а̄ха.

пан̃ха̄ва̄расса гхат̣ане ануломаган̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

паччанӣйуддха̄раван̣н̣ана̄

527. нахетупаччайена̄ти еттха на-ка̄ро ан̃н̃аттхоти дассенто ‘‘хетупаччайато ан̃н̃ена паччайена̄’’ти а̄ха. аггахитаггахан̣ена̄хи сахаджа̄та̄дисан̇гахавасена аггахита̄нам̣ гахан̣ена. ат̣т̣ха хонтӣти имисса̄ па̄л̣ийа̄ а̄гата̄ а̄рамман̣а̄дайо ат̣т̣ха паччайа̄ хонти. тесӯти ат̣т̣хасу паччайесу. тӣхӣти а̄рамман̣асахаджа̄таупаниссайапаччайехи. двӣхӣти а̄рамман̣апаччайаупаниссайапаччайехи. тасмим̣ тасмим̣ паччайети тасмим̣ тасмим̣ хетуа̄дике паччайе. тато хетуа̄дипаччайато. йатха̄йогам̣ йоджетабба̄ти йасмим̣ паччайе паччанӣйато т̣хите йе паччайа̄ ануломато йоджанам̣ лабханти, те йоджетабба̄ти аттхо.

двиннанти анантарӯпаниссайасса пакатӯпаниссайасса̄ти имесам̣ двиннам̣. ваттхупуреджа̄тасса васена пуреджа̄там̣ а̄рамман̣апуреджа̄тасса а̄рамман̣ена сан̇гахитатта̄. ан̃н̃исса̄ четана̄йа̄ти на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайабха̄венева паватта̄йа четана̄йа. арӯпа̄ха̄ра̄ апариччаттасахаджа̄табха̄ва̄ ева а̄ха̄рапаччайо хонти, рӯпа̄ха̄ро т̣хитиппаттойева̄ти вуттам̣ ‘‘сахаджа̄тато ан̃н̃асса кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расса васена а̄ха̄ро’’ти. сахаджа̄тато ан̃н̃асса̄ти ча идам̣ арӯпа̄ха̄раниваттанаттхам̣ вуттам̣, на кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рависесаниваттанаттхам̣ та̄дисассева тасса абха̄вато. на хи рӯпа̄ха̄ро сахаджа̄тапаччайо хоти, на̄пи пуреджа̄тапаччайо хоти. йатха̄ сахаджа̄та̄нам̣ сахаджа̄тапаччайо на хоти, евам̣ пуреджа̄та̄нам̣ паччха̄джа̄тапаччайо на хоти, паччха̄джа̄та̄нан̃ча пуреджа̄тапаччайо на хоти. касма̄? та̄дисасса паччайалаккхан̣асса абха̄вато. йесан̃хи йо джанако, на техи тасса сахаджа̄тата̄ аттхи, на̄пи пуреджа̄тата̄ пуреджа̄тапаччайалаккхан̣айутта̄, паччха̄джа̄тапаччайата̄йа пана ваттаббамева наттхи рӯпадхамматта̄. упаттхамбхакаттепи есева найо, тасма̄ сахаджа̄та̄дивидхуро ева тасса паччайабха̄во ведитаббо. тенева хи ‘‘сахаджа̄там̣ пуреджа̄там̣ паччха̄джа̄там̣ а̄ха̄рам̣ индрийа’’нти еттха рӯпаджӣвитиндрийам̣ вийа рӯпа̄ха̄ро висум̣ гахито. татха̄ ча̄ха ‘‘рӯпа̄ха̄ро…пе… а̄ха̄рапаччайова хотӣ’’ти. сахаджа̄тато пуреджа̄тато ча ан̃н̃асса рӯпаджӣвитиндрийасса̄ти еттха рӯпа̄ха̄ре вуттанайенева аттхо ведитаббо.

еван̃ча катва̄ти пуримапуримехи асан̇гахитасан̇ган̣ханавасена паччхимапаччхима̄нам̣ гахитатта̄ татха̄ рӯпа̄ха̄расса джӣвитиндрийасса ча васена идха а̄ха̄риндрийапаччайа̄нам̣ гахитатта̄ти аттхо, ан̃н̃атха̄ ‘‘а̄ха̄рапаччайена паччайо, индрийапаччайена паччайо’’ти ваттаббам̣ сийа̄ти адхиппа̄йо. тенева̄ха ‘‘а̄рамман̣а…пе… иччева вутта’’нти. тадан̃н̃а̄бха̄ва̄ти тато а̄рамман̣а̄дипаччайато ан̃н̃асса идха̄дхиппетакамма̄дипаччайасса кусале абха̄ва̄. тасма̄ти йасма̄ а̄рамман̣ато ан̃н̃есам̣ двиннам̣ васена упаниссайо вутто, тасма̄ ‘‘а̄рамман̣а̄дхипати а̄рамман̣апаччайе сан̇гахам̣ гаччхатӣ’’ти ваттаббам̣, на а̄рамман̣ӯпаниссайети адхиппа̄йо. йади евам̣ касма̄ париттаттикапан̃ха̄ва̄рапаччанӣйе а̄рамман̣ам̣ на вуттам̣. упаниссайена хи асан̇гахитатте там̣ ваттаббамева сийа̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘йам̣ пана̄’’тиа̄ди. таттха пуримехи асан̇гахитавасена вутта̄нанти пуримехи паччайехи асан̇гахитавасена вутта̄нам̣ паччхима̄нам̣ паччайа̄нам̣. сан̇гахитавиваджджана̄бха̄ватоти аттана̄ сама̄налаккхан̣ата̄йа сан̇гахитасса паччайасса виваджджана̄бха̄вато, виваджджане ка̄ран̣ам̣ наттхӣти аттхо. упаниссайато ан̃н̃а̄рамман̣а̄бха̄ватоти аппама̄н̣о дхаммо аппама̄н̣асса дхаммасса а̄рамман̣ам̣ хонто а̄рамман̣ӯпаниссайова хоти а̄рамман̣а̄дхипатибха̄ватоти аттхо. йатха̄ а̄рамман̣е гахите а̄рамман̣ӯпаниссайо гахитова хоти балава̄рамман̣абха̄вато, евам̣ а̄рамман̣ӯпаниссайе гахите а̄рамман̣ам̣ гахитамева хоти там̣сабха̄ватта̄ти таттха там̣ висум̣ на уддхат̣анти дат̣т̣хаббам̣. тена̄ха ‘‘на пана а̄рамман̣ӯпаниссайасса а̄рамман̣е асан̇гахитатта̄’’ти.

паччха̄джа̄таа̄ха̄ра̄нанти аттано паччайуппаннато пуреджа̄така̄йато паччха̄джа̄та̄нам̣ арӯпа̄ха̄ра̄нам̣. те хи аттана̄ сахаджа̄таарӯпадхамма̄нам̣ там̣самут̣т̣ха̄нарӯпадхамма̄нампи сахаджа̄тааттхипаччайа̄ хонти, пуреджа̄та̄нам̣ пана ваттхӯнам̣ паччха̄джа̄тааттхипаччайо. паччха̄джа̄тиндрийа̄нанти паччха̄джа̄та̄нам̣ арӯпиндрийа̄нам̣. сесам̣ а̄ха̄ре вуттанайена йоджетаббам̣. йасма̄ ете а̄ха̄риндрийа̄ йасмим̣ кхан̣е пуреджа̄тааттхипаччайам̣ лабханти, тасмим̣йева кхан̣е там̣там̣паччайуппанна̄нам̣ сахаджа̄тааттхипаччайо паччха̄джа̄тааттхипаччайо ча хонти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘саха̄пи аттхиавигатапаччайабха̄во хотӣ’’ти. тин̣н̣анти сахаджа̄та̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣. чхахи бхедехӣти висум̣ гахитехи сахаджа̄та̄дӣхи пан̃чахи йатха̄рахам̣ екаджджхам̣ гахитабхедена ча̄ти чхахи аттхипаччайабхедехи. екекам̣ сан̇гахетва̄ти аттхипаччайалаккхан̣ам̣ авигатапаччайалаккхан̣ан̃ча висум̣ висум̣ чхахи бхедехи сан̇гахетва̄ вуттам̣.

аджджхаттикаба̄хирабхедатоти ваттаббам̣ чаккха̄дӣнам̣ джӣвитиндрийасса ча адхиппетатта̄, сапарасанта̄ника̄нан̃ча индрийа̄нам̣ анадхиппетатта̄. ниссайапуреджа̄тавиппайуттааттхиавигата̄нам̣ пуреджа̄табхӯта̄нанти адхиппа̄йо. тесан̃хи пуреджа̄те сан̇гахо. тадекадесасса̄ти а̄рамман̣екадесасса, а̄рамман̣а̄дхипатиа̄рамман̣ӯпаниссайа̄нанти аттхо. тесанти ниссайа̄дӣнам̣. упаниссайа̄дӣсӯти упаниссайапуреджа̄тапаччайа̄дӣсу. там̣ пана пуреджа̄табхӯтам̣ а̄рамман̣ам̣. таттха̄ти упаниссайапаччайасан̇гахе. йатха̄вуттанайо четтха екантена гахетабботи дассетум̣ ‘‘атха пана̄’’тиа̄ди вуттам̣.

ева-саддо а̄нетва̄ йоджетаббо, ан̃н̃атха̄ тесу пан̃хесу екасабха̄ватова паччайасса а̄гаманам̣ вуттам̣ сийа̄. тена̄ти ‘‘екова̄’’ти авадха̄ран̣ена аггахитена. тесӯти сахаджа̄тапуреджа̄тапаччайесу. уккат̣т̣хавасена̄ти ‘‘еко две’’тиа̄дина̄ вуттауккам̣савасена. те те паччайе сан̇гахетва̄ти те хетуа̄дипаччайе сахаджа̄та̄дипаччайехи сан̇гахетва̄. дасситапаччайапариччхедоти сол̣аса̄дибхедена сан̇гахетва̄ дасситапаччайапариччхедо.

пабхедапариха̄нӣсӯти сахаджа̄тапаччайа̄дӣхи сан̇гахитапаччайаппабхеде там̣там̣паччайапат̣иккхепе пан̃ха̄париха̄нийан̃ча̄ти аттхо. нахетупаччайа̄ти имина̄ хетупаччайато ан̃н̃е паччайа̄ гахита̄ти катва̄ вуттам̣ ‘‘нахетупаччайа̄ти еттха лаббхама̄напаччайе сандха̄йа вутта’’нти. еван̃ча катва̄ти саббапаччанӣйаса̄дха̄ран̣алаккхан̣авасена вуттатта̄ ева на ваттаббам̣ сийа̄, на хи хетупаччайе паччанӣйато т̣хите хетудхаммо хетусса дхаммасса сахаджа̄тапаччайена паччайоти сакка̄ ваттум̣. вӣсати паччайа̄ти хетупаччайена саддхим̣ вӣсати паччайа̄. париха̄нӣйам̣ виттха̄ракатхам̣ дассентоти йоджана̄.

528. техи техи паччайехӣти сахаджа̄тапаччайа̄дӣхи техи техи сан̇га̄хакабхӯтехи паччайехи. те те паччайа̄ти сан̇гахетабба̄ ан̃н̃аман̃н̃апаччайа̄дайо хетупаччайа̄дайо ва̄ те те паччайа̄. ан̃н̃есам̣ абха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣, на тесам̣ саббесам̣ самбхаванти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди. таттха двейева̄ти а̄рамман̣а̄дхипатим̣ апанетва̄ а̄ха. абйа̄катассапӣти пи-саддена на кевалам̣ кусалассева, атха кхо абйа̄катассапӣти кусалам̣ сампин̣д̣ети.

530. тена саддхинти ваттхуна̄ саддхим̣. суддха̄нанти кевала̄нам̣ ваттхуна̄ вина̄ ча гахита̄нам̣ кусалаккхандха̄нам̣. йадипи ваттхуна̄ саддхим̣ сахаджа̄тат̣т̣хо наттхи, ниссайа̄дибха̄во пана аттхева̄ти дассенто ‘‘ваттхуна̄ пана̄’’тиа̄дима̄ха.

сахаджа̄тапуреджа̄тапаччха̄джа̄таа̄ха̄риндрийа̄нам̣ аттхипаччайена сан̇гахетаббатта̄ сахаджа̄та̄дӣхи сан̇гахетабба̄нам̣ там̣сан̇гахо сукароти дассетум̣ упаниссайена сан̇гахетабба̄нам̣ сан̇гахо вуттанайо ева̄ти вуттам̣ ‘‘чатӯсу саббапаччайе сан̇ган̣хитва̄’’ти. каммам̣ пана сахаджа̄тӯпаниссайехи асан̇гахетаббата̄пи аттхӣти сарӯпато гахитам̣, ан̃н̃атха̄ ‘‘тӣсу паччайесӯ’’ти ваттаббам̣ сийа̄. миссака̄миссакасса̄ти сахаджа̄тапуреджа̄та̄дибха̄вехи миссакасса татха̄ амиссакасса ча. вуттамеваттхам̣ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘на хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. тена̄ти аттхипаччайавибха̄гасан̇га̄хака̄нам̣ сахаджа̄та̄дӣнам̣ гахан̣ена. саббапаччайа̄нам̣…пе… хотӣти имина̄ ‘‘имасмим̣ пана паччайуддха̄ре’’тиа̄дина̄ вуттопи паччайасан̇гахо идха аттхато дасситойева̄ти имаматтхам̣ дассети.

ниссайо касма̄ на вутто? сахаджа̄таниссайо пуреджа̄таниссайоти хи сакка̄ вибхаджитунти адхиппа̄йо. виппайутто ва̄ касма̄ на вутто? пуреджа̄тавиппайутто паччха̄джа̄тавиппайуттоти вибхаджитум̣ сакка̄ти аттхо. йам̣ миссака̄миссакабха̄вам̣ манаси катва̄ ‘‘аваттаббатта̄’’ти вуттам̣, там̣ дассенто ‘‘ниссайо та̄ва̄’’тиа̄дима̄ха. висеситаббо ‘‘виппайуттапаччайена паччайо’’ти ависесена па̄л̣ийам̣ вуттатта̄. со вийа̄ти аттхипаччайо вийа, ниссайапаччайо вийа ва̄ аттхипаччайависеса̄бха̄вена виппайуттапаччайо на ваттаббова. двиннам̣ паччайа̄нам̣ вийа пабхедасаббха̄ватоти дассенто ‘‘сахаджа̄тапуреджа̄та̄нан̃ча̄’’тиа̄дима̄ха. татха̄тиа̄дина̄ вуттаматтхам̣ па̄л̣ийа̄ саматтхетум̣ ‘‘ваккхатӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха маггапхаладхамма̄нам̣ маггапхалатам̣самут̣т̣ха̄нарӯпавасена сахаджа̄тааттхипаччайо тесам̣йева пуреджа̄тачатусантатирӯпавасена паччха̄джа̄тааттхипаччайо вутто, на пана виппайуттапаччайабха̄во ваккхатӣти йоджана̄. соти виппайуттапаччайо.

хетуа̄дӣнам̣ сахаджа̄тантогадхатта̄ хетуа̄дайо таббисеса̄ хонтӣти катва̄ вуттам̣ ‘‘сахаджа̄тапаччайо ча хетуа̄дӣхи висесетаббо’’ти. соти сахаджа̄тапаччайо. вируддхапаччайехӣти сахаджа̄тапуреджа̄тасса сахаджа̄та̄дибха̄вена вируддхехи паччайехи. тена̄ха ‘‘уппаттика̄лавируддхехи паччайехӣ’’ти.

паччанӣйуддха̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

паччанӣйаган̣анаван̣н̣ана̄

нахетумӯлакаван̣н̣ана̄

532. адхипатипаччайа̄дибхӯто а̄рамман̣апаччайоти а̄рамман̣аа̄рамман̣а̄дхипатиа̄рамман̣ӯпаниссайе вадати. те ча йасма̄ а̄рамман̣асабха̄ва̄ ева, тасма̄ вуттам̣ ‘‘париха̄йатийева̄’’ти. паннарасасӯти дутийе сахаджа̄тапаччайе ‘‘хетупаччайо’’тиа̄дина̄ вуттесу паннарасасу. ека̄дасаннам̣ васена̄ти сахаджа̄тапаччайо, сахаджа̄тата̄висит̣т̣ха̄ адхипатиниссайакамма̄ха̄риндрийаттхиавигатахетуджха̄намагга̄ ча̄ти имесам̣ ека̄дасаннам̣ васена. сахаджа̄те антогадха̄ хетуа̄дайо. тасмим̣ пат̣иккхиттети тасмим̣ сахаджа̄те пат̣иккхитте паччанӣйато т̣хите. анантогадха̄ сахаджа̄те, ке пана тети а̄ха ‘‘а̄рамман̣а̄дхипатипуреджа̄таниссайа̄дайо’’ти. а̄рамман̣а̄диа̄ка̄рена̄ти а̄рамман̣апуреджа̄таниссайана̄на̄ккхан̣икакамма̄диа̄ка̄рена.

тасмим̣ пат̣иккхиттети тасмим̣ сахаджа̄тапаччайе пат̣иккхитте. име ва̄ра̄ти сахаджа̄там̣ пуреджа̄танти виссаджджитава̄ра̄. ете ниссайа̄дайоти сахаджа̄тата̄висит̣т̣хе ниссайа̄дике вадати, на итаре. тена̄ха ‘‘йасма̄ ча…пе… пат̣иккхепена пат̣иккхитта̄’’ти.

ниссайа̄дибхӯтан̃ча сахаджа̄тапаччайам̣ т̣хапетва̄ти етена ‘‘т̣хапетва̄ сахаджа̄тапаччайа’’нти еттха антогадханиссайа̄дибха̄войева сахаджа̄тапаччайо гахитоти дассети. ниссайа̄дӣти а̄ди-саддена хетуа̄дӣнам̣ сан̇гахо дат̣т̣хаббо. ан̃н̃аман̃н̃апаччайадхаммавасена паваттисаббха̄ватоти ан̃н̃аман̃н̃апаччайадхаммавасена сахаджа̄та̄дӣхи паваттисаббха̄вато ан̃н̃аман̃н̃е пат̣иккхитте ‘‘кусало кусала̄бйа̄катасса̄’’ти ва̄ро париха̄йати. тесам̣ тесам̣ паччайуппанна̄нанти идам̣ са̄ман̃н̃авачанампи ‘‘ан̃н̃аман̃н̃апаччайасан̇гахам̣ гата̄’’ти вачанато ан̃н̃аман̃н̃апаччайала̄бхӣнам̣йева гахан̣ам̣ сийа̄ти а̄сан̇кам̣ ниваттетум̣ ‘‘кусало ча кусаласса̄’’тиа̄ди вуттам̣. самуда̄йабхӯтоти чатуккхандхасамуда̄йабхӯто. екадесабхӯтехӣти тассева екадесабхӯтехи. ‘‘кусало пана̄’’тиа̄ди ‘‘наан̃н̃аман̃н̃апаччайена…пе… париха̄йатӣ’’ти имасса ат̣т̣хакатха̄вачанасса сама̄дха̄навачанам̣.

рӯпаккхандхекадесова хонти рӯпа̄ха̄рарӯпиндрийавасена, ‘‘екантена виппайуттапаччайадхаммехӣ’’ти вуттадхамма̄ ‘‘те’’ти пачча̄мат̣т̣ха̄ти а̄ха ‘‘тети те виппайуттапаччайадхамма̄’’ти.

533. паччанӣйаган̣анам̣ дассетунти вуттепи нану паччайаган̣анамева дасситам̣ хотӣти кассачи а̄сан̇ка̄ сийа̄ти там̣ ниваттенто а̄ха ‘‘паччанӣйава̄раган̣ана̄ хи дассита̄’’ти. балавакаммам̣ випа̄касса упаниссайо хоти, итарам̣ каммапаччайо ева̄ти а̄ха ‘‘випа̄кассапи пана…пе… каммапаччайо хотӣ’’ти.

нахетумӯлакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

534. париччхиннаган̣ана̄нӣти идам̣ на ган̣ана̄пеккхам̣, атха кхо виссаджджана̄пеккханти а̄ха ‘‘париччхиннаган̣ана̄ни виссаджджана̄нӣ’’ти. паччанӣйато т̣хитопи хету найа̄нам̣ мӯлабха̄венева т̣хитоти а̄ха ‘‘хетумӯлаке’’ти, ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘нахетумӯлака’’миччева вуттам̣.

538. мӯлам̣ сан̇кхипитва̄ти саттамӯлакам̣ ат̣т̣хамӯлакам̣ навамӯлакан̃ча сан̇кхипитва̄. двӣсӯти ‘‘тӣн̣ӣ’’ти вуттесу тӣсу виссаджджанесу пуримесу двӣсу ‘‘кусало дхаммо абйа̄катасса, акусало дхаммо абйа̄катасса̄’’ти имесу. тена̄ха ‘‘випа̄ко паччайуппанно хотӣ’’ти. татийети ‘‘абйа̄като дхаммо абйа̄катасса̄’’ти имасмим̣. тесамут̣т̣ха̄никака̄йоти утучитта̄ха̄ра̄нам̣ васена тесамут̣т̣ха̄никака̄йо.

545. етам̣ двайам̣ сандха̄йа вуттам̣, йатха̄ арӯпам̣ арӯпасса, евам̣ рӯпампи рӯпасса виппайуттапаччайо на хотӣти. рӯпа̄бйа̄като арӯпа̄бйа̄катасса̄ти идам̣ ваттхукхандхе сандха̄йа вуттам̣. арӯпа̄бйа̄като рӯпа̄бйа̄катасса̄ти идам̣ пана читтасамут̣т̣ха̄нарӯпан̃ча̄ти тесам̣ екантико виппайуттапаччайабха̄воти а̄ха ‘‘сахаджа̄та…пе… хотийева̄’’ти. сахаджа̄та̄ха̄риндрийавасена̄ти сахаджа̄таарӯпа̄ха̄риндрийавасена.

546. екамӯлакека̄васа̄на̄ анантарапакатӯпаниссайавасена лаббхантӣти идам̣ йатха̄рахавасена вуттанти там̣ йатха̄рахам̣ пат̣иккхепа̄пат̣иккхепавасенапи дассетаббанти ‘‘аттхипаччайе пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. пуримесӯти на̄рамман̣а̄дӣсу. нава̄ти екамӯлака̄васа̄на̄ нава. двейева̄ти ‘‘кусало дхаммо абйа̄катасса, акусало дхаммо абйа̄катасса̄’’ти име двейева.

паччанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ануломапаччанӣйаван̣н̣ана̄

550. имехева̄ти ‘‘кусало кусаласса, акусало акусаласса̄’’ти имехи ева сама̄на̄ хонти кусала̄дита̄са̄ман̃н̃ена. тена вуттам̣ ‘‘аттха̄бха̄вато пана на анурӯпа̄’’ти. ‘‘кусало кусаласса̄’’тиа̄дина̄ сатипи уддесато са̄ман̃н̃е йебхуййена сийа̄ вибхан̇ге висесоти а̄ха ‘‘йатха̄йогам̣ ниддесато ча̄’’ти.

551. хетуна̄манти хету ча там̣ на̄ман̃ча̄ти хетуна̄мам̣. паччайанти тамева паччайабхӯтам̣ сандха̄йа̄ти йоджана̄.

552. двиннампи адхипатӣнанти сахаджа̄та̄рамман̣а̄дхипатӣнам̣ васена, там̣ ‘‘кусалам̣ кусаласса сахаджа̄тато чева а̄рамман̣ато ча̄’’тиа̄дина̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайенева ведитаббам̣. на̄рамман̣е сатта̄ти сахаджа̄та̄дхипатисса васена вуттам̣, на сахаджа̄те сатта̄ти а̄рамман̣а̄дхипатисса васена вуттанти йоджана̄. еванти йатха̄ адхипатимхи вуттам̣, евам̣ саббаттха саббапаччайесу. ‘‘тасмим̣ тасмим̣…пе… уддхаритабба̄’’ти ватва̄ тасса ган̣ануддха̄расса сукаратам̣ упа̄йан̃ча дассенто ‘‘ануломе…пе… вин̃н̃а̄ту’’нти а̄ха.

ануломапаччанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

паччанӣйа̄нуломаван̣н̣ана̄

631. париха̄панаган̣ана̄йа̄ти париха̄петаббаган̣ана̄йа сама̄наттан̃ча на екантикам̣ ӯнатамабха̄вассапи самбхаватоти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘нахетуна̄рамман̣адукасса̄’’тиа̄ди. таттха саддхим̣ йоджийама̄нена ӯнатараган̣анена адхипатипаччайена парихӣна̄пӣти йоджана̄. саддхим̣ парихӣна̄пӣти ва̄ имасмим̣ паккхе ‘‘адхипатипаччайена̄’’ти иттхамбхӯталаккхан̣е каран̣авачанам̣. етанти лаккхан̣ам̣.

ат̣т̣ха̄нанти ануломато ат̣т̣ха̄нам̣ атит̣т̣ханам̣. тит̣т̣хантӣти ануломатоти йоджана̄. тесанти хетуа̄дӣнам̣. итаресӯти йа̄диса̄ адхиппета̄, те дассетум̣ ‘‘адхипатӣ’’тиа̄ди вуттам̣. има̄ни двети ‘‘кусала̄бйа̄ката̄ абйа̄катасса, акусала̄абйа̄ката̄ абйа̄катасса̄’’ти има̄ни ча две.

нахетумӯлакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

636. хетуйа̄ вуттехи тӣхӣти хетупаччайа̄ вуттехи тӣхи виссаджджанехи саддхим̣. ва̄раса̄ман̃н̃амева вадати, на аттхаса̄ман̃н̃анти адхиппа̄йо. татха̄ камме тӣн̣ӣти хетуйа̄ вутта̄нева̄ти ча̄ти ‘‘камме тӣн̣ӣ’’ти еттха ‘‘хетуйа̄ вутта̄нева̄’’ти имасмим̣ аттхавачанепи татха̄ ва̄раса̄ман̃н̃амева сандха̄йа вадатӣти аттхо.

644. екекамева̄ти екекамева виссаджджанам̣.

650. сакат̣т̣ха̄нети аттана̄ т̣хитат̣т̣ха̄не. тато паретара̄ти тато аггахитапаччайато паретара̄ паччанӣйато. на̄ха̄ре…пе… ла̄бхо хотӣти а̄ха̄рапаччайе паччанӣйато т̣хите индрийапаччайам̣, ануломато индрийапаччайе ча паччанӣйато т̣хите а̄ха̄рапаччайам̣ ануломато йоджетва̄ йатха̄ пан̃хо лаббхатӣти аттхо. тесӯти а̄ха̄риндрийесу. двидха̄ бхинна̄ни паччанӣйато ануломато ча йоджетаббабха̄вена.

паччанӣйа̄нуломаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

кусалаттикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. ведана̄ттикаван̣н̣ана̄

1. ведана̄ттике пат̣ичча̄динийаманти тикападасамбандхавасена пат̣иччава̄ра̄дӣсу ваттаббам̣ пат̣иччасахаджа̄тат̣т̣ха̄динийаманам̣ на лабханти ведана̄рӯпанибба̄на̄ни. касма̄? тикамуттакатта̄. татха̄ паччайуппаннавачанам̣. на хи сакка̄ ваттум̣ веданам̣ рӯпам̣ нибба̄нан̃ча сандха̄йа ‘‘сукха̄йа ведана̄йа сампайуттам̣ дхаммам̣ пат̣ичча сукха̄йа ведана̄йа сампайутто уппаджджатӣ’’ти. тикадхамма̄нанти ведана̄ттикадхамма̄нам̣. таттха̄ти хетупаччайа̄дӣсу. йатха̄нурӯпатоти ведана̄дӣсу йо йасса ведана̄йа сампайуттадхаммасса а̄рамман̣а̄дипаччайо бхавитум̣ йутто, таданурӯпато. а̄рамман̣а̄дӣти а̄ди-саддена а̄рамман̣а̄дхипатиа̄рамман̣ӯпаниссайа̄дике сан̇ган̣ха̄ти.

10. кусалаттикепи парихӣнанти идам̣ паччанӣйам̣ сандха̄йа вуттам̣. рӯпа̄рӯпадхаммапаригга̄хакатта̄ти идам̣ ана̄дибхӯтассапи сахаджа̄тасса а̄димхи т̣хапане ка̄ран̣авачанам̣. а̄ди-саддена̄ти ‘‘сахаджа̄та̄дайо’’ти еттха а̄ди-саддена. йатха̄рахам̣ а̄раббха уппаттивасена саббе арӯпадхамма̄ а̄рамман̣а̄дӣнам̣ паччайуппанна̄ хонтӣти вуттам̣ ‘‘паччайуппаннавасена сабба̄рӯпадхаммапаригга̄хака̄нам̣ а̄рамман̣а̄дӣна’’нти. а̄ди-саддена а̄рамман̣а̄дхипатиа̄рамман̣ӯпаниссайа̄дике сан̇ган̣ха̄ти. тена̄ти ‘‘сабба̄рӯпадхаммапаригга̄хака̄ пана̄’’тиа̄дивачанена. саббат̣т̣ха̄ника̄нам̣…пе… дассита̄ хоти сахаджа̄тадассанена̄ти аттхо. екадесапариха̄нидассаненева хи самуда̄йапариха̄ни дассита̄ хотӣти. сахаджа̄та̄дайоти ва̄ а̄ди-саддена саббат̣т̣ха̄ника̄ чатта̄ропи дассита̄ хонтӣти. сахаджа̄тамӯлака̄ти сахаджа̄тапаччайе сати бхаванта̄ на сахаджа̄там̣ пурато катва̄ па̄л̣ийам̣ а̄гата̄. тена̄ха ‘‘сахаджа̄танибандхана̄…пе… вуттам̣ хотӣ’’ти. со паччха̄джа̄то касма̄ пана на париха̄йатӣти самбандхо. таттха̄ти йатха̄вутта̄йа париха̄нийам̣ апариха̄нийан̃ча. сахаджа̄танибандханехӣти сахаджа̄тадхамманимиттехи паччайабха̄вехи идха паччайадхаммахетуко вутто. еттхева̄ти париха̄нийам̣йева. са̄ хи идха адхиката̄. сахаджа̄танибандхана̄намева париха̄нӣти вутте ‘‘ким̣ саббесам̣йева несам̣ париха̄нӣ’’ти а̄сан̇ка̄йа а̄ха ‘‘сахаджа̄та…пе… дасситамета’’нти.

17. найадассанамева каротӣти йатха̄ ахетукакирийачетанам̣ сандха̄йа ‘‘нахетупаччайа̄ накаммапаччайа̄’’ти ваттум̣ лаббха̄, евам̣ навипа̄капаччайа̄типи лаббха̄. ахетукамохам̣ пана сандха̄йа ‘‘нахетупаччайа̄ навипа̄капаччайа̄’’ти лаббха̄, на ‘‘накаммапаччайа̄’’ти. тена̄ха ‘‘на ча паччайапаччайуппаннадхаммаса̄ман̃н̃адассана’’нтиа̄ди.

25-37. йатха̄ кусалаттикам̣, евам̣ ган̣етаббанти идам̣ йам̣ сандха̄йа па̄л̣ийам̣ никкхиттам̣, там̣ дассетум̣ вуттам̣ ‘‘хетумӯлака̄нам̣…пе… наган̣анаса̄ман̃н̃а’’нти. на хи кусалаттике ануломапаччанӣйе ган̣ана̄хи ведана̄ттике та̄ сама̄на̄. париваттетва̄пи йоджита̄ти еттха ‘‘нахетупаччайа̄ напуреджа̄тапаччайа̄ а̄рамман̣е ека’’нти а̄рамман̣ам̣ пат̣хамам̣ ватва̄ ваттаббампи пуреджа̄там̣ париваттетва̄ пат̣хамам̣ вуттанти ваданти. татха̄ нахетупаччайа̄ камме тӣн̣ӣти идамева падам̣ париваттетва̄ ‘‘накаммапаччайа̄ хетуйа̄ тӣн̣ӣти вутта’’нтипи ваданти.

39. там̣сампайуттети тена доманассена сампайутте. доманассасӣсена сампайуттадхамма̄ вутта̄. саддха̄пан̃чакесӯти саддха̄сӣласутача̄гапан̃н̃а̄су. каттаббанти ва̄ йоджана̄ ка̄табба̄ти аттхо. авасесесӯти ра̄га̄дӣсу. па̄л̣игатидассанаттханти ‘‘евам̣ па̄л̣и паватта̄’’ти па̄л̣ийа̄ паваттидассанаттхам̣. ра̄га̄дӣхи упаниссайабхӯтехи. ануппаттитоти на уппаджджанато. там̣ па̄л̣игатим̣ тикантарапа̄л̣ийа̄ дассенто ‘‘кусалаттикепихӣ’’тиа̄дима̄ха. идха̄пӣти имасмим̣ ведана̄ттикепи.

62. анан̃н̃аттанти абхедам̣. сукхаведана̄сампайутто хи дхаммо сукхаведана̄сампайуттассева дхаммасса хетупаччайена паччайо, на итаресам̣. еса найо сесападесу сесесу ча ‘‘тӣн̣ӣ’’ти а̄гатат̣т̣ха̄несу. тена вуттам̣ ‘‘сабба̄ни тӣн̣и суддха̄нам̣ тин̣н̣ам̣ пада̄нам̣ васена ведитабба̄нӣ’’ти. ‘‘паччха̄джа̄та̄ арӯпадхамма̄нам̣ паччайо на хонтӣ’’ти йуттаметам̣, пуреджа̄та̄ пана арӯпадхамма̄нам̣ паччайа̄ на хонтӣти катхамидам̣ гахетаббанти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘пуреджа̄та̄’’тиа̄ди, пуреджа̄та̄ хутва̄ паччайо на хонтӣти аттхо. пуриматарам̣ уппаджджитва̄ т̣хита̄ хи рӯпадхамма̄ паччха̄ уппанна̄нам̣ арӯпадхамма̄нам̣ пуреджа̄тапаччайо хонти, на ча̄йам̣ найо арӯпадхаммесу лаббхати. тена вуттам̣ ‘‘пуреджа̄татта̄бха̄вато’’ти. татха̄ паччха̄джа̄татта̄бха̄ватоти йатха̄ имасмим̣ тике кассачи дхаммасса пуреджа̄татта̄бха̄вато пуреджа̄тапаччайо на хонтӣти вуттам̣, татха̄ паччха̄джа̄татта̄бха̄вато паччха̄джа̄та̄ хутва̄ паччайо на хонти, паччха̄джа̄тапаччайо на хонтӣти аттхо. на хи екасмим̣ санта̄не кесучи арӯпадхаммесу пат̣хаматарам̣ уппаджджитва̄ т̣хитесу паччха̄ кечи арӯпадхамма̄ уппаджджанти, йато те тесам̣ паччха̄джа̄тапаччайо бхавеййум̣.

83-87. авасесесу ат̣т̣хасӯти ‘‘сукха̄йа ведана̄йа сампайутто дхаммо’’тиа̄дина̄ екамӯлакека̄васа̄на̄ йе нава нава ва̄ра̄ а̄рамман̣апаччайа̄дӣсу лаббханти, тесу йатха̄вуттамекам̣ ваджджетва̄ сесесу ат̣т̣хасу. тӣсвева̄ти суддхесу тӣсвева сахаджа̄такаммапаччайо лаббхати.

ведана̄ттикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. випа̄каттикаван̣н̣ана̄

1-23. сойева̄ти акатасама̄сехи падехи йо аттхо вуччати, сойева аттхо вутто хоти.

24-52. танти там̣ вачанам̣, там̣ ва̄ кат̣атта̄рӯпам̣. йасма̄ читтасамут̣т̣ха̄насса упа̄да̄рӯпасса йатха̄ кхандхе пат̣ичча уппатти, татха̄ маха̄бхӯте ча пат̣ичча уппатти. на хи тасса тадубхайам̣ вина̄ уппатти аттхи, на евам̣ кат̣атта̄рӯпасса. тан̃хи каммасса кат̣атта̄ уппаджджама̄нам̣ маха̄бхӯте пат̣ичча уппаджджати, тасма̄ читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣ упа̄да̄рӯпасса там̣ висесам̣ дассетум̣ тадева вуттам̣, на кат̣атта̄рӯпам̣ вуттанти имаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘кхандхе пат̣ичча̄’’тиа̄дима̄ха. йадипи кат̣атта̄рӯпам̣ ‘‘маха̄бхӯте пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣ упа̄да̄рӯпа’’нти еттха на гахитам̣, вачанантарена пана гахитамева̄ти дассенто ‘‘паваттийам̣ пана̄’’тиа̄дима̄ха. еван̃ча катва̄ти кхандхе пат̣ичча уппаттийа̄ абха̄ватойева. на̄ха̄рапаччайети а̄ха̄рапаччайе паччанӣйато т̣хите. тампӣти кат̣атта̄рӯпампи. т̣хитиккхан̣е кат̣атта̄рӯпасса а̄ха̄ро упаттхамбхако хотӣти катва̄ вуттам̣ ‘‘уппа̄даккхан̣е’’ти.

випа̄каттикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. упа̄диннаттикаван̣н̣ана̄

51. адхипатидхаммойева локуттарадхаммесу на̄дхипатипаччайа̄ уппаджджатӣти а̄ха ‘‘на̄дхипатипаччайа̄ти сайам̣ адхипатибхӯтатта̄’’ти. нану адхипатидхаммопи а̄рамман̣а̄дхипативасена адхипатипаччайена уппаджджатӣти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘авирахита̄…пе… дассетӣ’’ти. авирахита̄рамман̣а̄дхипатӣсӯти локуттаре сандха̄йа̄ха. те хи нибба̄на̄рамман̣атта̄ евам̣ вуччати. пи-саддена ко пана ва̄до вирахита̄рамман̣а̄дхипатианеканта̄рамман̣а̄дхипатӣсӯти дассети.

72. анупа̄ланупаттхамбханавасена̄ти джӣвитиндрийам̣ вийа кат̣атта̄рӯпа̄нам̣ анупа̄ланавасена оджа̄ тассева каммаджака̄йасса упаттхамбханавасена паччайо хоти, на джанакавасена̄ти йоджана̄. етасмим̣ пана аттхе сатӣти каммаджакала̄пе оджа̄ тассева каммаджака̄йасса упаттхамбхакавасена паччайо хотӣти етасмим̣ аттхе лаббхама̄не. а̄ха̄рантипи ваттаббанти йатха̄ джӣвитиндрийавасена ‘‘упа̄диннупа̄да̄нийо дхаммо упа̄диннупа̄да̄нийасса дхаммасса аттхипаччайена паччайо’’ти вуттам̣, евам̣ йатха̄вуттаа̄ха̄рассапи васена ваттаббанти аттхо. еттха ча йасмим̣ кала̄пе каммаджа̄ оджа̄ када̄чи тассева упаттхамбханапаччайо хотӣти айаматтхо ат̣т̣хакатха̄йам̣ дассито. йади каммаджа̄ оджа̄ екам̣сато сакала̄парӯпӯпаттхамбханавасенева паваттати, татха̄ сати има̄йа па̄л̣ийа̄ виродхо сийа̄ти дассенто ‘‘йади ча…пе… хотӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ уддхаритва̄ таттха досам̣ вибха̄венто ‘‘евам̣ сатӣ’’ти а̄ха. таттха танти там̣ вачанам̣. анаджджхохат̣а̄йа аттано паччайато ниббатта̄йа, паччайо четтха каммам̣йева. тена̄ха ‘‘сасанта̄нагата̄йа упа̄динноджа̄йа̄’’ти.

айампи пан̃хо, на кевалам̣ пуббе вуттаа̄ха̄ройева̄ти адхиппа̄йо. уддхаритаббо сийа̄, на ча уддхат̣о. тасма̄ти етасса ‘‘ва̄до балаватаро’’ти етена самбандхо. касма̄ пана йатха̄вуттесу двӣсу пан̃хесу а̄ха̄ро на уддхат̣оти а̄ха ‘‘аджджхохат̣асса̄’’тиа̄ди. таттха дутийапан̃хоти дукамӯлаке дутийапан̃хоти йоджана̄. дутийапан̃хо ча на уддхат̣оти еттха̄пи ‘‘аджджхохат̣асса…пе… абха̄вато’’ти идам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. итарасса̄ти анаджджхохат̣асса. аджджхохат̣амева на анаджджхохат̣ам̣, йатха̄вуттоджанти адхиппа̄йо. ‘‘балаватаро’’ти ватва̄ тасса балаватарабха̄вам̣ дассенто ‘‘на хӣ’’тиа̄дима̄ха. катипайа̄лопе аджджхохаритва̄ васитва̄ т̣хитасса вийа аджджхохат̣аматта̄хи ман̣д̣ӯка̄дӣхи аджджхоха̄ракасса сарӣре висеса̄дха̄нам̣ ведитаббам̣.

идха вуттехӣти имасмим̣ упа̄диннаттике вуттехи. екамӯлакадукатика̄васа̄напан̃хависсаджджанехӣти екападамӯлакехи дука̄васа̄нехи тика̄васа̄нехи ча пан̃хависсаджджанехи. те пана ‘‘анупа̄диннупа̄да̄нийо дхаммо упа̄диннупа̄да̄нийасса анупа̄диннупа̄да̄нийасса ча дхаммасса аттхипаччайена паччайо, анупа̄диннаанупа̄да̄нийо дхаммо упа̄диннупа̄да̄нийасса анупа̄диннупа̄да̄нийасса анупа̄диннаанупа̄да̄нийасса ча дхаммасса аттхипаччайена паччайо’’ти евам̣ ведитаббо. идха̄ти имасмим̣ упа̄диннаттике. дутийадука̄васа̄не вийа̄ти дутийадука̄васа̄не пан̃хависсаджджане вийа, ‘‘анупа̄диннупа̄да̄нийо дхаммо упа̄диннупа̄да̄нийасса анупа̄диннупа̄да̄нийасса ча дхаммасса аттхипаччайена паччайо, сахаджа̄там̣ паччха̄джа̄та’’нти етасса виссаджджане вийа̄ти аттхо. айан̃ча аттхо татийападамӯлакесу дукатика̄васа̄напан̃хесупи лаббхатева. йади пана те пан̃ха̄ кусалаттикепи лаббханти, атха касма̄ таттха на уддхат̣а̄ти а̄ха ‘‘сукха̄вабодханаттхам̣ пана таттха сахаджа̄тавасенева виссаджджанам̣ ката’’нти. сахаджа̄тавасенева̄ти сахаджа̄тааттхипаччайавасенева. екамӯлакадука̄васа̄на̄ти ‘‘кусало дхаммо кусаласса ча абйа̄катасса ча̄’’ти евам̣пака̄ра̄ пан̃ха̄. таттха кусалаттике уддхат̣а̄. идха пана имасмим̣ упа̄диннаттике. етехи йатха̄вуттехи виссаджджанехи. еко дхаммоти еко ведана̄дико паччайадхаммо. анекехӣти сахаджа̄тапаччха̄джа̄та̄дӣхи анекехи аттхипаччайависесехи. анекесам̣ дхамма̄нанти анекесам̣ паччайуппаннадхамма̄нам̣. еко аттхипаччайоти идам̣ аттхипаччайата̄са̄ман̃н̃ато вуттам̣.

ида̄ни йатха̄вуттам̣ авуттан̃ча аттхипаччайе лаббхама̄нам̣ висесам̣ виттха̄рато дассенто ‘‘еко хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха екоти аттхипаччайависесесу еко. екасса̄ти та̄дисассева екасса. ан̃н̃атха̄ хи еко дхаммо екасса дхаммасса паччайо на̄ма наттхи. екенева̄ти сахаджа̄тааттхипаччайенева йатха̄ оккантиккхан̣е ваттху. тан̃хи аттана̄ сахаджа̄тасса на̄масса сахаджа̄тааттхипаччайенева паччайо хоти, на пуреджа̄та̄дина̄. еко сахаджа̄таарӯпаккхандхо анекесам̣ аттана̄ сахаджа̄та̄нам̣ арӯпаккхандха̄нам̣ екена сахаджа̄тааттхипаччайена, анекехи сахаджа̄тапаччха̄джа̄тааттхипаччайехи йатха̄ккамам̣ аттана̄ сахаджа̄та̄нам̣ читтасамут̣т̣ха̄нарӯпа̄нам̣ пуреджа̄та̄нам̣ тесамут̣т̣ха̄никарӯпа̄нам̣. анеко пуреджа̄таваттхурӯпан̃чева сахаджа̄таарӯпаккхандха̄ ча екасса арӯпаккхандхасса йатха̄ккамам̣ пуреджа̄тасахаджа̄тааттхипаччайехи. анеко арӯпадхаммо анекесам̣ сахаджа̄таарӯпадхамма̄нам̣ пуреджа̄тарӯпадхамма̄нан̃ча сахаджа̄тапаччха̄джа̄тааттхипаччайехи. анеко ва̄ а̄ха̄риндрийаппака̄ро анекесам̣ рӯпадхамма̄нам̣ йатха̄рахам̣ сахаджа̄тапуреджа̄тапаччха̄джа̄та̄ха̄риндрийавасена аттхипаччайена паччайо хоти. евам̣ паччайуппанна̄нам̣ асама̄наттепи айаматтхо самбхавати, сама̄натте пана ваттаббамева наттхи. тена̄ха ‘‘сама̄натте паччайуппаннадхамма̄на’’нти. сахаджа̄там̣ пуреджа̄тенева саха аттхипаччайо хотӣти сахаджа̄тааттхипаччайадхаммо пуреджа̄тааттхипаччайадхаммена сахева аттхипаччайо хоти. йатха̄ ваттхуна̄ пуреджа̄тааттхипаччайам̣ лабханта̄ ева кусала̄дидхамма̄ сахаджа̄та̄нам̣ кхандха̄нам̣ читтасамут̣т̣ха̄на̄нан̃ча рӯпа̄нам̣ сахаджа̄тааттхипаччайо хонти, татха̄ те пуреджа̄тасса ка̄йасса паччха̄джа̄тапаччайопи хонтийева. тена̄ха ‘‘паччха̄джа̄тена ча̄’’ти. аттхипаччайо хотӣти самбандхо. айам̣ сахаджа̄тапаччха̄джа̄та̄нам̣ аттхипаччайабха̄во паччайадхамма̄нам̣ абхеде ева иччхито, на бхеде. тена̄ха ‘‘анан̃н̃адхамматтена…пе… на̄на̄дхамматте’’ти.

ида̄ни тасса на̄на̄дхамматте абха̄вам̣ па̄л̣ийа̄ вибха̄венто ‘‘йади сийа̄’’тиа̄дима̄ха. таттха еко аттхипаччайабха̄во наттхӣти екассева паччайадхаммасса васена лаббхама̄но еко аттхипаччайабха̄во наттхи. касма̄? виродхато. тена вуттам̣ ‘‘сахаджа̄та…пе… на вутта’’нти. еван̃ча катва̄ти сахаджа̄тапаччха̄джа̄та̄нам̣ екадхаммавасена саха ала̄бхато ева. екадхаммавасена̄ти екассева паччайадхаммасса васена. тена̄ха ‘‘на̄на̄дхамма̄нам̣ вируддхасабха̄ватта̄’’ти. вируддхасабха̄вата̄ ча сахаджа̄тапаччха̄джа̄тавасена ведитабба̄, идха пана локийалокуттара̄дибха̄ватоти. ан̃н̃атха̄ти тесам̣ сахаджа̄тапаччха̄джа̄та̄нам̣ екаджджхам̣ ла̄бхе. индрийапат̣иккхепепӣти индрийапаччайе паччанӣкато т̣хитепи. тасса пан̃хасса ла̄бхатоти ‘‘упа̄диннупа̄да̄нийо ча анупа̄диннупа̄да̄нийо ча дхамма̄ упа̄диннупа̄да̄нийасса дхаммасса аттхипаччайена паччайо’’ти етасса пан̃хасса ла̄бхато. ба̄вӣса̄ти екамӯлака̄васа̄на̄ нава, екамӯлакадука̄васа̄на̄ пан̃ча, екамӯлакатика̄васа̄намекам̣, дукамӯлакека̄васа̄на̄ чатта̄ро, дукамӯлака̄васа̄на̄ две, дукамӯлакатика̄васа̄намеканти евам̣ ба̄вӣсати. йатха̄ пуббе сахаджа̄там̣ пуреджа̄тена сахева аттхипаччайо хотӣти вуттам̣, евам̣ пуреджа̄тампи тена̄ти дассенто а̄ха ‘‘пуреджа̄там̣ сахаджа̄тенева саха аттхипаччайо хотӣ’’ти. таттха сахаджа̄тенева саха̄ти сахаджа̄тена сахева. ат̣т̣ха̄наппайутто хи айам̣ ева-саддо, сахаджа̄тена на вина̄ пуреджа̄тааттхипаччайоти аттхо. итаресу пана аттхипаччайадхаммесу нийамо наттхи техи саха̄пи вина̄пи бха̄вато. тена̄ха ‘‘на итарехӣ’’ти. тампи ваттху там̣сахитапуреджа̄тамева̄ти йам̣ ‘‘пуреджа̄там̣ сахаджа̄тенева саха аттхипаччайо хотӣ’’ти вуттам̣, тампи ваттхупуреджа̄тан̃чева там̣сахита̄рамман̣апуреджа̄тамева ча, на кевалам̣ а̄рамман̣апуреджа̄там̣. тена̄ха ‘‘на итара’’нти.

ида̄ни йатха̄вуттаматтхам̣ па̄т̣хантарена вибха̄ветум̣ ‘‘кусалаттике хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. йади пуреджа̄там̣ там̣сахаджа̄тена вина̄пи аттхипаччайо сийа̄, ‘‘навиппайуттапаччайа̄ аттхийа̄ пан̃ча̄’’ти ваттум̣ на сакка̄, вуттан̃четам̣, тасма̄ вин̃н̃а̄йати ‘‘пуреджа̄там̣ сахаджа̄тена сахева аттхипаччайо хотӣ’’ти. навиппайутте ба̄вӣса̄ти еттха̄пи есева найо. таттха̄ти санидассанаттике. аттхивибхан̇гети аттхипаччайасса вибхаджане. тикамӯлакека̄васа̄нанти ‘‘санидассанасаппат̣игхо ча анидассанасаппат̣игхо ча анидассанааппат̣игхо ча дхамма̄ анидассанасаппат̣игхасса дхаммасса аттхипаччайена паччайо’’ти евам̣ тикамӯлако ека̄васа̄но пан̃хо уддхат̣о. паччайуддха̄рети ча таттхева паччайуддха̄ре. татха̄ ча со пан̃хо уддхат̣о. тайидам̣ катхам̣, йади пуреджа̄там̣ сахаджа̄тенева саха аттхипаччайо хотӣти чодана̄йам̣ а̄ха ‘‘там̣ ваттхусахитасса…пе… паччайабха̄вато’’ти. тассаттхо – йадипи таттха санидассанасаппат̣игхаггахан̣ена а̄рамман̣апуреджа̄тасса аттхипаччайабха̄во вутто, татха̄пи анидассанааппат̣игхаггахан̣ато ваттхумпи гахитанти ваттхусахитасса а̄рамман̣апуреджа̄тасса сахаджа̄тена сахева аттхипаччайабха̄во вуттоти. паччха̄джа̄там̣ а̄ха̄риндрийехева саха аттхипаччайо хоти, на пуреджа̄тена̄ти адхиппа̄йо. анан̃н̃адхамматтети паччайадхаммасса анан̃н̃атте. сахаджа̄тена саха аттхипаччайо хотӣти йоджана̄. сесапададвайепи есева найо. таттха̄пи пат̣ийогипуреджа̄там̣йева дат̣т̣хаббам̣. ‘‘аттхипаччайависесесу пана̄’’тиа̄дина̄ аттана̄ дасситам̣ вича̄рам̣ ‘‘евамета’’нти нигаманавасена пачча̄масати.

упа̄диннаттикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. витаккаттикаван̣н̣ана̄

22. витаккаттике саттасу мӯлакесӯти ‘‘савитаккасавича̄рам̣ дхаммам̣ пат̣ичча̄’’тиа̄дина̄ а̄гата̄ни тӣн̣и екака̄ни, тӣн̣и дука̄ни, екам̣ тиканти евам̣ екамӯлака̄ни йа̄ни саттамӯлака̄ни, тесу. йатха̄ккаманти па̄л̣ийам̣ а̄гата̄нуккамена. сатта̄ти пат̣хаме екаке сатта. пан̃ча̄ти дутийе пан̃ча. та̄нима̄ни хетупаччайе вуттанайена ведитабба̄ни. идха пана паваттивасенева йоджетаббам̣. тӣн̣ӣтиа̄дӣсу татийе тӣн̣и, чатуттхе екам̣, пан̃чаме тӣн̣и, чхат̣т̣хепи тӣн̣и, саттаме екам̣. та̄ни пана йатха̄ккамам̣ татийападам̣ пат̣ичча татийапададутийападатадубхайавасена, пат̣хамападататийапада̄ни пат̣ичча татийападавасена, пат̣хамапададутийапада̄ни пат̣ичча пат̣хамападататийападатадубхайавасена, дутийападататийапада̄ни пат̣ичча пат̣хамападататийападатадубхайавасена, пат̣хамадутийататийапада̄ни пат̣ичча татийападавасенева ведитабба̄ни. ан̃н̃аман̃н̃е ат̣т̣хавӣса̄тиа̄дӣсупи имина̄ва найена ган̣ана̄ ведитабба̄. еванти йатха̄вуттам̣ ган̣анам̣ пачча̄масати. дутийататийамӯлакесу екам̣ еканти дутийамӯлаке екам̣, татийамӯлаке еканти йоджетаббам̣. татха̄ а̄севанети йатха̄ пуреджа̄те ека̄даса, татха̄ а̄севанети аттхо. ан̃н̃а̄нӣти адхипатиан̃н̃аман̃н̃апуреджа̄та̄севанато ан̃н̃есу паччайесу ган̣ана̄ни. хетуа̄рамман̣асадиса̄нӣти хетуа̄рамман̣апаччайесу ган̣ана̄садиса̄ни.

31. ависесена̄ти ‘‘випа̄ка’’нти висесанам̣ акатва̄ на пана виссаджджанам̣ катанти йоджана̄. таттха ка̄ран̣ам̣ ваттум̣ ‘‘касма̄’’тиа̄дима̄ха. итаресанти локийавипа̄ка̄нам̣. те висум̣ ниддха̄ретва̄ вутта̄ти те йатха̄вутталокийавипа̄ка̄ авитаккавича̄раматтаса̄ман̃н̃ато висум̣ нӣхаритва̄ вутта̄. ‘‘авитаккавича̄раматте кхандхе пат̣ичча авитаккавича̄раматта̄ адхипатӣ’’ти вуттара̄си пуримакот̣т̣ха̄со.

38. етанти ‘‘авитаккавича̄раматтам̣ авитакка…пе… саха гаччхантена̄’’ти а̄гатапа̄л̣ипадам̣. тасса аттхам̣ дассетум̣ ‘‘мӯлам̣…пе… вуттам̣ хотӣ’’ти а̄ха. таттха авитакка…пе… йоджентена̄ти авитаккехи авитаккапарийа̄йена вуттехи авитаккавича̄раматтаавитаккаавича̄рападехи саха мӯлападам̣, а̄севанамӯлакамева ва̄ гаччхантена йоджентена напуреджа̄тасадисам̣ на̄севане па̄л̣игаманам̣ ка̄таббам̣, пат̣хитаббанти аттхо. поттхакесу пана ‘‘авитаккавича̄раматтам̣ випа̄кена саха гаччхантена̄’’ти диссати, випа̄кена висесанабхӯтена саха йоджентена̄ти аттхо. тенева̄ха ‘‘випа̄кам̣ авитаккавича̄раматтантиа̄ди йоджетабба’’нти.

екамӯлаке па̄л̣ийам̣ йоджитамева̄ти ‘‘думӯлакесу пат̣хаме’’ти вуттам̣.

49. мӯлападамева аваса̄набха̄вена̄ти ‘‘савитаккасавича̄рам̣ дхаммам̣ паччайа̄ савитаккасавича̄ро дхаммо уппаджджати нахетупаччайа̄’’тиа̄дина̄ мӯлападамева аваса̄набха̄вена йоджитам̣. сатта моха̄ уддхаритабба̄ти идам̣ нахетупаччайам̣ сандха̄йа вуттам̣. пат̣иччава̄ре хи ахетукамохо тиккхаттумева а̄гато. идха пана ‘‘ваттхум̣ паччайа̄’’тиа̄дина̄ чатӯсупи мӯлакесу а̄гато, тасма̄ саттаккхаттум̣ а̄гаманам̣ сандха̄йа ‘‘сатта моха̄’’ти вуттанти ведитаббам̣.

упаниссайена сан̇гахитатта̄ти упаниссайапаччайенева каммапаччайасса сан̇гахитатта̄. саббассапи рӯпа̄рӯпа̄вачаракаммасса балавабха̄вато упаниссайатта̄бха̄во наттхи, йато там̣ ‘‘гарӯ’’ти вуччати, каммаккхайакарасса пана каммасса балавабха̄ве ваттаббамева наттхӣти имаматтхам̣ па̄л̣ийа̄ ева вибха̄ветум̣ вуттам̣ ‘‘упа̄диннаттикапан̃ха̄ва̄рапаччанӣйе хи…пе… вин̃н̃а̄йатӣ’’ти.

витаккаттикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.