уддесаван̣н̣ана̄
кеначӣти рӯпена ва̄ арӯпена ва̄. читтуппа̄дена та̄ва рӯпасса самайававаттха̄нам̣ на сакка̄ ка̄тум̣ абйа̄пита̄йа анекантиката̄йа ча̄ти имаматтхам̣ дассенто ‘‘ачиттасамут̣т̣ха̄насаббха̄вато’’тиа̄дима̄ха. таттха ачиттасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣ читтасса тӣсу кхан̣есу уппаджджатӣти имасмим̣ та̄ва ва̄де читтуппаттисамайена рӯпӯпапаттисамайасса ваваттха̄нам̣ ма̄ хоту, читтасса уппа̄даккхан̣ейева саббампи рӯпам̣ уппаджджатӣти имасмим̣ пана ва̄де катханти? еттха̄пи ачиттасамут̣т̣ха̄нам̣ рӯпам̣ читтена сахуппа̄депи аниндрийабаддхарӯпам̣ вийа ачиттапат̣и бандхуппа̄дата̄йа на читтена ваваттха̄петаббасамайанти вуттам̣ ‘‘ачиттасамут̣т̣ха̄насаббха̄вато’’ти. тена читтуппа̄дена рӯпасса самайававаттха̄нам̣ на бйа̄пӣти дассети. анекачиттасамут̣т̣ха̄ната̄йа ваваттха̄на̄бха̄ватоти самбандхо. нийате хи самут̣т̣ха̄пакачитте читтасамут̣т̣ха̄нарӯпасса сийа̄ ваваттха̄нанти.
кесан̃чӣти ка̄ма̄вачаракусала̄дӣнам̣. каттхачӣти а̄руппе. кесан̃чӣти ва̄ кесан̃чи пан̃чавока̄равипа̄ка̄нам̣. каттхачӣти пат̣исандхиккхан̣е чаримаккхан̣е ча. ‘‘тасмим̣ самайе пхассо хотӣ’’тиа̄дина̄ (дха. са. 1) читтасахабха̄винам̣ ева читтена самайававаттха̄нам̣ катанти вуттам̣ ‘‘ачиттасахабхубха̄вато’’ти. тесанти упа̄да̄рӯпа̄нам̣. йо йасса сахабха̄вена упака̄рако, со ева тасса самайававаттха̄пакабха̄вена вуттоти а̄ха ‘‘сахаджа̄та…пе… ттанато’’ти. на̄пи маха̄бхӯтехӣтиа̄дина̄ ваваттха̄на̄бха̄вамева дассети. кесан̃чӣти акаммаджа̄дӣнам̣. кехичӣти каммаджа̄дӣхи. паваттитоти паваттанато. саха̄ти екасмим̣ ка̄ле. абха̄ва̄ти нийогато абха̄ва̄.
вин̃н̃атти …пе… на сакка̄ ваттум̣ маха̄бхӯтехи самайававаттха̄не карийама̄не техи айа̄вабха̄витата̄йа̄ти адхиппа̄йо. екасмим̣ ка̄летиа̄дина̄пи маха̄бхӯтехи самайанийамане ваваттха̄на̄бха̄вамева вибха̄вети. ‘‘татха̄ вибхаджанаттха’’нти, ‘‘авибхаттам̣ абйа̄катам̣ аттхӣти дассету’’нти ча имесам̣ пада̄нам̣ ‘‘вибхаттам̣ авибхаттан̃ча саббам̣ сан̇ган̣ханто а̄ха̄’’ти имина̄ самбандхо. самайававаттха̄нам̣ катва̄ ниддисийама̄насса ниппадесата̄йа асамбхавато екадесам̣ ниддиситва̄ са̄ман̃н̃ена нигаманам̣ йуттам̣, акатва̄ пана самайававаттха̄нам̣ сарӯпато ниддисанена татха̄ти имаматтхам̣ а̄ха ‘‘самайававаттха̄нена̄’’тиа̄дина̄. авибхаттети випа̄какирийа̄бйа̄катам̣ вийа на пуббе вибхатте. вибхаджитаббети бхедавантата̄йа вибхаджана̄рахе. дасситети уддисанавасена дассите. вуттамеваттхам̣ виттха̄ратарена дассетум̣ ‘‘еттха пана̄’’тиа̄дима̄ха.
випа̄ка̄дидхамма̄нам̣ найанам̣ найо, сова дассананти найадассанам̣. ‘‘десана̄’’ти вуттам̣ хет̣т̣ха̄ гахан̣амева найадассананти. дутийавикаппе пана ка̄ма̄вачара̄дибха̄вена нӣйатӣти найо, кирийа̄бйа̄катам̣. тасса дассанам̣ найадассананти йоджетаббам̣. дука̄дӣсу ниддесава̄ре ча хадайаваттхуно ана̄гататта̄ там̣ аггахетва̄ пат̣хамавикаппо вутто, екаке пана ваттхупи гахитанти ‘‘хадайаваттхун̃ча̄’’ти дутийавикаппе вуттам̣. ким̣ пана ка̄ран̣ам̣ дука̄дӣсу ниддесава̄ре ча хадайаваттху на гахитанти? итараваттхӯхи асама̄нагатикатта̄ десана̄бхедато ча. йатха̄ хи чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни екантато чаккха̄диниссайа̄ни, на евам̣ мановин̃н̃а̄н̣ам̣ екантато хадайаваттхуниссайам̣, нисситамукхена ча ваттхудука̄дидесана̄ паватта̄. йампи екантато хадайаваттхуниссайам̣, тасса васена ‘‘аттхи рӯпам̣ мановин̃н̃а̄н̣асса ваттхӯ’’тиа̄дина̄ дука̄дӣсу вуччама̄несупи таданукӯлаа̄рамман̣адука̄дайо на самбхаванти. на хи ‘‘аттхи рӯпам̣ мановин̃н̃а̄н̣асса а̄рамман̣ам̣, аттхи рӯпам̣ на мановин̃н̃а̄н̣асса а̄рамман̣а’’нтиа̄дина̄ сакка̄ ваттунти ваттха̄рамман̣адукадесана̄ бхиннагатика̄ сийум̣, сама̄нагатика̄ ча та̄ десетум̣ бхагавато аджджха̄сайо. еса̄ хи бхагавато десана̄ пакати. тенева хи никкхепакан̣д̣е читтуппа̄давибха̄гена авуччама̄натта̄ авитакка̄вича̄рападависсаджджане вича̄роти ваттум̣ на сакка̄ти авитаккавича̄раматтападависсаджджане лаббхама̄нопи витакко на уддхат̣о, ан̃н̃атха̄ витакко ча̄ти ваттаббам̣ сийа̄ти. евам̣ итараваттхӯхи асама̄нагатикатта̄ десана̄бхедато ча дука̄дӣсу уддесе на гахитам̣. уддит̣т̣хассева хи ниддисанато ниддесепи на гахитам̣ хадайаваттхӯти ваданти.
чаккха̄дидасака̄ сатта̄ти чаккхусотагха̄надживха̄ка̄йаиттхибха̄вапурисабха̄вадасака̄ сатта, екасанта̄навасена ва̄ чаккхусотагха̄надживха̄ка̄йабха̄ваваттхудасака̄ сатта. нибба̄насса асатипи параматтхато бхеде парикаппитабхедопи бхедойева воха̄рависайети катва̄ сопа̄дисеса̄дибхедо вутто.
584. кин̃ча̄пи ан̃н̃аттха куккут̣ан̣д̣асан̣т̣ха̄не париман̣д̣ала-саддо диссати, чаккасан̣т̣ха̄ната̄ пана ват̣т̣асан̣т̣ха̄не чаккава̄л̣е вуччама̄но париман̣д̣ала-саддо ват̣т̣апарийа̄йо сийа̄. анекаттха̄ хи садда̄ти адхиппа̄йена̄ха ‘‘ват̣т̣ам̣ париман̣д̣ала’’нти. еттха ча синеруйугандхара̄дӣнам̣ самуддато упариадхобха̄га̄нам̣ васена уббедхо вутто, а̄йа̄мавиттха̄рехипи синеру чатура̄сӣтийоджанасахассапарима̄н̣ова. йатха̄ха ‘‘синеру, бхиккхаве, паббатара̄джа̄ чатура̄сӣти йоджанасахасса̄ни а̄йа̄мена, чатура̄сӣти йоджанасахасса̄ни виттха̄рена̄’’ти (а. ни. 7.66). синерум̣ па̄ка̄рапариккхепавасена париккхипитва̄ т̣хита̄ йугандхара̄дайо, синеруйугандхара̄дӣнам̣ антарепи сӣтасамудда̄ на̄ма. ‘‘те виса̄лато йатха̄ккамам̣ синеруа̄дӣнам̣ аччуггаманасама̄напарима̄н̣а̄’’ти ваданти.
кот̣исатасахассачаккава̄л̣ассева а̄н̣а̄кхеттабха̄во дасасахассачаккава̄л̣асса джа̄тикхеттабха̄во вийа дхаммата̄васенева ведитаббо. викаппасама̄насамуччайавибха̄ванесу вийа авадха̄ран̣е анийаме ча ва̄-саддо ваттатӣти татха̄ йоджана̄ ката̄. анекаттха̄ хи нипа̄та̄ти. таттха анекантикаттхо анийаматтхо.
сӣла̄дивисуддхисампа̄данена, чатудха̄туваваттха̄навасенева ва̄ маха̄киччата̄йа махантена ва̄йа̄мена. сатипи лаккхан̣а̄дибхеде екасмим̣ ева ка̄ле екасмим̣ санта̄не анекасатасахассакала̄павуттито маханта̄ни бахӯни бхӯта̄ни параматтхато виджджама̄на̄нӣти ва̄ маха̄бхӯта̄ни йатха̄ ‘‘маха̄джано’’ти. еванти ‘‘упа̄да̄йа паватта’’нти аттхе сати пат̣иччасамуппанната̄ вутта̄ хоти паччайасамбхӯтата̄дӣпанато. упа̄да̄йатӣти упа̄да̄йати ева̄ти адхиппа̄йо. тенева̄ха ‘‘екантанисситасса̄’’ти. ‘‘бхавати хи ниссайарӯпа̄нам̣ са̄мибха̄во’’ти а̄дха̄ра̄дхеййасамбандхавачаниччха̄йа абха̄ве а̄дха̄рабхӯтопи аттхо сам̣са̄мисамбандхавачаниччха̄йа са̄мибха̄вена вуччати йатха̄ ‘‘руккхасса са̄кха̄’’ти адхиппа̄йо.
тивидхарӯпасан̇гахаван̣н̣ана̄
585. вин̃н̃аттидуко ча̄ти ча-саддена читтасахабхучитта̄нупариваттидука̄пи сан̇гахита̄ти ведитабба̄. сакка̄ хи етена найена…пе… вин̃н̃а̄тунти еттха пан̃чавӣса̄йа та̄ва ваттхудукесу пат̣хамадукапан̃чака̄дайо чуддасахипи пакин̣н̣акадукехи авасит̣т̣хехи ваттхудукехи пан̃чавӣса̄йа а̄рамман̣адукехи пан̃чахи ба̄хира̄йатанадукехи рӯпадха̄тудука̄дӣхи пан̃чахи дха̄тудукехи паччхимакехи тӣхи индрийадукехи два̄дасахипи сукхумарӯпадукехи пат̣хама̄диваджджехи авасит̣т̣хехи а̄йатанадха̄туиндрийадукехи ча йоджанам̣ гаччханти. пан̃чавӣса̄йа пана а̄рамман̣адукесу пуримако дукапан̃чако упа̄диннаупа̄диннупа̄да̄нийасанидассаначиттасамут̣т̣ха̄начиттасахабхучитта̄нупариваттидукаваджджехи пакин̣н̣акадукехи саббехипи ваттхудукехи рӯпа̄йатанарӯпадха̄тудукаваджджехи а̄йатанадха̄тудукехи саббехипи индрийадукасукхумарӯпадукехи йоджанам̣ гаччхати. дутийадукапан̃чака̄дӣсу йатха̄ккамам̣ садда̄йатанасаддадха̄тудука̄дайо йоджанам̣ на гаччханти, рӯпа̄йатанарӯпадха̄тудука̄дайо гаччханти. пакин̣н̣акадукесу санидассанадукан̃ча̄ти айамева висесо. йатха̄ ча ваттхудукесу, евам̣ чаккха̄йатаначаккхудха̄тучаккхундрийа̄дидукапан̃чакесу. йатха̄ ча а̄рамман̣адукесу, евам̣ рӯпа̄йатанарӯпадха̄туа̄дидукапан̃чакесу тикайоджана̄. иттхиндрийапурисиндрийаджӣвитиндрийадука̄ сукхумарӯпадука̄ ча саббехипи дукехи йоджанам̣ гаччхантӣти евам̣ та̄ва тикайоджана̄ ведитабба̄. нану ча̄йампи йоджана̄ бхагавата̄ на десита̄ти на ка̄табба̄ти? найидам̣ екантикам̣. касма̄? бхагавата̄ диннанайена йоджана̄пи бхагаватойева десана̄. татха̄ хи вуттам̣ ма̄тика̄ван̣н̣ана̄йам̣ (дха. са. ат̣т̣ха. 1-6) ‘‘хетӯ чева дхамма̄ ахетука̄ ча̄ти идампи самбхаватӣ’’тиа̄ди. самбхаво хи гахан̣асса ка̄ран̣анти ча.
тивидхарӯпасан̇гахаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
чатуббидха̄дирӯпасан̇гахаван̣н̣ана̄
586. читтато ева самут̣т̣ха̄тӣти читтасамут̣т̣ха̄нанти имамева аттхам̣ гахетва̄ ‘‘вин̃н̃аттидука̄дӣхи сама̄нагатико читтасамут̣т̣ха̄надуко’’ти вуттам̣. виниваттите хи са̄ман̃н̃е йам̣ рӯпам̣ джанакапаччайесу читтато самут̣т̣ха̄ти, там̣ читтато ева самут̣т̣ха̄тӣти. вин̃н̃аттидука̄дӣхӣти а̄ди-саддена читтасахабхучитта̄нупариваттидуке сан̇ган̣ха̄ти. лаббхама̄ноти йам̣ там̣ рӯпам̣ упа̄да̄, там̣ аттхи читтасамут̣т̣ха̄нам̣, аттхи на читтасамут̣т̣ха̄нам̣. йам̣ там̣ рӯпам̣ нупа̄да̄, там̣ аттхи читтасамут̣т̣ха̄нам̣, аттхи на читтасамут̣т̣ха̄нанти евам̣ лаббхама̄но. санидассанадука̄дӣнанти а̄ди-саддена саппат̣игхамаха̄бхӯтадука̄дайо сан̇ган̣ха̄ти. тена̄ти читтасамут̣т̣ха̄надукена. тасса̄ти читтасамут̣т̣ха̄надукассева. ан̃н̃е пана̄ти вин̃н̃аттичиттасамут̣т̣ха̄начиттасахабхучитта̄нупариваттидукехи ан̃н̃епи пакин̣н̣акадука̄.
садда̄йатанасса екантато анупа̄диннатта̄ ‘‘сотасампхасса̄рамман̣адука̄дайо ваджджетва̄’’ти вуттам̣. чатукка̄ лаббхантӣти йам̣ там̣ рӯпам̣ упа̄диннам̣, там̣ аттхи чаккхусампхассасса а̄рамман̣ам̣, аттхи чаккхусампхассасса на̄рамман̣ам̣. йам̣ там̣ рӯпам̣ анупа̄диннам̣, там̣ аттхи чаккхусампхассасса а̄рамман̣ам̣, аттхи чаккхусампхассасса на̄рамман̣анти евама̄дайо сабба̄рамман̣аба̄хира̄йатана̄дилаббхама̄надукехи йоджана̄йам̣ чатукка̄ лаббхантӣти самбандхо. авасесехӣти а̄рамман̣аба̄хира̄йатанарӯпадха̄тудука̄дито лаббхама̄надукехӣти вуттадукара̄сито авасесехи. тесанти упа̄диннаупа̄диннупа̄да̄нийачиттасамут̣т̣ха̄надука̄нам̣. ан̃н̃есанти упа̄диннадука̄дито ан̃н̃есам̣ упа̄да̄дука̄дӣнам̣. ваттхудука̄дӣхӣти а̄ди-саддена чаккха̄йатанадука̄дайо сан̇ган̣ха̄ти. еттха̄пи авасесехи тесам̣ ан̃н̃есан̃ча йоджана̄йа чатукка̄ на лаббхантӣти самбандхо.
чатуббидха̄дирӯпасан̇гахаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
уддесаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.