3. татийапа̄ра̄джикам̣

тӣхӣти ка̄йавачӣманодва̄рехи. вибха̄витанти пака̄ситам̣, деситам̣ пан̃н̃аттанти вуттам̣ хоти.

пат̣хамапан̃н̃аттинида̄наван̣н̣ана̄

162. тиккхаттум̣ па̄ка̄рапариккхепавад̣д̣ханена̄ти тиккхаттум̣ па̄ка̄рапариккхепена нагарабхӯмийа̄ вад̣д̣ханена. виса̄лӣбхӯтатта̄ти га̄вутантарам̣ га̄вутантарам̣ путхубхӯтатта̄. ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о кира (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.146; кху. па̄. ат̣т̣ха. 6. ратанасуттаван̣н̣ана̄) аггамахесийа̄ куччхимхи габбхо сан̣т̣ха̄си, са̄ н̃атва̄ ран̃н̃о ниведеси, ра̄джа̄ габбхапариха̄рам̣ ада̄си. са̄ самма̄ парихарийама̄на̄ габбхапарипа̄кака̄ле виджа̄йанагхарам̣ па̄виси. пун̃н̃авантӣнам̣ паччӯсасамайе габбхавут̣т̣ха̄нам̣ хоти, са̄ ча та̄сам̣ ан̃н̃атара̄, тена паччӯсасамайе алаттакапат̣алабандхуджӣвакапуппхасадисам̣ мам̣сапесим̣ виджа̄йи. тато ‘‘ан̃н̃а̄ девийо суван̣н̣абимбасадисе путте виджа̄йанти, аггамахесӣ мам̣сапесинти ран̃н̃о пурато мама аван̣н̣о уппаджджеййа̄’’ти чинтетва̄ тена аван̣н̣абхайена там̣ мам̣сапесим̣ екасмим̣ бха̄джане паккхипитва̄ пат̣икуджджитва̄ ра̄джамуддика̄йа лан̃чхетва̄ ган̇га̄йа соте паккхипа̄песи. мануссехи чхад̣д̣итаматте девата̄ а̄раккхам̣ сам̣видахим̣су. суван̣н̣апат̣т̣икан̃четтха джа̄тихин̇гулакена ‘‘ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о аггамахесийа̄ паджа̄’’ти ликхитва̄ бандхим̣су. тато там̣ бха̄джанам̣ ӯмибхайа̄дӣхи анупаддутам̣ ган̇га̄сотена па̄йа̄си.

тена ча самайена ан̃н̃атаро та̄пасо гопа̄лакакулам̣ нисса̄йа ган̇га̄тӣре вихарати. со па̄това ган̇гам̣ отин̣н̣о там̣ бха̄джанам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ пам̣сукӯласан̃н̃а̄йа аггахеси. атхеттха там̣ аккхарапат̣т̣икам̣ ра̄джамуддика̄лан̃чханан̃ча дисва̄ мун̃читва̄ там̣ мам̣сапесим̣ аддаса. дисва̄насса етадахоси ‘‘сийа̄ габбхо, татха̄ хисса дуггандхапӯтибха̄во наттхӣ’’ти. удакаппава̄хена̄гатассапи хи усма̄ на вигаччхати, усма̄ ча на̄ма ӣдиса̄йа савин̃н̃а̄н̣аката̄йа бхавеййа̄ти ‘‘сийа̄ габбхо’’ти чинтеси. пун̃н̃авантата̄йа пана дуггандхам̣ на̄хоси саусумагата̄йа пӯтибха̄во ча. евам̣ пана чинтетва̄ ассамам̣ нетва̄ нам̣ суддхе ока̄се т̣хапеси. атха ад̣д̣хама̄саччайена две мам̣сапесийо ахесум̣. та̄пасо дисва̄ са̄дхукатарам̣ т̣хапеси. тато пуна ад̣д̣хама̄саччайена екамекисса̄ песийа̄ хаттхапа̄дасӣса̄наматтха̄йа пан̃ча пан̃ча пил̣ака̄ ут̣т̣хахим̣су. атха тато ад̣д̣хама̄саччайена ека̄ мам̣сапеси суван̣н̣абимбасадисо да̄рако, ека̄ да̄рика̄ ахоси. тесу та̄пасасса путтасинехо уппаджджи, да̄рака̄нам̣ пун̃н̃упаниссайато ан̇гут̣т̣хакато часса кхӣрам̣ ниббатти. тато пабхути ча кхӣрабхаттам̣ алабхиттха. та̄пасо бхаттам̣ бхун̃джитва̄ кхӣрам̣ да̄рака̄нам̣ мукхе а̄син̃чати. тесам̣ пана йам̣ йам̣ ударам̣ пависати, там̣ саббам̣ ман̣ибха̄джанагатам̣ вийа диссати. чаримабхаве бодхисатте куччхигате бодхисаттама̄ту вийа удараччхавийа̄ аччхавиппасанната̄йа евам̣ те ниччхавӣ ахесум̣. апаре а̄ху ‘‘сиббитва̄ т̣хапита̄ вийа несам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ лӣна̄ чхави ахосӣ’’ти. евам̣ те ниччхавита̄йа ва̄ лӣначчхавита̄йа ва̄ ‘‘личчхавӣ’’ти пан̃н̃а̄йим̣су.

та̄пасо да̄раке посенто уссӯре га̄мам̣ бхиккха̄йа пависати, атидива̄ пат̣иккамати. тасса там̣ бйа̄па̄рам̣ н̃атва̄ гопа̄лака̄ а̄хам̣су – ‘‘бханте, паббаджита̄нам̣ да̄ракапосанам̣ палибодхо, амха̄кам̣ да̄раке детха, майам̣ посесса̄ма, тумхе аттано каммам̣ каротха̄’’ти. та̄пасо ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣и. гопа̄лака̄ дутийадивасе маггам̣ самам̣ катва̄ пуппхехи окиритва̄ дхаджапат̣а̄ка̄ усса̄петва̄ тӯрийехи ваджджама̄нехи ассамам̣ а̄гата̄. та̄пасо ‘‘маха̄пун̃н̃а̄ да̄рака̄, аппама̄денева вад̣д̣хетха, вад̣д̣хетва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄ва̄хам̣ каротха, пан̃чагорасена ра̄джа̄нам̣ тосетва̄ бхӯмибха̄гам̣ гахетва̄ нагарам̣ ма̄петха, таттха кума̄рам̣ абхисин̃чатха̄’’ти ватва̄ да̄раке ада̄си. те ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ да̄раке нетва̄ посесум̣. да̄рака̄ вуд̣д̣химанва̄йа кӣл̣анта̄ вива̄дат̣т̣ха̄несу ан̃н̃е гопа̄лакада̄раке хаттхенапи па̄денапи пахаранти, те роданти. ‘‘кисса родатха̄’’ти ча ма̄та̄питӯхи вутта̄ ‘‘име нимма̄та̄питика̄ та̄пасапосита̄ амхе атӣва пахарантӣ’’ти ваданти. тато несам̣ посакама̄та̄питаропи ‘‘име да̄рака̄ ан̃н̃е да̄раке вихесенти дуккха̄пенти, на име сан̇гахетабба̄, ваджджетабба̄ име’’ти а̄хам̣су. тато пабхути кира со падесо ‘‘ваджджӣ’’ти вуччати йоджанасатапарима̄н̣ена.

атха там̣ падесам̣ гопа̄лака̄ ра̄джа̄нам̣ тосетва̄ аггахесум̣. таттха ча нагарам̣ ма̄петва̄ сол̣асавассуддесикам̣ кума̄рам̣ абхисин̃читва̄ ра̄джа̄нам̣ акам̣су. раджджасампаттида̄йакасса каммасса кататта̄ асамбхинне ева ра̄джакуле уппаннатта̄ ча ра̄джакума̄расса пун̃н̃а̄нубха̄васан̃чодита̄ девата̄дхиггахита̄ акам̣сӯти кечи. да̄ракасса да̄рика̄йа саддхим̣ ва̄реййам̣ катва̄ катикам̣ акам̣су ‘‘ба̄хирато да̄рика̄ на а̄нетабба̄, ито да̄рика̄ на кассачи да̄табба̄’’ти. тесам̣ пат̣хамасам̣ва̄сена две да̄рака̄ джа̄та̄ дхӣта̄ ча путто ча. евам̣ сол̣асаккхаттум̣ две две джа̄та̄. тато тесам̣ да̄рака̄нам̣ йатха̄ккамам̣ вад̣д̣ханта̄нам̣ а̄ра̄муййа̄нанива̄сат̣т̣ха̄напарива̄расампаттим̣ гахетум̣ аппахонтам̣ нагарам̣ тиккхаттум̣ га̄вутантарена га̄вутантарена париккхипим̣су. тасса пунаппунам̣ виса̄лӣкататта̄ ‘‘веса̄лӣ’’твева на̄мам̣ джа̄там̣. тена вуттам̣ – ‘‘тиккхаттум̣ па̄ка̄рапариккхепавад̣д̣ханена виса̄лӣбхӯтатта̄ веса̄лӣти вуччатӣ’’ти.

идампи ча нагаранти на кевалам̣ ра̄джагахаса̄ваттхийо йева̄ти дассети. таттха маха̄ванам̣ на̄ма̄тиа̄ди маджджхимабха̄н̣акасам̣йуттабха̄н̣ака̄нам̣ сама̄нат̣т̣хакатха̄. маджджхимат̣т̣хакатха̄йан̃хи (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.146) сам̣йуттат̣т̣хакатха̄йан̃ча (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.5.984-985) имина̄ва найена вуттам̣. дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.359) пана ‘‘маха̄ванети бахинагаре химавантена саддхим̣ ека̄баддхам̣ хутва̄ т̣хитам̣ сайам̣джа̄там̣ ванам̣ аттхи, йам̣ махантабха̄венева маха̄вананти вуччати, тасмим̣ маха̄ване. кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йанти тасмим̣ ванасан̣д̣е сан̇гха̄ра̄мам̣ патит̣т̣ха̄песум̣. таттха кан̣н̣икам̣ йоджетва̄ тхамбха̄нам̣ упари кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄сан̇кхепена девавима̄насадисам̣ па̄са̄дам̣ акам̣су, там̣ упа̄да̄йа сакалопи сан̇гха̄ра̄мо кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄ти пан̃н̃а̄йиттха̄’’ти вуттам̣. ванамаджджхе кататта̄ ‘‘ванам̣ нисса̄йа̄’’ти вуттам̣. а̄ра̄мети сан̇гха̄ра̄ме. хам̣сават̣т̣акаччхаданена̄ти хам̣сават̣т̣акапат̣иччханнена, хам̣саман̣д̣ала̄ка̄рена̄ти аттхо.

анекапарийа̄йена̄ти еттха парийа̄йа-саддо ка̄ран̣авачаноти а̄ха ‘‘анекехи ка̄ран̣ехӣ’’ти, айам̣ ка̄йо авин̃н̃а̄н̣акопи савин̃н̃а̄н̣акопи евампи асубхо евампи асубхоти на̄на̄видхехи ка̄ран̣ехӣти аттхо. асубха̄ка̄расандассанаппаваттанти кеса̄дивасена таттха̄пи ван̣н̣а̄дито асубха̄ка̄расса саббасо дассанавасена паваттам̣. ка̄йавиччханданийакатханти аттано парасса ча караджака̄йе виччхандануппа̄данакатхам̣. муттам̣ ва̄тиа̄дина̄ бйатирекамукхена ка̄йасса аманун̃н̃атам̣ дассети. таттха а̄дито тӣхи падехи адассанӣйата̄йа аса̄раката̄йа маджджхе чатӯхи дуггандхата̄йа, анте екена лесаматтенапи манун̃н̃ата̄бха̄вамасса дассети. атха кхотиа̄дина̄ анвайато сарӯпенева аманун̃н̃ата̄йа дассанам̣. чхандоти дуббалара̄го. ра̄готи балавара̄го. ‘‘кеса̄ лома̄дӣ’’ти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ вибха̄гена дассетум̣ ‘‘йепи хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. асубха̄ти а̄гантукена субха̄ка̄рена вирахитатта̄ асубха̄. асучиноти аттано сабха̄венева асучино. пат̣икӯла̄ти на̄гарикасса асучикат̣т̣ха̄нам̣ вийа джигуччханӣйатта̄ пат̣икӯла̄.

кеса̄ на̄мете ван̣н̣атопи пат̣икӯла̄, сан̣т̣ха̄натопи гандхатопи а̄сайатопи ока̄сатопи пат̣икӯла̄ти дассенто ‘‘со ча несам̣…пе… пан̃чахи ка̄ран̣ехи ведитаббо’’ти а̄ха. манун̃н̃епи (висуддхи. 1.383; вибха. ат̣т̣ха. 356) хи йа̄гупатте ва̄ бхаттапатте ва̄ кесаван̣н̣ам̣ кин̃чи дисва̄ ‘‘кесамиссакамидам̣, харатха на’’нти джигуччханти, евам̣ кеса̄ ван̣н̣ато пат̣икӯла̄. раттим̣ парибхун̃джанта̄пи кесасан̣т̣ха̄нам̣ аккава̄кам̣ ва̄ макачива̄кам̣ ва̄ чхупитва̄ татхева джигуччханти, евам̣ сан̣т̣ха̄натопи пат̣икӯла̄. теламаккханапуппхадхӯпа̄дисан̇кха̄равирахита̄нан̃ча кеса̄нам̣ гандхо парамаджегуччхо хоти, тато джегуччхатаро аггимхи паккхитта̄нам̣. кеса̄ хи ван̣н̣асан̣т̣ха̄нато аппат̣икӯла̄пи сийум̣, гандхена пана пат̣икӯла̄йева. йатха̄ хи дахарасса кума̄ракасса ваччам̣ ван̣н̣ато халиддиван̣н̣ам̣, сан̣т̣ха̄натопи халиддипин̣д̣асан̣т̣ха̄нам̣, сан̇ка̄рат̣т̣ха̄не чхад̣д̣итан̃ча уддхума̄такака̄л̣асунакхасарӣрам̣ ван̣н̣ато та̄лапаккаван̣н̣ам̣, сан̣т̣ха̄нато ват̣т̣етва̄ виссат̣т̣хамудин̇гасан̣т̣ха̄нам̣, да̄т̣ха̄писса суманамакул̣асадиса̄ти убхайампи ван̣н̣асан̣т̣ха̄нато сийа̄ аппат̣икӯлам̣, гандхена пана пат̣икӯламева, евам̣ кеса̄пи сийум̣ ван̣н̣асан̣т̣ха̄нато аппат̣икӯла̄, гандхена пана пат̣икӯла̄йева̄ти.

йатха̄ пана асучит̣т̣ха̄не га̄маниссандена джа̄та̄ни сӯпеййапан̣н̣а̄ни на̄гарикаманусса̄нам̣ джегуччха̄ни хонти апарибхога̄ни, евам̣ кеса̄пи пуббалохитамуттакарӣсапиттасемха̄диниссандена джа̄татта̄ джегуччха̄ти идам̣ тесам̣ а̄сайато па̄т̣икулйам̣. име ча кеса̄ на̄ма гӯтхара̄симхи ут̣т̣хитакан̣н̣акам̣ вийа екатим̣сакот̣т̣ха̄сара̄симхи джа̄та̄, те суса̄насан̇ка̄рат̣т̣ха̄на̄дӣсу джа̄таса̄кам̣ вийа парикха̄дӣсу джа̄такамалакувалайа̄дипуппхам̣ вийа ча асучит̣т̣ха̄не джа̄татта̄ парамаджегуччха̄ти идам̣ тесам̣ ока̄сато па̄т̣икулйам̣. йатха̄ ча кеса̄нам̣, евам̣ саббакот̣т̣ха̄са̄нан̃ча ван̣н̣асан̣т̣ха̄нагандха̄сайока̄савасена пан̃чадха̄ пат̣икӯлата̄ ведитабба̄ти а̄ха ‘‘евам̣ лома̄дӣна’’нти. пан̃чапан̃чаппабхедена̄ти еттха ба̄хираттхасама̄со дат̣т̣хаббо пан̃ча пан̃ча пабхеда̄ етасса̄ти пан̃чапан̃чаппабхедоти.

сам̣ван̣н̣ентоти виттха̄ренто. асубха̄йа̄ти асубхама̄тика̄йа. пха̄тикамманти бахулӣка̄ро. пан̃чан̇гавиппахӣнам̣ пан̃чан̇гасаманна̄гатанти еттха ка̄маччхандо бйа̄па̄до тхинамиддхам̣ уддхаччакуккуччам̣ вичикиччха̄ти имесам̣ пан̃чаннам̣ нӣваран̣а̄нам̣ паха̄навасена пан̃чан̇гавиппахӣната̄ ведитабба̄. на хи етесу аппахӣнесу джха̄нам̣ уппаджджати, тенассета̄ни паха̄нан̇га̄нӣти вуччанти. кин̃ча̄пи хи джха̄наккхан̣е ан̃н̃епи акусала̄ дхамма̄ пахӣйанти, татха̄пи ета̄нева висесена джха̄нантара̄йакара̄ни. ка̄маччхандена хи на̄на̄висайапалобхитам̣ читтам̣ на екатта̄рамман̣е сама̄дхийати, ка̄маччханда̄бхибхӯтам̣ ва̄ читтам̣ на ка̄мадха̄туппаха̄на̄йа пат̣ипадам̣ пат̣ипаджджати, бйа̄па̄дена ча а̄рамман̣е пат̣ихан̃н̃ама̄нам̣ на нирантарам̣ паваттати, тхинамиддха̄бхибхӯтам̣ акамман̃н̃ам̣ хоти, уддхаччакуккуччапаретам̣ авӯпасантамева хутва̄ париббхамати, вичикиччха̄йа упахатам̣ джха̄на̄дхигамаса̄дхикам̣ пат̣ипадам̣ на̄рохати. ити висесена джха̄нантара̄йакаратта̄ ета̄нева паха̄нан̇га̄нӣти вутта̄ни.

йасма̄ пана витакко а̄рамман̣е читтам̣ абхиниропети, вича̄ро ануппабандхати, техи авиккхепа̄йа сампа̄дитапайогасса четасо пайогасампаттисамбхава̄ пӣти пӣнанам̣, сукхан̃ча упабрӯханам̣ кароти, атха нам̣ сасампайуттадхаммам̣ етехи абхиниропана̄нубандханапӣнанаупабрӯханехи ануггахита̄ екаггата̄ екатта̄рамман̣е самам̣ самма̄ а̄дхийати, тасма̄ витакко вича̄ро пӣти сукхам̣ читтекаггата̄ти имесам̣ пан̃чаннам̣ уппаттивасена пан̃чан̇гасаманна̄гатата̄ ведитабба̄. уппаннесу хи етесу пан̃часу джха̄нам̣ уппаннам̣ на̄ма хоти, тенасса ета̄ни пан̃ча саманна̄гатан̇га̄нӣти вуччанти. тасма̄ на етехи саманна̄гатам̣ ан̃н̃адева джха̄нам̣ на̄ма аттхӣти гахетаббам̣. йатха̄ пана ан̇гаматтавасенева чатуран̇гинӣ сена̄, пан̃чан̇гикам̣ тӯрийам̣ ат̣т̣хан̇гико ча магготи вуччати, евамидампи ан̇гаматтавасенева ‘‘пан̃чан̇гика’’нти ва̄ ‘‘пан̃чан̇гасаманна̄гата’’нти ва̄ вуччатӣти ведитаббам̣.

ета̄ни ча пан̃чан̇га̄ни кин̃ча̄пи упача̄раккхан̣епи аттхи, атха кхо упача̄ре пакатичиттато балаватара̄ни, идха пана упача̄ратопи балаватара̄ни рӯпа̄вачараккхан̣аппатта̄ни. еттха хи витакко сувисадена а̄ка̄рена а̄рамман̣е читтам̣ абхиниропайама̄но уппаджджати, вича̄ро ативийа а̄рамман̣ам̣ анумаджджама̄но, пӣтисукхам̣ сабба̄вантампи ка̄йам̣ пхарама̄нам̣. тенева вуттам̣ ‘‘на̄сса кин̃чи сабба̄вато ка̄йасса вивекаджена пӣтисукхена аппхут̣ам̣ хотӣ’’ти. читтекаггата̄пи хет̣т̣химамхи самуггапат̣але упаримам̣ самуггапат̣алам̣ вийа а̄рамман̣е супхусита̄ хутва̄ уппаджджати. айаметесам̣ итарехи висесо, тасма̄ ‘‘пан̃чан̇гасаманна̄гата’’нти аппана̄джха̄намева висесетва̄ вуттам̣.

тивидхакалйа̄н̣ам̣ дасалаккхан̣асампаннанти еттха пана джха̄насса а̄димаджджхапарийоса̄навасена тивидхакалйа̄н̣ата̄, тесам̣йева а̄димаджджхапарийоса̄на̄нам̣ лаккхан̣авасена дасалаккхан̣асампанната̄ ведитабба̄. виттха̄ранайам̣ панеттха сайамева пака̄сайиссати. килесачорехи анабхибхаванӣйатта̄ джха̄нам̣ ‘‘читтаман̃джӯса’’нти вуттам̣. нисса̄йа̄ти па̄дакам̣ катва̄.

дасалаккхан̣авибха̄ваненева тивидхакалйа̄н̣ата̄пи вибха̄вита̄ хотӣти дасалаккхан̣ам̣ та̄ва дассенто ‘‘татрима̄нӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха па̄рипантхикато читтависуддхӣтиа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ аттхо ‘‘татра̄йам̣ па̄л̣ӣ’’тиа̄дина̄ вуттапа̄л̣иван̣н̣ана̄йамева а̄ви бхависсати. татра̄ти тасмим̣ дасалаккхан̣авибха̄ване. пат̣ипада̄висуддхӣти пат̣ипаджджати джха̄нам̣ ета̄йа̄ти пат̣ипада̄, готрабхупарийоса̄но пуббабха̄гийо бха̄вана̄найо. парипантхато висуджджханам̣ висуддхи, пат̣ипада̄йа висуддхи пат̣ипада̄висуддхи. са̄ пана̄йам̣ йасма̄ джха̄насса уппа̄даккхан̣е лаббхати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘пат̣ипада̄висуддхи а̄дӣ’’ти. упеккха̄нубрӯхана̄ти висодхетаббата̄дӣнам̣ абха̄вато джха̄напарийа̄панна̄йа татрамаджджхаттупеккха̄йа киччаниппхаттийа̄ анубрӯхана̄. са̄ пана̄йам̣ йасма̄ висесато джха̄насса т̣хитиккхан̣е лаббхати, тена вуттам̣ ‘‘упеккха̄нубрӯхана̄ маджджхе’’ти. сампахам̣сана̄ти таттха дхамма̄нам̣ анативаттана̄диса̄дхакасса н̃а̄н̣асса киччаниппхаттивасена парийодапана̄. са̄ пана йасма̄ джха̄насса оса̄наккхан̣е па̄кат̣а̄ хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘сампахам̣сана̄ парийоса̄на’’нти. има̄ни тӣн̣и лаккхан̣а̄нӣти парипантхато читтасса висуджджхана̄ка̄ро, маджджхимасса саматханимиттасса пат̣ипаджджана̄ка̄ро, таттха паккхандана̄ка̄роти има̄ни тӣн̣и джха̄насса а̄дито уппа̄даккхан̣е аппана̄ппаттилаккхан̣а̄ни. техи а̄ка̄рехи вина̄ аппана̄ппаттийа̄ абха̄вато асати ча аппана̄йам̣ тадабха̄вато а̄дикалйа̄н̣ан̃чева висуддхипат̣ипадатта̄ йатха̄вуттехи лаккхан̣ехи саманна̄гататта̄ ча тилаккхан̣асампаннан̃ча. имина̄ найена маджджхапарийоса̄налаккхан̣а̄нан̃ча йоджана̄ ведитабба̄.

кечи пана ‘‘пат̣ипада̄висуддхи на̄ма сасамбха̄рико упача̄ро, упеккха̄нубрӯхана̄ на̄ма аппана̄, сампахам̣сана̄ на̄ма паччавеккхан̣а̄’’ти ван̣н̣айанти, там̣ на йуттам̣. татха̄ хи сати аджха̄надхаммехи джха̄насса гун̣асам̣киттанам̣ на̄ма катам̣ хоти. на хи бхӯмантарам̣ бхӯмантарапарийа̄паннам̣ хоти, па̄л̣ийа̄ четам̣ вируджджхати. ‘‘екаттагатам̣ читтам̣ пат̣ипада̄висуддхипаккхандан̃чева хоти упеккха̄нубрӯхитан̃ча н̃а̄н̣ена ча сампахам̣сита’’нти (пат̣и. ма. 1.158) хи па̄л̣ийам̣ вуттам̣. еттха хи екаттагатам̣ читтанти индрийа̄нам̣ екарасабха̄вена екаггата̄йа ча сикха̄ппаттийа̄ таданугун̣ам̣ екаттагатам̣ сасампайуттам̣ аппана̄ппаттам̣ читтам̣ вуттам̣, тассева ча пат̣ипада̄висуддхипаккхандата̄ди анантарам̣ вуччате. тасма̄ па̄л̣ийам̣ екасмим̣йева аппана̄читтаккхан̣е пат̣ипада̄висуддхиа̄дӣнам̣ вуттатта̄ антоаппана̄йамева парикамма̄гаманавасена пат̣ипада̄висуддхи, татрамаджджхаттупеккха̄йа киччавасена упеккха̄нубрӯхана̄, дхамма̄нам̣ анативаттана̄дибха̄васа̄дханена парийода̄пакасса н̃а̄н̣асса киччаниппхаттивасена сампахам̣сана̄ ча ведитабба̄.

катхам̣? йасмим̣ (пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.1.158; висуддхи. 1.175) ва̄ре аппана̄ уппаджджати, тасмим̣ йо нӣваран̣асан̇кха̄то килесаган̣о тасса джха̄насса парипантхо, тато читтам̣ висуджджхати, висуддхатта̄ а̄варан̣авирахитам̣ хутва̄ маджджхимам̣ саматханимиттам̣ пат̣ипаджджати. маджджхимам̣ саматханимиттам̣ на̄ма самаппаватто аппана̄сама̄дхийева, лӣнуддхаччасан̇кха̄та̄нам̣ убхиннам̣ анта̄нам̣ анупагаманена маджджхимо, сависесам̣ паччанӣкадхамма̄нам̣ вӯпасаманато саматхо, йогино сукхависеса̄нам̣ ка̄ран̣абха̄вато нимиттанти катва̄. тасса пана аппана̄читтасса анантарапаччайабхӯтам̣ готрабхучиттам̣ сатипи париттамахаггатабха̄вабхеде паччайапаччайуппаннабха̄вабхеде ча екисса̄йева сантатийа̄ парин̣а̄мӯпагаманато екасантатипарин̣а̄манайена татхаттам̣ аппана̄сама̄дхивасена сама̄хитабха̄вам̣ упагаччхама̄нам̣ маджджхимам̣ саматханимиттам̣ пат̣ипаджджати на̄ма. евам̣ пат̣ипаннатта̄ татхаттупагаманена таттха паккхандати на̄ма. йасмин̃хи кхан̣е татхаттам̣ маджджхимам̣ саматханимиттам̣ пат̣ипаджджати, тасмим̣йева кхан̣е татхаттупагаманена аппана̄сама̄дхина̄ сама̄хитабха̄вӯпагаманена таттха паккхандати на̄ма. евам̣ та̄ва пуримасмим̣ готрабхучитте виджджама̄на̄ парипантхависуддхимаджджхимасаматхаппат̣ипаттипаккхандана̄ка̄ра̄ а̄гаманавасена ниппхаджджама̄на̄ пат̣хамасса джха̄насса уппа̄даккхан̣ейева пат̣ипада̄висуддхӣти ведитабба̄. тейева хи а̄ка̄ра̄ паччайависесато джха̄наккхан̣е ниппхаджджама̄на̄ пат̣ипада̄висуддхӣти вутта̄.

евам̣ висуддхасса пана тасса читтасса пуна содхетабба̄бха̄вато висодхане бйа̄па̄рам̣ акаронто висуддхам̣ читтам̣ аджджхупеккхати на̄ма. саматхабха̄вӯпагаманена саматхаппат̣ипаннасса пуна сама̄дха̄не бйа̄па̄рам̣ акаронто саматхаппат̣ипаннам̣ аджджхупеккхати на̄ма. саматхаппат̣ипаннабха̄вато ева часса килесасам̣саггам̣ паха̄йа екаттена упат̣т̣хитасса пуна екаттупат̣т̣ха̄не бйа̄па̄рам̣ акаронто екаттупат̣т̣ха̄нам̣ аджджхупеккхати на̄ма. евам̣ татрамаджджхаттупеккха̄йа киччавасена упеккха̄нубрӯхана̄ ведитабба̄.

йе панете евам̣ упеккха̄нубрӯхите тасмим̣ джха̄начитте джа̄та̄ сама̄дхипан̃н̃а̄сан̇кха̄та̄ йуганаддхадхамма̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ анативаттама̄на̄ хутва̄ паватта̄, йа̄ни ча саддха̄дӣни индрийа̄ни на̄на̄килесехи вимуттатта̄ вимуттирасена екараса̄ни хутва̄ паватта̄ни, йан̃чеса тадупагам̣ тесам̣ анативаттанаекарасасабха̄ва̄нам̣ ануччхавикам̣ вӣрийам̣ ва̄хайати, йа̄ часса тасмим̣ кхан̣е паватта̄ а̄севана̄, саббепи те а̄ка̄ра̄ йасма̄ н̃а̄н̣ена сам̣килесавода̄несу там̣ там̣ а̄дӣнаван̃ча а̄нисам̣сан̃ча дисва̄ татха̄ татха̄ сампахам̣ситатта̄ висодхитатта̄ парийода̄питатта̄ ниппханна̄, тасма̄ дхамма̄нам̣ анативаттана̄дибха̄васа̄дханена парийода̄пакасса н̃а̄н̣асса киччаниппхаттивасена сампахам̣сана̄ ведитабба̄ти вуттам̣.

атха касма̄ сампахам̣сана̄ва ‘‘парийоса̄на’’нти вутта̄, на упеккха̄нубрӯхана̄ти? йасма̄ тасмим̣ бха̄вана̄читте упеккха̄васена н̃а̄н̣ам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, тасма̄ н̃а̄н̣акиччабхӯта̄ сампахам̣сана̄ ‘‘парийоса̄на’’нти вутта̄. татха̄ хи аппана̄ка̄ле бха̄вана̄йа самаппаваттийа̄ пат̣ипаккхасса ча суппаха̄нато паггаха̄дӣсу бйа̄па̄расса ака̄таббато аджджхупеккхана̄ва хоти. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘самайе читтасса аджджхупеккхана̄ висуддхам̣ читтам̣ аджджхупеккхатӣ’’ти ча а̄ди. са̄ пана̄йам̣ аджджхупеккхана̄ н̃а̄н̣асса киччасиддхийа̄ хоти висесато н̃а̄н̣аса̄дханатта̄ аппана̄бйа̄па̄расса, тасма̄ н̃а̄н̣акиччабхӯта̄ сампахам̣сана̄ ‘‘парийоса̄на’’нти вутта̄. евам̣ тивидха̄йа пат̣ипада̄висуддхийа̄ ладдхависеса̄йа тивидха̄йа упеккха̄нубрӯхана̄йа са̄тисайам̣ пан̃н̃индрийасса адхиматтабха̄вена чатуббидха̄пи сампахам̣сана̄ сиджджхатӣти а̄гаманупеккха̄н̃а̄н̣акиччавасена дасапи а̄ка̄ра̄ джха̄не ева ведитабба̄.

евам̣ тивидхаттагатам̣ читтантиа̄дӣни тассева читтасса тхоманавачана̄ни. таттха евам̣ тивидхаттагатанти евам̣ йатха̄вуттена видхина̄ пат̣ипада̄висуддхипаккханданаупеккха̄нубрӯханан̃а̄н̣асампахам̣сана̄васена тивидхабха̄вам̣ гатам̣. витаккасампаннанти килесаккхобхавирахитатта̄ витаккена сундарабха̄вамупагатам̣. читтасса адхит̣т̣ха̄насампаннанти тасмим̣йева а̄рамман̣е читтасса нирантараппаваттисан̇кха̄тена адхит̣т̣ха̄нена сампаннам̣ анӯнам̣. йатха̄ адхит̣т̣ха̄навасийам̣ адхит̣т̣ха̄нанти джха̄наппаватти, татха̄ идха̄пи читтасса адхит̣т̣ха̄нанти читтекаггата̄пи йуджджати. тена хи екасмим̣йева а̄рамман̣е читтам̣ адхит̣т̣ха̄ти, на еттха виккхипатӣти. сама̄дхисампаннанти висум̣ вуттатта̄ пана вуттанайенева гахетаббо. атха ва̄ сама̄дхиссева джха̄нан̇гасан̇гахитатта̄ ‘‘читтасса адхит̣т̣ха̄насампанна’’нти джха̄нан̇гапан̃чакавасена вуттам̣. сама̄дхисампаннанти индрийасан̇гахитатта̄ индрийапан̃чакавасена.

асубхасан̃н̃а̄паричитена̄ти сакалам̣ ка̄йам̣ асубханти паватта̄йа сан̃н̃а̄йа сахагататта̄ джха̄нам̣ асубхасан̃н̃а̄, тена паричитена парибха̄витена. четаса̄ти читтена. бахуланти абхин̣хам̣. вихаратоти вихарантасса, асубхасама̄паттибахуласса̄ти аттхо. метхунадхаммасама̄паттийа̄ти метхунадхаммена саман̇гибха̄вато. пат̣илӣйатӣти екапассена нилӣйати нилӣнам̣ вийа хоти. пат̣икут̣атӣти сан̇кучати. пат̣иваттатӣти ниваттати. на сампаса̄рӣйатӣти на висарати, абхиративасена на паккхандатӣти аттхо. атха ва̄ пат̣илӣйатӣти сан̇кучати таттха пат̣икӯлата̄йа сан̣т̣хитатта̄. пат̣икут̣атӣти апасаккати на упасаккати. пат̣иваттатӣти ниваттати, тато ева на сампаса̄рӣйатӣти. нха̄рудаддуланти нха̄рукхан̣д̣ам̣ нха̄рувилекханам̣ ва̄.

аддхама̄санти аччантасам̣йоге упайогавачанам̣. пат̣исаллӣйитунти йатха̄вуттака̄лам̣ пат̣и пат̣и дивасе дивасе сама̄паттийам̣ дхаммачинта̄йа читтам̣ нилӣйитум̣. пайуттава̄чанти паччайапат̣исам̣йуттава̄чам̣, буддха̄ имесу дивасесу пин̣д̣а̄йа на чаранти, виха̄рейева нисӣданти, тесам̣ диннам̣ махаппхалам̣ хотӣти а̄дивачанам̣.

калйа̄н̣ӯпаниссайавасена̄ти паббаджджа̄йа упаниссайавасена. паре кира̄ти кира-саддо аручисӯчанаттхо. тена̄ха ‘‘идам̣ пана иччха̄матта’’нти, паваттиаджа̄нанам̣ а̄рочайита̄бха̄во н̃а̄те нива̄ран̣ан̃ча̄ти идам̣ тесам̣ иччха̄маттам̣, на пана ка̄ран̣анти аттхо. апаре пана ваданти ‘‘етасмим̣ кира ад̣д̣хама̄се на кочи буддхавенеййо ахоси, атха саттха̄ имам̣ ад̣д̣хама̄сам̣ пхаласама̄паттисукхена вӣтина̄месса̄ми, ити майхан̃чева сукхавиха̄ро бхависсати, ана̄гате ча паччхима̄ джаната̄ ‘саттха̄пи ган̣ам̣ паха̄йа екако виха̄си, киман̇гам̣ пана майа’нти дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджиссати, тадасса бхависсати дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄ти имина̄ ка̄ран̣ена евама̄ха̄’’ти. нева кочи бхагавантам̣ упасан̇каматӣти т̣хапетва̄ пин̣д̣апа̄танӣха̄ракам̣ ан̃н̃о кочи нева бхагавантам̣ упасан̇камати, бхиккхусан̇гхо пана саттху вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ екам̣ бхиккхум̣ ада̄си. со па̄това гандхакут̣ипаривен̣асаммаджджанамукходакадантакат̣т̣хада̄на̄дӣни саббакичча̄ни тасмим̣ тасмим̣ кхан̣е катва̄ апагаччхати.

анекака̄ран̣асаммиссоти еттха ка̄йасса асучидуггандхаджегуччхапат̣икӯлата̄ва анекака̄ран̣ам̣. ман̣д̣анакапакатикоти алан̇ка̄ракасабха̄во. кочи тарун̣опи йува̄ на хоти, кочи йува̄пи ман̣д̣анакаджа̄тико на хоти йатха̄ упасантасабха̄во а̄ласийабйасана̄дӣхи ва̄ абхибхӯто, идха пана дахаро чева йува̄ ча ман̣д̣анакаджа̄тико ча адхиппето. пат̣хамайоббанам̣ на̄ма паннарасавассато йа̄ва дваттим̣са сам̣ваччхара̄ни, сол̣асавассато ва̄ йа̄ва теттим̣са васса̄ни. кун̣апанти матакал̣еварам̣, ахисса кун̣апам̣ ахикун̣апам̣. евам̣ итара̄нипи. атипат̣икӯладжигуччханӣйасабха̄вато четтха има̄нева тӣн̣и вутта̄нӣти ведитабба̄ни. ан̃н̃есан̃хи сасасӯкара̄дӣнам̣ кун̣апам̣ манусса̄ кат̣укабхан̣д̣а̄дӣхи абхисан̇кхаритва̄ парибхун̃джантипи, имесам̣ пана кун̣апам̣ абхинавампи джигуччхантийева, ко пана ва̄до ка̄ла̄тиккамена пӯтибхӯте. атипат̣икӯладжигуччханӣйата̄ ча несам̣ ативийа дуггандхата̄йа, са̄ ча ахӣнам̣ тикхин̣акопата̄йа куккураманусса̄нам̣ оданакумма̄сӯпачайата̄йа ча сарӣрасса хотӣти ваданти.

саман̣акуттакоти саман̣акиччако, ка̄са̄ванива̄сана̄дивасена саман̣акиччака̄рӣти вуттам̣ хоти. тена̄ха ‘‘саман̣авесадха̄рако’’ти. саббамакам̣сӯти путхуджджана̄ са̄ваджджепи таттха анаваджджасан̃н̃ино хутва̄ каран̣ака̄ра̄панасаманун̃н̃ата̄дибхедам̣ саббамакам̣су. лохитаканти еттха ‘‘лохитагата’’нтипи пат̣ханти. ваггӯти мата̄ ваггумата̄. пун̃н̃асаммата̄ти пуджджабхавапхаланиббаттанена сатта̄нам̣ пунанена висодханена пун̃н̃анти саммата̄. пава̄хесса̄мӣти гамайисса̄ми, висодхесса̄мӣти аттхо.

163. ма̄радхеййам̣ вуччати тебхӯмака̄ дхамма̄. вачанаттхато пана ма̄расса дхеййам̣ ма̄радхеййам̣. дхеййанти т̣ха̄нам̣ ваттху нива̄со гочаро. ма̄ро ва̄ еттха дхийати тит̣т̣хати паваттатӣти ма̄радхеййам̣, ма̄роти четтха килесама̄ро адхиппето, килесама̄равасенева ча девапуттама̄расса ка̄мабхаве а̄дхипаччанти. ма̄рависайам̣ на̄тиккамиссатӣти чинтетва̄ти евамайам̣ сам̣вегам̣ пат̣илабхитва̄ ма̄рависайам̣ атиккамеййа̄пи, майа̄ пана евам̣ вутте уппаннам̣ сам̣вегам̣ пат̣иппассамбхетва̄ ма̄рависайам̣ на̄тиккамиссатӣти евам̣ чинтетва̄. двивачананти двиккхаттум̣ вачанам̣, а̄мед̣итавачананти вуттам̣ хоти. нийоджентӣти еттха айам̣ андхаба̄ла̄ девата̄ евам̣ уппаннасам̣вегамӯлакам̣ саман̣адхаммам̣ катва̄ ‘‘айам̣ ма̄рависайам̣ атиккамеййа̄пӣ’’ти чинтетва̄ аттано ан̃н̃а̄н̣ата̄йа ‘‘мата̄ сам̣са̄рато муччантӣ’’ти евам̣ладдхика̄пи сама̄на̄ аттано ладдхивасена мата̄ бхиккхӯ сам̣са̄рато муччантӣти имаматтхам̣ анупапариккхитва̄ там̣ таттха нийоджесӣти ведитаббам̣.

кин̃ча̄пи асубхакатхам̣ катхентена бхагавата̄ йатха̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ маран̣абхайам̣ на бхависсати, татха̄ деситатта̄ бхиккхӯнан̃ча там̣ дхаммакатхам̣ сутва̄ асубхабха̄вана̄нуйогена ка̄йе вигатачхандара̄гата̄йа маран̣асса абхипаттхитабха̄вато бхайам̣ наттхи, там̣ пана асихаттхам̣ татха̄ вичарантам̣ дисва̄ тадан̃н̃есам̣ бхиккхӯнам̣ уппаджджанакабхайам̣ сандха̄йа ‘‘хотийева бхайа’’нтиа̄ди вуттанти ваданти. ‘‘аттана̄пи атта̄нам̣ джӣвита̄ воропенти, ан̃н̃аман̃н̃ампи джӣвита̄ воропентӣ’’ти вуттатта̄ ‘‘сабба̄нипи та̄ни пан̃ча бхиккхусата̄ни джӣвита̄ воропесӣ’’ти идам̣ йебхуййавасена вуттанти гахетаббам̣. аппакан̃хи ӯнамадхикам̣ ва̄ ган̣анӯпагам̣ на хотӣти ‘‘пан̃часата̄нӣ’’ти вуттам̣. тасма̄ йе ча аттана̄ва атта̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ан̃ча джӣвита̄ воропесум̣, те т̣хапетва̄ авасесе путхуджджанабхиккхӯ саббе ча арийе айам̣ джӣвита̄ воропесӣти ведитаббам̣.

164. пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хитоти еттха пат̣исалла̄нанти техи техи саттасан̇кха̄рехи пат̣иниваттитва̄ апасаккитва̄ салла̄нам̣ нилӣйанам̣ вивечанам̣, ка̄йачиттехи тато вивиттата̄ екӣбха̄воти вуттам̣ хоти. тена̄ха ‘‘екӣбха̄вато’’ти, павивекатоти аттхо. екӣбха̄воти хи ка̄йачиттавивеко вутто. вут̣т̣хитоти тато дувидхавивекато бхаван̇гуппаттийа̄ рӯпа̄рамман̣а̄дисан̇кха̄расама̄йогена гахат̣т̣хапаббаджита̄дисаттасама̄гамена ча апето. уддесам̣ парипуччхам̣ ган̣хантӣти аттано аттано а̄чарийа̄нам̣ сантике ган̣ханти. ка̄мам̣ даса̄нуссатиггахан̣енева а̄на̄па̄нассатипи гахита̄, са̄ пана таттха саннипатитабхиккхӯсу бахӯнам̣ саппа̄йа̄ са̄ттхика̄ ча, тасма̄ пуна гахита̄. татха̄ хи бхагава̄ тамева каммат̣т̣ха̄нам̣ тесам̣ бхиккхӯнам̣ катхеси. а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃а̄ асубхакаммат̣т̣ха̄насадиса̄, чатта̄ро пана а̄руппа̄ а̄дикаммика̄нам̣ ананурӯпа̄ти тесам̣ идха аггахан̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣.

веса̄лим̣ упанисса̄йа̄ти веса̄лӣнагарам̣ гочарага̄мам̣ катва̄. упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йанти дхаммасабха̄йам̣. мухуттенева̄ти саттхари саддхамме ча га̄равена упагатабхиккхӯнам̣ вачанасаманантарамева ут̣т̣хахим̣сӯти катва̄ вуттам̣. буддхака̄ле кира бхиккхӯ бхагавато сандесам̣ сираса̄ сампат̣иччхитум̣ охитасота̄ вихаранти. йасса̄ти йасса каттаббасса. ка̄ланти десана̄ка̄лам̣ сандха̄йа вадати.

пат̣хамапан̃н̃аттинида̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

а̄на̄па̄нассатисама̄дхикатха̄ван̣н̣ана̄

165. арахаттаппаттийа̄ти арахаттаппаттиаттха̄йа. ан̃н̃ам̣ парийа̄йанти арахатта̄дхигаматтха̄йа ан̃н̃ампи ка̄ран̣ам̣. а̄чиккхантоти пасам̣са̄пуббакам̣ десенто, пасам̣са̄ ча таттха абхиручиджананена усса̄ханаттха̄. тан̃хи сутва̄ бхиккхӯ ‘‘бхагава̄ имам̣ сама̄дхим̣ анекехи а̄ка̄рехи пасам̣сати, санто кира̄йам̣ сама̄дхи пан̣ӣто ча асечанако ча сукхо ча виха̄ро, па̄падхамме ча т̣ха̄насо антарадха̄петӣ’’ти сан̃джа̄та̄бхиручино усса̄хаджа̄та̄ саккаччам̣ ануйун̃джитаббам̣ пат̣ипаджджитаббам̣ ман̃н̃анти.

аттхайоджанаккаманти аттхан̃ча йоджанаккаман̃ча. бхагава̄ аттано паччаккхабхӯтам̣ сама̄дхим̣ десана̄нубха̄вена тесампи бхиккхӯнам̣ а̄саннам̣ паччаккхан̃ча каронто сампин̣д̣анавасена ‘‘айампи кхо’’тиа̄дима̄ха. асса̄сапасса̄сапаригга̄хика̄ти дӣгхарасса̄дивисесехи саддхим̣ асса̄сапасса̄се париччхиджджа га̄хика̄, те а̄раббха паватта̄ти аттхо.

ида̄ни йатха̄вуттаматтхам̣ па̄л̣ийа̄ вибха̄венто а̄ха ‘‘вуттан̃хета’’нтиа̄ди. таттха но пасса̄со но асса̄соти со сойева аттхо пат̣иседхена висесетва̄ вутто. асса̄савасена̄ти асса̄сам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ти вуттам̣ хоти. пасса̄савасена̄ти еттха̄пи есева найо. упат̣т̣ха̄нам̣ сатӣти асаммуссаната̄йа тамева асса̄сам̣ пасса̄сан̃ча упагантва̄ т̣ха̄нам̣ сати на̄ма̄ти аттхо. етта̄вата̄ а̄на̄па̄несу сати а̄на̄па̄нассатӣти айаматтхо вутто хоти. ида̄ни сативасенева пуггалам̣ ниддиситука̄мена ‘‘йо ассасати, тассупат̣т̣ха̄ти, йо пассасати, тассупат̣т̣ха̄тӣ’’ти вуттам̣. йо ассасати, тасса сати асса̄сам̣ упагантва̄ тит̣т̣хати. йо пассасати, тасса сати пасса̄сам̣ упагантва̄ тит̣т̣хатӣти аттхо.

йуттоти сампайутто. а̄на̄па̄нассатийанти а̄на̄па̄нассатийам̣ паччайабхӯта̄йанти аттхо. пуримасмин̃хи аттхе сама̄дхисса сатийа̄ сахаджа̄та̄дипаччайабха̄во вутто сампайуттавачанато, дутийасмим̣ пана упаниссайабха̄вопи. упача̄раджджха̄насахагата̄ хи сати аппана̄сама̄дхисса упаниссайо хотӣти убхайатха̄пи сахаджа̄та̄дӣнам̣ саттаннампи паччайа̄нам̣ васена паччайабха̄вам̣ дассети. ‘‘пуна чапарам̣, уда̄йи, аккха̄та̄ майа̄ са̄вака̄нам̣ пат̣ипада̄, йатха̄пат̣ипанна̄ ме са̄вака̄ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не бха̄вентӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.247) уппа̄данавад̣д̣ханат̣т̣хена бха̄вана̄ти вуччатӣти тадубхайавасена аттхам̣ дассенто ‘‘бха̄витоти уппа̄дито вад̣д̣хито ча̄’’ти а̄ха. таттха бха̄вам̣ виджджама̄натам̣ ито гатоти бха̄вито, уппа̄дито пат̣иладдхаматтоти аттхо. уппанно пана ладдха̄севано бха̄вито, пагун̣абха̄вам̣ а̄па̄дито вад̣д̣хитоти аттхо. бахулӣкатоти бахулам̣ паваттито. тена а̄ваджджана̄дивасӣбха̄ваппаттима̄ха. йо хи васӣбха̄вам̣ а̄па̄дито, со иччхитиччхитаккхан̣е сама̄паджджитаббато пунаппунам̣ паваттиссати. тена вуттам̣ ‘‘пунаппунам̣ като’’ти. йатха̄ ‘‘идхева, бхиккхаве, саман̣о (ма. ни. 1.139; а. ни. 4.241) вивиччева ка̄мехӣ’’ти (дӣ. ни. 1.226; сам̣. ни. 2.152) ча евама̄дӣсу пат̣хамападе вутто ева-саддо дутийа̄дӣсупи вуттойева хоти, евамидха̄пӣти а̄ха ‘‘убхайаттха ева-саддена нийамо ведитаббо’’ти.

убхайападанийамена ладдхагун̣ам̣ дассетум̣ ‘‘айам̣ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. асубхакаммат̣т̣ха̄нанти асубха̄рамман̣ам̣ джха̄нама̄ха. тан̃хи асубхесу йогакаммабха̄вато йогино сукхависеса̄нам̣ ка̄ран̣абха̄вато ча ‘‘асубхакаммат̣т̣ха̄на’’нти вуччати. кеваланти имина̄ а̄рамман̣ам̣ ниваттети. пат̣иведхавасена̄ти джха̄напат̣иведхавасена. джха̄нан̃хи бха̄вана̄висесена иджджхантам̣ аттано висайам̣ пат̣ивиджджхантамева паваттати йатха̄сабха̄вато пат̣ивиджджхӣйати ча̄ти пат̣иведхоти вуччати. ол̣а̄рика̄рамман̣атта̄ти бӣбхаччха̄рамман̣атта̄. пат̣икӯла̄рамман̣атта̄ти джигуччхитабба̄рамман̣атта̄. парийа̄йена̄ти ка̄ран̣ена лесантарена ва̄. а̄рамман̣асантата̄йапӣти ануккамена вичетаббатам̣ патта̄рамман̣асса парамасукхуматам̣ сандха̄йа̄ха. санте хи саннисинне а̄рамман̣е паваттама̄но дхаммо сайампи саннисиннова хоти. тена̄ха – ‘‘санто вӯпасанто ниббуто’’ти, ниббутасаббапарил̣а̄хоти аттхо. а̄рамман̣асантата̄йа тада̄рамман̣а̄нам̣ дхамма̄нам̣ сантата̄ локуттарадхамма̄рамман̣а̄хи паччавеккхан̣а̄хи дӣпетабба̄.

на̄сса сантапан̣ӣтабха̄ва̄вахам̣ кин̃чи сечананти асечанако, асечанакатта̄ ана̄ситтако, ана̄ситтакатта̄ ева аббокин̣н̣о асаммиссо парикамма̄дина̄, татойева па̄т̣ийекко, висум̣йевеко а̄вен̣ико аса̄дха̄ран̣о. саббаметам̣ сарасато ева сантабха̄вам̣ дассетум̣ вуттам̣, парикаммам̣ ва̄ сантабха̄ванимиттам̣. парикамманти ча касин̣акаран̣а̄динимиттуппа̄дапарийоса̄нам̣, та̄дисам̣ идха наттхӣти адхиппа̄йо. тада̄ хи каммат̣т̣ха̄нам̣ нирасса̄датта̄ асантам̣ аппан̣ӣтам̣ сийа̄. упача̄рена ва̄ наттхи еттха сантата̄ти йоджана̄. йатха̄ упача̄раккхан̣е нӣваран̣авигамена ан̇гапа̄тубха̄вена ча паресам̣ сантата̄ хоти, на евамимасса. айам̣ пана а̄диманаси…пе… пан̣ӣто ча̄ти йоджана̄. кечӣти уттаравиха̄рава̄сике сандха̄йа̄ха. ана̄ситтакоти упасечанена ана̄ситтако. тена̄ха ‘‘оджаванто’’ти, оджавантасадисоти аттхо. мадхуроти ит̣т̣хо. четасикасукхаппат̣ила̄бхасам̣ваттанам̣ тикачатуккаджджха̄навасена упеккха̄йа ва̄ сантабха̄вена сукхагатикатта̄ саббесампи васена ведитаббам̣. джха̄насамут̣т̣ха̄напан̣ӣтарӯпапхут̣асарӣрата̄васена пана ка̄йикасукхаппат̣ила̄бхасам̣ваттанам̣ дат̣т̣хаббам̣, тан̃ча кхо джха̄нато вут̣т̣хитака̄ле. имасмим̣ паккхе аппитаппитаккхан̣ети идам̣ хетумхи бхуммавачанам̣ дат̣т̣хаббам̣.

авиккхамбхитети джха̄нена сакасанта̄нато анӣхат̣е аппахӣне. акосалласамбхӯтети акосаллам̣ вуччати авиджджа̄, тато самбхӯте. авиджджа̄пуббан̇гама̄ хи саббе па̄падхамма̄. кхан̣енева̄ти аттано паваттиккхан̣енева. антарадха̄петӣти еттха антарадха̄панам̣ вина̄санам̣. там̣ пана джха̄накаттукасса идха̄дхиппетатта̄ парийут̣т̣ха̄наппаха̄нам̣ хотӣти а̄ха ‘‘виккхамбхетӣ’’ти. вӯпасаметӣти висесена упасамети. висесена упасаманам̣ пана саммадева упасаманам̣ хотӣти а̄ха ‘‘сут̣т̣ху упасаметӣ’’ти.

нану ча ан̃н̃опи сама̄дхи аттано паваттиккхан̣енева пат̣ипаккхадхамме антарадха̄пети вӯпасамети, атха касма̄ айамева сама̄дхи евам̣ висесетва̄ вуттоти? пуббабха̄гато пат̣т̣ха̄йа на̄на̄витаккавӯпасаманасаббха̄вато. вуттан̃хетам̣ ‘‘а̄на̄па̄нассати бха̄ветабба̄ витаккупаччхеда̄йа̄’’ти (а. ни. 9.1; уда̄. 31). апича тиккхапан̃н̃асса н̃а̄н̣уттарассетам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣, н̃а̄н̣уттарасса ча килесаппаха̄нам̣ итарехи са̄тисайам̣ йатха̄ саддха̄дхимуттехи дит̣т̣хиппаттасса, тасма̄ имам̣ висесам̣ сандха̄йа ‘‘т̣ха̄насо антарадха̄пети вӯпасаметӣ’’ти вуттам̣. атха ва̄ нимиттапа̄тубха̄ве сати кхан̣енева ан̇гапа̄тубха̄васаббха̄вато айамева сама̄дхи ‘‘т̣ха̄насо антарадха̄пети вӯпасаметӣ’’ти вутто йатха̄ там̣ махато ака̄ламегхасса ут̣т̣хитасса дха̄ра̄нипа̄те кхан̣енева патхавийам̣ раджоджалласса вӯпасамо. тенева̄ха ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, маха̄ ака̄ламегхо ут̣т̣хито’’тиа̄ди. са̄саникасса джха̄набха̄вана̄ йебхуййена ниббедхабха̄гийа̄ва хотӣти а̄ха ‘‘ниббедхабха̄гийатта̄’’ти. буддха̄нам̣ пана екам̣сена ниббедхабха̄гийа̄ва хоти. имамева хи каммат̣т̣ха̄нам̣ бха̄ветва̄ саббепи самма̄самбуддха̄ самма̄самбодхим̣ адхигаччханти, арийамаггасса па̄дакабхӯто айам̣ сама̄дхи ануккамена вад̣д̣хитва̄ арийамаггабха̄вам̣ упагато вийа хотӣти а̄ха ‘‘анупуббена арийамаггавуд̣д̣хиппатто’’ти. айам̣ панаттхо вира̄ганиродхапат̣иниссагга̄нупассана̄нам̣ васена саммадева йуджджати.

катханти идам̣ пуччхана̄ка̄равибха̄ванападам̣, пуччха̄ четтха катхетукамйата̄васена ан̃н̃есам̣ асамбхавато, са̄ ча упари десанам̣ а̄рул̣ха̄нам̣ саббесам̣ пака̄рависеса̄нам̣ а̄масанавасена̄ти имаматтхам̣ дассенто ‘‘катханти…пе… виттха̄ретукамйата̄пуччха̄’’ти а̄ха. катхам̣ бахулӣкатоти еттха̄пи а̄на̄па̄нассатисама̄дхӣти падам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. таттха катханти а̄на̄па̄нассатисама̄дхибахулӣка̄рам̣ на̄наппака̄рато виттха̄ретукамйата̄пуччха̄. бахулӣкато а̄на̄па̄нассатисама̄дхӣти татха̄ пут̣т̣хадхамманидассананти имаматтхам̣ ‘‘есева найо’’ти имина̄йева атидиссати. хет̣т̣ха̄ папан̃чавасена вуттаматтхам̣ сукхаггахан̣аттхам̣ сан̇гахетва̄ дассенто ‘‘айам̣ панеттха сан̇кхепаттхо’’ти а̄ха, пин̣д̣аттхоти вуттам̣ хоти.

таматтханти там̣ ‘‘катхам̣ бха̄вито’’тиа̄дина̄ пуччха̄васена сан̇кхепато вуттаматтхам̣. ‘‘идха татха̄гато локе уппаджджатӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.291; а. ни. 3.61) идха-саддо локам̣ упа̄да̄йа вутто. ‘‘идхева тит̣т̣хама̄насса̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.369) ока̄сам̣. ‘‘идха̄хам̣, бхиккхаве, бхутта̄вӣ ассам̣ пава̄рито’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.30) падапӯран̣аматтам̣. ‘‘идха бхиккху дхаммам̣ парийа̄пун̣а̄тӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 5.73) пана са̄санам̣. ‘‘идха, бхиккхаве, бхиккхӯ’’ти идха̄пи са̄санамева̄ти дассенто ‘‘бхиккхаве, имасмим̣ са̄сане бхиккхӯ’’ти ватва̄ тамеваттхам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘айам̣ хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха саббаппака̄раа̄на̄па̄нассатисама̄дхиниббаттакасса̄ти саббаппака̄раггахан̣ам̣ сол̣аса пака̄ре сандха̄йа. те хи имасмим̣йева са̄сане. ба̄хирака̄ хи джа̄нанта̄ а̄дито чатуппака̄рамева джа̄нанти. тена̄ха ‘‘ан̃н̃аса̄санасса татха̄бха̄ваппат̣иседхано’’ти, йатха̄вуттасса пуггаласса ниссайабха̄ваппат̣иседханоти аттхо. етена ‘‘идха, бхиккхаве’’ти идам̣ антогадхаева-садданти дассети. санти хи екапада̄нипи авадха̄ран̣а̄ни йатха̄ ва̄йубхаккхоти. тенева̄ха ‘‘идхева, бхиккхаве, саман̣о’’тиа̄ди. парипун̣н̣асаман̣акаран̣адхаммо хи йо, со саббаппака̄раа̄на̄па̄нассатисама̄дхиниббаттако. параппава̄да̄ти паресам̣ ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ на̄наппака̄рава̄да̄ титтха̄йатана̄ни.

аран̃н̃а̄дикассева бха̄вана̄нурӯпасена̄санатам̣ дассетум̣ ‘‘имасса хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. дуддамо даматхам̣ анупагато гон̣о кӯт̣агон̣о. йатха̄ тханехи саббасо кхӣрам̣ на паггхарати, евам̣ дохапат̣ибандхинӣ кӯт̣адхену. асса̄ти гопасса. рӯпасадда̄дике пат̣ичча уппаджджанакаасса̄до рӯпа̄рамман̣а̄дирасо. пуббе а̄чин̣н̣а̄рамман̣анти паббаджитато пуббе, ана̄димати ва̄ сам̣са̄ре паричита̄рамман̣ам̣. упача̄равасена упанисӣдати, аппана̄васена упанипаджджатӣти йоджетаббам̣.

идха̄ти имасмим̣ са̄сане. нибандхеййа̄ти бандхеййа. сатийа̄ти саммадева каммат̣т̣ха̄насаллаккхан̣авасаппаватта̄йа сатийа̄. а̄рамман̣ети каммат̣т̣ха̄на̄рамман̣е. дал̣ханти тхирам̣, йатха̄ сатока̄рисса упача̄раппана̄бхедо сама̄дхи иджджхати, татха̄ тха̄магатам̣ катва̄ти аттхо.

муддхабхӯтанти сантата̄дивисесагун̣авантата̄йа буддха̄дӣхи арийехи сама̄севитабха̄вато ча муддхасадисам̣, уттаманти аттхо. висеса̄дхигамадит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рападат̣т̣ха̄нанти саббесам̣ буддха̄нам̣ екачча̄нам̣ паччекабуддха̄нам̣ буддхаса̄вака̄нан̃ча висеса̄дхигамасса чева ан̃н̃акаммат̣т̣ха̄нена адхигатависеса̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄расса ча падат̣т̣ха̄набхӯтам̣. ваттхувиджджа̄чарийо вийа бхагава̄ йогӣнам̣ анурӯпанива̄сат̣т̣ха̄нупадиссанато. бхиккху дӣписадисо аран̃н̃е екако вихаритва̄ пат̣ипаккханимматханена иччхитаттхаса̄дханато. пхаламуттаманти са̄ман̃н̃апхалама̄ха. параккамаджавайоггабхӯминти бха̄ванусса̄хаджавасса йоггакаран̣абхӯмибхӯтам̣.

евам̣ вутталаккхан̣есӯти абхидхаммапарийа̄йена суттантапарийа̄йена вутталаккхан̣есу. руккхасамӣпанти ‘‘йа̄вата̄ маджджханхике ка̄ле саманта̄ чха̄йа̄ пхарати, нива̄те пан̣н̣а̄ни патанти, етта̄вата̄ руккхамӯланти вуччатӣ’’ти евам̣ вуттам̣ руккхасса самӣпат̣т̣ха̄нам̣. авасесасаттавидхасена̄сананти паббатам̣ кандарам̣ гиригухам̣ суса̄нам̣ ванаппаттхам̣ аббхока̄сам̣ пала̄лапун̃джанти евам̣ вуттам̣. утуттайа̄нукӯлам̣ дха̄тучарийа̄нукӯланти гимха̄диутуттайасса семха̄дидха̄туттайасса моха̄дичаритаттайасса ча анукӯлам̣. татха̄ хи гимхака̄ле аран̃н̃ам̣ анукӯлам̣ соммасӣталабха̄вато, хеманте руккхамӯлам̣ химапа̄танива̄ран̣ато, вассака̄ле сун̃н̃а̄га̄рам̣ вассанива̄ран̣агехасамбхавато. семхадха̄тукасса семхапакатикасса аран̃н̃ам̣ анукӯлам̣ дӯрам̣ гантва̄ бхиккха̄чаран̣ена семхасса вӯпасаманато, питтадха̄тукасса руккхамӯлам̣ анукӯлам̣ сӣтава̄тасампхассасамбхавато, ва̄тадха̄тукасса сун̃н̃а̄га̄рам̣ анукӯлам̣ ва̄танива̄ран̣ато. мохачаритасса аран̃н̃ам̣ анукӯлам̣. маха̄аран̃н̃е хи читтам̣ на сан̇кучати виват̣ан̇ган̣абха̄вато, досачаритасса руккхамӯлам̣ анукӯлам̣ паса̄данӣйабха̄вато, ра̄гачаритасса сун̃н̃а̄га̄рам̣ анукӯлам̣ висабха̄га̄рамман̣а̄нам̣ павесанива̄ран̣ато. алӣна̄нуддхаччапаккхиканти асан̇коча̄виккхепапаккхикам̣. сайанан̃хи косаджджапаккхикам̣, т̣ха̄начан̇камана̄ни уддхаччапаккхика̄ни, на евам̣ нисаджджа̄. тато ева тасса̄ сантата̄. нисаджджа̄йа дал̣хабха̄вам̣ паллан̇ка̄бхуджанена, асса̄сапасса̄са̄нам̣ паваттанасукхатам̣ упаримака̄йасса уджукат̣т̣хапанена, а̄рамман̣апариггахӯпа̄йам̣ паримукхам̣ сатийа̄ т̣хапанена дассенто.

ӯрубаддха̄сананти ӯрӯнамадхобандханавасена нисаджджа̄. хет̣т̣химака̄йасса ануджукам̣ т̣хапанам̣ нисаджджа̄вачаненева бодхитанти. уджум̣ ка̄йанти еттха ка̄йа-саддо упаримака̄йависайоти а̄ха – ‘‘упаримам̣ сарӣрам̣ уджукам̣ т̣хапетва̄’’ти. там̣ пана уджукат̣т̣хапанам̣ сарӯпато пайоджанато ча дассетум̣ ‘‘ат̣т̣ха̄раса̄’’тиа̄ди вуттам̣. на пан̣амантӣти на он̣аманти. на парипататӣти на вигаччхати вӣтхим̣ на вилан̇гхети, тато ева пуббена̄парам̣ висесуппаттийа̄ вуд̣д̣хим̣ пха̄тим̣ упагаччхати. идха пари-саддо абхи-саддена сама̄наттхоти а̄ха ‘‘каммат̣т̣ха̄на̄бхимукха’’нти, бахиддха̄ путхутта̄рамман̣ато нива̄ретва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣йева пураккхатва̄ти аттхо. парӣти париггахат̣т̣хо ‘‘парин̣а̄йика̄’’тиа̄дӣсу (дха. са. 16, 20) вийа. ниййа̄нат̣т̣хо пат̣ипаккхато ниггаманат̣т̣хо, тасма̄ париггахитаниййа̄нанти саббатха̄ гахита̄саммосам̣ париччаттасаммосам̣ сатим̣ катва̄, парамам̣ сатинепаккам̣ упат̣т̣хапетва̄ти аттхо. сатова̄ти сатийа̄ саманна̄гато ева саранто ева ассасати, на̄сса ка̄чи сативирахита̄ асса̄саппаватти хотӣти аттхо. сато пассасатӣти еттха̄пи сатова пассасатӣти ева-саддо а̄нетва̄ ваттаббо. сатока̄рӣти сато ева хутва̄ сатийа̄ ева ва̄ ка̄таббасса катта̄, каран̣асӣло ва̄.

ба̄ттим̣са̄йа а̄ка̄рехӣти чатӯсу чатуккесу а̄гата̄ни дӣгхарасса̄дӣни сол̣аса пада̄ни асса̄сапасса̄савасена двидха̄ вибхаджитва̄ вуттехи дӣгхамасса̄сам̣ а̄дим̣ катва̄ пат̣иниссагга̄нупассипасса̄сапарийантехи ба̄ттим̣са̄ка̄рехи. йади ‘‘сатова ассасати, сато пассасатӣ’’ти етасса вибхан̇ге вуттам̣, атха касма̄ ‘‘ассасати пассасати’’ччева аватва̄ ‘‘сатока̄рӣ’’ти вуттам̣? екарасам̣ десанам̣ ка̄тука̄мата̄йа. пат̣хамачатукке пададвайамева хи ваттама̄нака̄лавасена а̄гатам̣, итара̄ни ана̄гатака̄лавасена, тасма̄ екарасам̣ десанам̣ ка̄тука̄мата̄йа саббаттха ‘‘сатока̄ри’’ччева вуттам̣. дӣгхам̣асса̄савасена̄ти дӣгхаасса̄савасена, вибхаттиалопам̣ катва̄ ниддесо. дӣгханти ва̄ бхагавата̄ вуттаасса̄савасена. читтасса екаггатам̣ авиккхепанти виккхепасса пат̣ипаккхабха̄вато авиккхепоти ладдхана̄мам̣ читтасса екаггабха̄вам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ а̄рамман̣ам̣ упагантва̄ т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена̄ти йатха̄вутта̄йа сатийа̄ йатха̄вуттена ча н̃а̄н̣ена. идам̣ вуттам̣ хоти – дӣгхам̣ асса̄сам̣ а̄рамман̣абхӯтам̣ авиккхиттачиттасса асаммохато ва̄ сампаджа̄нантасса таттха сати упат̣т̣хита̄ва хоти, там̣ сампаджа̄нантасса а̄рамман̣акаран̣авасена асаммохавасена ва̄ сампаджан̃н̃ам̣, тададхӣнасатисампаджан̃н̃ена там̣саман̇гӣ йога̄вачаро сатока̄рӣ на̄ма хотӣти. пат̣иниссагга̄нупассӣ асса̄савасена̄ти пат̣иниссагга̄нупассӣ хутва̄ ассасанасса васена. ‘‘пат̣иниссагга̄нупассиасса̄савасена̄’’ти ва̄ па̄т̣хо, тасса пат̣иниссагга̄нупассино асса̄са̄ пат̣иниссагга̄нупассиасса̄са̄, тесам̣ васена̄ти аттхо.

анто ут̣т̣хитасасанам̣ асса̄со, бахи ут̣т̣хитасасанам̣ пасса̄соти а̄ха – ‘‘асса̄соти бахиниккхаманава̄то’’тиа̄ди. суттантат̣т̣хакатха̄йам̣ пана бахи ут̣т̣хахитва̄пи анто сасанато асса̄со, анто ут̣т̣хахитва̄пи бахи сасанато пасса̄соти катва̄ уппат̣ипа̄т̣ийа̄ вуттам̣. атха ва̄ ма̄тукуччхийам̣ бахи никкхамитум̣ аладдхока̄со на̄сика̄ва̄то ма̄тукуччхито никкхантаматте пат̣хамам̣ бахи никкхаматӣти винайат̣т̣хакатха̄йам̣ уппаттиккамена ‘‘а̄димхи са̄со асса̄со’’ти бахиниккхаманава̄то вутто. тенева̄ха ‘‘саббесампи габбхасеййака̄на’’нтиа̄ди. суттантат̣т̣хакатха̄йам̣ пана паваттийам̣ бха̄вана̄рамбхасамайе пат̣хамам̣ на̄сика̄ва̄тасса анто а̄кад̣д̣хитва̄ паччха̄ бахи виссаджджанато паваттиккамена ‘‘а̄димхи са̄со асса̄со’’ти антопависанава̄то вутто. суттантанайойева четтха ‘‘асса̄са̄димаджджхапарийоса̄нам̣ сатийа̄ анугаччхато аджджхаттам̣ виккхепагатена читтена ка̄йопи читтампи са̄раддха̄ ча хонти ин̃джита̄ ча пхандита̄ ча, пасса̄са̄димаджджхапарийоса̄нам̣ сатийа̄ анугаччхато бахиддха̄ виккхепагатена читтена ка̄йопи читтампи са̄раддха̄ ча хонти ин̃джита̄ ча пхандита̄ ча̄’’ти (пат̣и. ма. 1.157) има̄йа па̄л̣ийа̄ самети. ‘‘бха̄вана̄рамбхе паваттиккамассева иччхитатта̄ сундаратаро’’ти ваданти. та̄лум̣ а̄хачча нибба̄йатӣти та̄лум̣ а̄хачча нируджджхати. тена кира сампатиджа̄то ба̄лада̄рако кхипитам̣ кароти. евам̣ та̄ва̄тиа̄ди йатха̄вуттасса аттхасса нигаманам̣. кечи ‘‘евам̣ та̄ва̄ти анена паваттиккамена асса̄со бахиниккхаманава̄тоти гахетаббанти адхиппа̄йо’’ти ваданти.

аддха̄навасена̄ти ка̄ладдха̄навасена. айан̃хи аддха̄на-саддо ка̄ласса десасса ча ва̄чакоти. таттха десаддха̄нам̣ уда̄харан̣абха̄вена дассетва̄ ка̄ладдха̄насса васена асса̄сапасса̄са̄нам̣ дӣгхарассатам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ока̄саддха̄нанти ока̄сабхӯтам̣ аддха̄нам̣. пхаритва̄ти бйа̄петва̄. чун̣н̣авичун̣н̣а̄пи анекакала̄пабха̄вена, дӣгхамаддха̄нанти дӣгхам̣ падесам̣. тасма̄ти сан̣икам̣ паваттийа̄ дӣгхасанта̄ната̄йа дӣгха̄ти вуччанти. еттха ча хаттхиа̄дисарӣре сунакха̄дисарӣре ча асса̄сапасса̄са̄нам̣ десаддха̄нависит̣т̣хена ка̄ладдха̄навасенева дӣгхарассата̄ вутта̄ти ведитабба̄ ‘‘сан̣икам̣ пӯретва̄ сан̣икамева никкхаманти, сӣгхам̣ пӯретва̄ сӣгхамева никкхамантӣ’’ти вачанато. мануссесӯти сама̄наппама̄н̣есупи мануссасарӣресу. дӣгхам̣ ассасантӣти дӣгхам̣ асса̄саппабандхам̣ паваттентӣти аттхо. пассасантӣти еттха̄пи есева найо. сунакхасаса̄дайо вийа рассам̣ ассасанти пассасанти ча̄ти йоджана̄. идам̣ пана дӣгхам̣ рассан̃ча ассасанам̣ пассасанан̃ча тесам̣ сатта̄нам̣ сарӣрасса сабха̄воти дат̣т̣хаббам̣. тесанти тесам̣ сатта̄нам̣. тети асса̄сапасса̄са̄. иттарамаддха̄нанти аппакам̣ ка̄лам̣. наваха̄ка̄рехӣти бха̄ванамануйун̃джантасса пуббена̄парам̣ аладдхависесасса кевалам̣ аддха̄навасена а̄дито вутта̄ тайо а̄ка̄ра̄, те ча кхо екаччо асса̄сам̣ сут̣т̣ху саллаккхети, екаччо пасса̄сам̣, екаччо тадубхайанти имесам̣ тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ васена. кечи пана ‘‘ассасатипи пассасатипӣти екаджджхам̣ вачанам̣ бха̄вана̄йа нирантарам̣ паваттидассанаттха’’нти ваданти. чхандавасена пуббе вийа тайо, татха̄ па̄моджджавасена̄ти имехи навахи а̄ка̄рехи.

ка̄ман̃четтха екасса пуггаласса тайо ева а̄ка̄ра̄ лаббханти, тантивасена пана саббесам̣ па̄л̣иа̄рул̣хатта̄ тесам̣ васена парикаммасса ка̄таббатта̄ ча ‘‘татра̄йам̣ бхиккху наваха̄ка̄рехӣ’’ти вуттам̣. евам̣ паджа̄натоти евам̣ йатха̄вуттехи а̄ка̄рехи асса̄сапасса̄се паджа̄нато, таттха манасика̄рам̣ паваттентасса. екена̄ка̄рена̄ти дӣгхам̣асса̄са̄дӣсу чатӯсу а̄ка̄ресу екена а̄ка̄рена, навасу тӣсу ва̄ екена. татха̄ хи ваккхати –

‘‘дӣгхо рассо ча асса̄со,

пасса̄сопи ча та̄дисо;

чатта̄ро ван̣н̣а̄ ваттанти,

на̄сикаггева бхиккхуно’’ти. (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.165);

айам̣ бха̄вана̄ асса̄сапасса̄сака̄йа̄нупассана̄ти катва̄ вуттам̣ ‘‘ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄ сампаджджатӣ’’ти.

ида̄ни па̄л̣ивасенева те нава а̄ка̄ре бха̄вана̄видхин̃ча дассетум̣ ‘‘йатха̄ха̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха ‘‘катхам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти паджа̄нанавидхим̣ катхетукамйата̄йа пуччхати. дӣгхам̣ асса̄санти вутталаккхан̣ам̣ дӣгхам̣ асса̄сам̣. аддха̄насан̇кха̄тети аддха̄нанти сан̇кхам̣ гате дӣгхе ка̄ле, дӣгхам̣ кхан̣анти аттхо. кот̣т̣ха̄сапарийа̄йо ва̄ сан̇кха̄та-саддо ‘‘тхеййасан̇кха̄та’’нтиа̄дӣсу вийа, тасма̄ аддха̄насан̇кха̄тети аддха̄накот̣т̣ха̄се десабха̄гети аттхо. чхандо уппаджджатӣти бха̄вана̄йа пуббена̄парам̣ висесам̣ а̄вахантийа̄ ладдхасса̄датта̄ таттха са̄тисайо каттука̄мата̄лаккхан̣о кусалаччхандо уппаджджати. чхандавасена̄ти татха̄паваттачхандасса васена висесабха̄ванамануйун̃джантасса каммат̣т̣ха̄нам̣ вуд̣д̣хим̣ пха̄тим̣ гаментасса. тато сукхуматаранти йатха̄вуттачхандаппаваттийа̄ пуримакато сукхуматарам̣. бха̄вана̄балена хи пат̣иппассаддхадаратхапарил̣а̄хата̄йа ка̄йасса асса̄сапасса̄са̄ сукхуматара̄ хутва̄ паваттанти. па̄моджджам̣ уппаджджатӣти асса̄сапасса̄са̄нам̣ сукхуматарабха̄вена а̄рамман̣асса сантатарата̄йа каммат̣т̣ха̄насса ча вӣтхиппат̣ипанната̄йа бха̄вана̄читтасахагато памодо кхуддика̄дибхеда̄ тарун̣апӣти уппаджджати. читтам̣ виваттатӣти ануккамена асса̄сапасса̄са̄нам̣ ативийа сукхуматарабха̄ваппаттийа̄ анупат̣т̣хахане вичетабба̄ка̄раппаттехи техи читтам̣ виниваттатӣти кечи. бха̄вана̄балена пана сукхуматарабха̄ваппаттесу асса̄сапасса̄сесу таттха пат̣ибха̄ганимитте уппанне пакатиасса̄сапасса̄сато читтам̣ ниваттати. упеккха̄ сан̣т̣ха̄тӣти тасмим̣ пат̣ибха̄ганимитте упача̄раппана̄бхеде сама̄дхимхи уппанне пуна джха̄наниббаттанаттхам̣ бйа̄па̄ра̄бха̄вато аджджхупеккханам̣ хоти, са̄ пана̄йам̣ упеккха̄ татрамаджджхаттупеккха̄ти ведитабба̄.

имехи навахи а̄ка̄рехӣти имехи йатха̄вуттехи навахи пака̄рехи паватта̄. дӣгхам̣ асса̄сапасса̄са̄ ка̄йоти дӣгха̄ка̄ра̄ асса̄сапасса̄са̄ чун̣н̣авичун̣н̣а̄пи самӯхат̣т̣хена ка̄йо. асса̄сапасса̄се нисса̄йа уппаннанимиттампи еттха асса̄сапасса̄саса̄ман̃н̃авасена вуттам̣. упат̣т̣ха̄нам̣ сатӣти там̣ а̄рамман̣ам̣ упагантва̄ тит̣т̣хатӣти сати упат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. анупассана̄ н̃а̄н̣анти саматхавасена нимиттасса анупассана̄ випассана̄васена асса̄сапасса̄се танниссайан̃ча ка̄йам̣ ‘‘рӯпа’’нти, читтам̣ там̣сампайуттадхамме ча ‘‘арӯпа’’нти ваваттхапетва̄ на̄марӯпасса анупассана̄ ча н̃а̄н̣ам̣ таттха йатха̄бхӯта̄вабодхо. ка̄йо упат̣т̣ха̄нанти со ка̄йо а̄рамман̣акаран̣авасена упагантва̄ сати еттха тит̣т̣хатӣти упат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. еттха ча ‘‘ка̄йо упат̣т̣ха̄на’’нти имина̄ итарака̄йассапи сан̇гахоти татха̄ вуттам̣ саммасанача̄рассапи идха иччхитатта̄. но сатӣти со ка̄йо сати на̄ма на хоти. сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча саран̣ат̣т̣хена упат̣т̣ха̄нат̣т̣хена ча. та̄йа сатийа̄ти йатха̄вутта̄йа сатийа̄. тена н̃а̄н̣ена̄ти йатха̄вуттенева н̃а̄н̣ена. там̣ ка̄йанти там̣ асса̄сапасса̄сака̄йан̃чева танниссайарӯпака̄йан̃ча. анупассатӣти джха̄насампайуттан̃а̄н̣ена чева випассана̄н̃а̄н̣ена ча ану ану пассати. тена вуччати ка̄йе ка̄йа̄нупассана̄ сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄ти тена анупассанена йатха̄вутте ка̄йе айам̣ ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄ти вуччати. идам̣ вуттам̣ хоти – йа̄ айам̣ йатха̄вутте асса̄сапасса̄сака̄йе тасса ниссайабхӯте караджака̄йе ча ка̄йассева анупассана̄ анудакабхӯта̄йа марӣчийа̄ удака̄нупассана̄ вийа на аничча̄дисабха̄ве ка̄йе ничча̄дибха̄ва̄нупассана̄, атха кхо йатха̄рахам̣ аниччадуккха̄натта̄ субхабха̄вассева анупассана̄. атха ва̄ ка̄йе ‘‘аханти ва̄, маманти ва̄, иттхӣти ва̄, пурисо’’ти ва̄ гахетаббасса кассачи абха̄вато та̄дисам̣ ананупасситва̄ ка̄йаматтассева анупассана̄ ка̄йа̄нупассана̄, та̄йа ка̄йа̄нупассана̄йа сампайутта̄ сатийева упат̣т̣ха̄нам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣, тасса бха̄вана̄ вад̣д̣хана̄ ка̄йа̄нупассана̄ сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄ти.

есева найоти ‘‘навахи а̄ка̄рехӣ’’тиа̄дина̄ вуттавидхим̣ расса-паде атидиссати. еттха̄ти етасмим̣ йатха̄дассите ‘‘катхам̣ дӣгхам̣ ассасанто’’тиа̄дина̄ а̄гате па̄л̣инайе. идха̄ти имасмим̣ рассападавасена а̄гате па̄л̣инайе. айанти йога̄вачаро. аддха̄навасена̄ти дӣгхака̄лавасена. иттаравасена̄ти париттака̄лавасена. имехи а̄ка̄рехӣти имехи навахи а̄ка̄рехи.

та̄дисоти дӣгхо рассо ча. чатта̄ро ван̣н̣а̄ти чатта̄ро а̄ка̄ра̄ те ча дӣгха̄дайо ева. на̄сикаггева бхиккхуноти га̄тха̄сукхаттхам̣ рассам̣ катва̄ вуттам̣. на̄сикагге ва̄ти ва̄-саддо анийаматтхо, тена уттарот̣т̣хам̣ сан̇ган̣ха̄ти.

саббака̄йаппат̣исам̣ведӣти саббасса ка̄йасса пат̣и пат̣и паччекам̣ саммадева веданасӣло джа̄нанасӣло, тасса ва̄ пат̣и пат̣и саммадева ведо етасса аттхи, там̣ ва̄ пат̣и пат̣и саммадева ведама̄ноти аттхо. таттха таттха сабба-ггахан̣ена асса̄са̄дика̄йасса анавасесапарийа̄да̄не сиддхепи анекакала̄пасамуда̄йабха̄вато тасса саббесампи бха̄га̄нам̣ сам̣веданадассанаттхам̣ пат̣и-саддаггахан̣ам̣, таттха саккаччака̄рибха̄вадассанаттхам̣ сам̣-саддаггахан̣анти имаматтхам̣ дассенто ‘‘сакаласса̄’’тиа̄дима̄ха. таттха йатха̄ сама̄несупи асса̄сапасса̄сесу йогино пат̣ипаттивидха̄не паччекам̣ саккаччам̣йева пат̣ипаджджитаббанти дассетум̣ висум̣ десана̄ ката̄, евам̣ тамеваттхам̣ дӣпетум̣ сатипи аттхасса сама̄ната̄йа ‘‘сакаласса̄’’тиа̄дина̄ пададвайасса висум̣ висум̣ аттхаван̣н̣ана̄ ката̄ти ведитабба̄. па̄кат̣ам̣ каронтоти вибхӯтам̣ каронто, саббасо вибха̄вентоти аттхо. па̄кат̣ӣкаран̣ам̣ вибха̄ванам̣ таттха асаммуйханан̃а̄н̣енева несам̣ паваттанена хотӣти дассенто ‘‘евам̣ видитам̣ каронто’’тиа̄дима̄ха. таттха тасма̄ти йасма̄ н̃а̄н̣асампайуттачиттенева асса̄сапасса̄се паваттети, на виппайуттачиттена, тасма̄ евам̣бхӯто саббака̄йаппат̣исам̣ведӣ ассасисса̄ми пассасисса̄мӣти сиккхатӣти вуччати буддха̄дӣхӣти йоджана̄. чун̣н̣авичун̣н̣ависат̣ети анекакала̄пата̄йа чун̣н̣авичун̣н̣абха̄вена висат̣е. а̄ди па̄кат̣о хоти сатийа̄ н̃а̄н̣асса ча васена катапубба̄бхисан̇кха̄расса паваттатта̄. та̄дисена бхавитаббанти чатуттхапуггаласадисена бхавитаббам̣, пагева сатим̣ н̃а̄н̣ан̃ча паччупат̣т̣хапетва̄ тӣсупи т̣ха̄несу н̃а̄н̣асампайуттамева читтам̣ паваттетаббанти адхиппа̄йо.

еванти вуттаппака̄рена саббака̄йаппат̣исам̣веданавасенева. гхат̣атӣти уссахати. ва̄йаматӣти ва̄йа̄мам̣ кароти, манасика̄рам̣ паваттетӣти аттхо. татха̄бхӯтасса̄ти а̄на̄па̄нассатим̣ бха̄вентасса. сам̣вароти сати вӣрийампи ва̄. та̄йа сатийа̄ти йа̄ са̄ а̄на̄па̄не а̄раббха паватта̄ сати, та̄йа. тена манасика̄рена̄ти йо со таттха сатипуббан̇гамо бха̄вана̄манасика̄ро, тена саддхинти адхиппа̄йо. а̄севатӣти ‘‘тиссо сиккха̄йо’’ти вутте адхикусаладхамме а̄севати. тада̄севанан̃хеттха сиккхананти адхиппетам̣. пуриманайети пуримасмим̣ бха̄вана̄найе, пат̣хамаваттхудвайети адхиппа̄йо. таттха̄пи ка̄мам̣ н̃а̄н̣уппа̄данам̣ лаббхатева асса̄сапасса̄са̄нам̣ йа̄тха̄вато дӣгхарассабха̄ва̄вабодхасаббха̄вато, татха̄пи там̣ на дуккарам̣ йатха̄паватта̄нам̣ тесам̣ гахан̣аматтабха̄ватоти таттха ваттама̄нака̄лаппайого като. идам̣ пана дуккарам̣ пурисасса кхурадха̄ра̄йам̣ гаманасадисам̣, тасма̄ са̄тисайенеттха пубба̄бхисан̇кха̄рена бхавитаббанти дӣпетум̣ ана̄гатака̄лаппайого катоти имаматтхам̣ дассетум̣ ‘‘таттха йасма̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха н̃а̄н̣уппа̄дана̄дӣсӯти а̄ди-саддена ка̄йасан̇кха̄рапассамбханапӣтипат̣исам̣ведана̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. кечи панеттха ‘‘сам̣варасама̄да̄на̄нам̣ сан̇гахо’’ти ваданти.

ка̄йасан̇кха̄ранти асса̄сапасса̄сам̣. со хи читтасамут̣т̣ха̄нопи сама̄но караджака̄йапат̣ибаддхавуттита̄йа тена сан̇кхарӣйатӣти ка̄йасан̇кха̄роти вуччати. йо пана ‘‘ка̄йасан̇кха̄ро вачӣсан̇кха̄ро’’ти (ма. ни. 1.102) евама̄гато ка̄йасан̇кха̄ро четана̄лаккхан̣о сатипи два̄рантаруппаттийам̣ йебхуййавуттийа̄ таббахулавуттийа̄ ча ка̄йадва̄рена лаккхито, со идха на̄дхиппето. пассамбхентотиа̄дӣсу паччхимам̣ паччхимам̣ падам̣ пуримасса пуримасса аттхавачанам̣. тасма̄ пассамбханам̣ на̄ма вӯпасаманам̣, тан̃ча татха̄пайоге асати уппаджджана̄рахасса ол̣а̄рикасса ка̄йасан̇кха̄расса пайогасампаттийа̄ ануппа̄дананти дат̣т̣хаббам̣. татра̄ти ‘‘ол̣а̄рикам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пассамбхенто’’ти еттха. апариггахитака̄лети каммат̣т̣ха̄насса ана̄раддхака̄ле, тато ева ка̄йачитта̄нампи апариггахитака̄ле. ‘‘нисӣдати паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа̄’’ти хи имина̄ ка̄йапариггахо, ‘‘паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄’’ти имина̄ читтапариггахо вутто. тенева̄ха – ‘‘ка̄йопи читтампи париггахита̄ хонтӣ’’ти. ка̄йоти караджака̄йо. садаратха̄ти сапарил̣а̄ха̄. са̄ ча несам̣ садаратхата̄ гарубха̄вена вийа ол̣а̄риката̄йа авина̄бха̄винӣти а̄ха ‘‘ол̣а̄рика̄’’ти. балаватара̄ти сабала̄ тхӯла̄. санта̄ хонтӣти читтам̣ та̄ва бахиддха̄ виккхепа̄бха̄вена екаггам̣ хутва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ париггахетва̄ паваттама̄нам̣ сантам̣ хоти вӯпасантам̣, тато ева там̣самут̣т̣ха̄на̄ рӯпадхамма̄ лахумудукамман̃н̃абха̄ваппатта̄, таданугун̣ата̄йа сесам̣ тисантатирӯпанти евам̣ читте ка̄йе ча вӯпасанте паваттама̄не танниссита̄ асса̄сапасса̄са̄ сантасабха̄ва̄ ануккамена сукхумасукхуматарасукхуматама̄ хутва̄ паваттанти. тена вуттам̣ ‘‘йада̄ панасса ка̄йопӣ’’тиа̄ди. пассамбхемӣти пат̣хама̄ваджджана̄. а̄бхуджанам̣ а̄бхого, самма̄ ану ану а̄харан̣ам̣ саманна̄ха̄ро, тасмим̣йева аттхе апара̄парам̣ паваттаа̄ваджджана̄ тассева аттхасса манасикаран̣ам̣ читте т̣хапанам̣ манасика̄ро, вӣмам̣са̄ паччавеккхан̣а̄.

са̄раддхети садаратхе сапарил̣а̄хе. адхиматтанти балавам̣ ол̣а̄рикам̣, лин̇гавипалла̄сена вуттам̣. ка̄йасан̇кха̄ро хи адхиппето. ‘‘адхиматтам̣ хутва̄ паваттатӣ’’ти кирийа̄висесанам̣ ва̄ етам̣. сукхуманти еттха̄пи есева найо. ка̄йамхӣти еттха читте ча̄ти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣.

пат̣хамаджджха̄нато вут̣т̣ха̄йа карийама̄нам̣ дутийаджджха̄насса на̄на̄ваджджанам̣ парикаммам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ вийа дӯрасамусса̄ритапат̣ипаккханти катва̄ там̣самут̣т̣ха̄но ка̄йасан̇кха̄ро пат̣хамаджджха̄не ча дутийаджджха̄нӯпача̄ре ча ол̣а̄рикоти садисо вутто. еса найо сесупача̄радвайепи. атха ва̄ дутийаджджха̄на̄дӣнам̣ адхигама̄йа пат̣ипаджджато дуккха̄пат̣ипада̄дивасена киламато йогино ка̄йакиламатхачиттупагха̄та̄дивасена витакка̄дисан̇кхобхена сапариппхандата̄йа ча читтаппаваттийа̄ дутийаджджха̄на̄диупача̄ресу ка̄йасан̇кха̄расса ол̣а̄риката̄ ведитабба̄. атисукхумоти ан̃н̃аттха лаббхама̄но ка̄йасан̇кха̄ро чатуттхаджджха̄не атиккантасукхумо. сукхумабха̄вописса таттха наттхи куто ол̣а̄риката̄ аппаваттанато. тена̄ха ‘‘аппаваттимева па̄пун̣а̄тӣ’’ти.

ла̄бхисса сато анупуббасама̄паттисама̄паджджанавелам̣ ека̄саненева ва̄ саббесам̣ джха̄на̄нам̣ пат̣ила̄бхам̣ сандха̄йа маджджхимабха̄н̣ака̄ хет̣т̣химахет̣т̣химаджджха̄нато упарӯпариджха̄нӯпача̄репи сукхуматарам̣ иччханти. таттха хи сопача̄ра̄нам̣ джха̄на̄нам̣ упарӯпари висесавантата̄ сантата̄ ча самбхавеййа, ека̄ваджджанӯпача̄рам̣ ва̄ сандха̄йа евам̣ вуттам̣. еван̃хи хет̣т̣ха̄ вуттава̄дена имасса ва̄дасса авиродхо сиддхо бхиннависайатта̄. саббесам̣йева̄ти убхайесампи. йасма̄ те саббепи вуччама̄нена видхина̄ пассаддхимиччхантийева. апариггахитака̄ле паваттака̄йасан̇кха̄ро париггахитака̄ле пат̣иппассамбхатӣти идам̣ садисасанта̄ната̄йа вуттам̣. на хи те ева ол̣а̄рика̄ асса̄са̄дайо сукхума̄ хонти. пассамбхана̄ка̄ро пана тесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттойева.

маха̄бхӯтапариггахе сукхумоти чатудха̄тумукхена випассана̄бхинивесам̣ сандха̄йа вуттам̣. сакаларӯпапариггахе сукхумо бха̄вана̄йа упарӯпари пан̣ӣтабха̄вато. тенева̄ха ‘‘рӯпа̄рӯпапариггахе сукхумо’’ти. лаккхан̣а̄рамман̣икавипассана̄йа̄ти кала̄пасаммасанама̄ха. ниббида̄нупассана̄то пат̣т̣ха̄йа балававипассана̄, тато орам̣ дуббалавипассана̄. пуббе вуттанайена̄ти ‘‘апариггахитака̄ле’’тиа̄дина̄ саматханайе вуттанайена. ‘‘апариггахе паватто ка̄йасан̇кха̄ро маха̄бхӯтапариггахе пат̣иппассамбхатӣ’’тиа̄дина̄ випассана̄найепи пат̣иппассаддхи йоджетабба̄ти вуттам̣ хоти.

асса̄ти имасса ‘‘пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄ра’’нти падасса. чодана̄содхана̄хӣти ануйогапариха̄рехи. еванти ида̄ни вуччама̄на̄ка̄рена. катханти йам̣ идам̣ ‘‘пассамбхайам̣…пе… сиккхатӣ’’ти вуттам̣, там̣ катхам̣ кена пака̄рена ка̄йасан̇кха̄расса пассамбханам̣ йогино ча сиккханам̣ хотӣти катхетука̄мата̄йа пуччхитва̄ ка̄йасан̇кха̄ре сарӯпато ол̣а̄рикасукхумато вӯпасамато ануйогапариха̄рато ча дассетум̣ ‘‘катаме ка̄йасан̇кха̄ра̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха ка̄йика̄ти рӯпака̄йе бхава̄. ка̄йаппат̣ибаддха̄ти ка̄йасанниссита̄. ка̄йе сати хонти, асати на хонти, тато ева те ака̄йасамут̣т̣ха̄на̄пи ка̄йена сан̇кхарӣйантӣти ка̄йасан̇кха̄ра̄. пассамбхентоти ол̣а̄рикол̣а̄рикам̣ пассамбхенто.

сесапададвайам̣ тассева вевачанам̣. ол̣а̄рикан̃хи ка̄йасан̇кха̄рам̣ авӯпасантасабха̄вам̣ саннисӣда̄пенто ‘‘пассамбхенто’’ти вуччати, ануппа̄даниродхам̣ па̄пенто ‘‘ниродхенто’’ти, сут̣т̣ху сантасабха̄вам̣ найанто ‘‘вӯпасаменто’’ти.

йатха̄рӯпехӣти йа̄дисехи. ка̄йасан̇кха̄рехӣти ол̣а̄рикехи ка̄йасан̇кха̄рехи. а̄намана̄ти абхимукхена ка̄йасса намана̄. винамана̄ти висум̣ висум̣ пассато намана̄. саннамана̄ти саббато, сут̣т̣ху ва̄ намана̄. пан̣амана̄ти паччхато намана̄. ин̃джана̄дӣни а̄намана̄дӣнам̣ вевачана̄ни, адхиматта̄ни ва̄ абхимукхачалана̄дӣни а̄намана̄дайо, манда̄ни ин̃джана̄дайо. пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄ранти татха̄рӯпам̣ а̄намана̄дӣнам̣ ка̄ран̣абхӯтам̣ ол̣а̄рикам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пат̣иппассамбхенто. тасмин̃хи пассамбхите а̄намана̄дайопи пассамбхита̄ ева хонти.

сантам̣ сукхуманти йатха̄рӯпехи ка̄йасан̇кха̄рехи ка̄йасса апариппханданахетӯхи а̄намана̄дайо на хонти, татха̄рӯпам̣ даратха̄бха̄вато сантам̣, анол̣а̄риката̄йа сукхумам̣. пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄ранти са̄ман̃н̃ато екам̣ катва̄ вадати. атха ва̄ пуббе ол̣а̄рикол̣а̄рикам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пат̣иппассамбхенто ануккамена ка̄йасса апариппханданахетубхӯте сукхумасукхуматаре уппа̄детва̄ тепи пат̣иппассамбхетва̄ парамасукхумата̄йа кот̣иппаттам̣ йам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пат̣иппассамбхети, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘сантам̣ сукхумам̣ пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄ра’’нти.

итӣтиа̄ди чодакавачанам̣. таттха итӣти пака̄раттхе нипа̄то, кира̄ти аручисӯчане, еван̃чети аттхо. айан̃хеттха адхиппа̄йо ‘‘вуттаппака̄рена йади атисукхумампи ка̄йасан̇кха̄рам̣ пассамбхетӣ’’ти. евам̣ сантети евам̣ сати тайа̄ вутта̄ка̄ре лаббхама̄не. ва̄тӯпаладдхийа̄ти ва̄тасса упаладдхийа̄. ча-саддо самуччайаттхо, асса̄са̄дива̄та̄рамман̣асса читтасса пабха̄вана̄ уппа̄дана̄ паваттана̄ на хоти, те ча тена пассамбхетабба̄ти адхиппа̄йо. асса̄сапасса̄са̄нан̃ча пабха̄вана̄ти ол̣а̄рике асса̄сапасса̄се бха̄вана̄йа пат̣иппассамбхетва̄ сукхума̄нам̣ тесам̣ пабха̄вана̄ ча на хоти убхайесам̣ тесам̣ тена пат̣иппассамбхетаббато. а̄на̄па̄нассатийа̄ти а̄на̄па̄на̄рамман̣а̄йа сатийа̄ ча паваттанам̣ на хоти а̄на̄па̄на̄нам̣ абха̄вато. тато ева там̣сампайуттасса а̄на̄па̄нассатисама̄дхисса ча пабха̄вана̄ уппа̄дана̄пи на хоти. на хи када̄чи а̄рамман̣ена вина̄ са̄рамман̣а̄ дхамма̄ самбхаванти. на ча нам̣ танти еттха нанти нипа̄таматтам̣. там̣ вуттавидха̄нам̣ сама̄паттим̣ пан̣д̣ита̄ пан̃н̃аванто на чева сама̄паджджантипи тато на вут̣т̣хахантипӣти йоджана̄. евам̣ чодако саббена саббам̣ абха̄вӯпанайанам̣ пассамбхананти адхиппа̄йена чодети.

пуна ити кира̄тиа̄ди йатха̄вутта̄йа чодана̄йа виссаджджана̄. таттха кира̄ти йадӣти етасса аттхе нипа̄то. ити кира сиккхати, майа̄ вутта̄ка̄рена йади сиккхатӣти аттхо. евам̣ сантети евам̣ пассамбхане сати. пабха̄вана̄ хотӣти йадипи ол̣а̄рика̄ ка̄йасан̇кха̄ра̄ пат̣иппассамбханти, сукхума̄ пана аттхева̄ти ануккамена парамасукхумабха̄ваппаттасса васена нимиттуппаттийа̄ а̄на̄па̄нассатийа̄ а̄на̄па̄нассатисама̄дхисса ча пабха̄вана̄ иджджхатева̄ти адхиппа̄йо.

йатха̄ катхам̣ вийа̄ти йатха̄вуттавидха̄нам̣ там̣ катхам̣ вийа дат̣т̣хаббам̣, аттхи кин̃чи тадаттхасампат̣ипа̄дане опамманти адхиппа̄йо. ида̄ни опаммам̣ дассетум̣ ‘‘сеййатха̄пӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха сеййатха̄пӣти опамматтхе нипа̄то. кам̣сети кам̣сабха̄джане. нимиттанти нимиттасса, тесам̣ садда̄нам̣ паватта̄ка̄расса̄ти аттхо. са̄миаттхе хи идам̣ упайогавачанам̣. суггахитатта̄ти сут̣т̣ху гахитатта̄. суманасикататта̄ти сут̣т̣ху читте т̣хапитатта̄. сӯпадха̄ритатта̄ти саммадева упадха̄ритатта̄ саллаккхитатта̄. сукхумака̄ садда̄ти анураве а̄ха, йе аппака̄. аппаттхо хи айам̣ ка-саддо. сукхумасадданимитта̄рамман̣ата̄пӣти сукхумо саддова нимиттам̣ сукхумасадданимиттам̣, тада̄рамман̣ата̄йапӣти вуттам̣ хоти. ка̄мам̣ тада̄ сукхума̄пи садда̄ нируддха̄, садданимиттасса пана суггахитатта̄ сукхуматарасадданимитта̄рамман̣абха̄венапи читтам̣ паваттати. а̄дито пат̣т̣ха̄йа хи тасса тасса нируддхасса саддасса нимиттам̣ авиккхиттена читтена упадха̄рентасса ануккамена парийоса̄не атисукхумасадданимиттампи а̄рамман̣ам̣ катва̄ читтам̣ паваттатева. читтам̣ на виккхепам̣ гаччхати тасмим̣ йатха̄упат̣т̣хите нимитте сама̄дха̄насаббха̄вато.

евам̣ сантетиа̄ди вуттассеваттхасса нигаманавасена вуттам̣. таттха йасса суттападасса саддхим̣ чодана̄содхана̄хи аттхо вутто, там̣ уддхаритва̄ ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄на̄ни вибха̄гато дассетум̣ ‘‘пассамбхайа’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄ранти вуттаасса̄сапасса̄са̄ ка̄йоти йоджана̄ ведитабба̄. атха ва̄ пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄ранти еттха асса̄сапасса̄са̄ ка̄йоти еваматтхо дат̣т̣хаббо. маха̄сатипат̣т̣ха̄насутте (дӣ. ни. 2.372 а̄дайо; ма. ни. 1.105 а̄дайо) ка̄йа̄нупассанам̣ катхентена пат̣хамачатуккассева вуттатта̄, а̄на̄па̄нассатисуттепи ‘‘йасмим̣ самайе, бхиккхаве, бхиккху дӣгхам̣ ва̄ ассасанто дӣгхам̣ ассаса̄мӣти паджа̄на̄ти…пе… пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пассасисса̄мӣти сиккхати. ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ, бхиккхаве, тасмим̣ самайе бхиккху вихаратӣ’’ти (ма. ни. 2.149) вуттатта̄ ча ‘‘ка̄йа̄нупассана̄васена вуттасса пат̣хамачатуккасса̄’’ти вуттам̣.

а̄дикаммикасса каммат̣т̣ха̄навасена̄ти саматхакаммат̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа вуттам̣, випассана̄каммат̣т̣ха̄нам̣ пана итарачатуккесупи лаббхатева. еттха̄ти пат̣хамачатукке. саха пат̣исамбхида̄хӣти нидассанаматтаметам̣, пун̃н̃аванта̄нам̣ пана упаниссайасампанна̄нам̣ абхин̃н̃а̄пи сиджджхатийева. чатуббидханти па̄тимоккхасам̣вара̄дивасена чатуббидхам̣. ана̄паджджананти саттаннам̣ а̄паттиккхандха̄нам̣ ан̃н̃атарасса ана̄паджджанам̣. а̄паннавут̣т̣ха̄нанти а̄паннасаппат̣икамма̄паттито йатха̄дхаммам̣ пат̣икаммакаран̣ена вут̣т̣ха̄нам̣, десана̄га̄минито десана̄йа, вут̣т̣ха̄нага̄минито парива̄са̄дивинайакаммакаран̣ена вут̣т̣ха̄нанти вуттам̣ хоти. десана̄йапи хи а̄панна̄паттито вут̣т̣ха̄нам̣ хотӣти са̄пи вут̣т̣ха̄ненева сан̇гахита̄. килесехи ча аппат̣ипӣл̣ананти кодхо упана̄хо маккхо пала̄со исса̄ маччхарийам̣ ма̄йа̄ са̄т̣хеййам̣ тхамбхо са̄рамбхо ма̄но атима̄но мадо пама̄доти евама̄дӣхи па̄падхаммехи аппат̣ипӣл̣анам̣, тесам̣ ануппа̄дананти вуттам̣ хоти.

йамидам̣ а̄бхисама̄ча̄рикасӣлам̣ вуччатӣти самбандхо. двеасӣти кхандхакаватта̄ни чуддасавидхам̣ маха̄ваттанти еттха маха̄ваттам̣ на̄ма ваттаккхандхаке вутта̄ни а̄гантукаваттам̣ а̄ва̄сикагамикаанумоданабхаттаггапин̣д̣ача̄рикаа̄ран̃н̃икасена̄санаджанта̄гхараваччакут̣иупаджджха̄йасаддхивиха̄рикаа̄чарийаантева̄сикаваттанти чуддаса ватта̄ни. тато ан̃н̃а̄ни пана када̄чи таджджанӣйакаммаката̄дика̄лейева чаритабба̄ни два̄сӣти кхандхакаватта̄ни, на сабба̄су аваттха̄су чаритабба̄ни, тасма̄ маха̄ваттесу аган̣ита̄ни. таттха ‘‘па̄рива̄сика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ваттам̣ пан̃н̃апесса̄мӣ’’ти а̄рабхитва̄ ‘‘на упасампа̄детаббам̣…пе… на чхама̄йам̣ чан̇каманте чан̇каме чан̇камитабба’’нти (чӯл̣ава. 76) вуттаватта̄ни чхасат̣т̣хи, тато парам̣ ‘‘на, бхиккхаве, па̄рива̄сикена бхиккхуна̄ па̄рива̄сикавуд̣д̣хатарена бхиккхуна̄ саддхим̣ мӯла̄йапат̣икассана̄рахена, ма̄натта̄рахена, ма̄наттача̄рикена, аббха̄на̄рахена бхиккхуна̄ саддхим̣ екаччханне а̄ва̄се ваттхабба’’нтиа̄дина̄ (чӯл̣ава. 82) вутта̄ни пакататте чаритаббехи анан̃н̃атта̄ висум̣ та̄ни аган̣етва̄ па̄рива̄сикавуд̣д̣хатара̄дӣсу пуггалантаресу чаритаббатта̄ тесам̣ васена сампин̣д̣етва̄ екекам̣ катва̄ ган̣ита̄ни пан̃ча̄ти екасаттати ватта̄ни, уккхепанӣйакаммакатаваттесу ваттапан̃н̃а̄панавасена вуттам̣ ‘‘на пакататтасса бхиккхуно абхива̄данам̣…пе… наха̄не пит̣т̣хипарикаммам̣ са̄дитабба’’нти (чӯл̣ава. 51) идам̣ абхива̄дана̄дӣнам̣ аса̄дийанам̣ екам̣, ‘‘на пакататто бхиккху сӣлавипаттийа̄ ануддхам̣сетаббо’’тиа̄дӣни (чӯл̣ава. 51) ча даса̄ти евамета̄ни два̄сӣти. етесвева пана ка̄ничи таджджанӣйакамма̄диватта̄ни ка̄ничи па̄рива̄сика̄диватта̄нӣти аггахитаггахан̣ена два̄сӣти ева. ан̃н̃аттха пана ат̣т̣хакатха̄падесе аппакам̣ ӯнамадхикам̣ ва̄ ган̣анӯпагам̣ на хотӣти асӣти кхандхакаватта̄нӣти вуччати. а̄бхисама̄ча̄рикасӣланти еттха абхисама̄ча̄роти уттамасама̄ча̄ро, абхисама̄ча̄рова а̄бхисама̄ча̄рикам̣, абхисама̄ча̄рам̣ ва̄ а̄раббха пан̃н̃аттам̣ а̄бхисама̄ча̄рикам̣, тадева сӣланти а̄бхисама̄ча̄рикасӣлам̣. кхандхакаваттапарийа̄паннасса сӣлассетам̣ адхивачанам̣. ахам̣ сӣлам̣ раккха̄ми, ким̣ а̄бхисама̄ча̄рикена̄тиа̄дӣсу сӣланти убхатовибхан̇гапарийа̄паннамева гахетаббам̣ кхандхакаваттапарийа̄паннасса а̄бхисама̄ча̄рикаггахан̣ена гахитатта̄. парипӯрети парипун̣н̣е, парипӯритети ва̄ аттхо.

татоти йатха̄вуттасӣлависодханато парам̣. а̄ва̄соти а̄ва̄сапалибодхо. кулантиа̄дӣсупи есева найо. таттха (висуддхи. 1.41) а̄ва̄соти екопи оварако вуччати екампи паривен̣ам̣ сакалопи сан̇гха̄ра̄мо. сва̄йам̣ на саббассева палибодхо хоти, йо панеттха навакамма̄диуссуккам̣ ва̄ а̄паджджати, бахубхан̣д̣асанничайо ва̄ хоти, йена кеначи ва̄ ка̄ран̣ена апеккхава̄ пат̣ибаддхачитто, тассева палибодхо хоти, на итарасса.

куланти н̃а̄тикулам̣ ва̄ упат̣т̣ха̄какулам̣ ва̄. екаччасса хи упат̣т̣ха̄какулампи ‘‘сукхите сукхито’’тиа̄дина̄ найена сам̣сат̣т̣хасса вихарато палибодхо хоти, со кулама̄нусакехи вина̄ дхаммассавана̄йа са̄мантавиха̄рампи на гаччхати. екаччасса ма̄та̄питаропи палибодха̄ на хонти коран̣д̣акавиха̄рава̄ситтхерасса бха̄гинеййадахарабхиккхуно вийа.

ла̄бхоти чатта̄ро паччайа̄. те катхам̣ палибодха̄ хонти? пун̃н̃авантасса хи бхиккхуно гатагатат̣т̣ха̄не манусса̄ маха̄парива̄ре паччайе денти, со тесам̣ анумоденто дхаммам̣ десенто саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ ока̄сам̣ на лабхати, арун̣уггаманато йа̄ва пат̣хамайа̄мо, та̄ва мануссасам̣сагго на упаччхиджджати, пуна балавапаччӯсейева ба̄хулликапин̣д̣апа̄тика̄ а̄гантва̄ ‘‘бханте, асуко упат̣т̣ха̄ко упа̄сако упа̄сика̄ амаччо амаччадхӣта̄ тумха̄кам̣ дассанака̄ма̄’’ти ваданти, со ‘‘ган̣ха̄вусо паттачӣвара’’нти гаманасаджджова хоти ниччабйа̄ват̣о, тассева те паччайа̄ палибодха̄ хонти. тена ган̣ам̣ паха̄йа йаттха нам̣ на джа̄нанти, таттха екакена чаритаббам̣. евам̣ со палибодхо упаччхиджджати.

ган̣оти суттантикаган̣о ва̄ а̄бхидхаммикаган̣о ва̄. йо тасса уддесам̣ ва̄ парипуччхам̣ ва̄ денто саман̣адхаммасса ока̄сам̣ на лабхати, тасса ган̣о палибодхо хоти. тена со евам̣ упаччхиндитаббо – саче тесам̣ бхиккхӯнам̣ баху катам̣ хоти, аппам̣ авасит̣т̣хам̣, там̣ нит̣т̣хапетва̄ аран̃н̃ам̣ пависитаббам̣. саче аппам̣ катам̣, баху авасит̣т̣хам̣, йоджанато парам̣ агантва̄ антойоджанапариччхеде ан̃н̃ам̣ ган̣ава̄чакам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘име а̄йасма̄ уддеса̄дӣхи сан̇ган̣хатӯ’’ти ваттаббам̣. евампи алабхама̄нена ‘‘майхам̣, а̄вусо, екам̣ киччам̣ аттхи, тумхе йатха̄пха̄сукат̣т̣ха̄на̄ни гаччхатха̄’’ти ган̣ам̣ паха̄йа аттано каммам̣ ка̄таббам̣.

каммена̄ти каммапалибодхена. ‘‘камман̃ча пан̃чама’’нтипи па̄т̣хо. таттха камманти навакаммам̣. там̣ каронтена вад̣д̣хакӣа̄дӣхи ладдха̄ладдхам̣ джа̄нитаббам̣, ката̄кате уссуккам̣ а̄паджджитаббанти саббатха̄пи палибодхо хоти. сопи евам̣ упаччхиндитаббо – саче аппам̣ авасит̣т̣хам̣ хоти, нит̣т̣хапетаббам̣. саче баху, сан̇гхикам̣ че, навакаммам̣ сан̇гхасса ва̄ бха̄раха̄ракабхиккхӯнам̣ ва̄ ниййа̄тетаббам̣. аттано сантакам̣ че, аттано бха̄раха̄рака̄нам̣ ниййа̄тетаббам̣. та̄дисам̣ алабхантена сан̇гхасса париччаджитва̄ гантаббам̣.

аддха̄нанти маггагаманам̣. йасса хи каттхачи паббаджджа̄пеккхо ва̄ хоти, паччайаджа̄там̣ ва̄ кин̃чи ладдхаббам̣ хоти. саче там̣ алабханто на саккоти адхива̄сетум̣, аран̃н̃ам̣ пависитва̄ саман̣адхаммам̣ каронтассапи гамикачиттам̣ на̄ма дуппат̣ивинодайам̣ хоти, тасма̄ гантва̄ там̣ киччам̣ тӣретва̄ва саман̣адхамме уссуккам̣ ка̄таббам̣.

н̃а̄тӣти виха̄ре а̄чарийупаджджха̄йасаддхивиха̄рикаантева̄сикасама̄нупаджджха̄йакасама̄на̄чарийака̄, гхаре ма̄та̄ пита̄ бха̄та̄ти евама̄дика̄. те гила̄на̄ имасса палибодха̄ хонти. тасма̄ со палибодхо те упат̣т̣хахитва̄ тесам̣ па̄катикакаран̣ена упаччхиндитаббо. таттха упаджджха̄йо та̄ва гила̄но саче лахум̣ на вут̣т̣ха̄ти, йа̄ваджӣвам̣ пат̣иджаггитаббо, татха̄ паббаджджа̄чарийо упасампада̄чарийо саддхивиха̄рико упасампа̄дитапабба̄джитаантева̄сикасама̄нупаджджха̄йака̄ ча. ниссайа̄чарийауддеса̄чарийаниссайантева̄сикауддесантева̄сикасама̄на̄чарийака̄ пана йа̄ва ниссайауддеса̄ анупаччхинна̄, та̄ва пат̣иджаггитабба̄. пахонтена тато уддхампи пат̣иджаггитабба̄ ева. ма̄та̄питӯсу упаджджха̄йе вийа пат̣иджаггитаббам̣. сачепи хи те радждже т̣хита̄ хонти, путтато ча упат̣т̣ха̄нам̣ пачча̄сӣсанти, ка̄таббамева. атха тесам̣ бхесаджджам̣ наттхи, аттано сантакам̣ да̄таббам̣. асати, бхиккха̄чарийа̄йа парийеситва̄пи да̄таббамева. бха̄тубхагинӣнам̣ пана тесам̣ сантакамева йоджетва̄ да̄таббам̣. саче наттхи, аттано сантакам̣ та̄вака̄ликам̣ датва̄ паччха̄ лабхантена ган̣хитаббам̣, алабхантена на чодетабба̄. ан̃н̃а̄такасса бхагинийа̄ са̄микасса бхесаджджам̣ нева ка̄тум̣, на да̄тум̣ ват̣т̣ати, ‘‘туйхам̣ са̄микасса дехӣ’’ти ватва̄ пана бхагинийа̄ да̄таббам̣. бха̄ту джа̄йа̄йапи есева найо, тесам̣ пана путта̄ имасса н̃а̄така̄йева̄ти тесам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати.

а̄ба̄дхоти йо кочи рого. со ба̄дхайама̄но палибодхо хоти, тасма̄ бхесаджджакаран̣ена упаччхиндитаббо. саче пана катипа̄хам̣ бхесаджджам̣ каронтассапи на вӯпасаммати, ‘‘на̄хам̣ туйхам̣ да̄со, на бхатако, там̣йевамхи посенто анаматагге сам̣са̄рават̣т̣е дуккхаппатто’’ти аттабха̄вам̣ гарахитва̄ саман̣адхаммо ка̄таббо.

гантхоти парийаттипарихаран̣ам̣. там̣ саджджха̄йа̄дӣхи ниччабйа̄ват̣ассева палибодхо хоти, на итарасса.

иддхийа̄ти иддхипалибодхена. ‘‘иддхӣти те даса̄’’типи па̄т̣хо. таттха иддхӣти потхуджджаника̄ иддхи. са̄ хи утта̄насеййакада̄рако вийа тарун̣асассам̣ вийа ча дуппариха̄ра̄ хоти, аппаматтакена ча бхиджджати. са̄ пана випассана̄йа палибодхо хоти, на сама̄дхисса сама̄дхим̣ патва̄ паттаббато, тасма̄ випассана̄ттхикена иддхипалибодхо упаччхиндитаббо, итарена авасеса̄ти. каммат̣т̣ха̄набха̄ванам̣ парибундхети упародхети паваттитум̣ на детӣти палибодхо, ра-ка̄расса ла-ка̄рам̣ катва̄ вутто, парипантхоти аттхо. упаччхиндитабботи сама̄панена сан̇гахан̣ена упарундхитаббо, апалибодхо ка̄табботи аттхо.

каммат̣т̣ха̄не нийутто каммат̣т̣ха̄нико, бха̄ванамануйун̃джанто. тена каммат̣т̣ха̄никена. париччхиндитва̄ти ‘‘имасмим̣ виха̄ре саббепи бхиккхӯ’’ти евам̣ париччхиндитва̄. сахава̄сӣнанти сахава̄сӣнам̣ бхиккхӯнам̣. мудучиттатам̣ джанетӣти аттани мудучиттатам̣ уппа̄дети. айан̃ча сахава̄сӣнам̣ читтамаддаваджанана̄диаттхо ‘‘манусса̄нам̣ пийо хотӣ’’тиа̄динайаппаваттена метта̄нисам̣сасуттена (а. ни. 8.1) дӣпетаббо.

анолӣнавуттико хотӣти самма̄пат̣ипаттийам̣ олӣнавуттико хӣнавӣрийо на хоти, а̄раддхавӣрийо хотӣти аттхо. диббесупи а̄рамман̣есу, пагева итаресӯти адхиппа̄йо. саббаттха̄ти саббасмим̣ саман̣акаран̣ӣйе, саббасмим̣ ва̄ каммат̣т̣ха̄на̄нуйоге. аттхайитаббанти пубба̄севанавасена аттхайитаббам̣. йогасса бха̄вана̄йа ануйун̃джанам̣ йога̄нуйого, тадева каран̣ӣйат̣т̣хена каммам̣, тасса йога̄нуйогакаммасса. падат̣т̣ха̄натта̄ти ниппхаттихетутта̄.

ода̄такасин̣е а̄локакасин̣ам̣, касин̣уггха̄т̣има̄ка̄сакасин̣е париччхинна̄ка̄сакасин̣ан̃ча антогадхам̣ катва̄ па̄л̣ийам̣ патхавӣкасин̣а̄дӣнам̣ рӯпаджджха̄на̄рамман̣а̄нам̣ ат̣т̣ханнам̣йева касин̣а̄нам̣ сарӯпато вуттатта̄ а̄ка̄сакасин̣ам̣ а̄локакасин̣ан̃ча ваджджетва̄ ‘‘ат̣т̣хатим̣са̄рамман̣есӯ’’ти па̄л̣ийам̣ а̄гатанайенева вуттам̣. ат̣т̣хакатха̄найена пана а̄ка̄сакасин̣е а̄локакасин̣е ча висум̣ гахите чатта̄лӣсам̣йева каммат̣т̣ха̄на̄ни. татрима̄ни чатта̄лӣса каммат̣т̣ха̄на̄ни – даса касин̣а̄, даса асубха̄, даса ануссатийо, чатта̄ро брахмавиха̄ра̄, чатта̄ро а̄руппа̄, ека̄ сан̃н̃а̄, екам̣ ваваттха̄нанти. таттха патхавӣкасин̣ам̣ а̄покасин̣ам̣ теджокасин̣ам̣ ва̄йокасин̣ам̣ нӣлакасин̣ам̣ пӣтакасин̣ам̣ лохитакасин̣ам̣ ода̄такасин̣ам̣ а̄локакасин̣ам̣ париччхинна̄ка̄сакасин̣анти име даса касин̣а̄. уддхума̄такам̣ винӣлакам̣ випуббакам̣ виччхиддакам̣ виккха̄йитакам̣ виккхиттакам̣ хатавиккхиттакам̣ лохитакам̣ пул̣авакам̣ ат̣т̣хиканти име даса асубха̄. буддха̄нуссати дхамма сан̇гха сӣла ча̄га девата̄нуссати маран̣ассати ка̄йагата̄сати а̄на̄па̄нассати упасама̄нуссатӣти има̄ даса ануссатийо. метта̄ карун̣а̄ мудита̄ упеккха̄ти име чатта̄ро брахмавиха̄ра̄. а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатананти име чатта̄ро а̄руппа̄. а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃а̄ ека̄ сан̃н̃а̄. чатудха̄туваваттха̄нам̣ екам̣ ваваттха̄нанти.

йам̣ йасса чарита̄нукӯланти еттха ра̄гачаритасса та̄ва даса асубха̄ ка̄йагата̄сатӣти ека̄даса каммат̣т̣ха̄на̄ни анукӯла̄ни, досачаритасса чатта̄ро брахмавиха̄ра̄ чатта̄ри ван̣н̣акасин̣а̄нӣти ат̣т̣ха, мохачаритасса ча витаккачаритасса ча екам̣ а̄на̄па̄нассатикаммат̣т̣ха̄намева, саддха̄чаритасса пурима̄ чха ануссатийо, буддхичаритасса маран̣ассати упасама̄нуссати чатудха̄туваваттха̄нам̣ а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃а̄ти чатта̄ри, сесакасин̣а̄ни чатта̄ро ча а̄руппа̄ саббачарита̄нам̣ анукӯла̄ни. касин̣есу ча йам̣ кин̃чи париттам̣ витаккачаритасса, аппама̄н̣ам̣ мохачаритасса анукӯланти ведитаббам̣. йатха̄вуттенева найена̄ти ‘‘йога̄нуйогакаммасса падат̣т̣ха̄натта̄’’ти имаматтхам̣ атидисати.

йам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетука̄мо хоти, тассева васена чатуккапан̃чакаджджха̄на̄ни ниббаттетва̄ джха̄нападат̣т̣ха̄нам̣ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ а̄саваккхайаппаттасса кхӣн̣а̄савасса сантике гахетаббанти а̄ха – ‘‘имина̄ва каммат̣т̣ха̄нена…пе… уггахетабба’’нти. араханта̄дайо хӣтиа̄ди екаччакхӣн̣а̄савато бахуссутова каммат̣т̣ха̄нада̄не сеййоти дассанаттхам̣ а̄раддхам̣. маха̄хаттхипатхам̣ нӣхаранто вийа̄ти каммат̣т̣ха̄напатхавим̣ маха̄хаттхипатхам̣ катва̄ дассенто вийа. саппа̄йа̄саппа̄йам̣ париччхиндитва̄ти йасса каммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхати, тасса упака̄ра̄нупака̄рам̣ йуттимагганена париччхиндитва̄.

ида̄ни каммат̣т̣ха̄нада̄йакасса сантикам̣ гаччхантена дхотамаккхитехи па̄дехи упа̄хана̄ а̄рухитва̄ чхаттам̣ гахетва̄ телана̄л̣имадхупха̄н̣ита̄дӣни га̄ха̄петва̄ антева̄сикапаривутена на гантаббам̣, гамикаваттам̣ пана пӯретва̄ аттано паттачӣварам̣ сайамева гахетва̄ антара̄магге йам̣ йам̣ виха̄рам̣ пависати, саббаттха павит̣т̣хака̄ле а̄гантукаваттам̣, никкхаманака̄ле гамикаваттанти йатха̄рахам̣ там̣ там̣ ваттам̣ пӯрентена саллахукапариккха̄рена парамасаллекхавуттина̄ хутва̄ гантаббанти имаматтхам̣ сан̇кхипитва̄ дассенто ‘‘саллахукавуттина̄ винайа̄ча̄расампаннена̄’’ти а̄ха. евам̣ пана гантва̄ там̣ виха̄рам̣ пависантена антара̄йева дантакат̣т̣хам̣ каппийам̣ ка̄ра̄петва̄ гахетва̄ пависитаббам̣, на ча мухуттам̣ виссамитва̄ па̄дадхованамаккхана̄дӣни катва̄ а̄чарийасса сантикам̣ гамисса̄мӣти ан̃н̃ам̣ паривен̣ам̣ пависитаббам̣. касма̄? саче хисса татра а̄чарийасса висабха̄га̄ бхиккхӯ бхавеййум̣, там̣ те а̄гаманака̄ран̣ам̣ пуччхитва̄ а̄чарийасса аван̣н̣ам̣ пака̄сетва̄ ‘‘нат̣т̣хоси, саче тасса сантикам̣ а̄гато’’ти виппат̣иса̄рам̣ уппа̄деййум̣, йена татова пат̣иниваттеййа, тасма̄ а̄чарийасса васанат̣т̣ха̄нам̣ пуччхитва̄ уджукам̣ таттхева гантаббам̣.

вуттаппака̄рама̄чарийанти –

‘‘пийо гару бха̄ванӣйо, ватта̄ ча вачанаккхамо;

гамбхӣран̃ча катхам̣ катта̄, но чат̣т̣ха̄не нийоджако’’ти. (а. ни. 7.37; нетти. 113) –

евама̄дина̄ вуттаппака̄рам̣ саддха̄дигун̣асаманна̄гатам̣ екантахитесим̣ вуд̣д̣хипаккхе т̣хитам̣ калйа̄н̣амиттам̣ а̄чарийам̣. ваттапат̣ипаттийа̄ а̄ра̄дхитачиттасса̄ти еттха саче а̄чарийо дахаратаро хоти, паттачӣварапат̣иггахан̣а̄дӣни на са̄дитабба̄ни. саче вуд̣д̣хатаро, гантва̄ а̄чарийам̣ вандитва̄ т̣ха̄таббам̣. ‘‘никкхипа̄вусо, паттачӣвара’’нти вуттена никкхипитаббам̣. ‘‘па̄нӣйам̣ пива̄’’ти вуттена саче иччхати, па̄таббам̣. ‘‘па̄де дхова̄’’ти вуттена на та̄ва дховитабба̄. саче хи а̄чарийена а̄бхатамудакам̣ бхавеййа, на са̄руппам̣ сийа̄. ‘‘дхова̄вусо, на майа̄ а̄бхатам̣, ан̃н̃ехи а̄бхата’’нти вуттена пана йаттха а̄чарийо на пассати, еварӯпе пат̣иччханне ва̄ ока̄се аббхока̄савиха̄рассапи ва̄ екаманте нисӣдитва̄ па̄да̄ дховитабба̄. саче а̄чарийо телана̄л̣им̣ а̄харати, ут̣т̣хахитва̄ убхохи хаттхехи саккаччам̣ гахетабба̄. саче хи на ган̣хеййа, ‘‘айам̣ бхиккху ито ева пат̣т̣ха̄йа самбхогам̣ копетӣ’’ти а̄чарийасса ан̃н̃атхаттам̣ бхавеййа. гахетва̄ пана на а̄дитова па̄да̄ маккхетабба̄. саче хи там̣ а̄чарийасса гаттаббхан̃джанателам̣ бхавеййа, на са̄руппам̣ сийа̄, тасма̄ пат̣хамам̣ сӣсам̣ маккхетва̄ кхандха̄дӣни маккхетабба̄ни. ‘‘саббапа̄риха̄рийателамидам̣, а̄вусо, па̄депи маккхехӣ’’ти вуттена пана па̄де маккхетва̄ ‘‘имам̣ телана̄л̣им̣ т̣хапеми, бханте’’ти ватва̄ а̄чарийе ган̣ханте да̄табба̄.

гатадивасато пат̣т̣ха̄йа ‘‘каммат̣т̣ха̄нам̣ ме, бханте, катхетха’’иччевам̣ на ваттаббам̣. дутийадивасато пана пат̣т̣ха̄йа саче а̄чарийасса пакатиупат̣т̣ха̄ко аттхи, там̣ йа̄читва̄ ваттам̣ ка̄таббам̣. саче йа̄читопи на дети, ока̄се ладдхейева ка̄таббам̣. каронтена ча кхуддакамаджджхимамаханта̄ни тӣн̣и дантакат̣т̣ха̄ни упана̄метабба̄ни. сӣтам̣ ун̣ханти дувидхам̣ мукхадхованудакан̃ча нха̄нодакан̃ча пат̣ийа̄детаббам̣. тато йам̣ а̄чарийо тӣн̣и диваса̄ни парибхун̃джати, та̄дисамева ниччам̣ упат̣т̣ха̄петаббам̣, нийамам̣ акатва̄ йам̣ ва̄ там̣ ва̄ парибхун̃джантасса йатха̄ладдхам̣ упана̄метаббам̣. ким̣ бахуна̄ вуттена, йам̣ там̣ бхагавата̄ ‘‘антева̄сикена, бхиккхаве, а̄чарийамхи самма̄ ваттитаббам̣. татра̄йам̣ самма̄ваттана̄ – ка̄лассева вут̣т̣ха̄йа упа̄хана̄ омун̃читва̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ дантакат̣т̣хам̣ да̄таббам̣, мукходакам̣ да̄таббам̣, а̄санам̣ пан̃н̃апетаббам̣. саче йа̄гу хоти, бха̄джанам̣ дховитва̄ йа̄гу упана̄метабба̄’’тиа̄дикам̣ (маха̄ва. 66) кхандхаке ваттам̣ пан̃н̃аттам̣, там̣ саббампи ка̄таббам̣. ити имина̄ йатха̄вуттена найена пат̣ипаджджанто ваттапат̣ипаттийа̄ читтам̣ а̄ра̄дхетӣти дат̣т̣хаббам̣.

пан̃часандхиканти пан̃чапаббам̣, пан̃чабха̄ганти аттхо. каммат̣т̣ха̄насса угган̣хананти каммат̣т̣ха̄нагантхасса угган̣ханам̣, тадаттхапарипуччха̄ каммат̣т̣ха̄насса парипуччхана̄. атха ва̄ гантхато аттхато ча каммат̣т̣ха̄насса угган̣ханам̣ уггахо, таттха сам̣сайапарипуччхана̄ парипуччха̄. каммат̣т̣ха̄насса упат̣т̣ха̄нанти нимиттупат̣т̣ха̄нам̣, евам̣ бха̄ванамануйун̃джантасса ‘‘евамидам̣ нимиттам̣ упат̣т̣ха̄тӣ’’ти упадха̄ран̣ам̣, татха̄ каммат̣т̣ха̄наппана̄ ‘‘евам̣ джха̄намаппетӣ’’ти. каммат̣т̣ха̄насса лаккхан̣анти ган̣ана̄нубандхана̄пхусана̄нам̣ васена бха̄ванам̣ уссукка̄петва̄ т̣хапана̄йа сампатти, тато парампи ва̄ саллаккхан̣а̄дивасена маттхакаппаттӣти каммат̣т̣ха̄насабха̄васса саллаккхан̣ам̣. тена̄ха – ‘‘каммат̣т̣ха̄насабха̄вупадха̄ран̣анти вуттам̣ хотӣ’’ти.

аттана̄пи на киламати одхисо каммат̣т̣ха̄насса угган̣ханато, тато ева а̄чарийампи на вихет̣хети дхамма̄дхикаран̣ампи бха̄вана̄йа маттхакам̣ па̄панато. тасма̄ти там̣нимиттам̣ аттаноакиламанаа̄чарийа̄вихет̣ханахету. тхоканти тхокам̣ тхокам̣. таттха̄ти йаттха а̄чарийо васати, таттха. саппа̄йам̣ хотӣти а̄ва̄сасаппа̄йа̄дила̄бхена манасика̄рапха̄сута̄ бха̄вана̄нукӯлата̄ хоти. йоджанапараманти имина̄ га̄вутаад̣д̣хайоджана̄нипи сан̇ган̣ха̄ти. йасма̄ пана мандапан̃н̃о га̄вуте ад̣д̣хайоджане йоджанаматте ва̄ васанто каммат̣т̣ха̄насса кисмин̃чидева т̣ха̄не сандехе ва̄ сатисаммосе ва̄ джа̄те ка̄лассева виха̄ре ваттам̣ катва̄ антара̄магге пин̣д̣а̄йа чаритва̄ бхаттакиччапарийоса̄нейева а̄чарийасса васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ там̣ дивасам̣ а̄чарийасса сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ содхетва̄ дутийадивасе а̄чарийам̣ вандитва̄ никкхамитва̄ антара̄магге пин̣д̣а̄йа чаритва̄ акиламантойева аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ а̄гантум̣ саккхиссати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘мандапан̃н̃о йоджанапарамам̣ гантва̄’’ти. саче тиккхапан̃н̃о йоджанапараме пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣ на лабхати, тена каммат̣т̣ха̄не саббам̣ ган̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ чхиндитва̄ висуддхам̣ а̄ваджджанапат̣ибаддхам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ йоджанапарамато дӯрампи гантум̣ ват̣т̣атӣти а̄ха ‘‘тиккхапан̃н̃о дӯрампи гантва̄’’ти.

ат̣т̣ха̄расасена̄санадосавиваджджитанти махаттам̣, наваттам̣, джин̣н̣аттам̣, пантханисситаттам̣, сон̣д̣ӣ, пан̣н̣ам̣, пуппхам̣, пхалам̣, паттханӣйата̄, нагарасаннисситата̄, да̄русаннисситата̄, кхеттасаннисситата̄, висабха̄га̄нам̣ пуггала̄нам̣ аттхита̄, пат̣т̣анасаннисситата̄, паччантасаннисситата̄, раджджасӣмасаннисситата̄, асаппа̄йата̄, калйа̄н̣амитта̄нам̣ ала̄бхоти имехи ат̣т̣ха̄расахи сена̄санадосехи виваджджитам̣. имесан̃хи ат̣т̣ха̄расаннам̣ доса̄нам̣ ан̃н̃атарена саманна̄гатам̣ сена̄санам̣ бха̄вана̄йа ананурӯпам̣.

касма̄? маха̄виха̄ре (висуддхи. 1.52) та̄ва бахӯ на̄на̄чханда̄ саннипатанти, те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пат̣ивируддхата̄йа ваттам̣ на каронти, бодхийан̇ган̣а̄дӣни асаммат̣т̣ха̄нева хонти, анупат̣т̣ха̄питам̣ па̄нӣйам̣ парибходжанӣйам̣. татра̄йам̣ ‘‘гочарага̄ме пин̣д̣а̄йа чарисса̄мӣ’’ти паттачӣварама̄да̄йа никкхантопи саче пассати ваттам̣ акатам̣, па̄нӣйагхат̣ам̣ ва̄ риттам̣, атха̄нена ваттам̣ ка̄таббам̣ хоти, па̄нӣйам̣ упат̣т̣ха̄петаббам̣, акаронто ваттабхеде дуккат̣ам̣ а̄паджджати. каронтасса ка̄ло атиккамати, атидива̄ павит̣т̣хо нит̣т̣хита̄йа бхиккха̄йа кин̃чи на лабхати. пат̣исалла̄нагатопи са̄ман̣ерадахарабхиккхӯнам̣ учча̄саддена сан̇гхакаммехи ча виккхипати. йаттха пана саббам̣ ваттам̣ катамева хоти, авасеса̄пи ча гхат̣т̣ана̄ наттхи, еварӯпе маха̄виха̄репи виха̄таббам̣.

нававиха̄ре баху навакаммам̣ хоти, акаронтам̣ уджджха̄йанти. йаттха пана бхиккхӯ евам̣ ваданти ‘‘а̄йасма̄ йатха̄сукхам̣ саман̣адхаммам̣ кароту, майам̣ навакаммам̣ карисса̄ма̄’’ти, еварӯпе виха̄таббам̣.

джин̣н̣авиха̄ре пана баху пат̣иджаггитаббам̣ хоти, антамасо аттано сена̄санаматтампи аппат̣иджаггантам̣ уджджха̄йанти, пат̣иджаггантасса каммат̣т̣ха̄нам̣ париха̄йати.

пантханиссите маха̄патхавиха̄ре раттиндивам̣ а̄гантука̄ саннипатанти. вика̄ле а̄гата̄нам̣ аттано сена̄санам̣ датва̄ руккхамӯле ва̄ па̄са̄н̣апит̣т̣хе ва̄ васитаббам̣ хоти, пунадивасепи евамева̄ти каммат̣т̣ха̄насса ока̄со на хоти. йаттха пана еварӯпо а̄гантукасамба̄дхо на хоти, таттха виха̄таббам̣.

сон̣д̣ӣ на̄ма па̄са̄н̣апоккхаран̣ӣ хоти. таттха па̄нӣйаттхам̣ маха̄джано самосарати, нагарава̄сӣнам̣ ра̄джакулӯпакаттхера̄нам̣ антева̄сика̄ раджанакамматтха̄йа а̄гаччханти, тесам̣ бха̄джанада̄рудон̣ика̄дӣни пуччханта̄нам̣ ‘‘асуке ча асуке ча т̣ха̄не’’ти дассетабба̄ни хонти. евам̣ саббака̄лампи ниччабйа̄ват̣о хоти.

йаттха на̄на̄видхам̣ са̄капан̣н̣ам̣ хоти, таттхасса каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ дива̄виха̄рам̣ нисиннассапи сантике са̄каха̄рика̄ га̄йама̄на̄ пан̣н̣ам̣ уччинантийо висабха̄гасаддасан̇гхат̣т̣анена каммат̣т̣ха̄нантара̄йам̣ каронти.

йаттха пана на̄на̄видха̄ ма̄ла̄гаччха̄ супуппхита̄ хонти, татра̄пи та̄дисойева упаддаво.

йаттха на̄на̄видхам̣ амбаджамбупанаса̄дипхалам̣ хоти, таттха пхалаттхика̄ а̄гантва̄ йа̄чанти, адентасса куджджханти, балакка̄рена ва̄ ган̣ханти, са̄йанхасамайе виха̄рамаджджхе чан̇камантена те дисва̄ ‘‘ким̣ упа̄сака̄ евам̣ каротха̄’’ти вутта̄ йатха̄ручи аккосанти, ава̄са̄йаписса параккаманти.

паттханӣйе пана локасаммате даккхин̣агирихаттхикуччхичетийагиричитталапаббатасадисе виха̄ре вихарантам̣ ‘‘айам̣ араха̄’’ти самбха̄ветва̄ вандитука̄ма̄ манусса̄ саманта̄ осаранти, тенасса на пха̄су хоти. йасса пана там̣ саппа̄йам̣ хоти, тена дива̄ ан̃н̃аттха гантва̄ раттим̣ васитаббам̣.

нагарасанниссите висабха̄га̄рамман̣а̄ни а̄па̄тхама̄гаччханти, кумбхада̄сийопи гхат̣ехи нигхам̣сантийо гаччханти, оккамитва̄ маггам̣ на денти, иссараманусса̄пи виха̄рамаджджхе са̄н̣им̣ париккхипитва̄ нисӣданти.

да̄русанниссайе пана йаттха кат̣т̣ха̄ни ча даббупакаран̣аруккха̄ ча санти, таттха кат̣т̣хаха̄рика̄ пуббе вуттаса̄капуппхаха̄рика̄ вийа апха̄сукам̣ каронти. виха̄ре руккха̄ санти, те ‘‘чхиндитва̄ гхара̄ни карисса̄ма̄’’ти манусса̄ а̄гантва̄ чхинданти. саче са̄йанхасамайе падха̄нагхара̄ никкхамитва̄ виха̄рамаджджхе чан̇каманто те дисва̄ ‘‘ким̣ упа̄сака̄ евам̣ каротха̄’’ти вадати, йатха̄ручи аккосанти, ава̄са̄йаписса параккаманти.

йо пана кхеттасанниссито хоти саманта̄ кхеттехи парива̄рито, таттха манусса̄ виха̄рамаджджхейева кхалам̣ катва̄ дхан̃н̃ам̣ мадданти, памукхесу сайанти, ан̃н̃ампи бахум̣ апха̄сум̣ каронти. йатрапи маха̄сан̇гхабхого хоти, а̄ра̄микакула̄нам̣ га̄во рундханти, удакава̄рам̣ пат̣иседхенти, манусса̄ вӣхисӣсам̣ гахетва̄ ‘‘пассатха тумха̄кам̣ а̄ра̄микакула̄нам̣ камма’’нти сан̇гхасса дассенти. тена тена ка̄ран̣ена ра̄джара̄джамаха̄матта̄нам̣ гхарадва̄рам̣ гантаббам̣ хоти, айампи кхеттасаннисситенева сан̇гахито.

йаттха ан̃н̃аман̃н̃ависабха̄га̄ верӣ бхиккхӯ вихаранти, йе калахам̣ каронта̄ ‘‘ма̄, бханте, евам̣ каротха̄’’ти ва̄рийама̄на̄ ‘‘етасса пам̣сукӯликасса а̄гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа нат̣т̣ха̄мха̄’’ти ватта̄ро бхаванти.

йопи удакапат̣т̣анам̣ ва̄ тхалапат̣т̣анам̣ ва̄ санниссито хоти, таттха абхин̣хам̣ на̄ва̄хи ча саттхехи ча а̄гатаманусса̄ ‘‘ока̄сам̣ детха, па̄нӣйам̣ детха, лон̣ам̣ детха̄’’ти гхат̣т̣айанта̄ апха̄сум̣ каронти.

паччантасанниссите пана манусса̄ буддха̄дӣсу аппасанна̄ хонти.

раджджасӣмасанниссите ра̄джабхайам̣ хоти. тан̃хи падесам̣ еко ра̄джа̄ ‘‘на майхам̣ васе ваттатӣ’’ти пахарати, итаропи ‘‘на майхам̣ васе ваттатӣ’’ти. татра̄йам̣ бхиккху када̄чи имасса ран̃н̃о виджите вичарати, када̄чи етасса, атха нам̣ ‘‘чарапурисо айа’’нти ман̃н̃ама̄на̄ анайабйасанам̣ па̄пенти.

асаппа̄йата̄ти висабха̄гарӯпа̄диа̄рамман̣асамосаран̣ена ва̄ амануссапариггахитата̄йа ва̄ асаппа̄йата̄. татридам̣ ваттху – еко кира тхеро аран̃н̃е васати. атхасса ека̄ йаккхинӣ пан̣н̣аса̄ладва̄ре т̣хатва̄ га̄йи. со никкхамитва̄ два̄ре ат̣т̣ха̄си, са̄ гантва̄ чан̇каманасӣсе га̄йи. тхеро чан̇каманасӣсам̣ агама̄си, са̄ сатапорисе папа̄те т̣хатва̄ га̄йи. тхеро пат̣иниватти, атха нам̣ са̄ вегена гантва̄ гахетва̄ ‘‘майа̄, бханте, на еко, на две тумха̄диса̄ кха̄дита̄’’ти а̄ха.

йаттха на сакка̄ хоти а̄чарийам̣ ва̄ а̄чарийасамам̣ ва̄ упаджджха̄йам̣ ва̄ упаджджха̄йасамам̣ ва̄ калйа̄н̣амиттам̣ ладдхум̣, таттха со калйа̄н̣амитта̄нам̣ ала̄бхо маха̄досойева. тасма̄ имесам̣ ат̣т̣ха̄расаннам̣ доса̄нам̣ ан̃н̃атарена саманна̄гатам̣ сена̄санам̣ бха̄вана̄йа ананурӯпанти ведитаббам̣. вуттампи четам̣ ат̣т̣хакатха̄су –

‘‘маха̄ва̄сам̣ нава̄ва̄сам̣, джара̄ва̄сан̃ча пантханим̣;

сон̣д̣им̣ пан̣н̣ан̃ча пуппхан̃ча, пхалам̣ паттхитамева ча.

‘‘нагарам̣ да̄руна̄ кхеттам̣, висабха̄гена пат̣т̣анам̣;

паччантасӣма̄саппа̄йам̣, йаттха митто на лаббхати.

‘‘ат̣т̣ха̄расета̄ни т̣ха̄на̄ни, ити вин̃н̃а̄йа пан̣д̣ито;

а̄рака̄ париваджджеййа, маггам̣ саппат̣ибхайам̣ йатха̄’’ти. (висуддхи. 1.52);

пан̃часена̄санан̇гасаманна̄гатанти га̄мато на̄тидӯрана̄чча̄санната̄дӣхи пан̃чахи сена̄санан̇гехи саманна̄гатам̣. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, сена̄санам̣ пан̃чан̇гасаманна̄гатам̣ хоти? идха, бхиккхаве, сена̄санам̣ на̄тидӯрам̣ хоти на̄чча̄саннам̣ гамана̄гаманасампаннам̣, дива̄ аппа̄кин̣н̣ам̣ раттим̣ аппасаддам̣ аппаниггхосам̣, аппад̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхассам̣, тасмим̣ кхо пана сена̄сане вихарантасса аппакасирена уппаджджанти чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ра̄, тасмим̣ кхо пана сена̄сане тхера̄ бхиккхӯ вихаранти бахуссута̄ а̄гата̄гама̄ дхаммадхара̄ винайадхара̄ ма̄тика̄дхара̄, те ка̄лена ка̄лам̣ упасан̇камитва̄ парипуччхати парипан̃хати ‘идам̣, бханте, катхам̣, имасса ко аттхо’ти. тасса те а̄йасманто авиват̣ан̃чева виваранти, анутта̄нӣкатан̃ча утта̄ним̣ каронти, анекавихитесу ча кан̇кха̄т̣ха̄нийесу дхаммесу кан̇кхам̣ пат̣ивиноденти. евам̣ кхо, бхиккхаве, сена̄санам̣ пан̃чан̇гасаманна̄гатам̣ хотӣ’’ти (а. ни. 10.11).

еттха ча на̄тидӯрам̣ на̄чча̄саннам̣ гамана̄гаманасампаннанти екам̣ ан̇гам̣, дива̄ аппа̄кин̣н̣ам̣ раттим̣ аппасаддам̣ аппаниггхосанти екам̣, аппад̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхассанти екам̣, тасмим̣ кхо пана сена̄сане вихарантасса…пе… париккха̄ра̄ти екам̣, тасмим̣ кхо пана сена̄сане тхера̄…пе… кан̇кхам̣ пат̣ивинодентӣти екам̣. евам̣ пан̃чан̇га̄ни ведитабба̄ни.

упаччхиннакхуддакапалибодхена̄ти еттха пана кхуддакапалибодхе упаччхиндантена дӣгха̄ни кесанакхалома̄ни чхиндитабба̄ни, джин̣н̣ачӣваресу аггал̣аанува̄тапарибхан̣д̣ада̄на̄дина̄ дал̣хӣкаммам̣ ва̄ тантуччхеда̄дӣсу туннакаммам̣ ва̄ ка̄таббам̣, килит̣т̣ха̄ни ва̄ раджитабба̄ни. саче патте малам̣ хоти, патто пачитаббо, ман̃чапӣт̣ха̄дӣни содхетабба̄ни. бхаттасаммадам̣ пат̣ивинодетва̄ти бходжананимиттам̣ париссамам̣ винодетва̄. а̄ха̄ре хи а̄сайам̣ павит̣т̣хаматте тасса а̄гантуката̄йа йебхуййена сийа̄ сарӣрасса кочи париссамо, там̣ вӯпасаметва̄. тасмин̃хи авӯпасанте сарӣракхедена читтам̣ екаггатам̣ на лабхеййа̄ти. уггахетаббато уггахо, саббопи каммат̣т̣ха̄навидхи, на пуббе вуттауггахаматтам̣. а̄чарийато уггахо а̄чарийуггахо, тато. екападампӣти екакот̣т̣ха̄сампи.

анубандхана̄ти асса̄сапасса̄са̄нам̣ анугаманавасена сатийа̄ нирантарам̣ анупаваттана̄. пхусана̄ти асса̄сапасса̄се ган̣ентасса ган̣анам̣ пат̣исам̣харитва̄ те сатийа̄ анубандхантасса йатха̄ аппана̄ хоти, татха̄ читтам̣ т̣хапентасса ча на̄сикагга̄дит̣т̣ха̄насса несам̣ пхусана̄. йасма̄ пана ган̣ана̄дивасена вийа пхусана̄дивасена висум̣ манасика̄ро наттхи, пхут̣т̣хапхут̣т̣хат̣т̣ха̄нейева ган̣ана̄ ка̄табба̄ти дассетум̣ идха пхусана̄гахан̣анти дӣпенто ‘‘пхусана̄ти пхут̣т̣хат̣т̣ха̄на’’нти а̄ха. т̣хапана̄ти сама̄дха̄нам̣. тан̃хи саммадева а̄рамман̣е читтасса а̄дха̄нам̣ т̣хапанам̣ хоти. татха̄ хи сама̄дхи ‘‘читтасса т̣хити сан̣т̣хитӣ’’ти ниддит̣т̣хо. сама̄дхиппадха̄на̄ пана аппана̄ти а̄ха ‘‘т̣хапана̄ти аппана̄’’ти. аниччата̄дӣнам̣ сам̣лаккхан̣ато саллаккхан̣а̄ випассана̄. паваттато нимиттато ча виниват̣т̣анато виниват̣т̣ана̄ магго. сакаласам̣килесапат̣иппассаддхибха̄вато саббасо суддхӣти па̄рисуддхи пхалам̣. тесанти виват̣т̣ана̄па̄рисуддхӣнам̣. пат̣ипассана̄ти пати пати дассанам̣ пеккханам̣. тена̄ха ‘‘паччавеккхан̣а̄’’ти.

кхан̣д̣анти екам̣ тӣн̣и пан̃ча̄ти евам̣ ган̣ана̄йа кхан̣д̣анам̣. ока̄сети ган̣ана̄видхим̣ сандха̄йа̄ха, ган̣ана̄нисситова на каммат̣т̣ха̄наниссито. сикха̄ппаттам̣ ну кхоти идам̣ чиратарам̣ ган̣ана̄йа манасикаронтасса васена вуттам̣. со хи татха̄ ладдхам̣ авиккхепаматтам̣ нисса̄йа евам̣ ман̃н̃еййа. асса̄сапасса̄сесу йо упат̣т̣ха̄ти, там̣ гахетва̄ти идам̣ асса̄сапасса̄сесу йасса екова пат̣хамам̣ упат̣т̣ха̄ти, там̣ сандха̄йа вуттам̣. йасса пана убхопи упат̣т̣хаханти, тена убхайампи гахетва̄ ган̣етаббам̣. йо упат̣т̣ха̄тӣти имина̄ ча двӣсу на̄са̄пут̣ава̄тесу йо па̄кат̣атаро упат̣т̣ха̄ти, со гахетабботи айампи аттхо дӣпитоти дат̣т̣хаббам̣. паваттама̄нам̣ паваттама̄нанти а̄мед̣итавачанена нирантарам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ упалаккхан̣ам̣ дассети. еванти вуттаппака̄рена упалаккхетва̄ва̄ти аттхо. пат̣хамам̣ екекасмим̣ упат̣т̣хитепи упалаккхетва̄ва ган̣ентасса камена убхопи па̄кат̣а̄ хонтӣти а̄ха – ‘‘асса̄сапасса̄са̄ па̄кат̣а̄ хонтӣ’’ти. тена ‘‘упалаккхетва̄ва ган̣етабба’’нти имасса ‘‘тассевам̣ ган̣айато…пе… па̄кат̣а̄ хонтӣ’’ти идам̣ ка̄ран̣авачанам̣ дат̣т̣хаббам̣. таттха па̄кат̣а̄ хонтӣти ган̣ана̄васена бахиддха̄ виккхепа̄бха̄вато вибхӯта̄ хонти.

палигха̄йа париваттанакам̣ йаттха никкхипанти, со палигхаттхамбхо. тийа̄мараттинти аччантасам̣йоге упайогавачанам̣. пуриманайена̄ти сӣгхаган̣ана̄йа, гопа̄лакаган̣ана̄йа̄ти аттхо. еко две тӣн̣и чатта̄ри пан̃ча̄ти ган̣ана̄видхидассанам̣. тасма̄ ат̣т̣ха̄тиа̄дӣсупи екато пат̣т̣ха̄йева паччекам̣ ат̣т̣ха̄дӣни па̄петабба̄ни. ‘‘сӣгхам̣ сӣгхам̣ ган̣етаббамева̄’’ти ватва̄ таттха ка̄ран̣ам̣ нидассанан̃ча дассети ‘‘ган̣ана̄пат̣ибаддхе хӣ’’тиа̄дина̄. таттха арӣйати тена на̄ва̄ти ариттам̣, па̄джанадан̣д̣о. ариттена упаттхамбханам̣ ариттупаттхамбханам̣, тасса васена.

ниппарийа̄йато нирантараппаватти на̄ма т̣хапана̄йамева̄ти а̄ха ‘‘нирантараппаваттам̣ вийа̄’’ти. анто пависантам̣ манасикаронто анто читтам̣ павесети на̄ма. бахи читтанӣхаран̣епи есева найо. ва̄таббха̄хатанти аббхантарагатава̄там̣ бахулам̣ манасикаронтасса ва̄тена там̣ т̣ха̄нам̣ аббха̄хатам̣ вийа медена пӯритам̣ вийа ча хоти, татха̄ упат̣т̣ха̄ти. нӣхаратоти пхут̣т̣хока̄сам̣ мун̃читва̄ нӣхарато. татха̄ пана нӣхарато ва̄тасса гатисаманвесанамукхена на̄на̄рамман̣есу читтам̣ видха̄ватӣти а̄ха ‘‘путхутта̄рамман̣е читтам̣ виккхипатӣ’’ти.

етанти етам̣ асса̄сапасса̄саджа̄там̣. анугамананти паваттапаватта̄нам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ а̄рамман̣акаран̣авасена сатийа̄ ану ану паваттанам̣ анугаччханам̣. тенева̄ха – ‘‘тан̃ча кхо а̄димаджджхапарийоса̄на̄нугаманавасена̄’’ти. на̄бхи а̄ди таттха пат̣хамам̣ уппаджджанато. пат̣хамуппаттивасена хи идха а̄дичинта̄, на уппаттиматтавасена. татха̄ хи те на̄бхито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва на̄сикагга̄ саббаттха уппаджджантева. йаттха йаттха ча уппаджджанти, таттха таттхева бхиджджанти дхамма̄нам̣ гамана̄бха̄вато. йатха̄паччайам̣ пана десантараппаттийам̣ гатисаман̃н̃а̄. хадайам̣ маджджханти хадайасамӣпам̣ тасса упарибха̄го маджджхам̣. на̄сикаггам̣ парийоса̄нанти на̄сикат̣т̣ха̄нам̣ тасса парийоса̄нам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ саман̃н̃а̄йа тадавадхибха̄вато. татха̄ хете читтасамут̣т̣ха̄на̄ вутта̄, на ча бахиддха̄ читтасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ самбхаво аттхи. тена̄ха ‘‘аббхантарапависанава̄тасса на̄сикаггам̣ а̄дӣ’’ти. пависананиккхаманапарийа̄йо пана там̣садисавасенева вуттоти ведитаббо. виккхепагатанти виккхепам̣ упагатам̣, виккхиттам̣ асама̄хитанти аттхо. са̄раддха̄йа̄ти садаратхабха̄ва̄йа. ин̃джана̄йа̄ти каммат̣т̣ха̄наманасика̄расса чалана̄йа. виккхепагатена читтена̄ти хетумхи каран̣авачанам̣, иттхамбхӯталаккхан̣е ва̄. са̄раддха̄ти садаратха̄. ин̃джита̄ти ин̃джанака̄ чаланака̄, татха̄ пхандита̄.

а̄димаджджхапарийоса̄навасена̄тиа̄димаджджхапарийоса̄на̄нугаманавасена на манаси ка̄таббанти самбандхо. ‘‘анубандхана̄йа манасикаронтена пхусана̄васена т̣хапана̄васена ча манаси ка̄табба’’нти йена адхиппа̄йена вуттам̣, там̣ виваритум̣ ‘‘ган̣ана̄нубандхана̄васена вийа̄’’тиа̄дима̄ха. таттха висум̣ манасика̄ро наттхӣти ган̣ана̄йа анубандхана̄йа ча вина̄ йатха̄ккамам̣ кевалам̣ пхусана̄васена т̣хапана̄васена ча каммат̣т̣ха̄наманасика̄ро наттхи. нану пхусана̄йа вина̄ т̣хапана̄йа вийа пхусана̄йа вина̄ ган̣ана̄йапи манасика̄ро наттхийева̄ти? йадипи наттхи, ган̣ана̄ пана йатха̄ каммат̣т̣ха̄наманасика̄расса мӯлабха̄вато падха̄набха̄вена гахетабба̄, евам̣ анубандхана̄ т̣хапана̄йа та̄йа вина̄ т̣хапана̄йа асамбхавато. тасма̄ сатипи пхусана̄йа на̄нантарикабха̄ве ган̣ана̄нубандхана̄ ева мӯлабха̄вато падха̄набха̄вена гахетва̄ итара̄сам̣ тадабха̄вам̣ дассенто а̄ха – ‘‘ган̣ана̄нубандхана̄васена вийа хи пхусана̄т̣хапана̄васена висум̣ манасика̄ро наттхӣ’’ти. йади евам̣ та̄ касма̄ уддесе висум̣ гахита̄ти а̄ха ‘‘пхут̣т̣хапхут̣т̣хат̣т̣ха̄нейева̄’’тиа̄ди. таттха пхут̣т̣хапхут̣т̣хат̣т̣ха̄нейева ган̣ентоти имина̄ ган̣ана̄йа пхусана̄ ан̇ганти дассети. тена̄ха – ‘‘ган̣ана̄йа ча пхусана̄йа ча манаси каротӣ’’ти. таттхева̄ти пхут̣т̣хапхут̣т̣хат̣т̣ха̄нейева. тети асса̄сапасса̄се. сатийа̄ анубандхантоти ган̣ана̄видхим̣ анугантва̄ сатийа̄ нибандханто, пхут̣т̣хока̄сейева те нирантарам̣ упадха̄рентоти аттхо. аппана̄васена читтам̣ т̣хапентоти йатха̄ аппана̄ хоти, евам̣ йатха̄упат̣т̣хите нимитте читтам̣ т̣хапенто сама̄даханто. анубандхана̄йа ча̄тиа̄дӣсу анубандхана̄йа ча пхусана̄йа ча т̣хапана̄йа ча манаси каротӣти вуччатӣти йоджана̄. сва̄йаматтхоти йва̄йам̣ ‘‘пхут̣т̣хапхут̣т̣хат̣т̣ха̄нейева ган̣енто таттхева ган̣анам̣ пат̣исам̣харитва̄ те сатийа̄ анубандханто’’ти вутто, со айаматтхо. йа̄ аччанта̄йа на миноти на виниччхинати, са̄ ма̄насса самӣпети упама̄ йатха̄ гон̣о вийа гавайоти.

пан̇гул̣оти пӣт̣хасаппӣ. дола̄ти пен̇кхоло. кӣл̣атанти кӣл̣анта̄нам̣. ма̄та̄путта̄нанти аттано бхарийа̄йа путтасса ча. убхо кот̣ийоти а̄гаччхантасса пуримакот̣им̣, гаччхантасса паччхимакот̣инти двепи кот̣ийо. маджджхан̃ча̄ти дола̄пхалакассева маджджхам̣. упанибандханаттхамбхо вийа̄ти упанибандханаттхамбхо, на̄сикаггам̣ мукханимиттам̣ ва̄, тасса мӯле самӣпе т̣хатва̄. катхам̣ т̣хатва̄? сатийа̄ васена. сатин̃хи таттха сӯпат̣т̣хитам̣ каронто йога̄вачаро таттха т̣хито на̄ма хоти авайавадхаммена самуда̄йасса ападиситаббато. нимиттети на̄сикагга̄динимитте. сатийа̄ нисинноти сативасена нисӣданто. ‘‘сатин̃хи таттха̄’’тиа̄дина̄ т̣ха̄не вийа ваттаббам̣. таттха̄ти пхут̣т̣хат̣т̣ха̄не. тети нагарасса анто бахи ча гата̄ манусса̄ тесам̣ сан̇гаха̄ ча хаттхагата̄. а̄дито пабхутӣти упамеййаттхадассанато пат̣т̣ха̄йа.

га̄тха̄йам̣ нимиттанти упанибандхананимиттам̣. ана̄рамман̣амекачиттасса̄ти екасса читтасса на а̄рамман̣ам̣, а̄рамман̣ам̣ на хонтӣти аттхо. аджа̄нато ча тайо дхаммети нимиттам̣ асса̄со пасса̄соти име нимитта̄дайо тайо дхамме а̄рамман̣акаран̣авасена авиндантасса. ча-саддо бйатиреке. бха̄вана̄ти а̄на̄па̄нассатисама̄дхибха̄вана̄. нупалаббхатӣти на упалаббхати на сиджджхатӣти айам̣ чодана̄га̄тха̄йа аттхо. дутийа̄ пана париха̄рага̄тха̄ сувин̃н̃еййа̄ва.

катханти та̄сам̣ чодана̄париха̄рага̄тха̄нам̣ аттхам̣ виваритум̣ катхетукамйата̄пуччха̄. име тайо дхамма̄тиа̄дӣсу падайоджана̄йа саддхим̣ айаматтханиддесо – име нимитта̄дайо тайо дхамма̄ екачиттасса катхам̣ а̄рамман̣ам̣ на хонти, асатипи а̄рамман̣абха̄ве на чиме на ча име тайо дхамма̄ авидита̄ хонти, катхан̃ча на хонти авидита̄, тесан̃хи авидитатте читтан̃ча катхам̣ виккхепам̣ на гаччхати, падха̄нан̃ча бха̄вана̄йа ниппха̄дакам̣ вӣрийан̃ча катхам̣ пан̃н̃а̄йати, нӣваран̣а̄нам̣ виккхамбхакам̣ саммадева сама̄дха̄на̄вахам̣ бха̄вана̄нуйогасан̇кха̄там̣ пайоган̃ча йогӣ катхам̣ са̄дхети, упарӯпари локийалокуттаран̃ча висесам̣ катхамадхигаччхатӣти.

ида̄ни таматтхам̣ какачопама̄йа са̄дхетум̣ ‘‘сеййатха̄пӣ’’тиа̄ди вуттам̣. бхӯмибха̄гасса висамата̄йа чан̃чале руккхе чхеданакирийа̄ на сукара̄ сийа̄, татха̄ ча сати какачадантагати дувин̃н̃еййа̄ти а̄ха – ‘‘саме бхӯмибха̄ге’’ти. какачена̄ти кхуддакена кхарапаттена. тена̄ха ‘‘пурисо’’ти. пхут̣т̣хакакачаданта̄нанти пхут̣т̣хапхут̣т̣хакакачаданта̄нам̣ васена. тена какачадантехи пхут̣т̣хапхут̣т̣хат̣т̣ха̄нейева пурисасса сатийа̄ упат̣т̣ха̄нам̣ дассети. тена̄ха – ‘‘на а̄гате ва̄ гате ва̄ какачаданте манаси каротӣ’’ти.

какачасса а̄кад̣д̣ханака̄ле пуриса̄бхимукхам̣ паватта̄ а̄гата̄, пелланака̄ле тато вигата̄ гата̄ти вутта̄, на ча а̄гата̄ ва̄ гата̄ ва̄ какачаданта̄ авидита̄ хонти саббаттха сатийа̄ упат̣т̣хитатта̄ чхиндитаббат̣т̣ха̄нам̣ апхуситва̄ гаччханта̄нам̣ а̄гаччханта̄нан̃ча какачаданта̄нам̣ абха̄вато. падха̄нанти руккхасса чхеданавӣрийам̣. пайоганти тассева чхеданакирийам̣. упама̄йам̣ ‘‘висесамадхигаччхатӣ’’ти падам̣ па̄л̣ийам̣ наттхи, йоджетва̄ пана дассетаббам̣. тенева висуддхимагге (висуддхи. 1.227) упама̄йампи ‘‘висесамадхигаччхатӣ’’ти падам̣ йоджетва̄ва вуттам̣. там̣сам̣ван̣н̣ана̄йан̃ча ‘‘висесанти анекабха̄ва̄па̄данам̣, тена ча са̄дхетаббам̣ пайоджанависеса’’нти аттхо вутто.

йатха̄ руккхотиа̄ди упама̄сам̣санданам̣. упанибандхати а̄рамман̣е читтам̣ ета̄йа̄ти сати упанибандхана̄ на̄ма, тасса̄ асса̄сапасса̄са̄нам̣ саллаккхан̣асса нимиттанти упанибандхана̄нимиттам̣, на̄сикаггам̣ мукханимиттам̣ ва̄. евамеванти йатха̄ со пурисо какачена руккхам̣ чхинданто а̄гатагате какачаданте аманасикаронтопи пхут̣т̣хапхут̣т̣хат̣т̣ха̄нейева сатийа̄ упат̣т̣хапанена а̄гатагате какачаданте джа̄на̄ти, суттападан̃ча авираджджханто аттхакиччам̣ са̄дхети, евамевам̣. на̄сикагге мукханимиттети дӣгхана̄сико на̄сикагге, итаро мукхам̣ асанам̣ нимӣйати чха̄дӣйати етена̄ти мукханимиттанти ладдхана̄ме уттарот̣т̣хе.

идам̣ падха̄нанти йена вӣрийа̄рамбхена а̄раддхавӣрийасса йогино ка̄йопи читтампи камманийам̣ бха̄вана̄каммаккхамам̣ бха̄вана̄каммайоггам̣ хоти, идам̣ вӣрийам̣ падха̄нанти пхалена хетум̣ дассети. упаккилеса̄ пахӣйантӣти читтасса упаккилесабхӯта̄ни нӣваран̣а̄ни виккхамбханавасена пахӣйанти. витакка̄ вӯпасаммантӣти тато ева ка̄мавитакка̄дайо миччха̄витакка̄ упасамам̣ гаччханти, нӣваран̣аппаха̄нена ва̄ пат̣хамаджджха̄на̄дхигамам̣ дассетва̄ витаккавӯпасама̄падесена дутийаджджха̄на̄дӣнамадхигамама̄ха. айам̣ пайоготи айам̣ джха̄на̄дхигамасса хетубхӯто каммат̣т̣ха̄на̄нуйого пайого. сам̣йоджана̄ пахӣйантӣти дасапи сам̣йоджана̄ни маггаппат̣ипа̄т̣ийа̄ самуччхедавасена пахӣйанти. анусайа̄ бйантӣ хонтӣти татха̄ саттапи анусайа̄ ануппаттидхаммата̄па̄данена бхан̇гаматтассапи анавасесато вигатанта̄ хонти. еттха ча сам̣йоджанаппаха̄нам̣ на̄ма анусайаниродхенева хоти, пахӣнесу ча сам̣йоджанесу анусайа̄нам̣ лесопи на бхависсатӣти ча дассанаттхам̣ ‘‘сам̣йоджана̄ пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣ хонтӣ’’ти вуттам̣. айам̣ висесоти имам̣ сама̄дхим̣ нисса̄йа ануккамена лаббхама̄но айам̣ сам̣йоджанаппаха̄на̄дико имасса сама̄дхисса висесоти аттхо.

йасса̄ти йена. анупуббанти ануккамена. паричита̄ти паричин̣н̣а̄. айан̃хеттха сан̇кхепаттхо – а̄на̄па̄нассати йатха̄ буддхена бхагавата̄ десита̄, татха̄ йена дӣгхарассападжаа̄нана̄дивидхина̄ анупуббам̣ паричита̄ сут̣т̣ху бха̄вита̄, тато ева парипун̣н̣а̄ сол̣асаннам̣ ваттхӯнам̣ па̄рипӯрийа̄ саббасо пун̣н̣а̄, со бхиккху имам̣ аттано кхандха̄дилокам̣ пан̃н̃обха̄сена пабха̄сети. йатха̄ ким̣? аббха̄ муттова чандима̄ аббха̄диупаккилесавимутто чандима̄ та̄ракара̄джа̄ вийа̄ти. ‘‘аббха̄ муттова чандима̄’’ти хи падасса ниддесе махика̄дӣнампи вуттатта̄ еттха а̄ди-саддалопо катоти ведитаббо.

идха̄ти какачӯпама̄йа. асса̄ти йогино. идха̄ти ва̄ имасмим̣ т̣ха̄не. асса̄ти упама̄бхӯтасса какачасса. а̄гатагатавасена йатха̄ тасса пурисасса аманасика̄ро, евам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ а̄гатагатавасена аманасика̄раматтамева а̄найанаппайоджанам̣. на чиренева̄ти идам̣ ката̄дхика̄рам̣ сандха̄йа вуттам̣. нимиттанти пат̣ибха̄ганимиттам̣. авасесаджджха̄нан̇гапат̣иман̣д̣ита̄ти витакка̄диавасесаджджха̄нан̇гапат̣иман̣д̣ита̄ти ваданти, вича̄ра̄дӣти пана ваттаббам̣ ниппарийа̄йена витаккасса аппана̄бха̄вато. со хи па̄л̣ийам̣ ‘‘аппана̄ бйаппана̄’’ти ниддит̣т̣хо, там̣сампайогато ва̄ йасма̄ джха̄нам̣ аппана̄ти ат̣т̣хакатха̄воха̄ро, джха̄нан̇гесу ча сама̄дхи падха̄нам̣, тасма̄ там̣ аппана̄ти дассенто ‘‘авасесаджджха̄нан̇гапат̣иман̣д̣ита̄ аппана̄сан̇кха̄та̄ т̣хапана̄ ча сампаджджатӣ’’ти а̄ха. кассачи пана ган̣ана̄васенева манасика̄рака̄лато пабхутӣти еттха ‘‘ануккамато…пе… паттам̣ вийа хотӣ’’ти еттакова гантхо парихӣно, пура̄н̣апоттхакесу пана каттхачи со гантхо ликхитойева тит̣т̣хати.

са̄раддхака̄йасса кассачи пуггаласса. онамати ваттхика̄дипаламбанена. викӯджатӣти саддам̣ кароти. валим̣ ган̣ха̄тӣти. таттха таттха валинам̣ хоти. касма̄? йасма̄ са̄раддхака̄йо гаруко хотӣти. ка̄йадаратхавӯпасамена саддхим̣ сиджджхама̄но ол̣а̄рикаасса̄сапасса̄саниродхо бйатирекамукхена тасса са̄дханам̣ вийа вутто. ол̣а̄рикаасса̄сапасса̄саниродхавасена̄ти анвайавасена тадаттхасса са̄дханам̣. ка̄йадаратхе вӯпасантети читтаджарӯпа̄нам̣ лахумудукамман̃н̃абха̄вена йо сесатисантатирӯпа̄нампи лахуа̄дибха̄во, со идха ка̄йасса лахубха̄воти адхиппето. сва̄йам̣ йасма̄ читтасса лахуа̄дибха̄вена вина̄ наттхи, тасма̄ вуттам̣ ‘‘ка̄йопи читтампи лахукам̣ хотӣ’’ти.

ол̣а̄рике асса̄сапасса̄се нируддхетиа̄ди хет̣т̣ха̄ вуттанайамхи вичетабба̄ка̄раппаттасса ка̄йасан̇кха̄расса вичайанавидхим̣ дассетум̣ а̄нӣтам̣.

упарӯпари вибхӯта̄нӣти бха̄вана̄балена уддхам̣ уддхам̣ па̄кат̣а̄ни хонти. десатоти пакатийа̄ пхусанадесато, пуббе аттано пхусанавасена упадха̄ритат̣т̣ха̄нато.

‘‘каттха наттхӣ’’ти т̣ха̄навасена ‘‘касса наттхӣ’’ти пуггалавасена ча вӣмам̣сийама̄наматтхам̣ екаджджхам̣ катва̄ вибха̄ветум̣ ‘‘антома̄тукуччхийа’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха ‘‘йатха̄ удаке нимуггасса нируддхока̄сата̄йа асса̄сапасса̄са̄ на паваттанти, евам̣ антома̄тукуччхийам̣. йатха̄ мата̄нам̣ самут̣т̣ха̄пакачитта̄бха̄вато, евам̣ асан̃н̃ӣбхӯта̄нам̣ муччха̄парета̄нам̣ асан̃н̃ӣсу ва̄ джа̄та̄нам̣, татха̄ ниродхасама̄панна̄на’’нти а̄чарийадхаммапа̄латтхерена вуттам̣. маха̄ган̣т̣хипаде пана ‘‘муччха̄парета̄нам̣ читтаппаваттийа̄ дуббалабха̄вато’’ти ка̄ран̣ам̣ вуттам̣. чатуттхаджджха̄насама̄панна̄нам̣ дхаммата̄васенева несам̣ ануппаджджанам̣, татха̄ рӯпа̄рӯпабхавасаман̇гӣнам̣. кечи пана ‘‘анупуббато сукхумабха̄ваппаттийа̄ чатуттхаджджха̄насама̄паннасса, рӯпабхаве рӯпа̄нам̣ бхаван̇гасса ча сукхумабха̄вато рӯпабхавасаман̇гӣнам̣ наттхӣ’’ти ка̄ран̣ам̣ ваданти. аттхийева те асса̄сапасса̄са̄ па̄рисесатоти адхиппа̄йо йатха̄вуттасаттат̣т̣ха̄навинимуттасса асса̄сапасса̄са̄нам̣ ануппаджджанат̣т̣ха̄насса абха̄вато. пакатипхут̣т̣хавасена̄ти пакатийа̄ пхусанат̣т̣ха̄навасена. нимиттам̣ т̣хапетаббанти сатийа̄ таттха сукхаппаваттанаттхам̣ тхиратарам̣ сан̃н̃а̄н̣ам̣ паваттетаббам̣. тхирасан̃н̃а̄падат̣т̣ха̄на̄ хи сати. имамева̄ти имам̣ ева анупат̣т̣хахантасса ка̄йасан̇кха̄расса кан̣т̣акут̣т̣ха̄панан̃а̄йена упат̣т̣ха̄панавидхимева. аттхавасанти хетум̣. аттхо хи пхалам̣. со йасса васена паваттати, со аттхавасоти. мут̣т̣хассатисса̄ти винат̣т̣хассатисса. асампаджа̄насса̄ти сампаджан̃н̃авирахитасса, бха̄вентасса ануккамена анупат̣т̣хаханте асса̄сапасса̄се вӣмам̣ситва̄ ‘‘име те’’ти упадха̄ретум̣ саммадева джа̄нитун̃ча саматтха̄хи сатипан̃н̃а̄хи вирахитасса̄ти адхиппа̄йо. ито ан̃н̃ам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣. гаруканти бха̄рийам̣. са̄ часса гаруката̄ бха̄вана̄йа судуккарабха̄вена̄ти а̄ха ‘‘гарукабха̄вана’’нти.

упарӯпари сантасукхумабха̄ва̄паттито ‘‘балаватӣ сувисада̄ сӯра̄ ча сати пан̃н̃а̄ ча иччхитабба̄’’ти ватва̄ сукхумасса на̄ма аттхасса са̄дханенапи сукхуменева бхавитаббанти дассетум̣ ‘‘йатха̄ хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. ида̄ни анупат̣т̣хаханта̄нам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ парийесанупа̄йам̣ дассенто ‘‘та̄хи ча пана̄’’тиа̄дима̄ха. таттха анупаданти пада̄нупадам̣. чаритва̄ти гочарам̣ гахетва̄. тасмим̣йева т̣ха̄нети упанибандхананимиттасан̃н̃ите т̣ха̄не. йоджетва̄ти манасика̄рена йоджетва̄. ‘‘сатирасмийа̄ бандхитва̄’’ти ва̄ вуттамеваттхама̄ха ‘‘тасмим̣йева т̣ха̄не йоджетва̄’’ти. на хи упамеййе бандханайоджанат̣т̣ха̄на̄ни висум̣ лаббханти. нимиттанти уггаханимиттам̣ пат̣ибха̄ганимиттам̣ ва̄. убхайампи хи идха екаджджхам̣ вуттам̣. татха̄ хи тӯлапичуа̄ди упаматтайам̣ уггахе йуджджати, сесам̣ убхайаттха. екаччети еке а̄чарийа̄.