(1) вибхан̇гава̄раван̣н̣ана̄

53. тикапада̄нам̣ тикантарападехи висадисата̄ па̄кат̣а̄йева̄ти вуттам̣ ‘‘тикападана̄наттаматтена вина̄’’ти. мӯла̄васа̄навасена̄ти ‘‘екамӯлека̄васа̄нам̣ нава̄’’тиа̄дина̄ вуттамӯла̄васа̄навасена. ‘‘на та̄йева ведана̄ттика̄дӣсӯ’’ти еттха йа̄ садисата̄ пат̣иккхитта̄, там̣ дассетум̣ ‘‘садисатам̣ сандха̄йа ‘на та̄йева̄’ти вутта’’нти а̄ха. йа̄ти йа̄ пуччха̄. саббапуччха̄сама̄харан̣анти сабба̄сам̣ екӯнапан̃н̃а̄са̄йа пуччха̄нам̣ самуччайанам̣ анавасесетва̄ катханам̣. идха имасмим̣ пат̣иччава̄руддесе каттаббам̣. а̄дито хи анавасесато вутте паччха̄ йатха̄рахам̣ тадекадесавачанам̣ йуттам̣. на хи таттха екӯнапан̃н̃а̄са пуччха̄ виссаджджанам̣ лабхантӣти таттха тасмим̣ дхамма̄нуломапаччанӣйе пӣтиттике екӯнапан̃н̃а̄са пуччха̄ виссаджджанам̣ на хи лабханти, ат̣т̣хавӣсе пана лабхантӣти аттхо.

тена сахаджа̄тапаччайабхӯтена̄ти тена ведана̄дибхедена екена дхаммена сахаджа̄тапаччайо хонтена, сахаджа̄тапаччайатам̣ ва̄ паттена па̄пун̣антена̄ти аттхо. анун̃н̃а̄там̣ вийа хотӣти йадипи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘йа̄ва ниродхагамана̄’’тиа̄дивачанехи кхан̣аттайасаман̇гӣ уппаджджатӣти анун̃н̃а̄там̣ вийа хоти, уппа̄даккхан̣асаман̇гӣйева пана уппаджджатӣти вутто пат̣иччава̄ра̄дӣнам̣ чханнам̣ ва̄ра̄нам̣ уппа̄дамева гахетва̄ паваттатта̄. татха̄ хи тесу паччха̄джа̄тапаччайо ануломато на тит̣т̣хати.

идха кусалавачанена гахите кхандхе сандха̄йа вуттанти имасмим̣ пат̣иччава̄ре ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо уппаджджатӣ’’ти кусаласаддена гахите кхандхе сандха̄йа вуттам̣ чатӯсупи кусалакхандхесу екато уппаджджама̄несу са̄ман̃н̃ато вуттесу сахаджа̄та̄диса̄дха̄ран̣апаччайавасена ависесато саббе саббесам̣ паччайа̄ти айамева имасса паччайо, имассева айам̣ паччайоти ча нийаметва̄ ваттум̣ на сакка̄. тена вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘екассева двиннам̣йева ва̄’’тиа̄ди. ‘‘сукха̄йа ведана̄йа сампайуттам̣ дхаммам̣ пат̣ичча̄’’тиа̄дӣсу пана висесанабха̄вена ведана̄дӣнам̣ висум̣ гахитатта̄ ‘‘екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча две кхандха̄’’тиа̄ди ваттум̣ сакка̄. тена вуттам̣ ‘‘ведана̄ттика̄дӣсу пана̄’’тиа̄ди. татха̄ти имина̄ ‘‘екекассапи дука̄дибхеда̄нан̃ча̄’’ти имам̣ анукад̣д̣хати.

етасминти ‘‘випа̄ка̄бйа̄катам̣ кирийа̄бйа̄ката’’нти евам̣ випа̄какирийа̄бйа̄катаггахан̣е. ‘‘саббасмим̣ на гахетабба’’нти вуттам̣, каттха пана гахетаббанти а̄ха ‘‘читтасамут̣т̣ха̄нан̃ча рӯпанти еттхева̄’’ти. евам̣ пат̣хаме ва̄кйе атибйа̄питам̣ парихаритва̄ дутийе абйа̄питам̣ парихаритум̣ ‘‘на кевала’’нтиа̄ди вуттам̣. еттха̄ти ‘‘випа̄ка̄бйа̄катам̣ кирийа̄бйа̄ката’’нти еттха на гахетаббам̣ тассапи а̄руппе уппаджджама̄насса рӯпена вина̄ уппаттито. еттха ча йатха̄ хетупаччайаггахан̣енева ахетукам̣ ниваттитам̣, евам̣ читтасамут̣т̣ха̄нан̃ча рӯпанти рӯпаггахан̣енева а̄руппе випа̄копи таттха уппаджджама̄нена читтуппа̄дена саддхим̣ на гахито. там̣ панетам̣ аттхасиддхамева акатва̄ сарӯпато па̄кат̣атарам̣ катва̄ дассетум̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘випа̄ка̄бйа̄ката’’нтиа̄ди вуттам̣. пат̣исандхипаччхимачитта̄ни панеттха сатипи рӯпасса ануппа̄дане ваваттха̄на̄бха̄вато на гахита̄нӣти дат̣т̣хаббам̣.

паччайабхӯтасса̄ти кхандха̄нам̣ паччайабхӯтасса ваттхусса аггахитата̄паттим̣ нива̄ретум̣, катхам̣? паччайуппаннабха̄вена, каттха? ‘‘кат̣атта̄ ча рӯпа’’нти етасмим̣ са̄ман̃н̃авачане ‘‘кхандхе пат̣ичча ваттхӯ’’ти вуттам̣, еван̃хисса паччайуппанната̄ дассита̄ хотӣти. ан̃н̃аман̃н̃а̄пеккхам̣ вачанадвайанти ‘‘кхандхе пат̣ичча ваттху, ваттхум̣ пат̣ичча кхандха̄’’ти пададвайам̣ сандха̄йа вуттам̣. са̄ман̃н̃ена гахитанти ‘‘кат̣атта̄ ча рӯпа’’нти имина̄ са̄ман̃н̃авачанена, кат̣атта̄рӯпаса̄ман̃н̃ена ва̄ гахитам̣.

упа̄да̄рӯпаггахан̣ена вина̄ ‘‘упа̄да̄рӯпа’’нти аггахетва̄ кевалам̣ читтасамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ ‘‘кат̣атта̄рӯпам̣’’иччева гахетва̄ти аттхо. етасмим̣ пана дассанети ‘‘маха̄бхӯтепи пат̣ичча уппаттидассанаттха’’нти вутте етасмим̣ аттхадассане. кхандхапаччайасахитанти пат̣исандхийам̣ кат̣атта̄рӯпам̣, паваттийам̣ читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣ вадати. асахитанти пана паваттийам̣ кат̣атта̄рӯпам̣ а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣ утусамут̣т̣ха̄нам̣ аниндрийабаддхам̣ асан̃н̃абхавасан̇гахитан̃ча рӯпам̣. пат̣исандхийампӣти пи-саддена паваттийампи кат̣атта̄рӯпам̣ ан̃н̃ан̃ча таттха уппаджджанакам̣ упа̄да̄рӯпанти аттхо дат̣т̣хаббо. катхам̣ панеттха бхӯте пат̣ичча уппаджджама̄насса рӯпасса хетупаччайа̄ уппаджджатӣти? ‘‘кхандхе пат̣ичча хетупаччайа̄ уппаджджама̄нам̣ рӯпам̣ бхӯтепи пат̣ичча уппаджджатӣ’’ти евам̣ падаметам̣, бхӯта̄нам̣ ва̄ хетупаччайато ниббаттатта̄ евам̣ вуттам̣. ка̄ран̣ака̄ран̣ампи хи ка̄ран̣антвева вуччати йатха̄ ‘‘чорехи га̄мо дад̣д̣хо’’ти.

бхӯте пат̣ичча упа̄да̄рӯпанти падуддха̄ро като, ‘‘маха̄бхӯте пат̣ичча упа̄да̄рӯпа’’нти пана па̄т̣хоти ат̣т̣хакатха̄йан̃ча тамева вуттам̣. айам̣ хеттхаттхо – ‘‘маха̄бхӯте пат̣ичча упа̄да̄рӯпа’’нти имасмим̣ па̄т̣хе вуттанайена упа̄да̄рӯпампи кусале кхандхе маха̄бхӯте ча пат̣ичча уппаджджатӣти. ко пана со найоти там̣ дассетум̣ ‘‘маха̄бхӯте…пе… сандха̄йа̄ха̄’’ти вуттам̣. таттха аттхато айам̣ найо вуттоти ‘‘маха̄бхӯте пат̣ичча читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣ кат̣атта̄рӯпам̣ упа̄да̄рӯпа’’нти имина̄ абйа̄кате кхандхе маха̄бхӯте ча пат̣ичча упа̄да̄рӯпа̄нам̣ уппаттивачанена кусале кхандхе маха̄бхӯте ча пат̣ичча упа̄да̄рӯпа̄нам̣ уппатти аттхато вутто хотӣти аттхо.

54. рӯпена вина̄ паччайуппаннам̣ на лаббхатӣти етена йа̄ пуччха̄ арӯпамиссака̄васа̄на̄, та̄пи идха на гайханти, пагева рӯпа̄васа̄на̄ти дассети.

57. та̄йа сама̄налаккхан̣а̄ти пан̃чаккхандхапат̣исандхита̄йа габбхасеййакапат̣исандхийа̄ сама̄налаккхан̣а̄. парипун̣н̣адхамма̄нанти парийаттивибха̄га̄нам̣ пан̃чаккхандхадхамма̄нам̣. еттха̄ти етасмим̣ сахаджа̄тапаччайаниддесе.

читтакаммасамут̣т̣ха̄нарӯпанти читтасамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ каммасамут̣т̣ха̄нарӯпан̃ча. пуна а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нанти еттха пунагахан̣ам̣ утусамут̣т̣ха̄на̄пеккхам̣. на хи там̣ пуббе ба̄хираггахан̣ена аггахитам̣, а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣ пана аггахитамева, утусамут̣т̣ха̄насса касма̄ пунагахан̣анти а̄ха ‘‘етехӣ’’тиа̄ди. таттха̄ти асан̃н̃асаттесу. тасса̄ти утусамут̣т̣ха̄насса. а̄димхӣти ба̄хираа̄ха̄расамут̣т̣ха̄наутусамут̣т̣ха̄наасан̃н̃асаттавасена а̄гатава̄рехи пат̣хамава̄ре. ависесавачананти ба̄хира̄дивисесам̣ акатва̄ вуттавачанам̣, арӯпампи паччайам̣ лабхантам̣ аттхам̣ хета̄дике паччайе лабхантам̣ саха сан̇ган̣хитва̄ти йоджана̄. тасса̄ти, таттха̄ти ча пададвайена йатха̄вуттам̣ пат̣хамава̄рамева пачча̄масати. там̣сама̄нагатиканти читтасамут̣т̣ха̄нагатикам̣. идха̄пӣти имасмим̣ сахаджа̄тапаччайаниддесепи. каммапаччайавибхан̇ге вийа̄ти на̄на̄ккхан̣икакаммапаччайаниддесе вийа. татха̄ хи вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘там̣самут̣т̣ха̄нанти имина̄ пат̣исандхиккхан̣е кат̣атта̄рӯпампи сан̇ган̣ха̄тӣ’’ти. айан̃ча аттхависесо еттха екам̣сена иччхитабботи дассенто ‘‘на хи…пе… аттхӣ’’ти а̄ха.

ависесетва̄ти ‘‘утусамут̣т̣ха̄на’’нтиа̄дина̄ висесам̣ акатва̄. упа̄да̄рӯпанти висесетва̄ва касма̄ пана вутта̄нӣти йоджана̄. хетупаччайа̄дӣсӯти а̄ди-саддена сахаджа̄тапаччайа̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. саха̄ти читтасамут̣т̣ха̄нарӯпам̣ кат̣атта̄рӯпанти евам̣ екато. висунти читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣ кат̣атта̄рӯпато висесетва̄. таттха ба̄хираггахан̣а̄дӣхи вийа̄ти йатха̄ ‘‘ба̄хирам̣ екам̣ маха̄бхӯта’’нтиа̄дӣсу ба̄хираа̄ха̄расамут̣т̣ха̄наутусамут̣т̣ха̄наггахан̣ехи маха̄бхӯта̄ни висесита̄ни, евам̣ еттха ‘‘маха̄бхӯте пат̣ичча̄’’ти етасмим̣ ниддесе маха̄бхӯта̄нам̣ кеначи висесанена ависеситатта̄ читтасамут̣т̣ха̄нарӯпабха̄вакат̣атта̄рӯпабха̄вехи висесетва̄ва вутта̄нӣти йоджана̄.

ида̄ни ан̃н̃енапи ка̄ран̣ена тесам̣ висеситаббатам̣ дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха на кочи паччайоти идам̣ пат̣т̣ха̄не а̄гатанийа̄мена рӯпам̣ упаниссайапаччайам̣ на лабхатӣти катва̄ вуттам̣. тена̄ха ‘‘хета̄дӣсӯ’’ти. тадавина̄бха̄вато пана тасса читтакамма̄нам̣ ка̄ран̣абха̄во ведитаббо, йато иддхичиттаниббатта̄ни каммапаччайа̄ни ча̄ти вутта̄ни. нану читтам̣ а̄ха̄раутусамут̣т̣ха̄на̄нам̣ паччайо хотӣти? саччам̣ хоти, со пана упаттхамбхакаттена, на джанакаттена̄ти дассенто а̄ха ‘‘а̄ха̄ра…пе… джанака’’нти. ким̣ пана тесам̣ джанаканти а̄ха ‘‘маха̄бхӯта̄нева…пе… джанака̄нӣ’’ти. читтена каммуна̄ ча вина̄ абха̄ве йатха̄ккамам̣ читтакаммасамут̣т̣ха̄наупа̄да̄рӯпа̄нанти аттхо. читтасамут̣т̣ха̄нарӯпакат̣атта̄рӯпабхӯта̄нева̄ти читтакаммасамут̣т̣ха̄намаха̄бхӯтаниббатта̄нева маха̄бхӯта̄нам̣ тесам̣ а̄саннака̄ран̣атта̄. ан̃н̃а̄нӣти утуа̄ха̄расамут̣т̣ха̄на̄ни упа̄да̄рӯпа̄ни вадати. висесанам̣ катам̣ ‘‘читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣ кат̣атта̄рӯпам̣ упа̄да̄рӯпа’’нти. сама̄наджа̄тикена рӯпена утуна̄ а̄ха̄рена ча̄ти аттхо. па̄кат̣ависесана̄нева̄ти идам̣ йехи маха̄бхӯтехи та̄ни ниббатта̄ни, тесам̣ ‘‘а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣ утусамут̣т̣ха̄на’’нти висеситатта̄ вуттам̣. на висесанам̣ араханти на висеситабба̄ни ка̄ран̣ависесаненева висесасса сиддхатта̄, ‘‘маха̄бхӯте пат̣ичча упа̄да̄рӯпа’’нтвева ваттаббанти аттхо. ета̄ни пана читтаджакаммаджарӯпа̄ни.

сависесена̄ти йена висесена висесита̄, там̣ дассенто читтам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘сахаджа̄та̄дипаччайабха̄вато’’ти, итарам̣ пана сандха̄йа ‘‘мӯлака̄ран̣абха̄вато’’ти, каммӯпаниссайапаччайабха̄ватоти аттхо. итара̄нӣти а̄ха̄раутусамут̣т̣ха̄на̄нипи упа̄да̄рӯпа̄ни. маха̄бхӯтависесаненева висесита̄нӣти ‘‘а̄ха̄расамут̣т̣ха̄нам̣ екам̣ маха̄бхӯтам̣ пат̣ичча утусамут̣т̣ха̄нам̣ екам̣ маха̄бхӯтам̣ пат̣ичча̄’’ти маха̄бхӯтависесаненева джанакапаччайена а̄ха̄рена утуна̄ ча висесита̄ни. идха̄ти ‘‘читтасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣ кат̣атта̄рӯпам̣ упа̄да̄рӯпа’’нти имасмим̣ вачане. еттха хи упа̄да̄рӯпа̄нам̣ читтакаммасамут̣т̣ха̄ната̄вачанена там̣ниссайа̄нампи таббха̄во пака̄ситоти. ан̃н̃атарависесанам̣ убхайависесанам̣ хоти убхайесам̣ авиниббхогена паваттанато.

58. пуббети хетупаччайа̄дӣсу. висум̣ паччайабха̄вена̄ти ‘‘пат̣исандхиккхан̣е випа̄ка̄бйа̄катам̣ екам̣ кхандхам̣ пат̣ичча тайо кхандха̄ кат̣атта̄ ча рӯпа’’нтиа̄дина̄ ваттхусса висум̣ паччайабха̄вена. еттха ча висум̣йева паччайабха̄вена дассита̄нӣти на сакка̄ ваттум̣, ‘‘кхандхе пат̣ичча ваттху, ваттхум̣ пат̣ичча кхандха̄’’ти паччайуппаннабха̄во вийа кхандха̄нам̣ екатопи паччайабха̄во дассито. тенева хи тасмим̣ аттхе аттано аручим̣ вибха̄венто а̄ха ‘‘имина̄ адхиппа̄йена̄ха̄’’ти. йо панаттхо аттано руччати, там̣ дассетум̣ ‘‘кхандхе пат̣ичча ваттхӯти идам̣ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. кхандха̄нам̣ паччайабхӯта̄нам̣ пат̣иччат̣т̣хапхаран̣ата̄дассанам̣, ваттхусса паччайабхӯтасса пат̣иччат̣т̣хапхаран̣ата̄дассанам̣, на кхандха̄нанти самбандхо. идхева̄ти имасмим̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайе ева. хетупаччайа̄дӣсупи айамева найо, таттха хи пат̣иччат̣т̣хапхаран̣асса сама̄ната̄. дассита̄йа пат̣иччат̣т̣хадвайапхаран̣ата̄йа. кхандхаваттхӯнан̃ча дассита̄йева̄ти кхандхаваттхӯнан̃ча екато пат̣иччат̣т̣хапхаран̣ата̄ дассита̄йева.

евама̄дӣти а̄ди-саддена ‘‘акусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча̄’’ти евама̄ди сан̇гайхати. нану бхавитаббанти йоджана̄. хетупаччайа̄дӣхи вийа̄ти садисӯда̄харан̣анти там̣ дассенто ‘‘на хӣ’’тиа̄дима̄ха. йам̣ ‘‘екам̣, тайо, две ча кхандхе пат̣ичча̄’’ти вуттам̣ паччайаджа̄танти аттхо. паччайат̣т̣хо хи пат̣иччат̣т̣хо. тена̄ха ‘‘те хетупаччайабхӯта̄ ева на хонтӣ’’ти. етена на пат̣иччат̣т̣хапхаран̣акасса екантико хетуа̄дипаччайабха̄воти дассети. тена̄ха ‘‘еса найо а̄рамман̣апаччайа̄дӣсӯ’’ти. на хи а̄рамман̣апаччайабхӯто дхаммо пат̣иччат̣т̣хам̣ пхарати. вуттан̃ча ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо уппаджджати а̄рамман̣апаччайа̄’’ти.

паччайантаренапи упака̄раката̄маттампи гахетва̄ пат̣иччава̄ре ва̄рантаре ча хетуа̄дипаччайа̄ дассита̄ти упачайена йатха̄вуттам̣ вибха̄венто ‘‘паччайава̄ре ча̄’’тиа̄дима̄ха. там̣паччайа̄ти ваттхупаччайа̄, йатха̄рахам̣ паччайабхӯтам̣ ваттхум̣ лабхитва̄ти аттхо. тети кусале кхандхе пат̣ичча. тесанти маха̄бхӯта̄нам̣ кхандха̄нам̣. паччайабха̄ва̄бха̄ватоти идам̣ кхандха̄нам̣ хетусахаджа̄та̄дипаччайабха̄васса маха̄бхӯтесу дит̣т̣хатта̄ вуттам̣. йади евам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайа̄пи те тесам̣ бхавеййунти парасса а̄сан̇канира̄сан̇кам̣ каронто ‘‘ан̃н̃аман̃н̃асаддо хӣ’’тиа̄дима̄ха. нирапеккхоти ан̃н̃анирапеккхо. на хи хетудхаммо дхаммантара̄пеккхо хутва̄ хетупаччайо хоти, саддасӣсенеттха аттхо вутто. ан̃н̃атара̄пеккхоти аттана̄ сахака̄рика̄ран̣абхӯтам̣, итарам̣ ва̄ йам̣ кин̃чи ан̃н̃атарам̣ апеккхатӣти ан̃н̃атара̄пеккхо. йатха̄вуттетаретара̄пеккхоти арӯпаккхандха̄дибхедам̣ па̄л̣ийам̣ вуттаппака̄рам̣ итаретарам̣ митху паччайабхӯтам̣ апеккхатӣти итаретара̄пеккхо. паччайапаччайуппанна̄ ча кхандха̄ маха̄бхӯта̄ идха йатха̄вутта̄ бхавеййунти касма̄ вуттам̣. на хи кхандха̄ маха̄бхӯта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайабха̄вена вутта̄, атха кхандха̄ ча маха̄бхӯта̄ ча̄ти висум̣ висум̣ гайхеййум̣, евам̣ сати ‘‘маха̄бхӯта̄ кхандха̄нам̣ на кочи паччайо’’ти на ваттаббам̣.

йасса сайам̣ паччайо, тато тена таннисситена ва̄ти йасса дхаммасса сайам̣ аттана̄ паччайо хоти, тато дхаммато сайам̣ уппаджджама̄нам̣ катхам̣ тена дхаммена таннисситена ва̄ ан̃н̃аман̃н̃апаччайена евам̣бхӯтам̣ там̣ дхаммаджа̄там̣ ан̃н̃аман̃н̃апаччайа̄ уппаджджатӣти ваттаббатам̣ арахатӣти вуттамеваттхам̣ уда̄харан̣ена вибха̄вети ‘‘йатха̄’’тиа̄дина̄. таттха ‘‘кхандхе пат̣ичча кхандха̄’’ти идам̣ ‘‘тена ан̃н̃аман̃н̃апаччайена уппаджджама̄на’’нти имасса уда̄харан̣ам̣, ‘‘ваттхум̣ паччайа̄ кхандха̄’’ти идам̣ пана ‘‘таннисситена ан̃н̃аман̃н̃апаччайена уппаджджама̄на’’нти етасса. тасма̄ти вуттамева аттхам̣ ка̄ран̣абха̄вена пачча̄масати. аттано паччайасса паччайатта̄бха̄ватоти аттано паччайабхӯтасса арӯпаккхандхасса паччайабха̄ва̄бха̄вато. на хи маха̄бхӯта̄ йато кхандхато уппанна̄, тесам̣ паччайа̄ хонти. тадапеккхатта̄ти итаретарапаччайабха̄ва̄пеккхатта̄. кхандхе пат̣ичча паччайа̄ ча̄ти пат̣иччава̄ре вуттанийа̄менева кхандхе пат̣ичча, паччайава̄ре вуттанийа̄мена кхандхе паччайа̄ ча. наан̃н̃аман̃н̃апаччайа̄ ча вутта̄ти ан̃н̃аман̃н̃апаччайато ан̃н̃асма̄ ниссайапаччайа̄дито маха̄бхӯта̄нам̣ уппатти вутта̄ ча̄ти аттхо. ваттхум̣ паччайа̄ уппаджджама̄на̄ти ваттхум̣ пуреджа̄тапаччайам̣ катва̄ уппаджджама̄на̄. таннисситена ча ан̃н̃аман̃н̃апаччайена̄ти там̣ ваттхум̣ нисситена кхандхена ан̃н̃аман̃н̃апаччайабхӯтена уппаджджанти, тасма̄ йатха̄вуттена ка̄ран̣ена ваттхум̣ паччайа̄…пе… вутта̄, имина̄ парийа̄йена пана уджукам̣ паваттийам̣ ваттхусса ан̃н̃аман̃н̃апаччайабха̄воти аттхо.

59. са̄ на гахита̄ти йа̄ ‘‘чаккха̄йатанам̣ нисса̄йа̄’’тиа̄дина̄ чаккха̄йатана̄дӣнам̣ ниссайапаччайата̄ вутта̄, са̄ идха пат̣иччава̄ре на вутта̄ти аттхо сахаджа̄таттхо пат̣иччаттхоти катва̄. тена̄ха ‘‘чаккха̄йатана̄дӣни…пе… адхиппа̄йо’’ти. йесам̣ пана арӯпаккхандхамаха̄бхӯтана̄марӯпачиттачетасикамаха̄бхӯтарӯпидхамма̄нам̣ васена чхадха̄ ниссайапаччайо иччхито, тесам̣ васена идха вибхатто ева. катхам̣ рӯпивасена вибхаттоти че? ‘‘ваттхум̣ пат̣ичча кхандха̄’’ти хадайаваттхувасена сарӯпато дассито ева. итаресампи васена ‘‘абйа̄катам̣ дхаммам̣ пат̣ичча абйа̄като дхаммо уппаджджати ниссайапаччайа̄’’ти еттха дассито. йатха̄ хи ‘‘кусалам̣ дхаммам̣ пат̣ичча кусало дхаммо уппаджджати а̄рамман̣апаччайа̄’’тиа̄дӣсу рӯпа̄йатана̄дӣнам̣ асатипи пат̣иччат̣т̣хапхаран̣е а̄рамман̣апаччайабха̄во дассито хоти, евамидха̄пи чаккха̄йатана̄дӣнам̣ ниссайапаччайабха̄во дассито хоти. тена вуттам̣ ‘‘ниссайа…пе… на гахита̄нӣ’’ти.

60. двӣсу упаниссайесӯти анантарапакатӯпаниссайесу. кусала̄пи пана махаггата̄ти пи-саддена абйа̄кате махаггате а̄кад̣д̣хати ‘‘кусала̄пи махаггата̄ а̄рамман̣ӯпаниссайам̣ на лабханти, пагева абйа̄ката̄’’ти. када̄чи на лабханти, йада̄ гарум̣ катва̄ на паваттантӣти аттхо.

61. ан̃н̃аттха хетупаччайа̄дӣсу. паччайам̣ аниддиситва̄ти паччайам̣ дхаммам̣ сарӯпато аниддиситва̄. на хи хетупаччайаниддеса̄дӣсу алобха̄дикусала̄дисарӯпависесато хетуа̄дидхамма̄ дассита̄. кусала̄дӣсӯти идам̣ алобха̄дивисесанам̣. тена йатха̄ алобха̄дӣсу айамева паччайоти нийамо наттхи, евам̣ таббисесесу кусала̄дӣсӯти дассети. идха пана пуреджа̄тапаччайе. ваттхунаваттхудхаммесӯти ниддха̄ран̣е бхуммам̣. пуреджа̄тапаччайа̄ уппаджджама̄на̄нанти имина̄ пат̣исандхиккхан̣е, а̄руппе уппаджджама̄не ча кхандхе ниваттети. касма̄ панеттха ваттхупуреджа̄тамева гахитам̣, на а̄рамман̣апуреджа̄танти чоданам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘а̄рамман̣апуреджа̄тампи хи ваттхупуреджа̄те авиджджама̄не на лаббхатӣ’’ти. тасса̄ти пат̣исандхивипа̄касса. на уддхат̣оти вуттамеваттхам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ ‘‘невавипа̄ка…пе… тӣн̣ӣти вутта’’нти вуттам̣. ала̄бхатоти йади лаббхеййа, ‘‘чатта̄рӣ’’ти ваттаббам̣ сийа̄ти дассети. таттха̄ти випа̄каттике. тӣн̣ӣти ‘‘випа̄кам̣ дхаммам̣ пат̣ичча випа̄ко дхаммо уппаджджати пуреджа̄тапаччайа̄, випа̄кадхаммадхаммам̣, невавипа̄канавипа̄кадхаммадхаммам̣ пат̣ичча̄’’ти има̄ни тӣн̣и.

63. тадупа̄да̄рӯпа̄нанти те маха̄бхӯте нисса̄йа паваттаупа̄да̄рӯпа̄нам̣. вадатӣти екаккхан̣икана̄на̄ккхан̣икакаммапаччайам̣ вадати авиниббхогавасена паваттама̄на̄нам̣ тесам̣ паччайена висеса̄бха̄вато. паваттийам̣ кат̣атта̄рӯпа̄нанти висесанам̣ пат̣исандхиккхан̣е кат̣атта̄рӯпа̄нам̣ екаккхан̣икассапи каммапаччайасса иччхитатта̄. тенева хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘татха̄ пат̣исандхиккхан̣е маха̄бхӯта̄на’’нти дувидхопи каммапаччайо вутто.

64. йам̣ йам̣ пат̣исандхийам̣ лаббхатӣти чаккхундрийа̄дӣсу йам̣ йам̣ индрийарӯпам̣ пат̣исандхийам̣ лаббхати, тасса тасса васена индрийарӯпан̃ча ваттхурӯпан̃ча ‘‘кат̣атта̄рӯпа’’нти вуттам̣.

69. кесан̃чӣти пан̃чавока̄ре пат̣исандхиккхандха̄дӣнам̣. тесан̃хи ваттху нийамато виппайуттапаччайо хоти. сама̄навиппайуттапаччайа̄ти садисавиппайуттапаччайа̄. кусала̄кусала̄ хи кхандха̄ екачче ча абйа̄ката̄ йасса виппайуттапаччайа̄ хонти, на сайам̣ тато виппайуттапаччайам̣ лабханти читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ виппайуттапаччайа̄бха̄вато ваттхуна̄ва виппайуттапаччайена уппаджджанато. екачче пана абйа̄ката̄ йасса виппайуттапаччайа̄ хонти, сайампи тато виппайуттапаччайам̣ лабханти йатха̄ пат̣исандхиккхан̣е ваттхуккхандха̄. тена вуттам̣ ‘‘кесан̃чи кхандха̄…пе… на̄на̄виппайуттапаччайа̄пӣ’’ти. паччайам̣ паччайам̣ каротӣти паччайадхаммам̣ ваттхум̣ кхандхе ча аттано паччайабхӯтам̣ кароти, йатха̄вуттам̣ паччайадхаммам̣ паччайам̣ катва̄ паваттатӣти аттхо. там̣кирийа̄каран̣атоти виппайуттапаччайакиччакаран̣ато. пат̣ичча уппатти наттхӣти пат̣иччат̣т̣хапхаран̣ам̣ наттхи сахаджа̄тат̣т̣хо пат̣иччат̣т̣хоти катва̄. ‘‘пат̣ичча уппаджджантӣ’’ти еттакамева̄ха, ким̣ пат̣ичча? кхандхети па̄кат̣ойаматтхоти. тена̄ха ‘‘ким̣ пана пат̣ичча̄’’тиа̄ди. пачча̄саттин̃а̄йена анантарасса видхи пат̣иседхо ва̄ хотӣти ган̣хеййа̄ти там̣ нива̄ретум̣ вуттанти дассенто ‘‘анантаратта̄…пе… вуттам̣ хотӣ’’ти а̄ха.

71-72. сан̇кхипитва̄ дассита̄нам̣ васенетам̣ вуттанти сан̇кхипитва̄ дассита̄нам̣ паччайа̄нам̣ васена етам̣ ‘‘име тевӣсати паччайа̄’’тиа̄дивачанам̣ ва̄чана̄маггам̣ дассентехипи па̄л̣ийам̣ вуттанти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. екенапӣти кусала̄дӣсу ча падесу екенапи падена, тасмим̣ тасмим̣ ва̄ паччайаниддесе ва̄кйасан̇кха̄тена екенапи падена. тайо паччайа̄ти хетуа̄рамман̣а̄дхипатипаччайа̄. те чатта̄ро паччха̄джа̄тан̃ча ваджджетва̄ти еттха йатха̄вутте чатта̄ро паччайе виттха̄ритатта̄ ‘‘ваджджетва̄’’ти вуттам̣, паччха̄джа̄там̣ пана саббена саббам̣ аггахитатта̄. еттака̄ хи екӯнавӣсати паччайа̄ йатха̄вутте паччайе ваджджетва̄ авасит̣т̣ха̄. йе пана̄ти падака̄раке вадати. сан̇кхипитва̄ти падасса ‘‘па̄л̣ийам̣ виттха̄ритам̣ авиттха̄ритан̃ча саббам̣ сан̇гахетва̄ вутта’’нти аттхам̣ ваданти. ‘‘тевӣсати паччайа̄’’ти па̄т̣хена бхавитаббам̣ ‘‘саббам̣ сан̇гахетва̄’’ти вуттатта̄. паччха̄джа̄тапаччайойева хи ваджджетабботи. евам̣ ва̄дантаре ваттаббам̣ ватва̄ ида̄ни па̄л̣ийа̄ авипарӣтам̣ аттхам̣ дассетум̣ ‘‘а̄димхи пана̄’’тиа̄ди вуттам̣.

вибхан̇гава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.