нида̄накатха̄ван̣н̣ана̄
париччхедо саттаппакаран̣абха̄во. саннивесо саттаннам̣ пакаран̣а̄нам̣ тадавайава̄нан̃ча ваваттха̄нам̣. са̄гарехи татха̄ чинта̄ти ‘‘имасса абхидхаммасса гамбхӣрабха̄вавиджа̄нанаттхам̣ чатта̄ро са̄гара̄ ведитабба̄’’тиа̄дина̄ найена джаласа̄гара̄дӣхи саха найаса̄гаравича̄ро. ‘‘сатабха̄гена сахассабха̄гена дхаммантара̄ дхаммантарам̣ сан̇камитва̄ сан̇камитва̄ десесӣ’’тиа̄дина̄ десана̄бхедехи абхидхаммасса гамбхӣрабха̄вакатха̄ десана̄хи гамбхӣрата̄.
‘‘евам̣ тема̄сам̣ нирантарам̣ десентасса̄’’тиа̄дина̄ десана̄ка̄ле бхагавато сарӣрасса йа̄пита̄ка̄равича̄ро десана̄…пе… гахан̣ам̣. татха̄ тхерасса…пе…пи ча̄ти ‘‘абхидхамме ва̄чана̄магго на̄ма̄’’тиа̄дина̄ абхидхамме ва̄чана̄маггасса са̄рипуттаттхерасамбандхитата̄ тасса ча тенева уппа̄дитата̄. йо хи бхагавата̄ девата̄нам̣ десита̄ка̄ро, со апариччхиннава̄ранайатантита̄йа ананто апарима̄н̣о на бхиккхӯнам̣ ва̄чана̄йогго, йо ча тхерасса десита̄ка̄ро, со атисам̣кхиттата̄йа. на̄тисан̇кхепана̄тивиттха̄рабхӯто пана па̄т̣ханайо тхераппабха̄вито ва̄чана̄магготи.
вачанаттхавиджа̄нанена̄тиа̄дина̄ кусала̄ дхамма̄тиа̄дипада̄нан̃н̃ева аттхаван̣н̣анам̣ акатва̄ абхидхамма-саддавича̄расса самбандхама̄ха. ‘‘йе те майа̄ дхамма̄ абхин̃н̃а̄ десита̄. сеййатхидам̣ – чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄…пе… сиккхитам̣ сиккхим̣су две бхиккхӯ абхидхамме на̄на̄ва̄да̄’’тиа̄дисуттавасена кин̃ча̄пи бодхипаккхийадхамма̄ ‘‘абхидхаммо’’ти вуччанти, дхамма-саддо ча сама̄дхиа̄дӣсу дит̣т̣хаппайого, парийаттидхаммо ева пана идха адхиппетоти дассенто ‘‘суттанта̄дхика̄ па̄л̣ӣти аттхо’’ти а̄ха. таттха дхаммабйабхича̄рабха̄вена висесато абхидхаммо вийа суттантопи ‘‘дхаммо’’ти вуччати. ‘‘йо во, а̄нанда, майа̄ дхаммо ча винайо ча десито пан̃н̃атто’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.216) ан̃н̃аттха ча самбхавато абхи-саддена ниваттетаббаттхам̣ дӣпетум̣ ‘‘суттанта̄’’ти вуттам̣. нану ча атирекависесат̣т̣ха̄ бхиннасабха̄ва̄ йато те йатха̄ккамам̣ адхикавичиттапарийа̄йехи бодхита̄, тасма̄ ‘‘дхамма̄тирекадхаммависесат̣т̣хехӣ’’ти бахувачанена бхавитаббам̣, на екавачанена̄ти ануйогам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘двиннампи…пе… екавачананиддесо като’’ти.
пайогамева на̄рахати упасагга-садда̄нам̣ дха̄ту-саддассева пурато пайоджанӣйатта̄. атха̄пи пайуджджеййа атима̄ла̄дӣсу ати-садда̄дайо вийа. евампи йатха̄ ‘‘атима̄ла̄’’ти еттха сама̄савасена ана̄вибхӯта̄йа каманакирийа̄йа висесако ати-саддо, на ма̄ла̄йа, евамидха̄пи абхи-саддо на дхаммависесако йуттоти адхиппа̄йо. ан̃н̃ассапи хи упасаггасса̄ти идам̣ рул̣хӣвасена, аттхе упасаджджатӣти ва̄ упасаггасса анваттхасан̃н̃атам̣ гахетва̄ вуттам̣. атичхатта̄дӣсу хи ати-саддо идха упасагготи адхиппето. таттха йатха̄ калйа̄н̣о пӯджито ва̄ пурисо атипурисоти бхавати, евам̣ атирекависесат̣т̣ха̄нампи калйа̄н̣апӯджитаттхабха̄васамбхавато калйа̄н̣ам̣ ва̄ пӯджитам̣ ва̄ чхаттам̣ атичхаттанти садданайо ведитаббо. калйа̄н̣апӯджитабха̄ва̄ хи гун̣ависесайогена иччхитабба̄. гун̣ависесо чеса йадидам̣ пама̄н̣а̄тиреко ча вичиттарӯпата̄ ча. еван̃ча пана катва̄ ‘‘акирийа̄йапӣ’’ти вачанам̣ саматтхитам̣ бхавати. йатха̄ ча атичхатта̄дӣсу, евам̣ абхидхамма-саддепи дат̣т̣хаббам̣. анекаттха̄ хи нипа̄та̄ти. таббха̄вадӣпакатта̄ти атирекависесабха̄вадӣпакатта̄.
екато ана̄гататта̄ти идам̣ суттанте екато а̄гата̄нам̣ кхандха̄йатана̄дӣнам̣ суттантабха̄джанӣйасса дит̣т̣хатта̄ ‘‘чха има̄ни, бхиккхаве, индрийа̄нӣ’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 5.495-496) чаккха̄дӣнам̣ чханнам̣ иттхиндрийа̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ сукхиндрийа̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ саддхиндрийа̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийа̄дӣнан̃ча тин̣н̣ам̣ васена висум̣ висум̣ суттантабха̄вена а̄гататта̄ екасуттабха̄вена ана̄гата̄нам̣ ба̄вӣсатийа̄ индрийа̄нам̣ суттантабха̄джанӣйасса адит̣т̣хатта̄ ча вуттам̣, на суттанте екато а̄гаманасса суттантабха̄джанӣйасса ка̄ран̣атта̄. суттанте екато саббена саббан̃ча ана̄гата̄ хи бхӯмантарапариччхедапат̣исамбхида̄ суттантабха̄джанӣйавасена вибхатта̄ диссанти, екато а̄гата̄ни ча сиккха̄пада̄ни татха̄ на вибхатта̄ни. вераман̣ӣнам̣ вийа пана сабха̄вакичча̄дивибха̄гавинимутто ба̄вӣсатийа̄ индрийа̄нам̣ сама̄но вибхаджанаппака̄ро наттхи, йо суттантабха̄джанӣйам̣ сийа̄ти индрийавибхан̇ге суттантабха̄джанӣйам̣ наттхӣти йуттам̣ сийа̄.
йадипи паччайадхаммавинимутто паччайабха̄во на̄ма наттхи, йатха̄ пана паватто паччайадхаммо паччайуппаннадхамма̄нам̣ паччайо хоти, со тасса паваттиа̄ка̄рависесо хетуа̄дибха̄во тато ан̃н̃о вийа паччайадхаммасса паччайабха̄воти вутто, со ча ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ самбхавантӣ’’тиа̄дӣсу падха̄набха̄вена вутто. таттха ча гун̣ӣбхӯта̄ хетухетупхалабхӯта̄ авиджджа̄сан̇кха̄ра̄дайоти вуттам̣ ‘‘паччайабха̄во уддит̣т̣хо’’ти. уддит̣т̣хадхамма̄нантиа̄ди уддесена париччхинна̄нам̣йева кхандха̄дӣнам̣ кхандхавибхан̇га̄дӣсу пан̃хапуччхаканайо дассито, на ито ан̃н̃атха̄ти катва̄ вуттам̣.
суттанте сан̇гӣтисуттанта̄дике. пан̃ча сиккха̄пада̄ни па̄н̣а̄типа̄та̄…пе… пама̄дат̣т̣ха̄на̄ вераман̣ӣти евам̣ уддит̣т̣ха̄ни. ан̃н̃о пана вераман̣ӣнам̣ вибхаджитаббаппака̄ро наттхӣти идам̣ атӣта̄ничча̄дивибха̄го вераман̣ӣнам̣ кхандха̄йатана̄дӣсу антогадхатта̄ таббасенева виджа̄нитаббо, тато пана ан̃н̃о абхидхамманайавидхуро вераман̣ӣнам̣ вибхаджитаббаппака̄ро наттхӣти адхиппа̄йена вуттам̣. татха̄ ча пат̣исамбхида̄магге ‘‘чаккхум̣ аниччам̣…пе… джара̄маран̣ам̣ аничча’’нти анупададхаммасаммасанакатха̄йам̣ на вераман̣ийо уддхат̣а̄.
нану дхаммасан̇ган̣ӣдха̄тукатха̄дӣнампи васена абхидхаммапа̄л̣ийа̄ атирекависесабха̄во дассетабботи? саччаметам̣, со пана екантаабхидхамманайаниссито авуттопи сиддхоти катва̄ на дассито. етена ва̄ нидассанена сопи саббо нетаббо. абхидхамманайаса̄ман̃н̃ена ва̄ абхидхаммабха̄джанӣйапан̃хапуччхакехи со вутто ева̄ти на вуттоти дат̣т̣хаббо.
пан̃хава̄ра̄ти пуччханависсаджджанавасена паватта̄ па̄л̣инайа̄. еттхева̄ти дхаммахадайавибхан̇ге ева. апеккха̄васикатта̄ аппамахантабха̄васса йато аппаматтика̄ маха̄дха̄тукатха̄танти дхаммахадайавибхан̇гавачанавасена авасеса̄, там̣ дассанаттхам̣ ‘‘дхаммахадайавибхан̇ге ана̄гантва̄ маха̄дхаммахадайе а̄гататантито’’ти вуттам̣. дхаммахадайа…пе… а̄гататантито рӯпакан̣д̣адха̄тувибхан̇га̄дӣсу ана̄гантва̄ маха̄дха̄тукатха̄йам̣ а̄гататанти аппаматтика̄ва̄ти самбандхо. атха дха̄тукатха̄йа виттха̄ракатха̄ маха̄дха̄тукатха̄ дхаммахадайавибхан̇ге ана̄гантва̄ маха̄дхаммахадайе а̄гататантито дха̄тукатха̄йам̣ ана̄гантва̄ маха̄дха̄тукатха̄йа а̄гататанти аппаматтика̄ва̄ти йоджетаббам̣.
упалаббхатӣти ануломапаччанӣйапан̃чакасса, нупалаббхатӣти паччанӣйа̄нуломапан̃чакасса упалаккхан̣авасена вуттам̣. саччикат̣т̣хам̣ ниссайанти ‘‘саббаттха̄’’тиа̄дина̄ деса̄диана̄масанена рӯпа̄дисаттапан̃н̃а̄садхаммаппабхедам̣ саччикат̣т̣хамева ниссайабхӯтам̣. саббаттха̄ти еттха̄пи ‘‘упалаббхати нупалаббхатӣти пат̣ин̃н̃а̄йа гахита̄йа пат̣иккхепаггахан̣аттха’’нти а̄нетва̄ самбандханӣйам̣, татха̄ саббада̄ саббесӯти еттха̄пи. йади кхандха̄йатана̄дайо гахита̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гатанайена, атха пана вуттанти самбандхо. йо саччикат̣т̣хоти саччикат̣т̣ханиссайам̣ упалаккхети. етехӣти етехи вачанехи. саччикат̣т̣хадесака̄лаппадесехи катхам̣ саччикат̣т̣ха̄дӣнам̣ падесо екадесабхӯто сабботи вуччати? падеса̄нам̣ путхутта̄. ‘‘саббесу падесесӯ’’ти паччекам̣ бхеда̄масанавасена ча̄йам̣ пан̃хо паваттоти на пуримехи авасесо.
упалаббхати…пе… миччха̄ти еканти упалаббхатӣти пат̣ин̃н̃а̄ггахан̣апат̣иккхепаггахан̣анигган̣хана̄нам̣ ануломапат̣иломато пат̣ин̃н̃а̄т̣хапананиггахапа̄пана̄ропана̄нан̃ча васена паватта̄ танти пат̣хамапан̃чакасса екам̣ ан̇гам̣ еко авайавоти аттхо. евам̣ сесесупи нетаббам̣. ниггахасса суниггахабха̄вам̣ иччхато сакава̄дино ‘‘твам̣ че пана ман̃н̃аси ваттаббе кхо пуггало нупалаббхатӣ’’тиа̄дина̄ (катха̄. 3) пат̣ин̃н̃а̄т̣хапанена, тена ‘‘тава таттха хета̄йа пат̣ин̃н̃а̄йа хевам̣ пат̣иджа̄нанто хевам̣ ниггахетаббе атха там̣ нигган̣ха̄ма суниггахито ча хотӣ’’ти ватва̄ ‘‘хан̃чи пуггало нупалаббхатӣ’’тиа̄дина̄ (катха̄. 2) парава̄дино аттано пат̣икаммам̣ йатха̄ сакава̄дӣ на ниббет̣хети, евам̣ каран̣ам̣ пат̣икаммавет̣ханам̣. парава̄дино пат̣икаммасса дуппат̣икаммабха̄вам̣ иччхато сакава̄дино там̣нидассанена ‘‘есо че дунниггахито хева’’нти пат̣икамманидассанена, ‘‘ваттаббе кхо пуггало упалаббхати…пе… параматтхена̄ти (катха̄. 1). но ча майам̣ тайа̄ таттха хета̄йа пат̣ин̃н̃а̄йа хевам̣ пат̣иджа̄нанто хевам̣ ниггахетабба̄. атха амхе нигган̣ха̄си дунниггахита̄ ча хома̄’’ти ватва̄ ‘‘хан̃чи пуггало упалаббхатӣ’’тиа̄дина̄ (катха̄. 5) ниггахасса дунниггахитабха̄вадассанена аниггахитабха̄вакаран̣ам̣ ниггаханиббет̣ханам̣. ‘‘тена хи йам̣ нигган̣ха̄си хан̃чи пуггало упалаббхатӣ’’тиа̄дим̣ ватва̄ ‘‘тена хи йе кате ниггахе се ниггахе дуккат̣е сукате пат̣икамме суката̄ пат̣ипа̄дана̄’’ти сакава̄дино ниггахасса, аниггахабха̄ва̄ропанена аттано пат̣икаммасса супат̣икаммабха̄вакаран̣ена ча сакава̄дино ниггахасса чхедо вина̄санам̣ пуггалава̄даниседханавасена самут̣т̣хитатта̄. дхаммата̄йа ануломанавасена ут̣т̣хахитва̄ таббиломанавасена паватто ануломапаччанӣкапан̃чако вуттавипарийа̄йена дутийапан̃чако ведитаббо.
тада̄дха̄роти те саччикат̣т̣хапараматтха̄ рӯпа̄дайо а̄дха̄ра̄ етасса̄ти тада̄дха̄ро. етена ‘‘рӯпасмим̣ атта̄’’ти евам̣пака̄ро пуггалава̄до дассито хоти. тесам̣ ва̄ а̄дха̄рабхӯтоти етена ‘‘аттани рӯпа’’нти евам̣пака̄ро. ан̃н̃атра ва̄ техӣти техи рӯпа̄дӣхи вина̄. а̄дха̄ра̄дхеййа̄дибха̄вена асам̣сат̣т̣хо висум̣йева вина̄. тена сатта̄дигун̣ехи авокин̣н̣о пурисоти евама̄дико. там̣са̄мибхӯтата̄йа ва̄ тададхӣнабха̄вена ‘‘ан̃н̃атра ва̄ техӣ’’ти вуттанти ‘‘рӯпава̄ атта̄’’ти евам̣пака̄ро пуггалава̄до дасситоти ведитаббо. анан̃н̃оти етена ‘‘рӯпам̣ атта̄’’ти евам̣пака̄ро. руппана̄дисабха̄во рӯпаккхандха̄дӣнам̣ висесалаккхан̣ам̣, саппаччайа̄дисабха̄во са̄ман̃н̃алаккхан̣ам̣. рӯпа̄дито ан̃н̃о анан̃н̃о ва̄ ан̃н̃атте ча тада̄дха̄ра̄дибхӯто упалаббхама̄но а̄паджджатӣти ануйун̃джати сакава̄дӣ пака̄рантарасса асамбхавато. пуггалава̄дӣ пуггаласса рӯпа̄дӣхи на ан̃н̃аттам̣ иччхати рӯпа̄ди вийа паччаккхато анума̄нато ва̄ га̄хайитум̣ асаккун̣еййатта̄ тасса ча ка̄ракаведакабха̄васса айуджджама̄накатта̄. на̄пи анан̃н̃аттам̣ руппанасаппаччайа̄дисабха̄ваппасан̇гато пуггалассева абха̄ваппасан̇гато ча. йатхева хи на вина̄ индханена агги пан̃н̃а̄пийати, на ча ан̃н̃ам̣ индханато аггим̣ сакка̄ пат̣иджа̄нитум̣, на̄пи анан̃н̃ам̣. йади хи ан̃н̃о сийа̄, на ун̣хам̣ индханам̣ сийа̄. атха анан̃н̃о, ниддахитаббам̣йева да̄хакам̣ сийа̄. евамева на вина̄ рӯпа̄дӣхи пуггало пан̃н̃а̄пийати, на ча техи ан̃н̃о, на̄пи анан̃н̃о сассатуччхедабха̄ваппасан̇гатоти ладдхийам̣ т̣хатва̄ пуггалава̄дӣ ‘‘на хева̄’’ти пат̣иккхипати. таттха аггиндханопама̄ та̄ва йади локавоха̄рена вутта̄, апал̣иттам̣ кат̣т̣ха̄дииндханам̣ ниддахитаббан̃ча, пал̣иттам̣ бха̄сурун̣хам̣ агги да̄хакан̃ча, тан̃ча оджат̣т̣хамакарӯпам̣ пуримапаччхимака̄ликам̣ аниччам̣ сан̇кхатам̣ пат̣иччасамуппаннам̣, йади евам̣ пуггало рӯпа̄дӣхи ан̃н̃о аниччо ча а̄панно. атха параматтхато, тасмим̣йева кат̣т̣ха̄дике пал̣итте йам̣ усумам̣ со агги, там̣сахаджа̄та̄ни тӣн̣и бхӯта̄ни индханам̣, евампи сиддхам̣ лаккхан̣абхедато аггиндхана̄нам̣ ан̃н̃аттанти агги вийа индханато рӯпа̄дӣхи ан̃н̃о пуггало аниччо ча а̄панноти бйа̄хата̄ти ведитаббам̣.
пуггало упалаббхатӣти пат̣иджа̄нантасса пака̄рантарасса асамбхавато вуттесу пака̄ресу екена пака̄рена упалаббхама̄но упалаббхатӣти ‘‘а̄панна’’нти вуттам̣ ‘‘пат̣ин̃н̃а̄йа екатта̄панна’’нти. екатта̄паннатта̄ ева аппат̣иккхипитаббам̣, пуггале пат̣исиддхе тадабхинивесопи айа̄тха̄вато пуггалава̄дино гахита̄ка̄расун̃н̃ата̄вибха̄ванена сакат̣т̣ха̄нато ча̄вито пат̣иседхито ева на̄ма хотӣти вуттам̣ ‘‘пуггаладит̣т̣хим̣ пат̣иседхенто’’ти. пуггалойева ва̄ татха̄ пасситаббатта̄ дит̣т̣хи. ‘‘са̄мӣ нива̄сӣ ка̄рако ведако ниччо дхуво’’ти абхинивесависайабхӯто хи парикаппаматтасиддхо пуггало идха пат̣иккхипӣйати, ‘‘на чатта̄роме, бхиккхаве, пуггала̄’’тиа̄дина̄ вуттавоха̄рапуггалоти анануйого а̄ка̄сакусумасса раттанӣла̄дибха̄вавича̄ран̣а̄ вийа̄ти аттхо. пуббе ‘‘нупалаббхатӣ’’ти пат̣иджа̄нитва̄ висесачодана̄йа ана̄паджджанато пуна ‘‘на хева̄’’ти пат̣иккхепо пат̣ин̃н̃а̄йа а̄паджджаналесо. ван̃джха̄путтакасса дӣгхарассата̄нуйогасса вийа саббена саббам̣ параматтхато анупалаббхама̄насса пуггаласса рӯпа̄дӣхи ан̃н̃а̄нан̃н̃ата̄нуйогасса анануйогабха̄во ева идха авипарӣтаттхо.
йам̣ка̄ран̣а̄ти етена ‘‘йатонида̄на’’нти еттха вибхаттиалопо дат̣т̣хабботи дассети. аджджха̄чарантӣти абхибхаванти. абхинандана̄дайо тан̣ха̄дӣхи йатха̄сан̇кхйам̣ йоджетабба̄, тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи ва̄ абхинанданаджджхоса̄на̄ни, тӣхипи абхиваданам̣ ависесена ва̄ тӣхипи тайо йоджетабба̄. еттха че наттхи абхинандитаббантиа̄дина̄ абхинандана̄дӣнам̣ абха̄васӯчанена пхалӯпача̄рато абхинандана̄дӣнам̣ самуччхедапат̣иппассаддхибхӯтам̣ маггапхалам̣ вуччати, там̣ пачча̄масанан̃ча есева̄ти иданти катва̄ вуттам̣ ‘‘абхи…пе… пхалам̣ ва̄’’ти.
‘‘н̃а̄йатӣти джа̄на’’нти уккам̣сагативиджа̄нанена ниравасесам̣ н̃еййаджа̄там̣ париггайхатӣти таббисайа̄йа джа̄на̄тикирийа̄йа саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣амева каран̣ам̣ бхавитумарахатӣти ‘‘саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена джа̄нитаббам̣ джа̄на̄тӣ’’ти вуттам̣. атха ва̄ пакаран̣авасена, ‘‘бхагава̄’’ти саддантарасаннидха̄нена ва̄ айам̣ аттхо вибха̄ветаббо. пассам̣ пассатӣти еттха̄пи есева найо. джа̄нанта̄пи випалла̄савасена джа̄нанти титтхийа̄ пат̣хамаджджха̄наарӯпаджджха̄нехи ка̄марӯпапарин̃н̃а̄ва̄дино. джа̄нанто джа̄на̄тийева бхагава̄ ана̄га̄миарахаттамаггехи там̣парин̃н̃а̄ва̄дита̄йа. айан̃ча аттхо дуккхаккхандхасуттавасена (ма. ни. 1.163, 175 а̄дайо) вибха̄ветаббо. пан̃н̃а̄чаккхуна̄ уппаннатта̄ ва̄ чаккхубхӯто. н̃а̄н̣абхӯтотиа̄дӣсупи есева найо. атха ва̄ диббачаккхуа̄дикам̣ пан̃чавидхампи чаккхум̣ бхӯто паттоти чаккхубхӯто. евам̣ н̃а̄н̣абхӯтотиа̄дӣсупи дат̣т̣хаббам̣. са̄муккам̣сика̄йа дхаммадесана̄йа са̄тисайо бхагавато ваттуа̄дибха̄воти вуттам̣ ‘‘чатусаччадхамме вадатӣти ватта̄’’тиа̄ди. ‘‘паватта̄’’ти еттха па-ка̄расса пакат̣т̣хаттхатам̣ дассетум̣ ‘‘чирам̣…пе… паватта̄’’ти а̄ха. ниддха̄ретва̄ нета̄ ниннета̄.
‘‘екӯнанавути читта̄нӣ’’ти вутта̄ читтасахачарийа̄йа йатха̄ ‘‘кунта̄ пачарантӣ’’ти. тесан̃ча па̄л̣ипадеса̄нам̣ екекам̣ падам̣ уддхаритва̄пи кин̃ча̄пи кусалаттикапада̄нийева уддхаритва̄ читтуппа̄дакан̣д̣е читта̄ни вибхатта̄ни, кусалаттикена пана сабха̄вадхаммасан̇гахита̄нам̣ сесаттикадукапада̄нам̣ асан̇гахита̄нам̣ абха̄вато кусалаттикападуддха̄рена найадассанабхӯтена итараттикадукапада̄нипи уддхат̣а̄нева̄ти вуттам̣. еван̃ча катва̄ ма̄тика̄ггахан̣ам̣ саматтхитам̣ бхавати.
со ча дхаммоти ‘‘тайо кусалахетӯ’’тиа̄дӣсу (дха. са. 1060) пурима̄йа пурима̄йа па̄л̣ийа̄ паччхима̄ паччхима̄ аттханиддесоти вуттам̣. ‘‘сама̄нентӣ’’тисаддасса пат̣апат̣а̄йати-саддасса вийа садданайо дат̣т̣хабботи дассетум̣ ‘‘сама̄нам̣ каронтӣ’’ти вуттам̣. сама̄накаран̣ан̃ча ӯнапаккхипанена адхика̄панайанена ва̄ хоти, идха ӯнапаккхипанена̄ти дассетум̣ ‘‘пӯрентӣ’’ти вуттам̣. сама̄нетаббанти еттха̄пӣти ‘‘пат̣т̣ха̄нам̣ сама̄нетабба’’нти еттха.
балавата̄ н̃а̄н̣авегена абхидхаммапаччавеккхан̣авасаппаваттена. балавато н̃а̄н̣авегасса саббакилесаккхепанавасаппаваттасса. гамбхӣрамева гамбхӣрагатам̣ дит̣т̣хигатантиа̄дӣсу вийа. ниравасесена̄ти на кан̃чи авасесетва̄. пан̃чакхӣларахитена̄ти пан̃чачетокхӣларахитена.
ека̄дхикесу ат̣т̣хасу килесасатесӯти ‘‘джа̄тимадо’’тиа̄дина̄ екакавасена а̄гата̄ тесаттати, ‘‘кодхо ча упана̄хо ча̄’’тиа̄дина̄ дукавасена чхаттим̣са, ‘‘тӣн̣и акусаламӯла̄нӣ’’тиа̄дина̄ тикавасена пан̃ча̄дхикам̣ сатам̣, ‘‘чатта̄ро а̄сава̄’’тиа̄дина̄ чатуккавасена чхаппан̃н̃а̄са, ‘‘пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄нӣ’’тиа̄дина̄ пан̃чакавасена пан̃часаттати, ‘‘чха вива̄дамӯла̄нӣ’’тиа̄дина̄ чхаккавасена чатура̄сӣти, ‘‘сатта анусайа̄’’тиа̄дина̄ саттакавасена екӯнапан̃н̃а̄са, ‘‘ат̣т̣ха килесаваттхӯнӣ’’тиа̄дина̄ ат̣т̣хакавасена чатусат̣т̣хи, ‘‘нава а̄гха̄таваттхӯнӣ’’тиа̄дина̄ навакавасена ека̄сӣти, ‘‘даса килесаваттхӯнӣ’’тиа̄дина̄ дасакавасена саттати, ‘‘аджджхаттикассуппа̄да̄йа ат̣т̣ха̄раса тан̣ха̄вичарита̄нӣ’’тиа̄дина̄ ат̣т̣ха̄расакавасена ат̣т̣хасатанти евам̣ ека̄дхикесу ат̣т̣хасу килесасатесу. сеса̄ тенавута̄дхикам̣ чхасатам̣ килеса̄. те брахмаджа̄ласутта̄гата̄хи два̄сат̣т̣хийа̄ дит̣т̣хӣхи саха пан̃чапан̃н̃а̄са̄дхикам̣ саттасатам̣ хонти.
атха ва̄ чуддасеканта̄кусала̄, пан̃чавӣсати кусала̄бйа̄катаса̄дха̄ран̣а̄, чуддаса кусалаттикаса̄дха̄ран̣а̄, упачайа̄дидвайам̣ екам̣ катва̄ саттавӣсати рӯпа̄ни ча̄ти име асӣти дхамма̄, имесу бха̄вадвайе екам̣ т̣хапетва̄ аджджхаттика̄ екӯна̄сӣти, ба̄хира̄ екӯна̄сӣтӣти саббепи ат̣т̣хапан̃н̃а̄са̄дхикам̣ сатам̣ хонти. имесу екекасмим̣ дасаннам̣ дасаннам̣ килеса̄нам̣ уппаджджанато асӣтиадхикам̣ дийад̣д̣хакилесасахассам̣ хонти.
атха ва̄ тепан̃н̃а̄са арӯпадхамма̄, ат̣т̣ха̄раса рӯпарӯпа̄ни, а̄ка̄садха̄ту, лаккхан̣арӯпа̄ни ча̄ти пан̃часаттати дхамма̄ аджджхаттабахиддха̄бхедато пан̃н̃а̄сасатам̣ хонти. таттха екекасмим̣ даса даса килеса̄типи дийад̣д̣хакилесасахассам̣. татха̄ еттха веданам̣ сукхиндрийа̄дивасена пан̃чавидхам̣ катва̄ саттапан̃н̃а̄са арӯпадхамма̄, ат̣т̣ха̄раса рӯпарӯпа̄ни ча̄ти пан̃часаттати випассанӯпагадхамма̄ аджджхаттабахиддха̄бхедато пан̃н̃а̄сасатам̣ хонти. етесу екекасмим̣ даса даса килеса̄типи дийад̣д̣хакилесасахассам̣.
апаро найо – два̄дасаакусалачиттуппа̄десу пат̣хаме чха килеса̄, дутийе сатта, татийе чха, чатуттхе сатта, пан̃чаме чха, чхат̣т̣хе сатта, саттаме чха, ат̣т̣хаме сатта, наваме пан̃ча, дасаме чха, ека̄дасаме пан̃ча, два̄дасаме чатта̄роти саббе два̄саттати, име пан̃чадва̄рика̄ пан̃часу рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есу екекасмим̣ два̄саттатӣти сат̣т̣хиадхика̄ни тӣн̣и сата̄ни, манодва̄рика̄ пана чхасу а̄рамман̣есу екекасмим̣ два̄саттати два̄саттатӣти катва̄ дваттим̣са̄дхика̄ни чатта̄ри сата̄ни, сабба̄нипи два̄навутиадхика̄ни саттасата̄ни, та̄ни аджджхаттабахиддха̄висайата̄йа чатура̄сӣтиадхикам̣ дийад̣д̣хакилесасахассам̣ хонтӣти ведитаббам̣.
атха ва̄ рӯпа̄рамман̣а̄дӣни пан̃ча, авасесарӯпаведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣авасена пан̃ча дхамма̄рамман̣ака̄ сеса̄ ча̄ти даса, те аджджхаттабахиддха̄бхедато вӣсати, пан̃н̃атти ча̄ти екавӣсатийа̄ а̄рамман̣есу два̄саттати два̄саттати килеса̄ти два̄даса̄дхикам̣ дийад̣д̣хакилесасахассам̣ хонти.
атха ва̄ два̄дасасу акусалачиттуппа̄десу пат̣хаме вӣсати дхамма̄, дутийе два̄вӣсати, татийе вӣсати, чатуттхе два̄вӣсати, пан̃чаме екӯнавӣсати, чхат̣т̣хе екӯнавӣсати, саттаме екӯнавӣсати, ат̣т̣хаме екавӣсати, наваме екӯнавӣсати, дасаме екавӣсати, ека̄дасаме сол̣аса, два̄дасаме сол̣аса̄ти саббе акусаладхамма̄ чхаттим̣са̄дхика̄ни две сата̄ни, име чхасу а̄рамман̣есу паччекам̣ чхаттим̣ са̄дхика̄ни две сата̄ни, саббе сол̣аса̄дхика̄ни чатта̄ри сата̄ни ча сахассам̣ хонтӣти евампи дийад̣д̣хакилесасахассам̣ ведитаббам̣.
итаресанти тан̣ха̄вичарита̄нам̣ ‘‘атӣта̄ни чхаттим̣са̄’’тиа̄дина̄ атӣта̄дибха̄ва̄масанато. кхепанети арийамаггена самуччхиндане. ‘‘дийад̣д̣хакилесасахассам̣ кхепетва̄’’ти хи вуттам̣. параматтхато атӣта̄дӣнам̣ маггена аппаха̄таббатта̄ ‘‘атӣта̄дибха̄ва̄масана̄ аггахан̣ам̣ кхепане’’ти вуттам̣. йам̣ пана пат̣т̣ха̄не ‘‘дассанена паха̄таббо дхаммо дассанена паха̄таббасса дхаммасса анантарапаччайена паччайо’’тиа̄дина̄ тике, татха̄ дассанена паха̄табба̄тӣтатикатике ‘‘атӣта̄ дассанена паха̄табба̄’’тиа̄дина̄ ча тӣсу ка̄лесу дассана̄дипаха̄таббавачанам̣ катам̣, там̣ атӣта̄дӣнам̣ сам̣килит̣т̣хата̄йа апа̄йагаманӣйата̄йа ча дассанапаха̄таббехи ниратисайатта̄ вуттанти дат̣т̣хаббам̣.
на бха̄ситаттхавачананти идам̣ ‘‘хитапарийа̄йавачана’’нти етена ниваттитасса екадесакатханам̣. йатха̄ хи айам̣ аттха-саддо на бха̄ситаттхавачанам̣, евам̣ висайаппайоджана̄дивачанампи на хотӣти. йатха̄вуттасса̄ти хитапарийа̄йасса. ‘‘на хан̃н̃адаттхаттхипасам̣сала̄бха̄’’ти падасса ниддесе ‘‘аттаттхо ва̄ параттхо ва̄’’тиа̄дина̄ (маха̄ни. 69) кин̃ча̄пи суттанирапеккхам̣ аттаттха̄дайо вутта̄ суттаттхабха̄вена аниддит̣т̣хатта̄, тесу пана екопи аттхаппабхедо суттена дӣпетаббатам̣ на̄тиккаматӣти а̄ха ‘‘те суттам̣ сӯчетӣ’’ти. имасмим̣ викаппе аттха-саддо бха̄ситаттхавачанампи хоти. пуримака̄ хи пан̃ча аттхаппабхеда̄ хитапарийа̄йа̄, тато паре чха бха̄ситаттхаппабхеда̄, паччхимака̄ пана убхайасабха̄ва̄. таттха дурадхигамата̄йа вибха̄ване аладдхага̄дхо гамбхӣро, на виват̣о гул̣хо, мӯлудака̄дайо вийа пам̣суна̄ аккхарасаннивеса̄дина̄ тирохито пат̣иччханно, ниддха̄ретва̄ н̃а̄петаббо неййо, йатха̄рутавасенева ведитаббо нӣто. анаваджджаниккилесавода̄на̄ парийа̄йавасена вутта̄, кусалавипа̄какирийадхаммавасена ва̄. параматтхо нибба̄нам̣, авипарӣтасабха̄во ева ва̄. са̄тисайам̣ пака̄сита̄ни таппарабха̄вена пака̄ситатта̄. ‘‘еттакам̣ тасса бхагавато сутта̄гатам̣ суттапарийа̄панна’’нти (па̄чи. 1242), ‘‘сакава̄де пан̃часуттасата̄нӣ’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄; катха̄. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄) ча евама̄дӣсу сутта-саддо упачаритоти адхиппа̄йена̄ха ‘‘идамева аттха̄нам̣ сӯчанато суттанти вутта’’нти. екантахитапат̣ила̄бхасам̣ваттаника̄ суттантадесана̄ти идампи винеййа̄нам̣ хитасампа̄пане суттантадесана̄йа таппарабха̄вам̣йева сандха̄йа вуттам̣. таппарабха̄во ча винеййаджджха̄сайа̄нуломато дат̣т̣хаббо, татха̄ аттаттха̄диппака̄санападха̄ната̄пи. итарехӣти винайа̄бхидхаммехи.
раттиа̄дӣсӯти раттира̄джавинайесу висайабхӯтесу. нану ча ‘‘абхираттӣ’’ти авуттатта̄ раттиггахан̣ам̣ на каттаббам̣, ‘‘абхин̃н̃а̄та̄ абхилаккхита̄’’ти ча н̃а̄н̣алаккхан̣акирийа̄висесако абхи-саддоти? на, ‘‘абхин̃н̃а̄та̄ абхилаккхита̄’’ти абхи-саддависит̣т̣ха̄нам̣ н̃а̄талаккхитасадда̄нам̣ раттисаддена сама̄на̄дхикаран̣ата̄йа раттивисайатта̄. еттха ча ва̄чакасаддасаннидха̄не нипа̄та̄нам̣ тадаттхаджотакаматтатта̄ лаккхитасаддаттхаджотако абхи-саддо лаккхан̣е ваттатӣти вутто. абхилаккхитасаддапарийа̄йо ча абхин̃н̃а̄тасаддоти дат̣т̣хаббо, абхивинайасаддасса пана абхипурисасса вийа сама̄сасиддхи дат̣т̣хабба̄. анекаттха̄ хи нипа̄та̄, анекаттхабхедо ча садда̄нам̣ пайогависайоти.
кин̃ча̄пи десана̄дайо десетабба̄динирапеккха̄ на санти, а̄н̣а̄дайо пана висесато десака̄диадхӣна̄ти там̣там̣висесайогавасена тесам̣ бхедо вутто. йатха̄ хи а̄н̣а̄видха̄нам̣ висесато а̄н̣а̄раха̄дхӣнам̣ таттха косаллайогато, евам̣ воха̄рапараматтхавидха̄на̄ни ча видха̄йака̄дхӣна̄нӣти а̄н̣а̄дивидхино десака̄йаттата̄ вутта̄. апара̄дхаджджха̄сайа̄нурӯпам̣ вийа дхамма̄нурӯпампи са̄санам̣ висесато татха̄винетаббапуггала̄пеккханти вуттам̣ ‘‘са̄ситабба…пе… таббабха̄вена̄’’ти. сам̣вара̄сам̣варана̄марӯпа̄нам̣ вийа винивет̣хетабба̄йа дит̣т̣хийа̄пи катханам̣ сати ва̄ча̄ваттхусмим̣, на̄сатӣти висесато тададхӣнанти а̄ха ‘‘катхетаббасса…пе… катха̄’’ти. упа̄рамбха̄дӣти упа̄рамбханиссаран̣адхаммакосараккхан̣а̄ни. парийа̄пун̣ана̄дӣти парийа̄пун̣анасуппат̣ипаттидуппат̣ипаттийо.
тантисамуда̄йо авайаватантийа̄ а̄дха̄ро йатха̄ ‘‘руккхе са̄кха̄’’ти. на чодетаббаметам̣ самукхена, висайависайимукхена ва̄ винайа̄дӣнам̣йева гамбхӣрабха̄васса вуттатта̄ти адхиппа̄йо. дхаммо хи винайа̄дайо, тесан̃ча висайо аттхо, дхамматтхависайа̄ ча десана̄пат̣иведха̄ти. ‘‘пат̣иведхасса̄’’тиа̄дина̄ дхамматтха̄нам̣ дуппат̣ивиддхатта̄ десана̄йа уппа̄детум̣ асаккун̣еййатта̄ пат̣иведхасса уппа̄детун̃ча пат̣ивиджджхитун̃ча асаккун̣еййатта̄ дуккхога̄хатам̣ дассети.
дхамма̄нурӯпам̣ йатха̄дхамманти ча аттхо йуджджати. десана̄пи хи пат̣иведхо вийа авипарӣтам̣ сависайавибха̄ванато дхамма̄нурӯпам̣ паваттати йато ‘‘авипарӣта̄бхила̄по’’ти вуччати. дхамманируттим̣ дассетӣти етена десана̄саддасабха̄ва̄ти дӣпети. татха̄ хи нируттипат̣исамбхида̄йа паритта̄рамман̣а̄дибха̄во па̄л̣ийам̣ вутто, ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘там̣там̣сабха̄ванируттисаддам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄’’тиа̄дина̄ садда̄рамман̣ата̄. имасса аттхасса айам̣ саддо ва̄чакоти вачанавачанӣйам̣ ваваттхапетва̄ там̣там̣вачанӣйавибха̄ванавасена паваттито хи саддо десана̄ти. нану ча ‘‘дхаммо тантӣ’’ти имасмим̣ паккхе дхаммассапи саддасабха̄ватта̄ дхаммадесана̄нам̣ висесо на сийа̄ти? на, тесам̣ тесам̣ аттха̄нам̣ бодхакабха̄вена н̃а̄то уггахита̄дивасена ча пуббе паваттито саддаппабандхо дхаммо, паччха̄ паресам̣ авабодханаттхам̣ паваттито тадаттхаппака̄санако саддо десана̄ти. атха ва̄ йатха̄вуттасаддасамут̣т̣ха̄пако читтуппа̄до десана̄ муса̄ва̄да̄дайо вийа. вачанасса паваттананти ча йатха̄вуттачиттуппа̄дама̄ха. со хи вачанам̣ паваттети, там̣ ва̄ етена паваттӣйатӣти паваттанам̣. десӣйати аттхо етена̄ти десана̄. пака̄рехи н̃а̄пӣйати етена, пака̄рато н̃а̄петӣти ва̄ пан̃н̃аттӣти вуччатӣти. тенева̄ха ‘‘адхиппа̄йо’’тиа̄ди. абхисамети, абхисамӣйати ва̄ етена̄ти абхисамайоти евампи абхисамайаттхо самбхавати. абхисаметаббато пана абхисамайоти дутийавикаппе пат̣иведхойева̄ти.
вуттанайена ведитабба̄ти авиджджа̄сан̇кха̄ра̄дӣнам̣ дхамматтха̄нам̣ дуппат̣ивиджджхата̄йа дуккхога̄хата̄, тесам̣ пан̃н̃а̄панасса дуккарабха̄вато там̣десана̄йа пат̣иведханасан̇кха̄тасса пат̣иведхасса уппа̄данависайикаран̣а̄нам̣ асаккун̣еййата̄йа дуккхога̄хата̄ ведитабба̄.
ка̄ран̣е пхалавоха̄рена те дхамма̄ дуккха̄йа сам̣ваттантӣти вуттанти а̄ха ‘‘упа̄рамбха…пе… хетубха̄вена̄’’ти. ан̃н̃ам̣ аттханти упа̄рамбхам̣ ниссаран̣ан̃ча. нит̣т̣ха̄петва̄ти катханавасена парийоса̄петва̄. тасса ‘‘а̄раддха’’нти етена самбандхо. удда̄насан̇гаха̄дибхедо сан̇гӣтоти па̄т̣хо йутто, ‘‘сан̇гӣтийа̄’’ти пана ликханти. пуримам̣ ва̄ сан̇гӣтийа̄ти бха̄вена бха̄валаккхан̣е бхуммам̣, паччхимам̣ адхикаран̣е. пит̣ака̄дӣти пит̣аканика̄йан̇гадхаммаккхандха̄ни.
таттха ан̇гесу суттан̇гамева на самбхавати ‘‘сага̄тхакам̣ суттам̣ геййам̣, нигга̄тхакам̣ суттам̣ веййа̄каран̣а’’нти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.пат̣хамамаха̄сан̇гӣтикатха̄; па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.пат̣хамамаха̄сан̇гӣтикатха̄; дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄) вуттатта̄, ман̇галасутта̄дӣнан̃ча суттан̇гасан̇гахо на сийа̄ га̄тха̄бха̄вато дхаммапада̄дӣнам̣ вийа, геййан̇гасан̇гахо ва̄ сийа̄ сага̄тхакатта̄ сага̄тха̄ваггасса вийа, татха̄ убхатовибхан̇га̄дӣсу сага̄тхакападеса̄нанти? вуччате –
суттанти са̄ман̃н̃авидхи, висесавидхайо паре;
санимитта̄ нирул̣хатта̄, сахата̄н̃н̃ена на̄н̃н̃ато. (нетти. ат̣т̣ха. сан̇гахава̄раван̣н̣ана̄);
саббассапи хи буддхавачанасса суттанти айам̣ са̄ман̃н̃авидхи. тенева̄ха а̄йасма̄ маха̄качча̄йано неттийам̣ ‘‘нававидхасуттантапарийет̣т̣хӣ’’ти (нетти. сан̇гахава̄ра). ‘‘еттакам̣ тасса бхагавато сутта̄гатам̣ суттапарийа̄паннам̣ (па̄чи. 1242) сакава̄де пан̃ча суттасата̄нӣ’’ти (дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄; катха̄. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄) евама̄ди ча етасса аттхасса са̄дхакам̣, тадекадесесу пана геййа̄дайо висесавидхайо тена тена нимиттена патит̣т̣хитатта̄. татха̄ хи геййасса сага̄тхакаттам̣ таббха̄ванимиттам̣. локепи хи сасилокам̣ сага̄тхакам̣ ва̄ чун̣н̣ийагантхам̣ ‘‘геййа’’нти ваданти. га̄тха̄вирахе пана сати пуччхам̣ катва̄ виссаджджанабха̄во веййа̄каран̣асса. пуччха̄виссаджджанан̃хи бйа̄каран̣анти вуччати. бйа̄каран̣амева веййа̄каран̣анти.
евам̣ санте сага̄тхака̄нампи пан̃хависсаджджанавасена паватта̄нам̣ веййа̄каран̣абха̄во а̄паджджатӣти? на̄паджджати веййа̄каран̣а̄дисан̃н̃а̄нам̣ анока̄сабха̄вато ‘‘га̄тха̄вирахе пана сатӣ’’ти висеситатта̄ ча. татха̄ хи дхаммапада̄дӣсу кевалам̣ га̄тха̄бандхесу сага̄тхакаттепи соманассан̃а̄н̣амайикага̄тха̄пат̣исам̣йуттесу ‘‘вуттан̃хета’’нтиа̄дивачанасамбандхесу аббхутадхаммапат̣исам̣йуттесу ча суттависесесу йатха̄ккамам̣ га̄тха̄уда̄наитивуттакааббхутадхаммасан̃н̃а̄ патит̣т̣хита̄, татха̄ сатипи га̄тха̄бандхабха̄ве бхагавато атӣта̄су джа̄тӣсу чарийа̄нубха̄ваппака̄сакесу джа̄такасан̃н̃а̄. сатипи пан̃хависсаджджанабха̄ве сага̄тхакатте ча кесучи суттантесу ведасса лабха̄панато ведалласан̃н̃а̄ патит̣т̣хита̄ти евам̣ тена тена сага̄тхакатта̄дина̄ нимиттена тесу тесу суттависесесу геййа̄дисан̃н̃а̄ патит̣т̣хита̄ти висесавидхайо суттан̇гато паре геййан̇га̄дайо. йам̣ панеттха геййан̇га̄динимиттарахитам̣, там̣ суттан̇гам̣ висесасан̃н̃а̄париха̄рена са̄ман̃н̃асан̃н̃а̄йа паваттанатоти.
нану ча сага̄тхакам̣ суттам̣ геййам̣, нигга̄тхакам̣ суттам̣ веййа̄каран̣анти суттан̇гам̣ на самбхаватӣти чодана̄ тадаваттха̄ти? на, содхитатта̄. содхитан̃хи пуббе га̄тха̄вирахе сати пуччха̄виссаджджанабха̄во веййа̄каран̣абха̄васса нимиттанти. йан̃ча вуттам̣ ‘‘га̄тха̄бха̄вато ман̇галасутта̄дӣнам̣ суттан̇гасан̇гахо на сийа̄’’ти, там̣ на, нирул̣хатта̄. нирул̣хо хи ман̇галасутта̄дӣсу суттабха̄во. на хи та̄ни дхаммападабуддхавам̣са̄дайо вийа га̄тха̄бха̄вена пан̃н̃а̄та̄ни, кинту суттабха̄венева. тенева хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ суттана̄маканти на̄маггахан̣ам̣ катам̣. йам̣ пана вуттам̣ ‘‘сага̄тхакатта̄ геййан̇гасан̇гахо ва̄ сийа̄’’ти, тадапи наттхи. йасма̄ сахата̄н̃н̃ена. саха га̄тха̄хӣти сага̄тхакам̣, сахабха̄во ча на̄ма аттато ан̃н̃ена хоти, на ча ман̇галасутта̄дӣсу га̄тха̄винимутто кочи суттаппадесо аттхи, йо ‘‘саха га̄тха̄хӣ’’ти вуччеййа, на ча самуда̄йо на̄ма кочи аттхи. йадапи вуттам̣ ‘‘убхатовибхан̇га̄дӣсу сага̄тхакаппадеса̄нам̣ геййан̇гасан̇гахо сийа̄’’ти, тадапи на, ан̃н̃ато. ан̃н̃а̄ ева хи та̄ га̄тха̄ джа̄така̄дипарийа̄паннатта̄. ато на та̄хи убхатовибхан̇га̄дӣнам̣ геййан̇габха̄воти евам̣ сутта̄дӣнам̣ ан̇га̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃асан̇кара̄бха̄во ведитаббо.
джинаса̄санам̣ абхидхаммо. пат̣ивиддхат̣т̣ха̄нам̣ пат̣иведхабхӯми пат̣иведха̄ваттха̄, пат̣иведхахету ва̄. ‘‘со евам̣ паджа̄на̄ми самма̄дит̣т̣хипаччайа̄пи ведайита’’нти (сам̣. ни. 5.11-12) вуттам̣. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘со евам̣ паджа̄на̄ми миччха̄дит̣т̣хипаччайа̄пи ведайитам̣. самма̄дит̣т̣хипаччайа̄пи ведайита’’нти а̄гатам̣ (сам̣. ни. 5.11-12). паччайа̄дӣхӣти паччайасабха̄вавӯпасаматадупа̄йа̄дӣхи. парава̄дичоданам̣ патва̄ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гатам̣ парава̄дичоданам̣ патва̄. адхига…пе… рӯпена̄ти адхигантаббо ча со десетаббо ча̄ти адхигантаббадесетаббо, со ева дхаммо, таданурӯпена. еттха ча йатха̄дхаммаса̄санатта̄ йатха̄дхигатадхаммадесана̄бха̄вато абхидхаммасса абхисамбодхи адхигаманида̄нам̣. десака̄ла̄дийева десана̄нида̄нам̣. йам̣ пана ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘десана̄нида̄нам̣ йа̄ва дхаммачаккаппаваттана̄’’ти вуттам̣, там̣ абхидхаммадесана̄висесена дхаммачаккаппаваттананти катва̄ вуттам̣. дхаммачаккаппаваттанасутте ва̄ деситехи арийасаччехи сакала̄бхидхаммападаттхасан̇гахато, параматтхато абхидхаммабхӯта̄нам̣ ва̄ самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ таттха деситатта̄ вуттам̣. таттака̄нам̣йева десана̄рул̣хата̄йа ад̣д̣хачхаккесу джа̄такасатесу парипа̄чанам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. на хи еттака̄су ева джа̄тӣсу пун̃н̃а̄дисамбха̄расамбхаран̣ам̣, ким̣ пана ка̄ран̣ам̣ еттака̄ ева джа̄тийо десита̄ти? тадан̃н̃есам̣ ат̣т̣хуппаттийа̄ абха̄вато.
сумедхакатха̄ван̣н̣ана̄
уппанне буддхе тато атта̄нам̣ сеййато ва̄ садисато ва̄ даханто джха̄на̄бхин̃н̃а̄хи париха̄йати, на татха̄ сумедхапан̣д̣ито ат̣т̣ха̄сӣти тасса джха̄на̄бхин̃н̃а̄хи апариха̄ни дат̣т̣хабба̄. тенева̄ха ‘‘та̄пасехи асамо’’ти. йатха̄ нибба̄нам̣, ан̃н̃ам̣ ва̄ ничча̄бхиматам̣ авипарӣтавуттита̄йа саббака̄лам̣ татха̄бха̄вена ‘‘сассата’’нти вуччати, евам̣ буддха̄нам̣ вачананти тасса сассатата̄ вутта̄. тенева̄ха ‘‘авипарӣтамева̄’’ти. упапа̄рамӣа̄дивибха̄гена анекаппака̄рата̄. сама̄да̄на̄дхит̣т̣ха̄нанти сама̄да̄насса адхит̣т̣ха̄нам̣ паваттанам̣ каран̣анти аттхо. н̃а̄н̣атеджена̄ти па̄рамӣпавичайан̃а̄н̣аппабха̄вена. маха̄нубха̄ван̃хи там̣ н̃а̄н̣ам̣ бодхисамбха̄ресу ана̄варан̣ам̣ ана̄чарийакам̣ маха̄бодхисамуппаттийа̄ анурӯпапуббанимиттабхӯтам̣. татха̄ хи там̣ мануссапурисабха̄ва̄диа̄дха̄рамева джа̄там̣. ка̄йа̄дӣсу асубхасан̃н̃а̄дибха̄вена суддхагочара̄. ‘‘ан̃н̃атха̄’’ти падасса пакаран̣апариччхиннам̣ аттхам̣ дассенто ‘‘лӣната̄’’ти а̄ха. лӣната̄ти ча сан̇кочо вӣрийаха̄ни вӣрийа̄рамбхасса адхиппетатта̄. тена̄ха ‘‘еса̄ ме вӣрийапа̄рамӣ’’ти.
нида̄накатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.