8. читтайамакам̣

уддесава̄раван̣н̣ана̄

1-62. сара̄га̄дӣти еттха а̄ди-саддена ‘‘йасса сара̄гам̣ читтам̣ уппаджджати, на нируджджхатӣ’’ти а̄рабхитва̄ йа̄ва ‘‘йасса авимуттам̣ читта’’нти ва̄ро, та̄ва сан̇ган̣ха̄ти. кусала̄дӣти пана а̄ди-саддена ‘‘йасса кусалам̣ читтам̣ уппаджджати, на нируджджхатӣ’’ти а̄рабхитва̄ йа̄ва ‘‘йасса саран̣ам̣ читтам̣ уппаджджати, на нируджджхатӣ’’ти ва̄ро, та̄ва сан̇ган̣ха̄ти, тасма̄ сара̄га̄дикусала̄дӣхӣти сара̄га̄дӣхи авимуттантехи, кусала̄дӣхи аран̣антехи падехи миссака̄ ва̄ра̄. суддхика̄ти кевала̄ йатха̄вуттасара̄га̄дӣхи кусала̄дӣхи ча амиссака̄. тайо тайоти пуггаладхаммавасена тайо тайо маха̄ва̄ра̄. йади евам̣ катхам̣ сол̣аса пуггалава̄ра̄ти а̄ха ‘‘таттха таттха пана вутте сампин̣д̣етва̄’’ти. таттха таттха сол̣асавидхе сара̄га̄димиссакачитте вутте пуггале ева екаджджхам̣ сампин̣д̣етва̄ сан̇гахетва̄ ‘‘сол̣аса пуггалава̄ра̄’’ти вуттам̣. ‘‘дхаммапуггаладхаммава̄ра̄’’ти еттха̄пи есева найо. на нирантарам̣ вуттети дхамме пуггаладхамме ча ана̄маситва̄ сол̣асасупи т̣ха̄несу нирантарам̣ пуггале ева вутте сампин̣д̣етва̄ сол̣аса пуггалава̄ра̄ на вутта̄ти аттхо.

сам̣саггавасена̄ти сам̣саджджанавасена десана̄йа вимиссанавасена. ан̃н̃атха̄ хи уппа̄даниродха̄ паччуппанна̄на̄гатака̄ла̄ ча катхам̣ сам̣саджджӣйанти. сеса̄нампи ва̄ра̄нанти уппа̄дуппаннава̄ра̄дӣнам̣. там̣там̣на̄мата̄ти йатха̄ ‘‘йасса читтам̣ уппаджджати, тасса читтам̣ уппанна’’нтиа̄дина̄ уппа̄дауппаннабха̄ва̄масанато уппа̄дауппаннава̄роти на̄мам̣ па̄л̣ито ева вин̃н̃а̄йати, евам̣ сесава̄ра̄нампӣти а̄ха ‘‘там̣там̣на̄мата̄ па̄л̣иануса̄рена ведитабба̄’’ти.

уддесава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ниддесава̄раван̣н̣ана̄

63. татха̄рӯпассева̄ти паччхимачиттасаман̇гино ева. тан̃ча читтанти тан̃ча йатха̄вуттаккхан̣ам̣ паччхимачиттам̣. ‘‘евам̣пака̄ра’’нти имасса аттхам̣ дассетум̣ ‘‘бхан̇гаккхан̣асаман̇гимева̄’’ти вуттам̣ нируджджхама̄на̄ка̄расса ‘‘евам̣пака̄ра’’нти вуттатта̄.

65-82. двайаметанти йам̣ ‘‘кхан̣апаччуппаннамева читтам̣ уппа̄даккхан̣а̄пагамена уппаджджиттха на̄ма, тадева уппа̄даккхан̣е уппа̄дам̣ паттатта̄ уппаджджиттха, анатӣтатта̄ уппаджджати на̄ма̄’’ти вуттам̣, етам̣ убхайампи. евам̣ на сакка̄ ваттунти имина̄ вуттаппака̄рена на сакка̄ ваттум̣, пака̄рантарена пана сакка̄ ваттунти адхиппа̄йо. таттха ‘‘на хӣ’’тиа̄дина̄ пат̣хамапаккхам̣ вибха̄вети. вибхаджитаббам̣ сийа̄ти ‘‘бхан̇гаккхан̣е там̣ читтам̣ уппаджджиттха, но ча уппаджджати, уппа̄даккхан̣е там̣ читтам̣ уппаджджиттха чева уппаджджати ча̄’’ти вибхаджитаббам̣ сийа̄, на ча вибхаттам̣. ‘‘а̄манта̄’’ти ваттаббам̣ сийа̄ кхан̣апаччуппанне читте вуттанайена убхайассапи лаббхама̄натта̄, на ча вуттам̣. ида̄ни йена пака̄рена сакка̄ ваттум̣, там̣ дассетум̣ ‘‘читтасса бхан̇гаккхан̣е’’тиа̄дима̄ха. пуггало вутто, пуггалава̄ро хесоти адхиппа̄йо. тасса̄ти пуггаласса. на ча кин̃чи читтам̣ уппаджджати читтасса бхан̇гаккхан̣асаман̇гибха̄вато. там̣ пана читтам̣ уппаджджати, йам̣ читтасаман̇гӣ со пуггалоти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. йади анекачиттавасена̄йам̣ йамакадесана̄ паватта̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘читтанти хи…пе… тит̣т̣хатӣ’’ти. саннит̣т̣ха̄навасена нийамо ведитаббо, ан̃н̃атха̄ ‘‘но ча тесам̣ читтам̣ уппаджджатӣ’’тиа̄дина̄ пат̣иседхо на йуджджеййа̄ти адхиппа̄йо. та̄дисанти татха̄рӯпам̣, йадаваттхо уппаннауппаджджама̄ната̄дипарийа̄йехи ваттаббо хоти, тадаваттханти аттхо.

83-113. имасса пуггалава̄ратта̄ти ‘‘йасса читтам̣ уппаджджама̄на’’нтиа̄динайаппаваттасса имасса атиккантака̄лава̄расса пуггалава̄ратта̄. пуггало пуччхитоти ‘‘йасса читтам̣ уппаджджама̄нам̣…пе… тасса читта’’нти читтасаман̇гипуггало пуччхитоти пуггалассева виссаджджанена бхавитаббам̣, итаратха̄ ан̃н̃ам̣ пуччхитам̣ ан̃н̃ам̣ виссаджджитам̣ сийа̄. на кочи пуггало на гахито саббасатта̄нам̣ аниббаттачиттата̄бха̄вато. те ча пана саббе пуггала̄. нируджджхама̄наккхан̣а̄тӣтачитта̄ти нируджджхама̄наккхан̣а̄ хутва̄ атӣтачитта̄. татха̄ дутийататийа̄ти йатха̄ пат̣хамапан̃хо анавасесапуггалависайатта̄ пат̣ивачанена виссаджджетаббо сийа̄, татха̄ тато ева дутийататийапан̃ха̄ ‘‘а̄манта̄’’иччева виссаджджетабба̄ сийунти аттхо. чатуттхо пана пан̃хо евам̣ вибхаджитва̄ пуггалавасенева виссаджджетабботи дассенто ‘‘паччхимачиттасса̄’’тиа̄дим̣ ватва̄ татха̄ авачане ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘читтавасена пуггалававаттха̄нато’’тиа̄дима̄ха. ‘‘бхан̇гаккхан̣е читтам̣ уппа̄даккхан̣ам̣ вӣтикканта’’нти имина̄ ваттама̄насса читтасса васена пуггало уппа̄даккхан̣а̄тӣтачитто, ‘‘атӣтам̣ читтам̣ уппа̄даккхан̣ан̃ча вӣтиккантанти бхан̇гаккхан̣ан̃ча вӣтикканта’’нти имина̄ пана атӣтасса читтасса васена пуггало уппа̄даккхан̣а̄тӣтачитто вутто.

таттха̄ти тесу двӣсу пуггалесу. пуримасса̄ти пат̣хамам̣ вуттасса саннит̣т̣ха̄нападасан̇гахитасса читтам̣ на бхан̇гаккхан̣ам̣ вӣтиккантам̣. ‘‘но ча бхан̇гаккхан̣ам̣ вӣтикканта’’нти хи вуттам̣. паччхимасса вӣтиккантам̣ читтам̣ бхан̇гаккхан̣анти самбандхо. ‘‘бхан̇гаккхан̣ан̃ча вӣтикканта’’нти хи вуттам̣. евама̄дико пуггалавибха̄готи дутийапан̃ха̄дӣсу вуттам̣ сандха̄йа̄ха. тасса читтасса там̣там̣кхан̣авӣтиккама̄вӣтиккамадассанавасена̄ти тасса тасса уппа̄даккхан̣асса бхан̇гаккхан̣асса ча йатха̄рахам̣ вӣтиккамасса авӣтиккамасса ча дассанавасена дассито хоти пуггалавибха̄готи йоджана̄. идха̄ти имасмим̣ атиккантака̄лава̄ре. пуггалависит̣т̣хам̣ читтам̣ пуччхитам̣ ‘‘йасса читтам̣ тасса читта’’нти вуттатта̄. йадипи пуггалаппадха̄на̄ пуччха̄ пуггалава̄ратта̄. атха̄пи читтаппадха̄на̄ пуггалам̣ висесанабха̄вена гахетва̄ читтасса висеситатта̄. убхайатха̄пи дутийапуччха̄йа ‘‘а̄манта̄’’ти ваттаббам̣ сийа̄ анавасесапуггалависайатта̄. татха̄ пана аватва̄ ‘‘атӣтам̣ читта’’нти вуттам̣, касма̄ ниродхаккхан̣а…пе… дассанаттханти дат̣т̣хаббанти йоджана̄. еса найо ‘‘на нируджджхама̄на’’нти еттха̄пӣти нируджджхама̄нам̣ кхан̣ам̣ ниродхаккхан̣ам̣ кхан̣ам̣ вӣтиккантака̄лам̣ ким̣ тасса читтам̣ на хотӣти аттхо.

114-116. сара̄гапаччхимачиттасса̄ти сара̄гачиттесу паччхимасса читтасса, екасса пуггаласса ра̄гасампайуттачиттесу йам̣ саббапаччхимам̣ читтам̣, тасса. со пана пуггало ана̄га̄мӣ ведитаббо. на нируджджхати ниродха̄саман̇гита̄йа. нируджджхиссати ида̄ни ниродхам̣ па̄пун̣иссати. аппат̣исандхикатта̄ пана тато ан̃н̃ам̣ нуппаджджиссати. итаресанти йатха̄вуттасара̄гапаччхимачиттасаман̇гим̣ вӣтара̄гачиттасаман̇гин̃ча т̣хапетва̄ авасеса̄нам̣ итарасеккха̄нан̃чева путхуджджана̄нан̃ча.

ниддесава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

читтайамакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.