2. дутийапа̄ра̄джикам̣
адутийена джинена йам̣ дутийам̣ па̄ра̄джикам̣ пака̄ситам̣, тасса ида̄ни йасма̄ сам̣ван̣н̣ана̄ккамо патто, тасма̄ йам̣ сувин̃н̃еййам̣, йан̃ча пуббе пака̄ситам̣, там̣ саббам̣ ваджджайитва̄ асса дутийасса айам̣ сам̣ван̣н̣ана̄ хотӣти самбандхо.
дханийаваттхуван̣н̣ана̄
84. ра̄джагахети еттха дуггаджанападат̣т̣ха̄нависесасампада̄дийогато падха̄набха̄вена ра̄джӯхи гахитам̣ париггахитанти ра̄джагаханти а̄ха ‘‘мандха̄ту…пе… вуччатӣ’’ти. таттха маха̄говиндена маха̄саттена париггахитам̣ рен̣уна̄ париггахитамева хотӣти маха̄говиндаггахан̣ам̣. маха̄говиндапааггахитата̄киттанан̃хи тада̄ рен̣уна̄ магадхара̄джена париггахитабха̄вӯпалаккхан̣ам̣. тасса хи со пурохито. ‘‘маха̄говиндоти маха̄нубха̄во пура̄тано еко магадхара̄джа̄’’ти кечи. париггахитатта̄ти ра̄джадха̄нӣбха̄вена париггахитатта̄. гайхатӣти гахо, ра̄джӯнам̣ гахоти ра̄джагахам̣, нагарасадда̄пеккха̄йа напум̣саканиддесо. ан̃н̃епеттха пака̄рети ‘‘нагарама̄панена ран̃н̃а̄ ка̄ритасаббагахатта̄ ра̄джагахам̣, гиджджхакӯт̣а̄дӣхи париккхиттатта̄ паббатара̄джехи париккхиттагехасадисантипи ра̄джагахам̣, сампаннабхаваната̄йа ра̄джама̄нам̣ гехантипи ра̄джагахам̣, сувихита̄раккхата̄йа анаттха̄вахабха̄вена упагата̄нам̣ пат̣ира̄джӯнам̣ гахам̣ гехабхӯтантипи ра̄джагахам̣, ра̄джӯхи дисва̄ самма̄ патит̣т̣ха̄питатта̄ тесам̣ гахам̣ гехабхӯтантипи ра̄джагахам̣. а̄ра̄мара̄ман̣еййака̄дӣхи ра̄джате, нива̄сасукхата̄дина̄ саттехи маматтавасена гайхати париггайхатӣти ва̄ ра̄джагаха’’нти едисе пака̄ре. со падесо т̣ха̄нависесабха̄вена ул̣а̄расаттапарибхоготи а̄ха ‘‘там̣ панета’’нтиа̄ди. таттха буддхака̄ле чаккаваттика̄ле ча̄ти идам̣ йебхуййавасена вуттам̣. тесанти йаккха̄нам̣. васанавананти а̄па̄набхӯмибхӯтам̣ упаванам̣. гиджджха̄ еттха сантӣти гиджджхам̣, кӯт̣ам̣. там̣ етасса̄ти гиджджхакӯт̣о. гиджджхо вийа̄ти ва̄ гиджджхам̣, кӯт̣ам̣. там̣ етасса̄ти гиджджхакӯт̣о, паббато. гиджджхасадисакӯт̣оти гиджджхакӯт̣оти ва̄ маджджхепадалопӣсама̄со йатха̄ ‘‘са̄капаттхаво’’ти, тасмим̣ гиджджхакӯт̣е. тена̄ха ‘‘гиджджха̄’’тиа̄ди.
тато парам̣ сан̇гхоти тин̣н̣ам̣ джана̄нам̣ упари сан̇гхо чатуваггакаран̣ӣйа̄дикаммаппаттатта̄. тасмим̣ паббате саннипатитва̄ сама̄паттийа̄ вӣтина̄ментӣти йатха̄пха̄сукат̣т̣ха̄не пин̣д̣а̄йа чаритва̄ катабхаттакичча̄ а̄гантва̄ четийагаббхе йамакамаха̄два̄рам̣ виваранта̄ вийа там̣ паббатам̣ двидха̄ катва̄ анто пависитва̄ раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄на̄ни ма̄петва̄ таттха сама̄паттийа̄ вӣтина̄менти.
када̄ панете таттха васим̣су? атӣте кира ануппанне татха̄гате ба̄ра̄н̣асим̣ упанисса̄йа екасмим̣ га̄маке ека̄ куладхӣта̄ кхеттам̣ раккхати, тасса̄ кхеттакут̣ийа̄ вӣхайо бхаджджантийа̄ таттха маха̄каран̃джапуппхаппама̄н̣а̄ махантамаханта̄ манохара̄ пан̃часатаматта̄ ла̄джа̄ джа̄йим̣су. са̄ те гахетва̄ махати падуминипатте т̣хапеси. тасмин̃ча самайе еко паччекасамбуддхо тасса̄ ануггахаттхам̣ авидӯре кхеттапа̄л̣ийа̄ гаччхати. са̄ там̣ дисва̄ пасаннама̄наса̄ супуппхитам̣ махантам̣ екам̣ падумам̣ гахетва̄ таттха ла̄дже паккхипитва̄ паччекабуддхам̣ упасан̇камитва̄ пан̃чахи ла̄джасатехи саддхим̣ там̣ падумапуппхам̣ датва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ ‘‘имасса, бханте, пун̃н̃асса а̄нубха̄вена а̄нубха̄васампанне пан̃часатапутте лабхеййа’’нти пан̃ча путтасата̄ни паттхеси. тасмим̣йева кхан̣е пан̃часата̄ мигалуддака̄ самбхатасамбха̄ра̄ парипаккапаччекабодхин̃а̄н̣а̄ тассева паччекабуддхасса мадхурамам̣сам̣ датва̄ ‘‘етисса̄ путта̄ бхавеййа̄ма̄’’ти паттхайим̣су. атӣта̄су анека̄су джа̄тӣсу тасса̄ путтабха̄вена а̄гататта̄ татха̄ тесам̣ ахоси. са̄ йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ девалоке ниббатти, тато чута̄ джа̄тассаре падумагаббхе ниббатти. тамеко та̄пасо дисва̄ пат̣иджагги. тасса̄ падаса̄ вичарантийа̄ падуддха̄ре падуддха̄ре бхӯмито падума̄ни ут̣т̣хаханти. еко ваначарако дисва̄ ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ там̣ а̄нетва̄ аггамахесим̣ ака̄си, тасса̄ габбхо сан̣т̣ха̄ти. маха̄падумакума̄ро ма̄тукуччхийам̣ васи, сеса̄ бахи никкхантам̣ габбхамалам̣ нисса̄йа сам̣седаджабха̄вена ниббатта̄. ‘‘опапа̄тикабха̄вена̄’’ти кечи. те вайаппатта̄ уййа̄не падумассаре кӣл̣анта̄ екекасмим̣ падуме нисӣдитва̄ кхайавайам̣ пат̣т̣хапетва̄ паччекабодхин̃а̄н̣ам̣ ниббаттайим̣су. айам̣ тесам̣ бйа̄каран̣ага̄тха̄ ахоси –
‘‘сарорухам̣ падумапала̄саматраджам̣, супуппхитам̣ бхамараган̣а̄нучин̣н̣ам̣;
аниччата̄йам̣ вайатам̣ видитва̄, еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо’’ти. –
тасмим̣ ка̄ле те таттха васим̣су. тада̄ часса паббатасса ‘‘исигилӣ’’ти саман̃н̃а̄ удапа̄ди. име исайоти име паччекабуддхаисӣ. сама̄ н̃а̄йати ета̄йа̄ти саман̃н̃а̄, на̄манти аттхо.
тин̣аччхадана̄ кут̣ийо маджджхепадалопӣсама̄сам̣ катва̄, екадесе ва̄ самуда̄йавоха̄равасена ‘‘тин̣акут̣ийо’’ти вутта̄. ‘‘вассам̣ упагаччхим̣сӯ’’ти вачанато вассӯпагамана̄раха̄ садва̄рабандха̄ ева ведитабба̄ти а̄ха ‘‘тин̣аччхадана̄ садва̄рабандха̄ кут̣ийо’’ти. вассам̣ упагаччхантена̄ти васса̄ва̄сам̣ упагаччхантена. на̄лакапат̣ипаданти ‘‘монеййам̣ те упан̃н̃исса’’нтиа̄дина̄ (су. ни. 721) саттха̄ра̄ на̄лакаттхерасса деситам̣ путхуджджанака̄лато пабхути килесачиттам̣ ануппа̄детва̄ пат̣ипаджджитаббам̣ монеййапат̣ипадам̣. там̣ пана пат̣ипадам̣ сутва̄ на̄лакаттхеро тӣсу т̣ха̄несу аппиччхо ахоси дассане саване пуччха̄йа̄ти. со хи десана̄парийоса̄не пасанначитто бхагавантам̣ вандитва̄ ванам̣ павит̣т̣хо. пуна ‘‘ахо вата̄хам̣ бхагавантам̣ пассеййа’’нти лолабха̄вам̣ на джанеси, айамасса дассане аппиччхата̄. татха̄ ‘‘ахо вата̄хам̣ пуна дхаммадесанам̣ сун̣еййа’’нти лолабха̄вам̣ на джанеси, айамасса саване аппиччхата̄. татха̄ ‘‘ахо вата̄хам̣ пуна монеййапат̣ипадам̣ пуччхеййа’’нти лолабха̄вам̣ на джанеси, айамасса пуччха̄йа аппиччхата̄.
со евам̣ аппиччхо сама̄но паббатапа̄дам̣ пависитва̄ екаванасан̣д̣е две диваса̄ни на васи, екаруккхамӯле две диваса̄ни на нисӣди, екасмим̣ га̄ме две диваса̄ни пин̣д̣а̄йа на па̄виси. ити ванато ванам̣, руккхато руккхам̣, га̄мато га̄мам̣ а̄хин̣д̣анто анурӯпапат̣ипадам̣ пат̣ипаджджитва̄ аггапхале патит̣т̣ха̄си. екасса бхагавато ка̄ле екойева нам̣ пӯрети. иман̃хи монеййапат̣ипадам̣ уккат̣т̣хам̣ катва̄ пӯренто бхиккху саттева ма̄са̄ни джӣвати, маджджхимам̣ катва̄ пӯренто сатта васса̄ни, мудукам̣ катва̄ пӯренто сол̣аса васса̄ни. айам̣ пана тхеро уккат̣т̣хам̣ катва̄ пӯреси, тасма̄ сатта ма̄се т̣хатва̄ аттано а̄йусан̇кха̄расса париккхайам̣ н̃атва̄ наха̄йитва̄ нива̄сетва̄ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ дигун̣ам̣ сан̇гха̄т̣им̣ па̄рупитва̄ дасабала̄бхимукхо пан̃чапатит̣т̣хитена там̣ вандитва̄ ан̃джалим̣ паггахетва̄ хин̇гулакапаббатам̣ нисса̄йа т̣хитакова анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йи. тасса париниббутабха̄вам̣ н̃атва̄ бхагава̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ таттха гантва̄ сарӣракиччам̣ катва̄ дха̄туйо га̄ха̄петва̄ четийам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ агама̄си. еварӯпам̣ пат̣ипадам̣ пат̣ипанненапи вассам̣ упагаччхантена чханне садва̄рабандхейева т̣ха̄не упагантаббам̣. аппиччхатам̣ нисса̄йапи сиккха̄падасса анатиккаманӣйаттам̣ дассетум̣ ‘‘на̄лакапат̣ипадам̣ пат̣ипанненапӣ’’ти вуттам̣.
пан̃чаннам̣ чхадана̄нанти тин̣апан̣н̣аит̣т̣хакасила̄судха̄сан̇кха̄та̄нам̣ пан̃чаннам̣ чхадана̄нам̣. ‘‘на, бхиккхаве, асена̄саникена вассам̣ упагантаббанти (маха̄ва. 204) вачӣбхедам̣ катва̄ вассӯпагаманам̣ сандха̄йева пат̣иккхепо, на а̄лайакаран̣авасена упагаманам̣ сандха̄йа̄’’ти ваданти. па̄л̣ийам̣ пана ависесатта̄ ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘на̄лакапат̣ипадам̣ пат̣ипанненапӣ’’тиа̄дина̄ ависесенева дал̣хам̣ катва̄ вуттатта̄ асена̄саникасса на̄ва̄дим̣ вина̄ ан̃н̃аттха а̄лайо на ват̣т̣атӣти амха̄кам̣ кханти. на̄ва̄саттхаваджесуйева хи ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, на̄ва̄йам̣ вассам̣ упаганту’’нтиа̄дина̄ (маха̄ва. 203) сати асати ва̄ сена̄сане вассӯпагаманасса висум̣ анун̃н̃а̄татта̄ ‘‘на, бхиккхаве, асена̄саникена вассам̣ упагантабба’’нти айам̣ пат̣иккхепо таттха на лаббхатӣти асати сена̄сане а̄лайавасенапи на̄ва̄дӣсу упагаманам̣ вуттам̣. анудхаммата̄ти ваттам̣. раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄на̄дӣнӣти а̄ди-саддена ваччакут̣ипасса̄ват̣т̣ха̄на̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти.
катикаватта̄ни ча кхандхакаватта̄ни ча адхит̣т̣ха̄йа̄ти парийаттидхаммо на̄ма тивидхампи саддхаммам̣ патит̣т̣ха̄пети, тасма̄ саккаччам̣ уддисатха уддиса̄петха, саджджха̄йам̣ каротха, падха̄нагхаре васанта̄нам̣ сан̇гхат̣т̣анам̣ акатва̄ антовиха̄ре нисӣдитва̄ уддисатха уддиса̄петха, саджджха̄йам̣ каротха, дхаммассаванам̣ самиддхам̣ каротха, пабба̄джента̄ содхетва̄ пабба̄джетха, содхетва̄ упасампа̄детха, содхетва̄ ниссайам̣ детха. екопи хи кулапутто паббаджджан̃ча упасампадан̃ча лабхитва̄ сакалам̣ са̄санам̣ патит̣т̣ха̄пети. аттано тха̄мена йаттака̄ни саккотха, таттака̄ни дхутан̇га̄ни сама̄дийатха, антовассам̣ на̄метам̣ сакаладивасам̣ раттийа̄ ча пат̣хамапаччхимайа̄месу аппаматтехи бхавитаббам̣, вӣрийам̣ а̄рабхитаббам̣. пора̄н̣акамахаа̄тхера̄пи саббапалибодхе чхиндитва̄ антовассе екачарийаваттам̣ пӯрайим̣су. бхассе маттам̣ джа̄нитва̄ дасаваттхукакатхам̣ дасаасубхадаса̄нуссатиат̣т̣хатим̣са̄рамман̣акатхам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. а̄гантука̄нам̣ ваттам̣ ка̄тум̣, сатта̄хакаран̣ӣйена гата̄нам̣ апалокетва̄ да̄тум̣ ват̣т̣ати. вигга̄хикаписун̣апхарусавачана̄ни ма̄ вадатха, дивасе дивасе сӣла̄ни а̄ваджджента̄ чатура̄раккхам̣ аха̄пента̄ манасика̄рабахула̄ вихаратха, четийам̣ ва̄ бодхим̣ ва̄ вандантена гандхама̄лам̣ ва̄ пӯджентена паттам̣ ва̄ тхавика̄йа паккхипантена на катхетаббам̣, антога̄ме мануссехи саддхим̣ паччайасам̣йуттакатха̄ ва̄ висабха̄гакатха̄ ва̄ на катхетабба̄, раккхитиндрийехи бхавитаббам̣, кхандхакаваттан̃ча секхийаваттан̃ча пӯретаббанти евама̄дина̄ катикаватта̄ни кхандхакаватта̄ни ча адхит̣т̣хахитва̄.
‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, вассам̣вут̣т̣ха̄нам̣ тӣхи т̣ха̄нехи пава̄рету’’нти (маха̄ва. 209) вут̣т̣хавасса̄нам̣ пава̄ран̣а̄йа анун̃н̃а̄татта̄ имасса суттасса васена пава̄ран̣а̄дивасасса арун̣уггаманато пат̣т̣ха̄йа аппава̄рита̄пи ‘‘вут̣т̣хавасса̄’’ти вуччанти. кин̃ча̄пи ‘‘имам̣ тема̄сам̣ вассам̣ упемӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 184) вачанато пава̄ран̣а̄дивасасса тема̄сантогадхатта̄ там̣ дивасам̣ йа̄ва на пава̄ренти, та̄ва вассам̣ васанта̄ на̄ма хонти, татха̄пи екадесена авут̣т̣хампи там̣ дивасам̣ вут̣т̣хабха̄га̄пеккха̄йа вут̣т̣хамева хотӣти катва̄ евам̣ вуттам̣ ката̄катабха̄га̄пеккха̄йа самуда̄йе паваттаката̄катавоха̄ро вийа. виппакатан̃хи йам̣ кин̃чи ‘‘ката̄ката’’нти вуччати. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, вассам̣вут̣т̣ха̄нам̣ катхинам̣ аттхариту’’нти (маха̄ва. 306) имасса пана суттасса васена ниппарийа̄йато маха̄пава̄ран̣а̄йа пава̄рита̄ па̄т̣ипададивасато пат̣т̣ха̄йа ‘‘вут̣т̣хавасса̄’’ти вуччантӣти дассетум̣ ‘‘маха̄пава̄ран̣а̄йа пава̄рита̄’’тиа̄ди вуттам̣. па̄т̣ипададивасато пат̣т̣ха̄йа хи васса̄насса паччхиме ма̄се катхинаттха̄ро анун̃н̃а̄то парива̄ре ‘‘катхинасса аттха̄рама̄со джа̄нитабботи васса̄насса паччхимо ма̄со джа̄нитаббо’’ти (пари. 412) вуттатта̄. ‘‘маха̄пава̄ран̣а̄йа пава̄рита̄’’ти идан̃ча пуримика̄йа вассӯпагата̄нам̣ сабха̄вадассанаматтам̣, кеначи антара̄йена аппава̄рита̄пи ‘‘вут̣т̣хавасса̄’’иччева вуччанти.
‘‘а̄пуччхитабба̄’’ти ватва̄ ида̄ни а̄пуччханавидхим̣ дассенто ‘‘саче имам̣ кут̣и’’нтиа̄дима̄ха. пат̣иджагганакам̣ ва̄ на лабхатӣти виха̄рапаччанте кате пат̣иджагганакам̣ на лабхати. те пана бхиккхӯ джанападача̄рикам̣ паккамим̣сӯти самбандхо. аддха̄нагамане ча̄рика̄воха̄ро са̄сане нирул̣хо. кин̃ча̄пи айам̣ ча̄рика̄ на̄ма маха̄джанасан̇гахаттхам̣ буддха̄нам̣йева лаббхати, буддхе упа̄да̄йа пана рул̣хӣсаддавасена са̄вака̄нампи вуччати килан̃джа̄дӣхи катабӣджанӣнампи та̄лаван̣т̣авоха̄ро вийа. сан̇гопетва̄ти екасмим̣ падесе ра̄сим̣ катва̄. ида̄ни тамева сан̇гопанавидхим̣ дассенто ‘‘йатха̄ ча т̣хапита’’нтиа̄дима̄ха. на овассӣйатӣти ановассакам̣, каммани ака-саддо дат̣т̣хаббо. йатха̄ ча т̣хапитам̣ на овассӣйати на темӣйатӣти аттхо.
анавайоти еттха вайоти ха̄ни ‘‘а̄йавайо’’тиа̄дӣсу вийа. наттхи етасса аттано сиппе вайо ӯната̄ти авайоти а̄ха ‘‘анӯно парипун̣н̣асиппо’’ти. а̄чарийасса каммам̣ а̄чарийаканти а̄ха ‘‘а̄чарийакамме’’ти. пит̣т̣хасан̇гха̄т̣о два̄раба̄ха̄, кат̣т̣хакаммам̣ тхамбха̄ди. телатамбаматтика̄йа̄ти теламиссатамбаматтика̄йа.
85. кут̣ика̄йа каран̣абха̄ванти кут̣ийа̄ катабха̄вам̣. саддасаттхавидӯхи ким̣-саддайоге ана̄гатавачанасса иччхитатта̄ вуттам̣ ‘‘тасса лаккхан̣ам̣ саддасаттхато парийеситабба’’нти. метта̄пуббабха̄ганти метта̄джха̄насса пуббабха̄габхӯтам̣ саббасаттесу хитапхаран̣аматтам̣. касма̄ панетам̣ вуттам̣, нану ануддайа̄-саддо карун̣а̄йа паваттатӣти? саччаметам̣, айам̣ пана ануддайа̄саддо анураккхан̣аматтхам̣ антонӣтам̣ катва̄ паваттама̄но метта̄йа карун̣а̄йа ча паваттатӣти идха метта̄йа паваттама̄но вутто, тасма̄ сувуттаметам̣ ‘‘етена метта̄пуббабха̄гам̣ дассетӣ’’ти. карун̣а̄пуббабха̄ганти карун̣а̄джха̄насса пуббабха̄габхӯтам̣ саттесу анукампаматтам̣. чиккхаллам̣ маттика̄, тасса мадданам̣ удакам̣ а̄син̃читва̄ хаттха̄дӣхи паримадданам̣. метта̄карун̣а̄нанти аппана̄ппаттаметта̄карун̣а̄нам̣. кин̃ча̄пи тхерена сан̃чичча кхудда̄нукхуддака̄ па̄н̣а̄ маран̣а̄дхиппа̄йена на бйа̄ба̄дхита̄, татха̄пи карун̣а̄йа абха̄вена ‘‘евам̣ кате име па̄н̣а̄ винассиссантӣ’’ти анупапариккхитва̄ кататта̄ тхерам̣ вигарахи. джана̄нам̣ самӯхо джаната̄ти а̄ха ‘‘паччхимо джанасамӯхо’’ти. па̄табйабха̄ванти вина̄сетаббатам̣. па̄н̣а̄типа̄там̣ каронта̄нанти тхерена акатепи па̄н̣а̄типа̄те парехи саллаккхан̣а̄ка̄рам̣ дассети. имасса дит̣т̣ха̄нугатинти имасса дит̣т̣хийа̄ анугаманам̣. гхам̣ситаббети гхат̣т̣айитаббе, вина̄ситаббети аттхо. евам̣ ман̃н̃ӣти йатха̄ тхерена катам̣, евам̣ ма̄ ман̃н̃и. ‘‘ма̄ паччхима̄ джаната̄ па̄н̣есу па̄табйатам̣ а̄паджджӣ’’ти вачанато йо бхиккху ит̣т̣хакапачанапаттапачанакут̣икаран̣авиха̄рака̄ра̄панавиха̄расаммаджджанапат̣аггида̄накӯпапоккхаран̣ӣкхан̣а̄пана̄дӣсу йаттха ‘‘кхудда̄нукхуддака̄нам̣ па̄н̣а̄нам̣ вихим̣са̄ бхависсатӣ’’ти джа̄на̄ти, тена та̄дисе падесе каппийавачанам̣ ватва̄пи на там̣ каммам̣ ка̄ретаббанти дассети.
таттха таттха вуттамева а̄паттинти патхавӣкхан̣анабхӯтага̄мапа̄табйата̄дӣсу вуттапа̄читтийа̄диа̄паттим̣. а̄дикаммикатта̄ ана̄паттӣти кут̣икаран̣апаччайа̄ ана̄патти. сиккха̄падам̣ атиккамитва̄ти ‘‘на ча, бхиккхаве, саббаматтика̄майа̄ кут̣ика̄ ка̄табба̄, йо кареййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти вуттасиккха̄падам̣ атиккамитва̄. йади ан̃н̃ена катам̣ лабхитва̄ васантасса ана̄патти сийа̄, на бхагава̄ там̣ кут̣икам̣ бхинда̄пеййа̄ти а̄ха – ‘‘катам̣ лабхитва̄ таттха васанта̄нампи дуккат̣амева̄’’ти. йатха̄ ва̄ татха̄ ва̄ мисса̄ хотӯти хет̣т̣ха̄ маттика̄ упари даббасамбха̄ра̄тиа̄дина̄ йена кеначи а̄ка̄рена мисса̄ хоту. гин̃джака̄васатхасан̇кхепена̄ти еттха гин̃джака̄ вуччанти ит̣т̣хака̄, гин̃джака̄хи ева като а̄васатхо гин̃джака̄васатхо. ит̣т̣хака̄майасса а̄васатхассетам̣ адхивачанам̣. там̣ кира а̄васатхам̣ йатха̄ судха̄парикаммена пайоджанам̣ наттхи, евам̣ ит̣т̣хака̄хи ева чинитва̄ чха̄детва̄ каронти, тула̄дан̣д̣акава̄т̣апхалака̄ни пана да̄румайа̄нева. викиранта̄ти чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ каронта̄.
кисса̄ти кена ка̄ран̣ена. вайакаммампи аттхӣти два̄ракава̄т̣а̄диабхисан̇кхаран̣а̄дӣсу катавайакаммампи аттхи. бхиккхӯнам̣ акаппийатта̄ ева титтхийавата̄нурӯпатта̄ титтхийадхаджо. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттака̄ран̣есу аттано адхиппетака̄ран̣адвайам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ апара̄нипи таттха вуттака̄ран̣а̄ни дассенто а̄ха – ‘‘ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ан̃н̃а̄нипи ка̄ран̣а̄ни вутта̄нӣ’’тиа̄ди. таттха сатта̄нуддайа̄йа̄ти та̄диса̄йа кут̣ика̄йа каран̣апаччайа̄ винассама̄насаттесу ануддайа̄йа. йасма̄ саббаматтика̄майа̄ кут̣и сукара̄ бхиндитум̣, тасма̄ таттха т̣хапитам̣ паттачӣвара̄ди агуттам̣ хоти, чора̄дӣхи авахаритум̣ сакка̄. тена вуттам̣ ‘‘паттачӣварагуттаттха̄йа̄’’ти. сена̄санаба̄хуллапат̣иседханаттха̄йа̄ти сена̄сана̄нам̣ бахубха̄ваниседханаттха̄йа, та̄дисасса ва̄ сена̄санасса абхисан̇кхаран̣е бхиккхӯнам̣ уддесапарипуччха̄дӣни сесакамма̄ни париччаджитва̄ ниччабйа̄ват̣ата̄ниседханаттхам̣. анупаваджджоти досам̣ а̄ропетва̄ на ваттаббо.
па̄л̣имуттакавиниччхайаван̣н̣ана̄
па̄л̣имуттакавиниччхайесу тан̃ча кхо…пе… на ван̣н̣амат̣т̣хаттха̄йа̄ти идам̣ чхаттадан̣д̣агга̄хакасала̄капан̃джаравинандханам̣ сандха̄йа̄ти ваданти. саббаттха̄ти чхаттадан̣д̣е саббаттха. а̄раггена̄ти никха̄данамукхена. гхат̣акампи ва̄л̣арӯпампи бхиндитва̄ дха̄ретаббанти саче та̄дисам̣ акаппийачхаттам̣ лабхати, гхат̣акампи ва̄л̣арӯпампи бхиндитва̄ таччхетва̄ дха̄ретаббам̣. суттакена ва̄ дан̣д̣о вет̣хетабботи йатха̄ чхаттадан̣д̣е лекха̄ на пан̃н̃а̄йати, татха̄ вет̣хетаббо. дан̣д̣абундети дан̣д̣амӯле, чхаттадан̣д̣асса хет̣т̣химаталети аттхо. чхаттаман̣д̣аликанти чхаттасса анто кхуддакаман̣д̣алам̣. уккиритва̄ти ут̣т̣хапетва̄. са̄ ват̣т̣атӣти йадипи раджджукехи на бандханти, бандхитум̣ пана йуттат̣т̣ха̄натта̄ ват̣т̣ати.
на̄на̄суттакехӣти на̄на̄ван̣н̣ехи суттехи. идан̃ча татха̄ каронта̄нам̣ каран̣аппака̄радассанаттхам̣ вуттам̣, екаван̣н̣асуттакенапи вуттаппака̄рена сиббитум̣ на ват̣т̣атийева. пат̣т̣амукхети пат̣т̣акот̣ийам̣. двиннам̣ пат̣т̣а̄нам̣ сан̇гхат̣т̣итат̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. парийантети чӣварапарийанте. чӣвараанува̄там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. вен̣инти варакасӣса̄ка̄рена сиббанам̣. сан̇кхаликанти бил̣а̄лабандхана̄ка̄рена сиббанам̣. ‘‘вен̣им̣ сан̇кхалика’’нти четтха упайогавачанам̣ ‘‘каронтӣ’’ти каран̣акирийа̄пеккхам̣. аггхийагайамуггара̄дӣнӣти еттха аггхийам̣ на̄ма четийасан̣т̣ха̄нена сиббанам̣, мӯле танукам̣ агге махантам̣ катва̄ гада̄ка̄рена сиббанам̣ гайа̄, мӯле ча агге ча екасадисам̣ катва̄ муггара̄ка̄рена сиббанам̣ муггаро. каккат̣аккхӣни уккирантӣти ган̣т̣хикапат̣т̣апа̄сакапат̣т̣а̄нам̣ анте па̄л̣ибаддхам̣ катва̄ каккат̣ака̄нам̣ аккхисан̣т̣ха̄нам̣ ут̣т̣хапенти, каронтӣти аттхо. ‘‘кон̣асуттапил̣ака̄ти ган̣т̣хикапа̄сакапат̣т̣а̄нам̣ кон̣ехи нӣхат̣асутта̄нам̣ кот̣ийо’’ти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣. катхам̣ пана та̄ пил̣ака̄ дувин̃н̃еййарӯпа̄ ка̄табба̄ти? кон̣ехи нӣхат̣асутта̄нам̣ антесу екава̄рам̣ ган̣т̣хикакаран̣ена ва̄ пуна ниваттетва̄ сиббанена ва̄ дувин̃н̃еййасабха̄вам̣ катва̄ суттакот̣ийо рассам̣ катва̄ чхиндитабба̄. дхаммасириттхерена пана –
‘‘кон̣асутта̄ ча пил̣ака̄, дувин̃н̃еййа̄ва каппаре’’ти –
вуттам̣. татха̄ а̄чарийабуддхадаттаттхеренапи –
‘‘сутта̄ ча пил̣ака̄ таттха, дувин̃н̃еййа̄ва дӣпита̄’’ти –
вуттам̣. тасма̄ тесам̣ матена кон̣асутта̄ ча пил̣ака̄ ча кон̣асуттапил̣ака̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо.
ман̣ина̄ти маса̄рагалла̄дипа̄са̄н̣ена. на гхат̣т̣етаббанти на гхам̣ситаббам̣, ам̣сабаддхакака̄йабандхана̄ни пана сан̇кха̄дӣхи гхам̣ситум̣ ват̣т̣ати. па̄сакам̣ катва̄ бандхитаббанти раджанака̄ле бандхитаббам̣, сесака̄ле мочетва̄ т̣хапетаббам̣. ган̣т̣хикети дантамайа̄диган̣т̣хике. пил̣ака̄ти биндум̣ биндум̣ катва̄ ут̣т̣ха̄петаббапил̣ака̄.
‘‘телаван̣н̣оти саман̣аса̄руппаван̣н̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣, ман̣иван̣н̣ам̣ пана паттам̣ ан̃н̃ена катам̣ лабхитва̄ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. паттаман̣д̣алети типусӣса̄димайе паттаман̣д̣але. ‘‘на, бхиккхаве, читра̄ни паттаман̣д̣ала̄ни дха̄ретабба̄ни рӯпака̄кин̣н̣а̄ни бхиттикаммаката̄нӣ’’ти (чӯл̣ава. 253) вуттатта̄ ‘‘бхиттикаммам̣ на ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, макарадантакам̣ чхиндиту’’нти вачанато ‘‘макарадантакам̣ пана ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣.
макарамукханти макарамукхасан̣т̣ха̄нам̣. дед̣д̣хубхасӣсанти удакасаппасӣсасан̣т̣ха̄нам̣. аччхӣнӣти кун̃джараччхисан̣т̣ха̄на̄ни. раджджукака̄йабандханам̣ екамева ват̣т̣атӣти раджджукам̣ бандхантена екагун̣амева катва̄ бандхитум̣ ват̣т̣ати, маджджхе бхиндитва̄ дигун̣ам̣ катва̄ бандхитум̣ на ват̣т̣ати, дигун̣ам̣ пана акатва̄ екараджджукамева сатава̄рампи пунаппунам̣ а̄виджджитва̄ бандхитум̣ ват̣т̣ати. екампи на ват̣т̣атӣти екагун̣ампи катва̄ бандхитум̣ на ват̣т̣ати. бахураджджуке…пе... ват̣т̣атӣти идам̣ ка̄йабандханам̣ сандха̄йа вуттам̣, на даса̄ сандха̄йа. ӣдисан̃хи ка̄йабандханам̣ бандхитум̣ ват̣т̣ати. тенева а̄чарийабуддхадаттаттхерена вуттам̣ –
‘‘екараджджумайам̣ вуттам̣, мунина̄ ка̄йабандханам̣;
пан̃чапа̄ман̇гасан̣т̣ха̄нам̣, екампи ча на ват̣т̣ати.
‘‘раджджуке екато катва̄, бахӯ ека̄йа раджджуйа̄;
нирантаран̃хи вет̣хетва̄, катам̣ ват̣т̣ати бандхиту’’нти.
мураджам̣ пана ка̄йабандханам̣ на ват̣т̣ати ‘‘на, бхиккхаве, учча̄вача̄ни ка̄йабандхана̄ни дха̄ретабба̄ни кала̄букам̣ дед̣д̣хубхакам̣ мураджам̣ маддавӣн̣ам̣, йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (чӯл̣ава. 278) вуттатта̄. ким̣ пана бахураджджуке екато катва̄ екена нирантарам̣ вет̣хетва̄ катам̣ мураджасан̇кхйам̣ на гаччхатӣти? а̄ма на гаччхати. мураджан̃хи на̄ма на̄на̄ван̣н̣ехи суттехи мураджават̣т̣исан̣т̣ха̄нам̣ вет̣хетва̄ катам̣. кечи пана ‘‘мураджанти бахураджджуке екато сан̇кад̣д̣хитва̄ ека̄йа раджджуйа̄ паливет̣хетва̄ катараджджӯ’’ти ваданти, там̣ на гахетаббам̣. йади четам̣ мураджам̣ сийа̄, ‘‘бахураджджуке екато катва̄ екена нирантарам̣ вет̣хетва̄ катам̣ бахураджджука’’нти на ваттаббам̣, ‘‘там̣ ват̣т̣атӣ’’ти идам̣ вируджджхеййа. мураджам̣ пана па̄ман̇гасан̣т̣ха̄нан̃ча даса̄су ват̣т̣ати ‘‘ка̄йабандханасса даса̄ джӣранти. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, мураджам̣ маддавӣн̣а’’нти (чӯл̣ава. 278) вуттатта̄. тенева ваккхати ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, мураджам̣ маддавӣн̣анти идам̣ даса̄суйева анун̃н̃а̄та’’нти.
ка̄йабандханавидхети ‘‘ка̄йабандханасса павананто джӣрати. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, видха’’нти вуттатта̄ ка̄йабандханасса па̄санте даса̄мӯле тасса тхирабха̄ваттхам̣ каттаббе дантависа̄н̣а̄димайе видхе. ‘‘ат̣т̣ха ман̇гала̄ни на̄ма сан̇кхо чаккам̣ пун̣н̣акумбхо гайа̄ сирӣваччхо ан̇кусо дхаджам̣ соваттхика’’нти ваданти. париччхедалекха̄маттанти убхосу кот̣ӣсу ка̄таббапариччхедара̄джиматтам̣. ‘‘уджукамева̄’’ти вуттатта̄ чатурасса̄диван̇кагатикам̣ на ват̣т̣ати. ‘‘чхаттадан̣д̣адхаммакаран̣аан̃джанана̄л̣ика̄ на̄на̄ван̣н̣алекха̄паакаммаката̄ на ват̣т̣антӣ’’ти ваданти.
а̄ракан̣т̣акети поттхака̄диабхисан̇кхаран̣аттхам̣ кате дӣгхамукхасаттхаке. ват̣т̣аман̣иканти ват̣т̣ам̣ катва̄ аггакот̣ийам̣ ут̣т̣ха̄петаббапуббул̣ам̣. ан̃н̃ам̣ ва̄ ван̣н̣амат̣т̣ханти имина̄ пил̣ака̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. ман̣иканти ека̄ват̣т̣аман̣и. пил̣аканти са̄сапаматтика̄ муттара̄джисадиса̄ бахуват̣т̣алекха̄. ‘‘имасмим̣ адхика̄ре авуттатта̄ лекханийам̣ йам̣ кин̃чи ван̣н̣амат̣т̣хам̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. валитаканти маджджхе валим̣ ут̣т̣ха̄петва̄. ман̣д̣алам̣ хотӣти уттара̄ран̣ийа̄ павесанаттхам̣ а̄хат̣аман̣д̣алам̣ хоти.
кин̃ча̄пи еттха дантакат̣т̣хаччхеданава̄сийева вутта̄, маха̄ва̄сийампи пана на ват̣т̣атийева. уджукамева бандхитунти самбандхо. ‘‘убхосу ва̄ пассесу екапассева̄’’ти вачанасесо. каттарайат̣т̣хикот̣ийам̣ катаайовалайа̄нипи ват̣т̣анти, йесам̣ ан̃н̃аман̃н̃асан̇гхат̣т̣анена саддо ниччхарати.
а̄ман̣д̣аса̄ракети а̄малакехи катабха̄джане. бхӯматтхаран̣ети читтакат̣аса̄ракачиттаттхаран̣а̄дике парикаммаката̄йа бхӯмийа̄ аттхаритаббааттхаран̣е. па̄нӣйагхат̣ети имина̄ кун̣д̣икасаракепи сан̇ган̣ха̄ти. бӣджанети чатурассабӣджане. саббам̣…пе… ват̣т̣атӣти йатха̄вуттесу ман̃чапӣт̣ха̄дӣсу иттхирӯпам̣ вина̄ саббам̣ ма̄ла̄каммалата̄камма̄ди ван̣н̣амат̣т̣хам̣ бхиккхуно ват̣т̣ати. сена̄сане кин̃чи пат̣иседхетаббам̣ наттхи ан̃н̃атра вируддхасена̄сана̄ти еттха̄йамадхиппа̄йо – сена̄санапариккха̄ресу пат̣иседхетаббам̣ на̄ма кин̃чи наттхи, вируддхасена̄санам̣ пана сайамева пат̣иккхипитаббанти. ан̃н̃есанти сӣмаса̄мино вутта̄. ра̄джаваллабха̄ параника̄йика̄пи еканика̄йика̄пи упосатхапава̄ран̣а̄нам̣ антара̄йакара̄ аладжджино ра̄джакулӯпага̄ вуччанти. тесам̣ ладжджипариса̄ти тесам̣ сӣмаса̄мика̄нам̣ паккха̄ хутва̄ анубалам̣ да̄тум̣ саматтха̄ ладжджипариса̄. сукатамева̄ти ан̃н̃есам̣ сантакепи аттано сӣма̄йа антовуттавидхина̄ катам̣ сукатамева.
па̄л̣имуттакавиниччхайаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
86. девена гахитада̄рӯнӣти ран̃н̃а̄ париггахитада̄рӯни, ран̃н̃о сантака̄нӣти вуттам̣ хоти. кхан̣д̣а̄кхан̣д̣ам̣ каронтоти кхуддакам̣ махантан̃ча кхан̣д̣ам̣ каронто.
87. кулабхогаиссарийа̄дӣхи махатӣ матта̄ пама̄н̣ам̣ етасса̄ти маха̄матто. тена̄ха – ‘‘махатийа̄ иссарийаматта̄йа саманна̄гато’’ти.
88. аваджджха̄йантӣти хет̣т̣ха̄ катва̄ олокенти, чинтенти ва̄. тена̄ха ‘‘аваджа̄нанта̄’’тиа̄ди. ла̄макато ва̄ чинтентӣти нихӣнато чинтенти. катхентӣти ‘‘ким̣ на̄метам̣ ким̣ на̄мета’’нти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ катхенти.
катхам̣ панеттха ‘‘да̄рӯнӣ’’ти бахувачанам̣ ‘‘адинна’’нти екавачанена саддхим̣ самбандхамупагаччхатӣти а̄ха – ‘‘адиннам̣ а̄дийиссатӣти айам̣ уджджха̄йанаттхо’’тиа̄ди. уджджха̄йанасса адинна̄да̄нависайатта̄ адинна̄да̄нам̣ уджджха̄йанаттхоти вуттам̣. сатипи панеттха гопакена диннада̄рӯнам̣ гахан̣е уджукам̣ аватва̄ лесена гахитатта̄ тхеро ‘‘адиннам̣ а̄дийӣ’’ти ведитаббо. вачанабхедети екавачанабахувачана̄нам̣ бхеде.
сабба̄вантам̣ парисанти бхиккхубхиккхунӣа̄дисабба̄вайававантам̣ парисам̣. сабба̄ чатупарисасан̇кхаа̄та̄ паджа̄ еттха аттхӣти сабба̄ванта̄, париса̄. сена̄ етасса аттхӣти сенико, сенико ева сенийо. бимбиса̄роти тасса на̄манти еттха бимбӣти суван̣н̣ам̣, тасма̄ са̄расуван̣н̣асадисаван̣н̣ата̄йа бимбиса̄роти вуччатӣти ведитаббо. чатуттхо бха̄го па̄доти ведитабботи имина̄ва саббаджанападесу каха̄пан̣асса вӣсатимо бха̄го ма̄сакоти идан̃ча вуттамева хотӣти дат̣т̣хаббам̣. пора̄н̣асаттха̄нурӯпам̣ лаккхан̣асампанна̄ уппа̄дита̄ нӣлакаха̄пан̣а̄ти ведитабба̄. рудрада̄мена уппа̄дито рудрада̄мако. со кира нӣлакаха̄пан̣асса тибха̄гам̣ аггхати. йасмим̣ падесе нӣлакаха̄пан̣а̄ на санти, таттха̄пи нӣлакаха̄пан̣а̄нам̣ вал̣ан̃джанат̣т̣ха̄не ча авал̣ан̃джанат̣т̣ха̄не ча сама̄нааггхавасена паваттама̄нам̣ бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ нӣлакаха̄пан̣авасенева париччхедо ка̄табботи ваданти.
дханийаваттхуван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
тассаттхо…пе… вуттанайенева ведитабботи имина̄ ‘‘бхагавата̄ бхиккхӯнам̣ идам̣ сиккха̄падам̣ евам̣ пан̃н̃аттам̣ хоти ча, идан̃ча ан̃н̃ам̣ ваттху удапа̄дӣ’’ти евам̣ пат̣хамапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.39) вуттанайена тассаттхо ведитаббо. ‘‘ида̄ни йам̣ там̣ ан̃н̃ам̣ ваттху уппаннам̣, там̣ дассетум̣ ‘тена кхо пана самайена̄’тиа̄дима̄ха̄’’ти евам̣ анупан̃н̃аттисамбандхо ча таттха вуттанайенева ведитабботи дассети.
90-91. раджака̄ аттхаранти еттха̄ти раджакаттхаран̣ам̣, раджакаттхаран̣анти раджакатиттхам̣ вуччатӣти а̄ха ‘‘раджакатиттхам̣ гантва̄’’ти. вуттамеваттхам̣ вибха̄венто а̄ха ‘‘тан̃хӣ’’тиа̄ди.
падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄
92. ‘‘абхинаванивит̣т̣хо екакут̣ика̄дига̄мо йа̄ва манусса̄ пависитва̄ ва̄сам̣ на каппенти, та̄ва га̄масан̇кхйам̣ на гаччхатӣ’’ти ваданти, тасма̄ таттха га̄маппавесана̄пуччха̄дикиччампи наттхи. йаккхапариггахабхӯтоти саупаддававасена вуттам̣, йаккханагара̄дим̣ ва̄ сан̇ган̣ха̄ти. йаккханагарампи а̄пан̣а̄дӣсу диссама̄несу га̄масан̇кхйам̣ гаччхати, адиссама̄несу на гаччхати, тасма̄ йаккханагарампи пависантена а̄пан̣а̄дӣсу диссама̄несу саббам̣ га̄маппавесанаваттам̣ ка̄таббам̣, адиссама̄несу на ка̄таббанти ваданти. пунапи а̄гантука̄ма̄ти имина̄ тесам̣ таттха са̄пеккхабха̄вам̣ дассети. йато пана нирапеккха̄ва хутва̄ паккаманти, со га̄масан̇кхйам̣ на гаччхати, тасма̄ таттха га̄маппавесана̄пуччха̄дикиччампи наттхи.
нану ча ‘‘га̄ма̄ ва̄ аран̃н̃а̄ ва̄’’ти еттакамева ма̄тика̄йам̣ вуттам̣, тасма̄ га̄малаккхан̣ам̣ дассетва̄ аран̃н̃амева дассетаббам̣ сийа̄, га̄мӯпача̄ро на̄ма̄тиа̄ди пана касма̄ вуттанти а̄ха – ‘‘га̄мӯпача̄ротиа̄ди аран̃н̃апариччхедадассанаттхам̣ вутта’’нти. га̄мӯпача̄ре хи дассите т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча авасесам̣ аран̃н̃ам̣ на̄ма̄ти аран̃н̃апариччхедо сакка̄ дассетум̣, идан̃ча га̄мага̄мӯпача̄ре асан̇карато дассетум̣ вуттам̣. ма̄тика̄йам̣ пана га̄маггахан̣енева га̄мӯпача̄ропи сан̇гахитоти дат̣т̣хаббам̣. га̄мӯпача̄ро хи локе га̄масан̇кхйамева гаччхати. еван̃ча катва̄ ма̄тика̄йа анавасесаавахаран̣ат̣т̣ха̄напариггахо сиддхо хоти. индакхӣлети умма̄ре. аран̃н̃асан̇кхепам̣ гаччхатӣти ‘‘никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄ саббаметам̣ аран̃н̃а’’нти (вибха. 529) абхидхамме вуттатта̄. вемаджджхамева индакхӣлоти вуччатӣти индакхӣлат̣т̣ха̄нийатта̄ асатипи индакхӣле вемаджджхамева татха̄ вуччати. йаттха пана два̄раба̄ха̄пи наттхи, таттха убхосу пассесу ватийа̄ ва̄ па̄ка̄расса ва̄ кот̣ивемаджджхамева индакхӣлат̣т̣ха̄нийатта̄ ‘‘индакхӣло’’ти гахетаббам̣. уд̣д̣а̄пентоти пала̄пенто. лут̣хитва̄ти париваттетва̄.
маджджхимасса пурисасса̄ти тха̄мамаджджхимасса пурисасса. имина̄ пана вачанена суппамусалапа̄топи баладассанавасенева катоти дат̣т̣хаббам̣. курундат̣т̣хакатха̄йам̣ маха̄паччарийан̃ча гхарӯпача̄ро га̄моти адхиппа̄йена ‘‘гхарӯпача̄ре т̣хитасса лед̣д̣упа̄то га̄мӯпача̄ро’’ти вуттам̣. два̄рети ниббакосасса удакапатанат̣т̣ха̄нато аббхантарам̣ сандха̄йа вуттам̣. антогехети ча памукхасса аббхантарамева сандха̄йа вуттам̣. катапариккхепоти имина̄ва гхарасса самантато таттако париччхедо гхарӯпача̄ро на̄ма̄ти вуттам̣ хоти. йасса пана гхарасса самантато горӯпа̄нам̣ павесананива̄ран̣аттхам̣ па̄ка̄раватиа̄дӣхи париккхепо като хоти, таттха сова париккхепо гхарӯпача̄ро, суппапа̄та̄дипариччхедо пана апариккхиттагхарам̣ сандха̄йа вуттоти дат̣т̣хаббам̣. идаметтха пама̄н̣анти вика̄лага̄маппавесана̄дӣсу га̄мага̄мӯпача̄ра̄нам̣ асан̇карато виниччхайасса ведитаббатта̄. курундӣа̄дӣсу вуттанайена хи гхарӯпача̄расса га̄моти а̄паннатта̄ гхарагхарӯпача̄рага̄мага̄мӯпача̄ра̄нам̣ сан̇каро сийа̄. евам̣ саббаттха̄ти имина̄ ито пуббепи паччхимассева ва̄дасса пама̄н̣абха̄вам̣ дассети. кечи пана ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа ваккхама̄нава̄дам̣ сандха̄йа вутта’’нти ваданти, там̣ на гахетаббам̣.
сесампӣти га̄мӯпача̄ралаккхан̣ам̣ сандха̄йа вадати. татра̄ти тасмим̣ га̄мӯпача̄раггахан̣е. тасса га̄мапариччхедадассанаттханти тасса апариччхедасса га̄масса га̄мапариччхедам̣ дассетунти аттхо. йади евам̣ ‘‘га̄мо на̄ма̄’’ти падам̣ уддхаритва̄ ‘‘апариккхиттасса га̄масса гхарӯпача̄ре т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти касма̄ на вуттанти? ‘‘га̄мо на̄ма̄ти идха авуттампи адхика̄равасена лаббхатийева̄’’ти ваданти. апаре пана бхан̣анти ‘‘га̄мӯпача̄ро на̄ма̄ти имина̄ва га̄масса ча га̄мӯпача̄расса ча сан̇гахо дат̣т̣хаббо. катхам̣? ‘га̄масса упача̄ро га̄мӯпача̄ро’ти евам̣ виггахе карийама̄не ‘париккхиттасса га̄масса индакхӣле т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’ти имина̄ париккхиттасса га̄масса га̄мӯпача̄ралаккхан̣ам̣ дасситам̣ хоти, ‘га̄масан̇кха̄то упача̄ро га̄мӯпача̄ро’ти евам̣ пана гайхама̄не ‘апариккхиттасса га̄масса гхарӯпача̄ре т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’ти имина̄ апариккхиттасса га̄масса га̄мапариччхедо дасситоти сакка̄ вин̃н̃а̄ту’’нти. ‘‘гхарӯпача̄ре т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти имина̄ париккхиттассапи га̄масса саче лед̣д̣упа̄тато дӯре париккхепо хоти, лед̣д̣упа̄тойева га̄мапариччхедоти гахетаббанти ваданти. пуббе вуттанайенева̄ти париккхиттага̄ме вуттанайенева.
сан̇карӣйатӣти миссӣйати. еттха̄ти гхарагхарӯпача̄рага̄мага̄мӯпача̄ресу. ‘‘вика̄ле га̄маппавесане париккхиттасса га̄масса париккхепам̣ атиккамантасса а̄патти па̄читтийасса, апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ оккамантасса а̄патти па̄читтийасса̄’’ти (па̄чи. 513) вуттатта̄ га̄мага̄мӯпача̄ра̄нам̣ асан̇карата̄ иччхитабба̄ти а̄ха – ‘‘асан̇карато четтха виниччхайо ведитаббо вика̄ле га̄маппавесана̄дӣсӯ’’ти. еттха ча ‘‘париккхиттасса га̄масса париккхепам̣, апариккхиттасса париккхепа̄рахат̣т̣ха̄нам̣ атиккамантасса вика̄лага̄маппавесана̄патти хотӣ’’ти кечи ваданти, там̣ на гахетаббам̣ падабха̄джанийам̣ пана ‘‘париккхиттасса га̄масса париккхепам̣ атиккамантасса а̄патти па̄читтийасса, апариккхиттасса га̄масса упача̄рам̣ оккамантасса а̄патти па̄читтийасса̄’’ти (па̄чи. 513) вуттатта̄. апариккхиттасса га̄масса гхарӯпача̄рато пат̣т̣ха̄йа дутийалед̣д̣упа̄тасан̇кха̄тасса га̄мӯпача̄расса оккамане а̄патти ведитабба̄. тенева вика̄лага̄маппавесанасиккха̄падат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄чи. ат̣т̣ха. 512) ‘‘апариккхиттасса га̄масса упача̄ро адинна̄да̄не вуттанайенева ведитаббо’’ти вуттам̣. ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йампи (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄) вуттам̣ ‘‘йва̄йам̣ апариккхиттасса га̄масса упача̄ро дассито, тасса васена вика̄лага̄маппавесана̄дӣсу а̄патти париччхиндитабба̄’’ти. йади евам̣ ‘‘вика̄ле га̄мам̣ пависеййа̄’’ти имина̄ вируджджхатӣти? на вируджджхати га̄мӯпача̄рассапи га̄маггахан̣ена гахитатта̄. тасма̄ париккхиттасса га̄масса париккхепам̣ атиккамантасса, апариккхиттасса упача̄рам̣ оккамантасса вика̄лага̄маппавесана̄патти хотӣти нит̣т̣хаметтха гантаббам̣. вика̄ле га̄маппавесана̄дӣсӯти а̄ди-саддена гхарагхарӯпача̄ра̄дӣсу т̣хита̄нам̣ уппаннала̄бхабха̄джана̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти.
никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄ти индакхӣлато бахи никкхамитва̄ти аттхо. еттха ча винайапарийа̄йена та̄ва ‘‘т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча авасесам̣ аран̃н̃а’’нти (па̄ра̄. 92) а̄гатам̣, суттантапарийа̄йена а̄ран̃н̃икам̣ бхиккхум̣ сандха̄йа ‘‘а̄ран̃н̃акам̣ на̄ма сена̄санам̣ пан̃чадханусатикам̣ паччхима’’нти (па̄ра̄. 654) а̄гатам̣. винайасуттанта̄ убхопи парийа̄йадесана̄ на̄ма, абхидхаммо пана ниппарийа̄йадесана̄. ниппарийа̄йато ча га̄мавинимуттам̣ т̣ха̄нам̣ аран̃н̃амева хотӣти абхидхаммапарийа̄йена аран̃н̃ам̣ дассетум̣ ‘‘никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄’’ти (вибха. 529) вуттам̣. ‘‘а̄чарийадхану на̄ма пакатихаттхена нававидаттхиппама̄н̣ам̣, джийа̄йа пана а̄ропита̄йа чатухаттхаппама̄н̣а’’нти ваданти. лесока̄саниседханаттханти ‘‘майа̄ нева га̄ме, на аран̃н̃е хат̣ам̣, гхаре ва̄ гхарӯпача̄ресу ва̄ га̄мӯпача̄ресу ва̄ ан̃н̃атарасми’’нти ваттум̣ ма̄ лабхатӯти вуттам̣ хоти.
каппийанти анурӯпавасена вуттам̣. акаппийампи пана аппат̣иггахитан̃че, адиннасан̇кхйамева гаччхати. паричча̄га̄димхи акате ‘‘идам̣ майхам̣ сантака’’нти авидитампи парапариггахитамева ма̄та̄питӯнам̣ аччайена манда̄нам̣ утта̄насеййака̄нам̣ да̄рака̄нам̣ сантакамива.
йасса васена пурисо тхеноти вуччати, там̣ тхеййанти а̄ха ‘‘авахаран̣ачиттассетам̣ адхивачана’’нти. сан̇кха̄-саддо н̃а̄н̣акот̣т̣ха̄сапан̃н̃аттиган̣ана̄дӣсу диссати. ‘‘сан̇кха̄йекам̣ пат̣исеватӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.168) хи н̃а̄н̣е диссати. ‘‘папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄ самуда̄чарантӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.204) кот̣т̣ха̄се. ‘‘тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ сан̇кха̄ саман̃н̃а̄’’тиа̄дӣсу (дха. са. 1313) пан̃н̃аттийам̣. ‘‘на сукарам̣ сан̇кха̄ту’’нтиа̄дӣсу (дха. па. 196; апа. тхера. 1.10.2) ган̣ана̄йам̣. таттха кот̣т̣ха̄савачанам̣ сан̇кха̄-саддам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘сан̇кха̄сан̇кха̄танти аттхато ека’’нти. тена̄ха ‘‘кот̣т̣ха̄сассетам̣ адхивачана’’нти. папан̃часан̇кха̄ти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хисан̇кха̄та̄ папан̃чакот̣т̣ха̄са̄. ‘‘еко читтакот̣т̣ха̄соти йан̃ча пуббабха̄ге авахарисса̄мӣти паваттам̣ читтам̣, йан̃ча гамана̄диса̄дхакам̣ пара̄масана̄диса̄дхакам̣ ва̄ маджджхе паваттам̣, йан̃ча т̣ха̄на̄ча̄ванаппайогаса̄дхакам̣, тесу айамевеко паччхимо читтакот̣т̣ха̄со идха̄дхиппето’’ти кечи ваданти. чӯл̣аган̣т̣хипаде пана ‘‘ӯнама̄сакама̄сакаӯнапан̃чама̄сакапан̃чама̄сака̄вахаран̣ачиттесу еко читтакот̣т̣ха̄со’’ти вуттам̣. ‘‘анекаппабхедатта̄ читтасса еко читтакот̣т̣ха̄соти вутта’’нти маха̄ган̣т̣хипаде маджджхимаган̣т̣хипаде ча вуттам̣. идамеветтха сундаратарам̣ ‘‘тхеййачиттасан̇кха̄то еко читтакот̣т̣ха̄со’’ти вуттатта̄. тхеййасан̇кха̄тена̄ти тхеййачиттакот̣т̣ха̄сена каран̣абхӯтена, на висса̄сата̄вака̄лика̄дига̄хавасаппаваттачиттакот̣т̣ха̄сена̄ти вуттам̣ хоти.
абхийогавасена̄ти ад̣д̣акаран̣авасена. абхийун̃джатӣти чодети, ад̣д̣ам̣ каротӣти аттхо. парикаппитат̣т̣ха̄нанти ока̄сапарикаппанавасена парикаппитаппадесам̣. сун̇кагха̄танти еттха ра̄джӯнам̣ деййабха̄гасса етам̣ адхивачанам̣ сун̇коти, со еттха хан̃н̃ати адатва̄ гаччхантехӣти сун̇кагха̄то. ‘‘еттха павит̣т̣хехи сун̇ко да̄таббо’’ти руккхапаббата̄дисан̃н̃а̄н̣ена нийамитаппадесассетам̣ адхивачанам̣.
пан̃чавӣсатиаваха̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
а̄кула̄ти сан̇кула̄. лул̣ита̄ти вилол̣ита̄. каттхачӣти екисса̄йа ат̣т̣хакатха̄йам̣. екам̣ пан̃чакам̣ дасситанти ‘‘парапариггахитан̃ча хоти, парапариггахитасан̃н̃ӣ ча, гаруко ча хоти париккха̄ро пан̃чама̄сако ва̄ атирекапан̃чама̄сако ва̄, тхеййачиттан̃ча паччупат̣т̣хитам̣ хоти, а̄масати, а̄патти дуккат̣асса. пханда̄пети, а̄патти тхуллаччайасса. т̣ха̄на̄ ча̄вети, а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’ти (па̄ра̄. 122) евам̣ вуттапан̃чааваха̄ран̇га̄ни екам̣ пан̃чаканти дасситам̣. две пан̃чака̄ни дассита̄нӣти ‘‘чхаха̄ка̄рехи адиннам̣ а̄дийантасса а̄патти па̄ра̄джикасса. на ча сакасан̃н̃ӣ, на ча висса̄сагга̄хӣ, на ча та̄вака̄ликам̣, гаруко ча хоти париккха̄ро пан̃чама̄сако ва̄ атирекапан̃чама̄сако ва̄, тхеййачиттан̃ча паччупат̣т̣хитам̣ хоти, а̄масати, а̄патти дуккат̣асса. пханда̄пети, а̄патти тхуллаччайасса. т̣ха̄на̄ ча̄вети, а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’ти евам̣ вуттесу чхасу падесу екам̣ апанетва̄ авасеса̄ни пан̃ча пада̄ни екам̣ пан̃чаканти дассетва̄ хет̣т̣ха̄ вуттапан̃чакан̃ча гахетва̄ две пан̃чака̄ни дассита̄ни. еттха пана̄ти ‘‘пан̃чаха̄ка̄рехи адиннам̣ а̄дийантасса̄’’тиа̄дӣсу. саббехипи падехӣти ‘‘парапариггахитан̃ча хотӣ’’тиа̄дӣхи падехи. лаббхама̄на̄нийева пан̃чака̄нӣти пан̃чавӣсатийа̄ аваха̄ресу лаббхама̄напан̃чака̄ни.
пан̃чаннам̣ аваха̄ра̄нам̣ самӯхо пан̃чакам̣, сако хаттхо сахаттхо, тена ниббатто, тасса ва̄ самбандхӣти са̄хаттхико, аваха̄ро. са̄хаттхика̄ди пан̃чакам̣ са̄хаттхикапан̃чаканти а̄дипадавасена на̄мала̄бхо дат̣т̣хаббо кусала̄диттикасса кусалаттикавоха̄ро вийа. имина̄ва найена пуббапайога̄ди пан̃чакам̣ пуббапайогапан̃чакам̣, тхеййа̄ваха̄ра̄ди пан̃чакам̣ тхеййа̄ваха̄рапан̃чаканти на̄мала̄бхо дат̣т̣хабботи. татийапан̃чамесу пан̃чакесӯти са̄хаттхикапан̃чакатхеййа̄ваха̄рапан̃чакесу. лаббхама̄нападавасена̄ти са̄хаттхикапан̃чаке лаббхама̄насса ниссаггийа̄ваха̄рападасса васена тхеййа̄ваха̄рапан̃чаке лаббхама̄насса парикаппа̄ваха̄рападасса ча васена йоджетаббанти аттхо.
а̄н̣аттийа̄ ниббатто аваха̄ро а̄н̣аттико. ниссаджджанам̣ ниссагго, сун̇кагха̄тат̣т̣ха̄не парикаппитока̄се ва̄ т̣хатва̄ бхан̣д̣асса бахи па̄танам̣. ниссаггова ниссаггийо. кирийа̄сиддхито пуретарамева па̄ра̄джика̄паттисан̇кха̄там̣ аттхам̣ са̄дхетӣти аттхаса̄дхако. ‘‘асукасса бхан̣д̣ам̣ йада̄ саккоси, тада̄ авахара̄’’ти еварӯпо хи а̄н̣а̄панапайого парасса телакумбхийа̄ па̄даггханакам̣ телам̣ авассам̣ пиванака̄нам̣ упа̄хана̄дӣнам̣ никкхепапайого ча а̄н̣аттасса бхан̣д̣аггахан̣ато упа̄хана̄дӣнам̣ телапа̄танато ча пуретарамева па̄ра̄джика̄паттисан̇кха̄там̣ аттхам̣ са̄дхети. са̄хаттхикапайогопи хи еварӯпо аттхаса̄дхакоти вуччати. вуттан̃хетам̣ ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄) –
‘‘аттхаса̄дхако на̄ма ‘асукасса бхан̣д̣ам̣ йада̄ саккоси, тада̄ там̣ авахара̄’ти а̄н̣а̄пети. таттха саче паро анантара̄йико хутва̄ там̣ авахарати, а̄н̣а̄пакасса а̄н̣аттиккхан̣ейева па̄ра̄джикам̣. парасса ва̄ пана телакумбхийа̄ па̄даггханакам̣ телам̣ авассам̣ пиванака̄ни упа̄хана̄дӣни паккхипати, хаттхато муттаматтейева па̄ра̄джика’’нти.
дхурасса никкхипанам̣ дхураниккхепо. а̄ра̄ма̄бхийун̃джана̄дӣсу аттано ча парасса ча да̄наггахан̣есу нирусса̄хабха̄ва̄паджджанам̣. сахаттха̄ авахаратӣти сахаттхена ган̣ха̄ти. ‘‘асукасса бхан̣д̣ам̣ авахара̄’’ти ан̃н̃ам̣ а̄н̣а̄петӣти еттха̄пи а̄н̣а̄пакасса а̄н̣аттиккхан̣ейева а̄патти дат̣т̣хабба̄. йади евам̣ имасса, аттхаса̄дхакасса ча ко висесоти? тан̇кхан̣ан̃н̃ева гахан̣е нийун̃джанам̣ а̄н̣аттикапайого, ка̄лантарена гахан̣аттхам̣ нийого аттхаса̄дхакоти айаметесам̣ висесо. тенева̄ха – ‘‘асукасса бхан̣д̣ам̣ йада̄ саккоси, тада̄ авахара̄ти а̄н̣а̄петӣ’’ти. еттха ча а̄н̣а̄панапайогова аттхаса̄дхакоти дассито, са̄хаттхикавасенапи аттхаса̄дхакапайого пана упари а̄ви бхависсати. дхураниккхепо пана упаниккхиттабхан̣д̣авасена ведитабботи идам̣ нидассанаматтам̣. а̄ра̄ма̄бхийун̃джана̄дӣсупи та̄вака̄ликабхан̣д̣адеййа̄нам̣ ада̄непи есева найо.
‘‘а̄н̣аттивасена пуббапайого ведитаббо’’ти вуттатта̄ анантара̄йена ган̣хантасса ‘асукасса бхан̣д̣ам̣ авахара̄’ти а̄н̣а̄панам̣ бхан̣д̣аггахан̣ато пуббатта̄ пуббапайого, пайогена саха ваттама̄но аваха̄ро сахапайого, ‘‘асукам̣ на̄ма бхан̣д̣ам̣ харисса̄ма̄’’ти сам̣видахитва̄ саммантайитва̄ авахаран̣ам̣ сам̣вида̄ваха̄ро. сан̇кетакаммам̣ на̄ма пуббан̣ха̄дика̄лапариччхедавасена сан̃джа̄нанакаммам̣, нимиттакаммам̣ на̄ма сан̃н̃уппа̄данаттхам̣ аккхиникхан̣ана̄динимиттакаран̣ам̣. т̣ха̄на̄ча̄ванавасена сахапайоготи идам̣ пана нидассанаматтам̣ дат̣т̣хаббам̣, кхиласан̇камана̄дӣсупи асати ча т̣ха̄на̄ча̄ване сахапайого дат̣т̣хаббо. вуттан̃хетам̣ ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄) ‘‘т̣ха̄на̄ча̄ванавасена кхила̄дӣни сан̇ка̄метва̄ кхетта̄диггахан̣авасена ча сахапайого ведитаббо’’ти.
тхено вуччати чоро, тасса бха̄во тхеййам̣, тена авахаран̣ам̣ тхеййа̄ваха̄ро. йо хи сандхиччхеда̄дӣни катва̄ адиссама̄но авахарати, тула̄кӯт̣ама̄накӯт̣акӯт̣акаха̄пан̣а̄дӣхи ва̄ ван̃четва̄ ган̣ха̄ти, тассевам̣ ган̣хато аваха̄ро тхеййа̄ваха̄ро. пасайха абхибхавитва̄ авахаран̣ам̣ пасайха̄ваха̄ро. йо хи пасайха балакка̄рена паресам̣ сантакам̣ ган̣ха̄ти га̄магха̄така̄дайо вийа, аттано паттабалито ва̄ вуттанайена адхикам̣ ган̣ха̄ти ра̄джабхат̣а̄дайо вийа, тассевам̣ ган̣хато аваха̄ро пасайха̄ваха̄ро. бхан̣д̣авасена ча ока̄савасена ча парикаппетва̄ авахаран̣ам̣ парикаппа̄ваха̄ро. тин̣апан̣н̣а̄дӣхи ан̇гулимуддика̄дим̣ пат̣иччха̄детва̄ паччха̄ тасса пат̣иччханнасса авахаран̣ам̣ пат̣иччханна̄ваха̄ро. кусам̣ сан̇ка̄метва̄ авахаран̣ам̣ куса̄ваха̄ро.
тулайитва̄ти упапариккхитва̄. са̄мӣчӣти ваттам̣, а̄патти пана наттхӣти адхиппа̄йо. маха̄джанасаммаддоти маха̄джанасан̇кхобхо. бхат̣т̣хе джанака̄йети апагате джанака̄йе. ‘‘идан̃ча ка̄са̄вам̣ аттано сантакам̣ катва̄ етассева бхиккхуно дехӣ’’ти ким̣ка̄ран̣а̄ евама̄ха? чӣвараса̄микена йасма̄ дхураниккхепо като, тасма̄ тасса адиннам̣ гахетум̣ на ват̣т̣ати. аваха̄ракопи виппат̣иса̄расса уппаннака̄лато пат̣т̣ха̄йа чӣвараса̄микам̣ парийесанто вичарати ‘‘дасса̄мӣ’’ти, чӣвараса̄микена ча ‘‘мамета’’нти вутте етенапи аваха̄ракена а̄лайо париччатто, тасма̄ евама̄ха. йади евам̣ чӣвараса̄микойева ‘‘аттано сантакам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти касма̄ на вуттоти? убхиннампи куккуччавиноданаттхам̣. катхам̣? аваха̄ракасса ‘‘майа̄ сахаттхена на диннам̣, бхан̣д̣адеййамета’’нти куккуччам̣ уппаджджеййа, итарасса ‘‘майа̄ пат̣хамам̣ дхураниккхепам̣ катва̄ паччха̄ адиннам̣ гахита’’нти куккуччам̣ уппаджджеййа̄ти.
самаггханти аппаггхам̣. да̄руаттхам̣ пхаратӣти да̄рӯхи каттаббакиччам̣ са̄дхети. майи сантетиа̄ди саббам̣ ран̃н̃а̄ паса̄дена вуттам̣, ‘‘тхерена пана анануччхавикам̣ ката’’нти на ман̃н̃итаббам̣.
екадивасам̣ дантакат̣т̣хаччхедана̄дина̄ йа̄ айам̣ аггхаха̄ни вутта̄, са̄ сабба̄ бхан̣д̣аса̄мина̄
кин̣итва̄ гахитамева сандха̄йа вутта̄, саббам̣ панетам̣ ат̣т̣хакатха̄чарийаппама̄н̣ена гахетаббам̣. па̄са̄н̣ан̃ча саккхаран̃ча па̄са̄н̣асаккхарам̣. дха̄реййаттхам̣ вичаккхан̣оти имассева виваран̣ам̣ ‘‘а̄паттим̣ ва̄ ана̄паттим̣ ва̄’’тиа̄ди.
пан̃чавӣсатиаваха̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
аккхадасса̄ти еттха аккха-саддена кира виниччхайаса̄ла̄ вуччати. таттха нисӣдитва̄ ваджджа̄ваджджам̣ пассантӣти аккхадасса̄ вуччанти дхаммавиниччханака̄. ханеййунти еттха хананам̣ на̄ма хаттхапа̄да̄дӣхи потханан̃чева сӣса̄диччхеданан̃ча хотӣти а̄ха – ‘‘ханеййунти потхеййун̃чева чхиндеййун̃ча̄’’ти. тенева падабха̄джанийан̃ча ‘‘хаттхена ва̄ па̄дена ва̄ каса̄йа ва̄ веттена ва̄ ад̣д̣хадан̣д̣акена ва̄ чхеджджа̄йа ва̄ ханеййу’’нти вуттам̣. таттха ад̣д̣хадан̣д̣акена̄ти двихаттхаппама̄н̣ена рассамуггарена вел̣упесика̄йа ва̄. чхеджджа̄йа̄ти хаттхапа̄дасӣса̄дӣнам̣ чхеданена. нӣхареййунти га̄манигама̄дито нӣхареййум̣. чороси…пе… тхеносӣти еттха ‘‘парибха̄сеййу’’нти падам̣ аджджха̄харитва̄ аттхо ведитабботи а̄ха ‘‘чоросӣти евама̄дӣни ча ватва̄ парибха̄сеййу’’нти.
93. йам̣ там̣ бхан̣д̣ам̣ дасситанти самбандхо. йаттха йаттха т̣хитанти бхӯмиа̄дӣсу йаттха йаттха т̣хитам̣. йатха̄ йатха̄ а̄да̄нам̣ гаччхатӣти бхӯмиа̄дӣсу т̣хитам̣ бхан̣д̣ам̣ саббасо аггахан̣епи йена йена а̄ка̄рена гахан̣ам̣ упагаччхати.
бхӯмат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
94. пханда̄пети, саббаттха дуккат̣амева̄ти еттха ‘‘ут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти пханда̄петва̄ пуна анут̣т̣хахитва̄ таттхева сайантассапи ан̇гапаччан̇гам̣ апханда̄петва̄ екапайогена ут̣т̣хахантассапи дуккат̣амева̄ти дат̣т̣хаббам̣. ан̃н̃асмим̣ ва̄ гаманасса анупака̄рети йатха̄ два̄рапидахане кумбхит̣т̣ха̄нагаманасса анупака̄ратта̄ ана̄патти, евам̣ ан̃н̃асмим̣ ва̄ гаманасса анупака̄ре ка̄йавачӣкамме ана̄патти. ва̄ча̄йа ва̄ча̄йа̄ти екекаттхадӣпика̄йа ва̄ча̄йа ва̄ча̄йа. упаладдхоти н̃а̄то. пун̃н̃а̄ни ча карисса̄ма̄ти еттха ‘‘муса̄ва̄дам̣ катва̄ пун̃н̃а̄ни карисса̄ма̄ти вадантасса дуккат̣амева̄’’ти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣, там̣ имасмим̣йева падесе ат̣т̣хакатха̄вачанена вируджджхати. татха̄ хи ‘‘йам̣ йам̣ вачанам̣ муса̄, таттха таттха па̄читтийа’’нти ча ‘‘на хи адинна̄да̄насса пуббапайоге па̄читтийат̣т̣ха̄не дуккат̣ам̣ на̄ма аттхӣ’’ти ча ваккхати. евам̣ пана вутте на вируджджхати ‘‘муса̄ва̄дам̣ катва̄ пун̃н̃а̄ни ча карисса̄ма̄ти вадантасса па̄читтийена саддхим̣ дуккат̣а’’нти. татха̄ хи ‘‘акаппийапатхавим̣ кхан̣анта̄нам̣ дуккат̣ехи саддхим̣ па̄читтийа̄нӣти маха̄паччарийам̣ вутта’’нти ча ‘‘йатха̄ ча идха, евам̣ саббаттха па̄читтийат̣т̣ха̄не дуккат̣а̄ на муччатӣ’’ти ча ваккхати. саче пана кусалачитто ‘‘пун̃н̃а̄ни карисса̄ма̄’’ти вадати, ана̄патти ‘‘буддхапӯджам̣ ва̄ дхаммапӯджам̣ ва̄ сан̇гхабхаттам̣ ва̄ карисса̄ма̄ти кусалам̣ уппа̄дети, кусалачиттена гамане ана̄паттӣ’’ти ча ‘‘йатха̄ ча идха, евам̣ саббаттха атхеййачиттасса ана̄паттӣ’’ти ча ваккхама̄натта̄.
пама̄даликхитанти ведитаббанти апарабха̄ге поттхака̄рул̣хака̄ле памаджджитва̄ ликхитанти ведитаббам̣. па̄л̣ийам̣ сесаат̣т̣хакатха̄су ча ‘‘куда̄лам̣ ва̄ пит̣акам̣ ва̄’’ти идамева двайам̣ ватва̄ ва̄сипхарасӯнам̣ авуттатта̄ тесампи сан̇кхепат̣т̣хакатха̄дӣсу а̄гатабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘сан̇кхепат̣т̣хакатха̄йам̣ пана маха̄паччарийан̃ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. тхеййачиттена кататта̄ ‘‘дуккат̣ехи саддхим̣ па̄читтийа̄нӣ’’ти вуттам̣. тато парам̣ саббакирийа̄сӯти бӣджаггахан̣ато парам̣ каттаббакирийа̄су. саббам̣ пуриманайенева̄ти йа̄ва пит̣акапарийоса̄на̄ хаттхава̄рападава̄ресу дуккат̣ам̣.
тхерехи дасситанти пуббапайогасахапайогадуккат̣есу асаммохаттхам̣ самодха̄нетва̄ дхаммасан̇га̄хакаттхерехи дасситам̣. ‘‘саббесампи дуккат̣а̄нам̣ имесуйева ат̣т̣хасу сан̇гахетаббабха̄вато итарехи саттахи дуккат̣ехи винимуттам̣ винайадуккат̣ейева сан̇гахетабба’’нти ваданти. дасавидхам̣ ратананти ‘‘мутта̄ ман̣и вел̣урийо сан̇кхо сила̄ пава̄л̣ам̣ раджатам̣ джа̄тарӯпам̣ лохитан̇го маса̄рагалла’’нти евама̄гатам̣ дасавидхам̣ ратанам̣.
‘‘ман̣и мутта̄ вел̣урийо ча сан̇кхо,
сила̄ пава̄л̣ам̣ раджатан̃ча хемам̣;
салохитан̇ган̃ча маса̄рагаллам̣,
дасети дхӣро ратана̄ни джан̃н̃а̄’’ти. –
хи вуттам̣.
саттавидхам̣ дхан̃н̃анти са̄ли вӣхи йаво кан̇гу кудрӯсо варако годхумоти идам̣ саттавидхам̣ дхан̃н̃ам̣. а̄вудхабхан̣д̣а̄динти а̄ди-саддена тӯрийабхан̣д̣аиттхирӯпа̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. ана̄маситаббе ваттхумхи дуккат̣ам̣ ана̄ма̄садуккат̣ам̣. дурупачин̣н̣адуккат̣анти ‘‘на каттабба’’нти ва̄ритасса кататта̄ дут̣т̣ху а̄чин̣н̣ам̣ чаританти дурупачин̣н̣ам̣, тасмим̣ дуккат̣ам̣ дурупачин̣н̣адуккат̣ам̣. винайе пан̃н̃аттам̣ дуккат̣ам̣ винайадуккат̣ам̣. ‘‘сан̇гхабхеда̄йа параккаматӣ’’ти сутва̄ там̣нива̄ран̣аттха̄йа н̃а̄те аттхе авадантасса н̃а̄тадуккат̣ам̣. ека̄даса саманубха̄сана̄ на̄ма бхиккхупа̄тимоккхе чатта̄ро йа̄вататийака̄ сан̇гха̄дисеса̄, арит̣т̣хасиккха̄паданти пан̃ча, бхиккхунӣпа̄тимоккхе екам̣ йа̄вататийакам̣ па̄ра̄джикам̣, чатта̄ро сан̇гха̄дисеса̄, чан̣д̣ака̄л̣ӣсиккха̄паданти чха. васса̄ва̄са̄дим̣ пат̣иссун̣итва̄ на сампа̄дентасса пат̣иссаванимиттам̣ дуккат̣ам̣ пат̣иссавадуккат̣ам̣.
пуббасахапайоге ча, ана̄ма̄садурупачин̣н̣е;
винайе чева н̃а̄те ча, н̃аттийа̄ ча пат̣иссаве;
ат̣т̣хете дуккат̣а̄ вутта̄, винайе винайан̃н̃уна̄.
сахапайогато пат̣т̣ха̄йа четтха пурима̄ пурима̄ а̄паттийо пат̣иппассамбхантӣти а̄ха ‘‘атха дхураниккхепам̣ акатва̄’’тиа̄ди. таттха ‘‘дхураниккхепам̣ акатва̄’’ти вуттатта̄ дхураниккхепам̣ катва̄ кхан̣антасса пурима̄паттийо на пат̣иппассамбхантӣти дат̣т̣хаббам̣. вийӯханадуккат̣ам̣ пат̣иппассамбхати, уддхаран̣адуккат̣е патит̣т̣ха̄тӣти идам̣ па̄л̣ийам̣ а̄гата̄нуккамена дассетум̣ вуттам̣. йади пана пам̣сум̣ уддхаритва̄ саусса̄хова пуна кхан̣ати, уддхаран̣адуккат̣ам̣ пат̣иппассамбхати, кхан̣анадуккат̣е патит̣т̣ха̄ти.
катам̣ каран̣ам̣ кирийа̄ти аттхато еканти а̄ха ‘‘вирӯпа̄ са̄ кирийа̄’’ти. ида̄ни вуттамеваттхам̣ парива̄рапа̄л̣ийа̄ нидассенто ‘‘вуттампи чета’’нтиа̄дима̄ха. таттха апараддхам̣ вираддхам̣ кхалитанти саббаметам̣ йан̃ча дуккат̣анти еттха вуттасса дуккат̣асса парийа̄йавачанам̣. йан̃хи дут̣т̣ху катам̣, вирӯпам̣ ва̄ катам̣, там̣ дуккат̣ам̣. там̣ панетам̣ йатха̄ саттха̄ра̄ вуттам̣, евам̣ акататта̄ апараддхам̣, кусалам̣ вираджджхитва̄ паваттатта̄ вираддхам̣, арийавам̣саппат̣ипадам̣ ана̄рул̣хатта̄ кхалитам̣. йам̣ мануссо карети идам̣ панеттха опамманидассанам̣. тассаттхо – йатха̄ йам̣ локе мануссо а̄ви ва̄ йади ва̄ рахо па̄пам̣ кароти, там̣ дуккат̣анти паведенти, евамидампи буддхапат̣икут̣т̣хена ла̄макабха̄вена па̄пам̣, тасма̄ дуккат̣анти ведитаббанти.
йатха̄ дуккха̄, куччхита̄ ва̄ гати дугатӣти ваттаббе ‘‘дуггатӣ’’ти вуттам̣, йатха̄ ча кат̣укам̣ пхаламетасса̄ти кат̣укапхаланти ваттаббе ‘‘кат̣укаппхала’’нти вуттам̣, евамидха̄пи тхӯлатта̄ аччайатта̄ ча тхӯлаччайанти ваттаббе ‘‘тхуллаччайа’’нти вуттанти дассетум̣ ‘‘сампара̄йе ча дуггатӣ’’тиа̄дима̄ха. сам̣йоге пана кате сам̣йогапарасса рассаттам̣ сиддхамева̄ти манаси катва̄ ‘‘сам̣йогабха̄во ведитаббо’’ти еттакамева вуттам̣. екасса мӯлети екасса сантике. аччайо тена само наттхӣти десана̄га̄мӣсу аччайесу тена само тхӯло аччайо наттхи. тенетам̣ ити вуччатӣти тхӯлатта̄ аччайасса етам̣ тхуллаччайанти вуччатӣти аттхо.
‘‘саббаттха̄пи а̄масане дуккат̣ам̣ пханда̄пане тхуллаччайан̃ча висум̣ висум̣ тхеййачиттена а̄масанапханда̄панапайогам̣ каронтассева хоти, екапайогена ган̣хантасса пана уддха̄ре па̄ра̄джикамева, на дуккат̣атхуллаччайа̄нӣ’’ти ваданти. сахапайогам̣ пана акатва̄ти еттха ‘‘пуббапайоге а̄панна̄паттӣнам̣ пат̣иппассаддхийа̄ абха̄вато сахапайогам̣ катва̄пи ладжджидхаммам̣ оккантена пуббапайоге а̄панна̄паттийо десетабба̄’’ти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣. ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ пана кате сахапайоге пуббапайоге а̄панна̄паттӣнампи пат̣иппассаддхим̣ дӣпети, ан̃н̃атха̄ ‘‘сахапайогам̣ пана акатва̄’’ти идам̣ висесанамева нираттхакам̣ сийа̄. йан̃ча хет̣т̣ха̄ вуттам̣ ‘‘саче панасса таттхаджа̄таке тин̣аруккхалата̄димхи чхиннепи ладжджидхаммо оккамати, сам̣варо уппаджджати, чхеданапаччайа̄ дуккат̣ам̣ десетва̄ муччатӣ’’ти, тампи сахапайоге кате пуббапайоге а̄панна̄паттӣнам̣ пат̣иппассаддхимева дӣпети сахапайоге чхеданапаччайа̄ а̄паннадуккат̣ассева десана̄йа вуттатта̄. сахапайогато пат̣т̣ха̄йева̄ти ча идам̣ сахапайогам̣ паттасса тато пуббе а̄панна̄нам̣ пуббапайога̄паттӣнампи пат̣иппассаддхим̣ дӣпети. тена хи айаматтхо вин̃н̃а̄йати ‘‘йа̄ва сахапайогам̣ на па̄пун̣а̄ти, та̄ва пуббе а̄панна̄паттӣнам̣ пат̣иппассаддхи на хоти, сахапайогам̣ паттака̄лато пана пат̣т̣ха̄йа та̄сампи пат̣иппассаддхи хотӣ’’ти, тасма̄ сут̣т̣ху упапариккхитва̄ йуттатарам̣ гахетаббам̣.
бахука̄пи а̄паттийо хонту, екамева десетва̄ муччатӣти еттха̄йамадхиппа̄йо – саче кхан̣анавийӯхануддхаран̣есу даса даса катва̄ а̄паттийо а̄панна̄, та̄су уддхаран̣е даса а̄паттийо десетва̄ муччати висабха̄гакирийам̣ патва̄ пурима̄пурима̄паттӣнам̣ пат̣иппассаддхатта̄ти. джа̄тивасена пана сама̄накирийа̄йа а̄панна̄паттийо екаттена гахетва̄ ‘‘екамева десетва̄’’ти вуттам̣, тасма̄ имина̄пи курундат̣т̣хакатха̄вачанена пат̣хамам̣ маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттапурима̄паттипат̣иппассаддхимева саматтхайати, на пана убхиннам̣ ат̣т̣хакатха̄нам̣ аттхато на̄на̄каран̣ам̣ аттхи. апарампеттха пака̄рам̣ ван̣н̣айанти ‘‘сама̄накирийа̄супи пуримапуримакхан̣анапаччайа̄ а̄панна̄паттийо паччхимапаччхимакхан̣анам̣ патва̄ пат̣иппассамбхантӣти имина̄ адхиппа̄йена ‘пам̣сукхан̣ана̄дӣсу ча ладжджидхамме уппанне бахука̄пи а̄паттийо хонту, екамева десетва̄ муччатӣти курундат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта’’’нти. ‘‘еван̃ча сати ‘бахука̄пи а̄паттийо хонтӯ’ти на ваттаббам̣ бхавеййа, вуттан̃ча, тасма̄ висабха̄гакирийамева патва̄ пурима̄паттӣнам̣ пат̣иппассаддхим̣ иччхантенева бахука̄супи а̄паттӣсу екамева десетва̄ муччатӣти имасмим̣ т̣ха̄не висум̣йевеко десана̄ккамо дассито’’типи ваданти. айаметесам̣ адхиппа̄йо – йатха̄ идха пурима̄паттӣнам̣ пат̣иппассаддхи ат̣т̣хакатха̄чарийаппама̄н̣ена гахита̄, евам̣ бахука̄супи а̄паттӣсу екамева десетва̄ муччатӣти идампи идха ат̣т̣хакатха̄чарийаппама̄н̣атойева ведитаббам̣. йатха̄ ча па̄л̣ийам̣ па̄читтийат̣т̣ха̄непи дуккат̣амева хотӣти идха а̄вен̣икам̣ катва̄ а̄паттивисесо дассито, евам̣ пурима̄паттӣнам̣ пат̣иппассаддхивисесо ча десана̄висесо ча ат̣т̣хакатха̄чарийехи дасситоти.
хет̣т̣хато осӣдентоти ‘‘са̄микесу а̄гантва̄ апасситва̄ гатесу ган̣хисса̄мӣ’’ти тхеййачиттена хет̣т̣ха̄бхӯмийам̣ осӣденто. бундена̄ти кумбхийа̄ хет̣т̣химаталена. евам̣ екат̣т̣ха̄не т̣хита̄йа кумбхийа̄ т̣ха̄на̄ча̄ванам̣ чхахи а̄ка̄рехи ведитаббанти самбандхо. валайам̣ нӣхарати, па̄ра̄джиканти а̄ка̄сагатам̣ акатва̄ гхам̣ситва̄ нӣхарантасса чхиннакот̣ито нӣхат̣аматте па̄ра̄джикам̣. ито чито ча са̄ретӣти гхам̣сантойева а̄ка̄сагатам̣ акатва̄ са̄рети.
чхиннаматте па̄ра̄джиканти авассам̣ че патати, чхиннаматте па̄ра̄джикам̣. париччхедоти ‘‘пан̃чама̄сакам̣ ва̄ атирекапан̃чама̄сакам̣ ва̄’’ти вуттаган̣анапариччхедо. апабйӯхантоти ‘‘хет̣т̣ха̄ т̣хитам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти хаттхена двидха̄ каронто. упад̣д̣хакумбхийанти упад̣д̣хапун̣н̣а̄йа кумбхийа̄. нану ча ат̣т̣хакатха̄чарийаппама̄н̣ена сан̇кхепат̣т̣хакатха̄дӣсу вуттампи касма̄ на гахетаббанти а̄ха – ‘‘винайавиниччхайе хи а̄гате гаруке т̣ха̄табба’’нти. винайадхаммата̄ти винайагарука̄нам̣ дхаммата̄. винайагарука̄ хи винайавиниччхайе а̄гате гаруке тит̣т̣ханти. винайагаруката̄бйа̄панаттхан̃хи винайагарукойеветтха винайа-саддена вутто, винайасса ва̄ еса̄ дхаммата̄ тесам̣ гаруга̄рават̣т̣ха̄насса винайависайатта̄.
ида̄ни сан̇кхепат̣т̣хакатха̄дӣсу вуттам̣ па̄л̣ийа̄пи на саметӣти дассенто а̄ха ‘‘апича̄’’тиа̄ди. бха̄джананти патта̄дибха̄джанам̣. патта̄дим̣ апӯретва̄ ган̣хантасса ануддхат̣епи мукхават̣т̣ипариччхедо хоти, пӯретва̄ ган̣хантасса пана уддхаран̣ака̄ле хотӣти а̄ха ‘‘мукхават̣т̣ипариччхедена ва̄ уддха̄рена ва̄’’ти. йада̄ пана телакумбхӣа̄дӣсу тела̄дӣнам̣ абахубха̄вато бха̄джанам̣ нимуджджа̄петва̄ ган̣хитум̣ на сакка̄ хоти, тада̄ мукхават̣т̣ипариччхеденева хоти. чиккананти тхаддхам̣. а̄кад̣д̣ханавикад̣д̣ханайогганти еттха абхимукхам̣ кад̣д̣ханам̣ а̄кад̣д̣ханам̣, парато кад̣д̣ханам̣ викад̣д̣ханам̣. пат̣инӣхаритунти аттано бха̄джанато пат̣инӣхаритум̣. хаттхато муттаматте па̄ра̄джиканти тхеййачиттена парасантакаггахан̣апайогасса кататта̄. маха̄ат̣т̣хакатха̄йамева ‘‘сачепи марийа̄дам̣ дуббалам̣ катва̄ суккхатал̣а̄касса удаканиббаханат̣т̣ха̄нам̣ удаканиддхаманатумбам̣ ва̄ пидахати, ан̃н̃ато ча гаманамагге ва̄ па̄л̣им̣ бандхати, суккхама̄тикам̣ ва̄ уджум̣ кароти, паччха̄ деве вут̣т̣хе удакам̣ а̄гантва̄ марийа̄дам̣ бхиндати, саббаттха бхан̣д̣адеййа’’нти вуттатта̄ ‘‘там̣ пана таттхева суккхатал̣а̄ке суккхама̄тика̄йа уджукаран̣авиниччхайена вируджджхатӣ’’ти вуттам̣.
аваха̄ралаккхан̣анти пан̃чавӣсатийа̄ аваха̄ресу екампи аваха̄ралаккхан̣ам̣, т̣ха̄на̄ча̄ванапайого ева ва̄. уддха̄рети кумбхийа̄ пхут̣т̣хат̣т̣ха̄нато кесаггаматтепи уддхат̣е. йуттанти т̣ха̄на̄ча̄ванапайогасаббха̄вато йуттам̣. сан̇гопанаттха̄йа̄ти имина̄ суддхачиттатам̣ дассети. палибуджджхиссатӣти нива̄рессати. вуттанайенева па̄ра̄джиканти хаттхато муттаматтейева па̄ра̄джикам̣. суддхачиттова уддхаратӣти кумбхийам̣ теласса а̄киран̣ато пуретарамева суддхачитто никкхипитва̄ паччха̄ суддхачиттова уддхарати. нева аваха̄роти тхеййачиттена авахаран̣апайогасса акататта̄. аттано бха̄джанатта̄ пана ‘‘на гӣва̄’’ти вуттам̣, ана̄паттиматтамева вуттам̣, на пана евам̣ вича̄ританти адхиппа̄йо. атха ва̄ ана̄паттиматтамева вуттанти имина̄пи таттха ‘‘гӣва̄’’ти вачана̄бха̄вато ‘‘на гӣва̄’’ти пуббе вуттамаха̄ат̣т̣хакатха̄ва̄дамева патит̣т̣ха̄пети, паччха̄ дасситена курундива̄денапи маха̄ат̣т̣хакатха̄ва̄дова саматтхито. аттано бхан̣д̣анти тела̄киран̣ато пуретарамева аттано кумбхийам̣ суддхачиттена т̣хапитам̣ пӣтателам̣ аттано париккха̄рам̣. саммохат̣т̣ха̄нанти а̄паттивиниччхайавасена саммохат̣т̣ха̄нам̣.
бахигатам̣ на̄ма хотӣти тато пат̣т̣ха̄йа теласса ат̣т̣ха̄набха̄вато адхомукхабха̄вато ча бахигатам̣ на̄ма хоти. анто пат̣т̣ха̄йа чхидде карийама̄не теласса никкхамитва̄ гатагатат̣т̣ха̄нам̣ бха̄джанасан̇кхйамева гаччхатӣти а̄ха – ‘‘ба̄хирантато па̄даггханаке гал̣ите па̄ра̄джика’’нти. йатха̄ татха̄ ва̄ катасса̄ти ба̄хирантато аббхантарато ва̄ пат̣т̣ха̄йа катасса. маджджхе т̣хапетва̄ катачхиддети маджджхе тхокам̣ капа̄лам̣ т̣хапетва̄ паччха̄ там̣ чхиндантена катачхидде. ‘‘марийа̄даччхедане анто т̣хатва̄ бахимукхо чхинданто бахи антена ка̄ретаббо, бахи т̣хатва̄ антомукхо чхинданто анто антена ка̄ретаббо, анто ча бахи ча чхиндитва̄ маджджхе т̣хапетва̄ там̣ чхинданто маджджхена ка̄ретаббо’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.108) вуттатта̄ ‘‘тал̣а̄касса ча марийа̄дабхедена саметӣ’’ти вуттам̣. идаметтха йуттанти анто ча бахи ча пат̣т̣ха̄йа катачхидде маджджхена ка̄ретаббо. анто пат̣т̣ха̄йа кате пана ба̄хирантена, бахи пат̣т̣ха̄йа кате аббхантарена ка̄ретабботи айам̣ типпака̄ропи еттха вемат̣т̣хачхидде йутто. удаке катапайогасса абха̄вато ‘‘т̣ха̄на̄ча̄ванапайогасса абха̄ва̄’’ти вуттам̣.
ат̣т̣хакатха̄йам̣ та̄ва вуттанти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. паттхиннасса кха̄данам̣ итарасса па̄нан̃ча саппиа̄дӣнам̣ парибхоготи а̄ха – ‘‘акха̄дитаббам̣ ва̄ апа̄таббам̣ ва̄ каротӣ’’ти. катхам̣ пана татха̄ каротӣти а̄ха ‘‘учча̄рам̣ ва̄ пасса̄вам̣ ва̄’’тиа̄ди. касма̄ панеттха дуккат̣ам̣ вуттанти а̄ха ‘‘т̣ха̄на̄ча̄ванасса наттхита̄йа дуккат̣а’’нти. пуримадвайанти бхеданам̣ чхад̣д̣анан̃ча. касма̄ на саметӣти а̄ха ‘‘тан̃хӣ’’тиа̄ди. кумбхиджаджджаракаран̣ена̄ти пун̣н̣акумбхийа̄ джаджджаракаран̣ена. ма̄тика̄уджаукаран̣ена̄ти удакапун̣н̣а̄йа ма̄тика̄йа уджукаран̣ена. екалаккхан̣анти бхеданам̣ кумбхиджаджджаракаран̣ена чхад̣д̣анам̣ ма̄тика̄йа уджукаран̣ена саддхим̣ екасабха̄вам̣ т̣ха̄на̄ча̄ванапайогасаббха̄вато. паччхимам̣ пана двайанти джха̄панам̣ апарибхогакаран̣ан̃ча.
еттха евам̣ виниччхайам̣ вадантӣти еттха маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутте еке а̄чарийа̄ евам̣ виниччхайам̣ ваданти. паччхимадвайам̣ сандха̄йа вуттанти еттха пуримадвайе виниччхайо хет̣т̣ха̄ вутта̄нуса̄рена сакка̄ вин̃н̃а̄тунти таттха кин̃чи аватва̄ паччхимадвайам̣ сандха̄йа т̣ха̄на̄ча̄ванасса наттхита̄йа дуккат̣анти идам̣ вуттанти адхиппа̄йо. тхеййачиттена̄ти аттано ва̄ парасса ва̄ ка̄тука̄мата̄васена уппаннатхеййачиттена. вина̄сетука̄мата̄йа̄ти хаттхапа̄да̄дим̣ чхинданто вийа кевалам̣ вина̄сетука̄мата̄йа. пуримадвайе ким̣ хоти, ким̣ адхиппа̄йена на кин̃чи вуттанти а̄ха – ‘‘пуримадвайе пана…пе… па̄ра̄джика’’нти. таттха вуттанайена бхиндантасса ва̄ чхад̣д̣ентасса ва̄ти муггарена потхетва̄ бхиндантасса удакам̣ ва̄ ва̄ликам̣ ва̄ а̄киритва̄ уттара̄пентасса̄ти аттхо. айуттанти чети па̄л̣ийам̣ пуримапададвайепи дуккат̣ассева вуттатта̄ ‘‘пуримадвайе…пе… па̄ра̄джиканти идам̣ айутта’’нти йади тумха̄кам̣ сийа̄ти аттхо. на̄ти айуттабха̄ваппасан̇гам̣ ниседхетва̄ таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘ан̃н̃атха̄ гахетаббаттхато’’ти. катхам̣ панеттха аттхо гахетабботи а̄ха ‘‘па̄л̣ийам̣ хӣ’’тиа̄ди. на̄сетука̄мата̄паккхе хет̣т̣ха̄ вуттанайенева аттхасса авируджджханато ‘‘тхеййачиттапаккхе’’ти вуттам̣. ‘‘евам̣ виниччхайам̣ вадантӣ’’ти ито пат̣т̣ха̄йа вуттасса саббассапи екассева вачанатта̄ ‘‘евамеке вадантӣ’’ти нигаманавасена вуттам̣.
ида̄ни йатха̄вуттавасена па̄л̣ийа̄ аттхе гайхама̄не маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ чатуннампи са̄ман̃н̃ато вуттасса паччхимадвайам̣ сандха̄йа вуттанти вачане висеса̄бха̄вато па̄л̣ийам̣ вуттесу чатӯсу падесу ‘‘чхад̣д̣ети ва̄ апарибхогам̣ ва̄ каротӣ’’ти имесам̣ пада̄нам̣ висеса̄бха̄ваппасан̇гато ча сайам̣ ан̃н̃атха̄ па̄л̣им̣ ат̣т̣хакатхан̃ча сам̣сандитва̄ аттхам̣ дассетука̄мо ‘‘айам̣ панеттха са̄ро’’тиа̄дима̄ха. винӣтаваттхумхи ‘‘сан̇гхасса пун̃джакитам̣ тин̣ам̣ тхеййачитто джха̄песӣ’’си (па̄ра̄. 156) вуттатта̄ винӣтаваттхумхи тин̣аджджха̄пако вийа̄ти имина̄ва т̣ха̄на̄ ача̄ветука̄мова̄ти еттха̄пи тхеййачиттена т̣ха̄на̄ ача̄ветука̄моти идам̣ вуттамева хотӣти дат̣т̣хаббам̣. ачхад̣д̣етука̄мойева̄ти еттха̄пи тхеййачиттена̄ти самбандхитаббам̣. идан̃хи тхеййачиттапаккхам̣ сандха̄йа вуттам̣ на̄сетука̄мата̄паккхасса ваккхама̄натта̄. тенева̄ха ‘‘на̄сетука̄мата̄паккхе пана̄’’тиа̄ди. итаратха̄пи йуджджатӣти тхеййачитта̄бха̄ва̄ т̣ха̄на̄ ча̄ветука̄массапи дуккат̣ам̣ йуджджатӣти вуттам̣ хоти.
бхӯмат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
а̄ка̄сат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
96. а̄ка̄сат̣т̣хакатха̄йам̣ мукхатун̣д̣акена̄ти мукхаггена. кала̄паггена̄ти пин̃чхакала̄пасса аггена. паса̄ретӣти гахан̣аттхам̣ паса̄рети. аггахетва̄ ва̄ти лед̣д̣уа̄дӣхи пахаритва̄ найанавасена аггахетва̄ ва̄. а̄ка̄сат̣т̣хавиниччхайе вуччама̄непи таппасан̇гена а̄ка̄сат̣т̣хасса веха̄сат̣т̣ха̄дибха̄вамупагатепи асаммохаттхам̣ ‘‘йасмим̣ ан̇ге нилӣйатӣ’’тиа̄ди вуттам̣. антоваттхумхӣти париккхиттаваттхусса анто. антога̄мети париккхиттасса га̄масса анто. апариккхитте пана ваттхумхи, га̄ме ва̄ т̣хитат̣т̣ха̄намева т̣ха̄нам̣. ат̣авимукхам̣ каротӣти аран̃н̃а̄бхимукхам̣ кароти. раккхатӣти тена пайогена тасса иччхитат̣т̣ха̄нам̣ агататта̄ раккхати. бхӯмийа̄ гаччхантам̣ сандха̄йа ‘‘дутийападава̄ре ва̄’’ти вуттам̣. га̄мато никкхантасса̄ти париккхиттага̄мато никкхантасса. капин̃джаро на̄ма ека̄ паккхиджа̄ти.
а̄ка̄сат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
веха̄сат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
97. веха̄сат̣т̣хакатха̄йам̣ пана чӣваравам̣се т̣хапитасса чӣварасса а̄кад̣д̣хане йатха̄вуттаппадеса̄тиккамо екадван̇гуламатта̄кад̣д̣ханена сийа̄ти адхиппа̄йена вуттам̣ ‘‘екадван̇гуламатта̄кад̣д̣ханенева па̄ра̄джика’’нти. идан̃ча та̄дисам̣ на̄тимахантам̣ чӣваравам̣садан̣д̣акам̣ сандха̄йа вуттам̣, маханте пана тато адхикаматта̄кад̣д̣ханенева сийа̄. раджджукена бандхитва̄ти ека̄йа раджджукот̣ийа̄ чӣварам̣ бандхитва̄ апара̄йа кот̣ийа̄ чӣваравам̣сам̣ бандхитва̄ т̣хапитачӣварам̣. муттаматте ат̣т̣хатва̄ патанакасабха̄ватта̄ ‘‘мутте па̄ра̄джика’’нти вуттам̣.
екамекасса пхут̣т̣хока̄саматте атикканте па̄ра̄джиканти бхиттим̣ апхуса̄петва̄ т̣хапитатта̄ вуттам̣. бхиттим̣ нисса̄йа т̣хапитанти пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапитесу на̄гаданта̄дӣсуйева а̄ропетва̄ бхиттим̣ пхуса̄петва̄ т̣хапитам̣. пан̣н̣антарам̣ а̄ропетва̄ т̣хапита̄ти ан̃н̃ехи т̣хапитам̣ сандха̄йа вуттам̣.
веха̄сат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
удакат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
98. удакат̣т̣хакатха̄йам̣ сандама̄наудаке никкхиттам̣ на тит̣т̣хатӣти а̄ха ‘‘асанданаке удаке’’ти. ана̄паттӣти хаттхава̄рападава̄ресу дуккат̣а̄паттийа̄ абха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. кад̣д̣хатӣти хет̣т̣хато оса̄рети. уппала̄дӣсӯти а̄ди-саддена падумапун̣д̣арӣка̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. раттам̣ падумам̣, сетам̣ пун̣д̣арӣкам̣. сетам̣ ва̄ падумам̣, раттам̣ пун̣д̣арӣкам̣. атха ва̄ раттам̣ ва̄ хоту сетам̣ ва̄ сатапаттам̣ падумам̣, ӯнасатапаттам̣ пун̣д̣арӣкам̣. ваттху пӯратӣти па̄ра̄джикаваттху пахоти. тасмим̣ чхиннаматте па̄ра̄джиканти удакато аччуггатасса удакавинимуттат̣т̣ха̄нато чхеданам̣ сандха̄йа вуттам̣. йам̣ ваттхум̣ пӯретӣти йам̣ пуппхам̣ па̄ра̄джикаваттхум̣ пӯрети. дасахи пуппхехи катакала̄по хаттхако, махантам̣ кала̄пам̣ катва̄ баддхам̣ бха̄рабаддхам̣. раджджукесу тин̣а̄ни сантхаритва̄ти еттха ‘‘две раджджука̄ни удакапит̣т̣хе т̣хапетва̄ тесам̣ упари тирийато тин̣а̄ни сантхаритва̄ тесам̣ упари бандхитва̄ ва̄ абандхитва̄ ва̄ тирийатойева пуппха̄ни т̣хапетва̄ хет̣т̣хато гата̄ни две раджджука̄ни уккхипитва̄ пуппхаматтхаке т̣хапентӣ’’ти ваданти.
кесаггаматтампи йатха̄т̣хитат̣т̣ха̄нато ча̄ветӣти па̄римантена пхут̣т̣хока̄сам̣, оримантена кесаггаматтам̣ ча̄вети. сакаламудаканти дан̣д̣ена пхут̣т̣хока̄сагатам̣ сакаламудакам̣. на удакам̣ т̣ха̄нанти аттана̄ катат̣т̣ха̄насса ат̣т̣ха̄натта̄. идам̣ убхайанти еттха ‘‘бандханам̣ амочетва̄…пе… па̄ра̄джика’’нти идамевекам̣, ‘‘пат̣хамам̣ бандханам̣…пе… т̣ха̄напариччхедо’’ти идам̣ дутийам̣. падуминийанти падумагаччхе. уппа̄т̣ита̄йа̄ти парехи аттано аттха̄йа уппа̄т̣ита̄йа.
бахи т̣хапитети удакато бахи т̣хапите. хаттхакавасена кхуддакам̣ катва̄
баддхам̣ кала̄пабаддхам̣. мул̣а̄ланти кандам̣. паттам̣ ва̄ пуппхам̣ ва̄ти идам̣ каддамасса анто пависитва̄ т̣хитам̣ сандха̄йа вуттам̣. сакаламудаканти ва̄пиа̄дӣсу парийа̄паннам̣ сакаламудакам̣. ниддхаманатумбанти ва̄пийа̄ удакасса никкхаманамаггам̣. удакава̄хаканти маха̄ма̄тикам̣. на аваха̄роти идам̣ пуббасадисам̣ на хотӣти а̄ха – ‘‘касма̄…пе… еварӯпа̄ хи таттха катика̄’’ти. аваха̄ро наттхӣти саббаса̄дха̄ран̣е апариггахат̣т̣ха̄не гахитатта̄. ма̄тикам̣ а̄ропетва̄ти кхуддакама̄тикам̣ а̄ропетва̄. маритва̄…пе… тит̣т̣хантӣти еттха ‘‘матамаччха̄нам̣йева тесам̣ сантакатта̄ амате ган̣хантасса наттхи аваха̄ро’’ти ваданти.
удакат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
на̄ват̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
99. на̄ват̣т̣хакатха̄йам̣ пана йа̄ бандхана̄ муттаматте т̣ха̄на̄ на чаватӣти имина̄ чан̣д̣асоте баддхана̄вам̣ пат̣иккхипати. та̄ва дуккат̣анти ‘‘бандханам̣ мочети, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти евам̣ мочентасса пан̃н̃аттам̣ дуккат̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. тхуллаччайампи па̄ра̄джикампи хотӣти еттха пат̣хамам̣ т̣ха̄на̄ ача̄ветва̄ мутте тхуллаччайам̣, пат̣хамам̣ т̣ха̄на̄ ча̄ветва̄ мутте па̄ра̄джиканти ведитаббам̣.
‘‘па̄се баддхасӯкаро вийа̄’’тиа̄дина̄ вуттам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘таттха йутти пуббе вутта̄ ева̄’’ти. виппанат̣т̣ха̄ на̄ва̄ти висамава̄та̄дӣхи вина̄сам̣ патва̄ удаке нимуджджитва̄ хет̣т̣ха̄ бхӯмиталам̣ аппатва̄ маджджхе т̣хитам̣ сандха̄йа вадати. тенева ‘‘адхо ва̄ опила̄пентасса…пе… на̄ва̄талена пхут̣т̣хока̄сам̣ мукхават̣т̣им̣ атиккантаматте па̄ра̄джика’’нти вуттам̣. опила̄пентасса̄ти осӣда̄пентасса. атиккантаматтети пхут̣т̣хока̄сам̣ атиккантаматте. есева найоти муттаматте па̄ра̄джиканти дассети.
на̄ва̄кад̣д̣ханайоггамаха̄йоттата̄йа йоттакот̣ито пат̣т̣ха̄йа сакалампи ‘‘т̣ха̄на’’нти вуттам̣.
асатипи ва̄те йатха̄ ва̄там̣ ган̣ха̄ти, татха̄ т̣хапитатта̄ ‘‘ва̄там̣ ган̣ха̄петӣ’’ти вуттам̣. балава̄ ча ва̄то а̄гамма̄ти имина̄ асати ва̄те айам̣ пайого катоти дассети. тенева ‘‘пуггаласса наттхи аваха̄ро’’ти вуттам̣. сати пана ва̄те като пайого т̣ха̄на̄ча̄ванапайогойева̄ти ма̄тика̄уджукаран̣е вийа аттхева аваха̄роти дат̣т̣хаббам̣. т̣ха̄на̄ча̄ванапайого на хотӣти суккхама̄тика̄уджукаран̣е вийа асати ва̄те катапайогатта̄. бхан̣д̣адеййам̣ пана хотӣти на̄ва̄са̄микасса бхан̣д̣адеййам̣ хоти.
на̄ват̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
йа̄нат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
100. йа̄нат̣т̣хакатха̄йам̣ дукайуттасса̄ти двӣхи гон̣ехи йуттасса. айуттаканти гон̣ехи айуттам̣. каппаката̄ти йатха̄ двӣхи бха̄гехи хет̣т̣ха̄ патит̣т̣ха̄ти, евам̣ ката̄. тӣн̣и ва̄ чатта̄ри ва̄ т̣ха̄на̄нӣти акаппаката̄йа упаттхамбханийа̄ васена тӣн̣и т̣ха̄на̄ни, каппаката̄йа васена чатта̄ри т̣ха̄на̄нӣти. татха̄ патхавийам̣ т̣хапитасса тӣн̣и т̣ха̄на̄нӣти самбандхо. танти пхалакасса ва̄ да̄рукасса ва̄ упари т̣хапитам̣ патхавийам̣ т̣хапитан̃ча. двӣхи аккхасӣсехӣти двӣхи аккхакот̣ӣхи. да̄рӯнам̣ упари т̣хапитасса̄ти двиннам̣ да̄рӯнам̣ упари двӣхи аккхакот̣ӣхи оламбетва̄ сакат̣аса̄ла̄йам̣ т̣хапитасса. хет̣т̣химаталасса̄ти сакат̣аба̄ха̄йа бхӯмим̣ пхуситва̄ т̣хитасса хет̣т̣химабха̄гасса. сесам̣ на̄ва̄йам̣ вуттасадисанти имина̄ ‘‘йади пана там̣ евам̣ гаччхантам̣ пакатигаманам̣ упаччхиндитва̄ ан̃н̃ам̣ диса̄бха̄гам̣ нети, па̄ра̄джикам̣. сайамева йам̣ кан̃чи га̄мам̣ сампаттам̣ т̣ха̄на̄ ача̄вентова виккин̣итва̄ гаччхати, неваттхи аваха̄ро, бхан̣д̣адеййам̣ пана хотӣ’’ти имам̣ найам̣ атидиссати.
йа̄нат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
бха̄рат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
101. бха̄рат̣т̣хакатха̄йам̣ пуримагале галава̄т̣акоти пуримагале упаримагалава̄т̣ако. урапариччхедамаджджхети урапарийантасса маджджхе. ана̄н̣аттатта̄ти ‘‘асукат̣т̣ха̄нам̣ нехӣ’’ти ана̄н̣аттатта̄. йо ча̄йам̣ сӣсабха̄ре вуттоти йо ча̄йам̣ виниччхайо сӣсабха̄ре вутто. сӣса̄дӣхи ва̄ гахито хотӯти самбандхо. та̄дисанти таппат̣иччха̄данасаматтхам̣.
бха̄рат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
а̄ра̄мат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
102. а̄ра̄мат̣т̣хакатха̄йам̣ бандхананти пуппха̄нам̣ ван̣т̣е патит̣т̣хитат̣т̣ха̄нам̣. абхийун̃джатӣти чодети ад̣д̣ам̣ кароти. адинна̄да̄насса пайогатта̄ти сахапайогама̄ха ваттхумхийева катапайогатта̄. сахапайогавасена хетам̣ дуккат̣ам̣. виниччхайаппасутанти виниччхайе нийуттам̣. каккхал̣оти да̄рун̣о. дхурам̣ никкхипатӣти усса̄хам̣ т̣хапети, аттано сантакакаран̣е нирусса̄хо хотӣти аттхо. кӯт̣ад̣д̣ака̄ракопи саче дхурам̣ на никкхипати, наттхи аваха̄роти а̄ха ‘‘саче сайампи катадхураниккхепо хотӣ’’ти. сайампӣти абхийун̃джакопи. катадхураниккхепоти ‘‘на да̄ни нам̣ имасса дасса̄мӣ’’ти евам̣ тасса да̄не катадхураниккхепо. кин̇ка̄раппат̣исса̄вибха̄вети ‘‘ким̣ кароми ким̣ каромӣ’’ти евам̣ кин̇ка̄рамева пат̣иссун̣анто вичаратӣти кин̇ка̄рапат̣исса̄вӣ, тасса бха̄во кин̇ка̄рапат̣исса̄вибха̄во, тасмим̣, аттано васаваттибха̄вети вуттам̣ хоти.
уккочам̣ датва̄ти лан̃джам̣ датва̄. кӯт̣авиниччхайика̄нанти кӯт̣авиниччхайе нийутта̄нам̣ винайадхара̄нам̣. ‘‘ган̣ха̄’’ти аватва̄ ‘‘аса̄микасса са̄мико айа’’нтиа̄дина̄ парийа̄йена вуттепи тасса сантакабха̄вам̣ париччхиндитва̄ паваттавачанатта̄ кӯт̣авиниччхайам̣ каронта̄нам̣ кӯт̣асаккхӣнан̃ча па̄ра̄джикамева. асатипи четтха т̣ха̄на̄ча̄ване убхиннам̣ дхураниккхепойева т̣ха̄на̄ча̄ванат̣т̣ха̄не тит̣т̣хати. имасмим̣ дхураниккхепе па̄ра̄джике са̄микасса виматуппа̄данапайоге кате тхуллаччайам̣, тассева дхураниккхепапайоге ниппха̄дите па̄ра̄джикам̣. сайам̣ пара̄джайам̣ па̄пун̣а̄тӣти кӯт̣ад̣д̣ака̄рако пара̄джайам̣ па̄пун̣а̄ти.
а̄ра̄мат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
виха̄рат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
103. виха̄рат̣т̣хакатха̄йам̣ виха̄ропи паривен̣ампи а̄ва̄сопи виха̄ротвева сан̇кхам̣ гаччхатӣти а̄ха ‘‘виха̄рам̣ ва̄’’тиа̄ди. таттха виха̄ранти маха̄виха̄рам̣. паривен̣анти маха̄виха̄расса аббхантаре висум̣ висум̣ па̄ка̄рапариччхиннат̣т̣ха̄нам̣. а̄ва̄санти екам̣ а̄васатхам̣. абхийоге катепи аваха̄расса асиджджханато вуттам̣ ‘‘абхийого на рухатӣ’’ти. ган̣асантаке пана париччхиннаса̄микатта̄ сакка̄ дхурам̣ никкхипа̄петунти а̄ха ‘‘дӣгхабха̄н̣ака̄дибхедасса пана ган̣асса̄’’ти. идха̄пи саче екопи дхурам̣ на никкхипати, раккхатийева. саббесам̣ дхураниккхепенева хи па̄ра̄джикам̣.
виха̄рат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
кхеттат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
104. кхеттат̣т̣хакатха̄йам̣ сатта дхан̃н̃а̄нӣти са̄ливӣхийавакан̇гукудрӯсаваракагодхума̄нам̣ васена сатта дхан̃н̃а̄ни. нирумбхитва̄ ва̄тиа̄дӣсу ‘‘ган̣хантасса̄’’ти паччекам̣ йоджетаббам̣. таттха нирумбхитва̄ гахан̣ам̣ на̄ма вӣхисӣсам̣ аччхиндитва̄ йатха̄т̣хитамева хаттхена гахетва̄ а̄кад̣д̣хитва̄ бӣджаматтассева гахан̣ам̣. екамеканти екамекам̣ вӣхисӣсам̣. уппа̄т̣етва̄ ва̄ти муггама̄са̄дӣни уддхаритва̄ ва̄. йасмим̣ бӣдже ва̄тиа̄ди нирумбхитва̄ гахан̣а̄дӣсу йатха̄ккамам̣ йоджетаббам̣. са̄лисӣса̄дӣни нирумбхитва̄ ган̣хантасса йасмим̣ бӣдже ваттху пӯрати, екамекам̣ хаттхенева чхиндитва̄ ган̣хантасса йасмим̣ сӣсе ваттху пӯрати, аситена ла̄йитва̄ ган̣хантасса йассам̣ мут̣т̣хийам̣ ваттху пӯрати, бахӯни екато уппа̄т̣етва̄ ган̣хантасса йасмим̣ муггама̄са̄дипхале ваттху пӯратӣти еваметтха йатха̄ккамо ведитаббо. ‘‘тасмим̣ бандхана̄ мочитаматте’’ти вачанато тасмим̣ бӣджа̄димхи бандхана̄ мочите сати тато анапанӣтепи па̄ра̄джикамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. аччхиджджама̄ноти аччхинно хутва̄ т̣хито. джат̣ита̄нӣти чхиндита̄ни аччхиннехи саддхим̣ джат̣ита̄ни хонтӣти аттхо. сабхусанти пала̄ласахитам̣. абхусанти пала̄ларахитам̣.
кхӣлена̄ти кха̄н̣укена. еттха ча кхӣласан̇камана̄дӣсу убхайам̣ самбхавати сахапайого дхураниккхепо ча. йада̄ хи парасса кхетта̄дӣсу екадесам̣ кхӣласан̇камана̄дивасена аттано сантакам̣ кароти, тада̄ сатипи пат̣хаматарам̣ са̄мика̄нам̣ дхураниккхепе кхӣласан̇камана̄дисахапайогам̣ вина̄ на хотӣти сахапайогенева па̄ра̄джикам̣. тенева ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. дутийапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄) вуттам̣ ‘‘т̣ха̄на̄ча̄ванавасена кхӣла̄дӣни сан̇ка̄метва̄ кхетта̄диггахан̣авасена ча сахапайого ведитаббо’’ти. йада̄ пана асати дхураниккхепе кхӣласан̇камана̄диматтам̣ катам̣, тада̄ вина̄ дхураниккхепена на хотӣти дхураниккхепенева па̄ра̄джикам̣. теневеттха ‘‘тан̃ча кхо са̄мика̄нам̣ дхураниккхепена̄’’ти вуттам̣. евам̣ саббаттха̄ти йатха̄вуттаматтхам̣ раджджусан̇камана̄дӣсупи атидисати.
йат̣т̣хинти ма̄надан̣д̣ам̣. екасмим̣ ана̄гате тхуллаччайам̣, тасмим̣ а̄гате па̄ра̄джиканти еттха саче да̄рӯни никхан̣итва̄ таттакенева ган̣хитука̄мо хоти, аваса̄не да̄румхи па̄ра̄джикам̣. саче таттха са̄кха̄йопи катва̄ гахетука̄мо хоти, аваса̄наса̄кха̄йа па̄ра̄джиканти ведитаббам̣. таттакена асакконтоти да̄рӯни никхан̣итва̄ ватим̣ ка̄тум̣ асакконто. кхеттамарийа̄данти вуттамеваттхам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘кеда̄рапа̄л̣и’’нти вуттам̣. виттхатам̣ каротӣти пуббе виджджама̄намева марийа̄дам̣ виттхин̣н̣ам̣ кароти. акатам̣ ва̄ пана патит̣т̣хапетӣти пуббе акатам̣ ва̄ марийа̄дам̣ т̣хапети.
кхеттат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ваттхут̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
105. ваттхут̣т̣хакатха̄йам̣ тин̣н̣ам̣ па̄ка̄ра̄нанти ит̣т̣хакасила̄да̄рӯнам̣ васена тин̣н̣ам̣ па̄ка̄ра̄нам̣. етенева найена̄ти имина̄ ‘‘кевалам̣ бхӯмим̣ содхетва̄…пе… апариккхипитва̄ ва̄’’ти вуттаматтхам̣ нидассети.
га̄мат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
106. га̄мат̣т̣хакатха̄йам̣ га̄мо на̄ма̄ти па̄л̣ийам̣ на вуттам̣ саббасо га̄малаккхан̣асса пуббе вуттатта̄.
аран̃н̃ат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
107. аран̃н̃ат̣т̣хакатха̄йам̣ аран̃н̃ам̣ на̄ма̄ти идам̣ пана на кевалам̣ пуббе вуттааран̃н̃алаккхан̣аппаттиматтена аран̃н̃ам̣ идха̄дхиппетам̣, кинту йам̣ аттано аран̃н̃алаккхан̣ена аран̃н̃ам̣ парапариггахитан̃ча хоти, там̣ аран̃н̃ам̣ идха̄дхиппетанти дассетум̣ вуттам̣. тена̄ти пуна аран̃н̃авачанена. на париггахитабха̄во аран̃н̃асса лаккхан̣анти йади хи париггахитабха̄во аран̃н̃алаккхан̣ам̣ сийа̄, ‘‘аран̃н̃ам̣ на̄ма йам̣ манусса̄нам̣ париггахита’’нти еттакамева вадеййа̄ти адхиппа̄йо. йанти имина̄ пуббе вутталаккхан̣амева аран̃н̃ам̣ пара̄мат̣т̣ханти а̄ха ‘‘йам̣ пана аттано аран̃н̃алаккхан̣ена аран̃н̃а’’нти.
винивиджджхитва̄ти уджукамева винивиджджхитва̄. пан̣н̣ам̣ ва̄ти та̄лапан̣н̣а̄ди пан̣н̣ам̣ ва̄. аддхагатопӣти чирака̄лам̣ таттхева т̣хитопи. на гахетабботи еттха пана йо парехи аран̃н̃аса̄мика̄нам̣ хаттхато кин̣итва̄ таччхетва̄ таттхева т̣хапито, со аран̃н̃аса̄микена анун̃н̃а̄топи на гахетаббо. са̄микехи чхад̣д̣итоти гахетум̣ ват̣т̣атӣти пам̣сукӯласан̃н̃а̄йа гахан̣ам̣ вуттам̣. лаккхан̣аччхиннасса̄пӣти аран̃н̃аса̄мика̄нам̣ хаттхато кин̣итва̄ ган̣хантехи катасан̃н̃а̄н̣асса. чхаллийа̄ парийонаддхам̣ хотӣти имина̄ са̄мика̄нам̣ нирапеккхатам̣ дӣпети. тена вуттам̣ ‘‘гахетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. йади са̄мика̄нам̣ са̄пеккхата̄ аттхи, на ват̣т̣ати. та̄ни ката̄ни аджджха̄вуттха̄ни ча хонтӣти та̄ни геха̄дӣни ката̄ни паринит̣т̣хита̄ни мануссехи ча аджджха̄вуттха̄ни хонти. да̄рӯнипӣти геха̄дӣнам̣ кататта̄ тато авасит̣т̣хада̄рӯнипи. етесанти етесам̣ йатха̄вуттада̄рӯнам̣.
тесам̣ а̄раккхат̣т̣ха̄нанти тесам̣ аран̃н̃апа̄ла̄нам̣ т̣хитат̣т̣ха̄нам̣. дехӣти вутте да̄таббамева̄ти еттха ‘‘дехӣ’’ти вутте ‘‘дасса̄мӣ’’ти а̄бхогасаббха̄вато ‘‘дехӣ’’ти авутте адатва̄пи гантум̣ ват̣т̣атийева. гантум̣ детха̄ти гаманам̣ детха. адисва̄ гаччхати, бхан̣д̣адеййанти парисуддхачиттена гаччхати, бхан̣д̣адеййам̣. йаттха каттхачи нӣта̄нампи да̄рӯнам̣ аран̃н̃аса̄мика̄нам̣йева сантакатта̄ суддхачиттена никкхантопи пуна тхеййачиттам̣ уппа̄детва̄ гаччхати, па̄ра̄джикамева̄ти ваданти.
аран̃н̃ат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
удакакатха̄ван̣н̣ана̄
108. удакакатха̄йам̣ маха̄куччхика̄ удакача̄т̣и удакаман̣ико. ‘‘самекхала̄ ча̄т̣и удакаман̣ико’’типи ваданти. таттха̄ти тесу бха̄джанесу. ниббаханаудаканти ‘‘маходакам̣ а̄гантва̄ тал̣а̄камарийа̄дам̣ ма̄ чхиндӣ’’ти тал̣а̄караккхан̣аттхам̣ тасса екапассена виссаджджитаудакам̣. ниддхаманатумбанти сасса̄дӣнам̣ аттха̄йа удаканиккхаманамаггам̣. марийа̄дам̣ дуббалам̣ катва̄ти идам̣ авассам̣ чхиннасабха̄вадассанаттхам̣ бхан̣д̣адеййависайадассанаттхан̃ча вуттам̣. марийа̄дам̣ дуббалам̣ акатва̄пи йатха̄вуттаппайоге кате марийа̄дам̣ чхиндитва̄ никкхантаудакаггха̄нурӯпена аваха̄рена ка̄ретаббамева.
аниггатети аниккхамитва̄ тал̣а̄касмим̣йева удаке т̣хите. асампаттева̄ти тал̣а̄като никкхамитва̄ маха̄ма̄тика̄йа ева т̣хите. аниккхантети тал̣а̄като аниккханте удаке. субаддха̄ти бхан̣д̣адеййампи на хотӣти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘никкханте баддха̄ бхан̣д̣адеййа’’нти, тал̣а̄като никкхамитва̄ паресам̣ кхуддакама̄тика̄мукхам̣ апа̄пун̣итва̄ маха̄ма̄тика̄йам̣йева т̣хите баддха̄ че, бхан̣д̣адеййанти аттхо. ‘‘аниккханте баддха̄ субаддха̄, никкханте баддха̄ бхан̣д̣адеййа’’нти хи идам̣ двайам̣ хет̣т̣ха̄ вуттавикаппадвайасса йатха̄ккамена вуттам̣. наттхи аваха̄роти еттха ‘‘аваха̄ро наттхи, бхан̣д̣адеййам̣ пана хотӣ’’ти кечи ваданти, тал̣а̄кагатаудакасса саббаса̄дха̄ран̣атта̄ там̣ айуттам̣ вийа диссати, ‘‘аниккханте баддха̄ субаддха̄’’ти имина̄ ча ат̣т̣хакатха̄вачанена на самети. ваттхум̣…пе… на саметӣти еттха тал̣а̄кагатаудакасса саббаса̄дха̄ран̣атта̄ апариггахитам̣ идха ваттхунти адхиппа̄йо.
удакакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.