рӯпавибхатти
екаканиддесаван̣н̣ана̄
594. патхавӣа̄дӣнам̣ дхамма̄нам̣ руппанасабха̄во вийа на хетуа̄дибха̄вопи са̄дха̄ран̣оти на хетӯсу вибхаджитабботи вуттам̣ ‘‘авиджджама̄навибха̄гасса̄’’ти. тасса пана вибха̄га̄бха̄вадассанасарӯпадассанамева ниддесо. еван̃ча катва̄ нибба̄нассапи вибха̄гарахитатта̄ ‘‘асан̇кхата̄ дха̄тӯ’’ти еттакамева ниддесавасена вуттам̣.
йадипи хиноти етена патит̣т̣ха̄ти кусала̄дико дхаммоти алобха̄дайо кевалам̣ хетупадавачанӣйа̄, ка̄ран̣абха̄васа̄ман̃н̃ато пана маха̄бхӯта̄дайопи хету-садда̄бхидхеййа̄ти мӯлат̣т̣хава̄чина̄ дутийена хету-саддена висесетва̄ а̄ха ‘‘хетухетӯ’’ти. суппатит̣т̣хитабха̄васа̄дханато кусала̄дидхамма̄нам̣ мӯлаттхена упака̄ракадхамма̄ ‘‘тайо кусалахетӯ’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1059-1060) пат̣т̣ха̄не ча тейева ‘‘хетупаччайо’’ти вутта̄ти а̄ха ‘‘мӯлахету паччайахетӯти ва̄ айаматтхо’’ти. хиноти етена, етасма̄ ва̄ пхалам̣ паваттатӣти хету, пат̣ичча етасма̄ ети паваттатӣти паччайоти евам̣ хетупаччайа-садда̄нам̣ ана̄наттхатам̣ сандха̄йа хетусаддапарийа̄йабха̄вена паччайа-саддо вуттоти а̄ха ‘‘хетупаччайасадда̄нам̣ сама̄наттхатта̄’’ти. бхӯтаттайаниссита̄ни ча маха̄бхӯта̄ни чатумаха̄бхӯтанисситам̣ упа̄да̄рӯпанти саббампи рӯпам̣ саббада̄ саббаттха сабба̄ка̄рам̣ чатумаха̄бхӯтахетукам̣ маха̄бхӯта̄ни ча ана̄мат̣т̣хабхеда̄ни са̄ман̃н̃ато гахита̄нӣти вуттам̣ ‘‘рӯпаккхандхасса хетӯ’’ти.
каммасама̄да̄на̄нанти сама̄да̄на̄нам̣ камма̄нам̣, сама̄дийитва̄ катакамма̄нам̣ ва̄. ан̃н̃есу паччайесу випа̄касса тан̣ха̄виджджа̄дӣсу.
‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣, бхиккхаве, анавака̄со, йам̣ ка̄йадуччаритасса ит̣т̣хо канто мана̄по випа̄ко ниббаттеййа, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. т̣ха̄нан̃ча кхо етам̣, бхиккхаве, виджджати, йам̣ ка̄йадуччаритасса анит̣т̣хо аканто амана̄по випа̄ко ниббаттеййа. т̣ха̄наметам̣ виджджати. вачӣ…пе… мано…пе… виджджати…пе… ат̣т̣ха̄наметам̣, бхиккхаве, анавака̄со, йам̣ ка̄йасучаритасса анит̣т̣хо аканто амана̄по випа̄ко ниббаттеййа̄’’ти (ма. ни. 3.131; вибха. 809),
‘‘каммам̣ сатте вибхаджати, йадидам̣ хӣнапан̣ӣтата̄йа̄’’ти (ма. ни. 3.289) – евама̄дивачанато каммам̣ випа̄касса ит̣т̣ха̄нит̣т̣хатам̣ нийаметӣти а̄ха ‘‘ит̣т̣ха̄нит̣т̣хавипа̄канийа̄макатта̄’’ти. гатиупадхика̄лапайогасампаттивипаттийойева т̣ха̄нам̣ випа̄касса ока̄сабха̄вато. на хи техи вина̄ кочи випа̄ко ниббаттатӣти. йатха̄вуттат̣т̣ха̄не сати адхигантаббам̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ ‘‘гати…пе… ниппха̄дита’’нти вуттам̣. випа̄касса а̄рамман̣ена вина̄ абха̄вато а̄рамман̣ампи тасса падха̄нам̣ ка̄ран̣ам̣. анан̃н̃асабха̄ватоти хетуа̄дисабха̄ва̄бха̄вато.
руппанам̣ рӯпам̣. там̣ асса аттхӣти еттха ‘‘асса̄’’ти вуччама̄но патхавӣа̄диаттхойева руппатӣтипи вуччатӣти а̄ха ‘‘руппаналаккхан̣айуттассева рӯпӣрӯпабха̄вато’’ти. етам̣ сабха̄ванти етам̣ уппаннабха̄ве сати чхахи вин̃н̃а̄н̣ехи вин̃н̃еййасабха̄вам̣ рӯпе нийамети рӯпассева там̣сабха̄ватта̄. на рӯпам̣ етасминти ка̄лабхедавасена атам̣сабха̄вассапи рӯпасса аттхита̄йа на рӯпам̣ таттха нийантаббанти дассети. аттхи хӣтиа̄дина̄ таттха рӯпассева нийантаббата̄бха̄вам̣йева виварати. етамева̄тиа̄дина̄ уддесена ниддесам̣ сам̣сандети. еттха етамева рӯпе йатха̄вуттасабха̄вам̣ нийаметаббам̣ ниддесе ева-саддена нийамети авадха̄ретӣти аттхо. йатха̄вутто нийамоти уппаннабха̄ве сати чхахи вин̃н̃а̄н̣ехи вин̃н̃еййабха̄во нийантаббата̄йа ‘‘нийамо’’ти вутто, со рӯпе аттхи ева рӯпассева там̣сабха̄ватта̄. висит̣т̣хака̄ласса вуттаппака̄рам̣ авадха̄ран̣ам̣йева ва̄ йатха̄вутто нийамо, со рӯпе аттхийева самбхаватийева, на арӯпе вийа на самбхаватӣти аттхо дат̣т̣хаббо. ка̄лабхеданти ка̄лависесам̣. ана̄маситва̄ти аггахетва̄. там̣ саббанти ана̄мат̣т̣хака̄лабхедам̣ татойева арӯпехи сама̄навин̃н̃еййасабха̄вам̣ саббам̣ рӯпам̣. уппаннанти етена ка̄лабхеда̄масанена висесети ‘‘уппаннам̣…пе… мева̄’’ти.
ваттама̄нака̄ликам̣ саббам̣ рӯпам̣ дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄тасабха̄вам̣, там̣ йатха̄сакам̣ чхахи вин̃н̃а̄н̣ехи вин̃н̃еййасабха̄вамева, на техи авин̃н̃еййам̣. на̄пи уппаннамева чхахи вин̃н̃а̄н̣ехи вин̃н̃еййасабха̄вам̣ еканталаккхан̣анийама̄бха̄ва̄паттитоти евам̣ авипарӣте аттхе вибха̄витепи чодако адхиппа̄йам̣ аджа̄нанто ‘‘нану ева’’нтиа̄дина̄ саббасса сабба̄рамман̣ата̄паттим̣ чодети. итаро ‘‘рӯпам̣ саббам̣ сампин̣д̣етва̄’’тиа̄дина̄ аттано адхиппа̄йам̣ вибха̄вети. еттха екӣбха̄вена гахетва̄ти идам̣ ‘‘сампин̣д̣етва̄’’ти етасса аттхавачанам̣. еканталаккхан̣ам̣ чхахи вин̃н̃а̄н̣ехи вин̃н̃еййасабха̄войева. идам̣ вуттам̣ хоти – кин̃ча̄пи пан̃чаннам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ висайантаре аппаваттанато на саббасса сабба̄рамман̣ата̄, саббассапи пана рӯпасса чхавин̃н̃а̄н̣а̄рамман̣абха̄вато йатха̄сакам̣ чхахи вин̃н̃а̄н̣ехи вин̃н̃еййата̄йа чхахи вин̃н̃а̄н̣ехи вин̃н̃еййата̄ва аттхи, там̣ екато сан̇гахан̣авасена гахетва̄ ‘‘уппаннам̣ саббам̣ рӯпам̣ чхахи вин̃н̃а̄н̣ехи вин̃н̃еййа’’нти вуттам̣ йатха̄ ‘‘абхин̃н̃а̄ппаттам̣ пан̃чамаджджха̄нам̣ чхал̣а̄рамман̣ам̣ хотӣ’’ти. йатха̄ хи диббачаккхудиббасота̄диабхин̃н̃а̄ппаттасса пан̃чамаджджха̄насса висум̣ асабба̄рамман̣аттепи еканталаккхан̣авасена екӣбха̄вена гахетва̄ а̄рамман̣авасена пат̣хамаджджха̄на̄дито висесам̣ дассетум̣ ‘‘абхин̃н̃а̄ппаттам̣ пан̃чамаджджха̄нам̣ чхал̣а̄рамман̣ам̣ хотӣ’’ти вуччати, евам̣ арӯпато рӯпасса висайавасена висесам̣ дассетум̣ ‘‘уппа …пе… вин̃н̃еййа’’нти вуттанти. чхахи вин̃н̃а̄н̣ехи вин̃н̃еййабха̄во рӯпе нийаметаббо, на пана рӯпам̣ тасмим̣ нийаметаббам̣, анийатадесо ча ева-саддоти ат̣т̣хакатха̄йам̣ (дха. са. ат̣т̣а. 594) ‘‘паччуппаннарӯпамева чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣхи чхахи ведитабба’’нти вуттам̣. ‘‘паччуппаннарӯпамева̄’’тиа̄дина̄ таттха досама̄ха. тасма̄ти йасма̄ па̄л̣ийам̣ вин̃н̃еййамева̄ти ева-саддо вутто, на ча тасса ат̣т̣ха̄найоджанена ка̄чи ит̣т̣хасиддхи, атха кхо анит̣т̣хасиддхийева саббарӯпасса еканталаккхан̣анийама̄дассанато, тасма̄. йатха̄рутавасенева нийаме гайхама̄не уппа…пе… патти наттхи, тато ча сотапатитата̄йапи пайоджанам̣ наттхӣти. вуттанайена̄ти ‘‘арӯпато видхура’’нтиа̄дина̄ вуттанайена.
н̃а̄н̣асса ва̄ уттарасса пуриман̃а̄н̣ам̣ ваттхука̄ран̣анти н̃а̄н̣аваттху. ‘‘саджа̄тӣ’’ти еттха са-ка̄ро сама̄насаддаттхоти дассетум̣ ‘‘сама̄наджа̄тика̄на’’нти вуттам̣. сама̄наджа̄тита̄ ча самма̄ва̄ча̄дӣнам̣ сӣланаттхо ева. етена сама̄насабха̄вата̄ саджа̄тисан̇гахоти ведитаббо. а̄рамман̣е четасо авиккхепаппаваттийа̄ упат̣т̣ха̄нусса̄хана̄ни вийа тесам̣ авиккхепопи атисайена упака̄ракоти ‘‘ан̃н̃аман̃н̃опака̄равасена̄’’ти вуттам̣. тенева виджджама̄несупи ан̃н̃есу сахаджа̄тадхаммесу етесам̣йева сама̄дхиккхандхасан̇гахо дассито. йам̣ пана саччавибхан̇гаван̣н̣ана̄йам̣ (вибха. ат̣т̣ха. 189) висуддхимагга̄дӣсу (висуддхи. 2.568) ча ‘‘ва̄йа̄масатийо кирийато сан̇гахита̄’’ти вуттам̣, там̣ асама̄дхисабха̄ватам̣ тесам̣ сама̄дхисса упака̄ракаттан̃ча сандха̄йа вуттам̣. тенева ча таттха ‘‘сама̄дхийеветтха саджа̄тито сама̄дхиккхандхена сан̇гахито’’ти (висуддхи. 2.568; вибха. ат̣т̣ха. 189) вуттам̣. идха пана саджа̄тисан̇гахоти сама̄дхитадупака̄ракадхамма̄нам̣ уппаттидесавасена сан̇гахо вуттоти. авира̄дхетва̄ висайасабха̄ва̄ваггахан̣ам̣ пат̣иведхо, аппана̄ ча а̄рамман̣е дал̣ханипа̄то тадавага̄хойева̄ти ‘‘пат̣иведхасадисам̣ кичча’’нти вуттам̣. атха ва̄ а̄рамман̣апат̣иведхасса тада̄хананапарийа̄хананаманугун̣ата̄йа сама̄нанти пан̃н̃а̄витакка̄нам̣ киччасариккхата̄ вутта̄.
екаканиддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.