1. пат̣хамапа̄ра̄джикам̣
судиннабха̄н̣ава̄раван̣н̣ана̄
24. анупадаван̣н̣ананти падам̣ падам̣ пат̣иван̣н̣анам̣, пада̄нуккамена ван̣н̣анам̣ ва̄. бхан̣д̣аппайоджанауддха̄раса̄ран̣а̄дина̄ киччена̄ти еттха викка̄йикабхан̣д̣асса виккин̣анам̣ бхан̣д̣аппайоджанам̣, да̄тум̣ сан̇кетите дивасе гантва̄ гахан̣ам̣ уддха̄ро, ‘‘асукасмим̣ дивасе да̄табба’’нти сатуппа̄данам̣ са̄ран̣ам̣. чатуббидха̄йа̄ти кхаттийабра̄хман̣агахапатисаман̣а̄нам̣ васена чатуббидха̄йа, бхиккхубхиккхунӣупа̄сакаупа̄сика̄нам̣ васена ва̄. дисва̄насса етадахосӣти хетуаттхо айам̣ дисва̄на-саддо асама̄накаттуко йатха̄ ‘‘гхатам̣ пивитва̄ балам̣ хоти, сӣхам̣ дисва̄ бхайам̣ хотӣ’’ти. дассанака̄ран̣а̄ хи евам̣ паривитакканам̣ ахоси. кин̃ча̄пи еттха ‘‘бхаббакулапуттасса̄’’ти вуттам̣, татха̄пи упаниссайасампаннассапи аджа̄тасаттуно вийа антара̄йо бхависсатӣти имасса тхерассапи катапа̄пакаммамӯлавиппат̣иса̄равасена адхигамантара̄йо ахосӣти ваданти.
ким̣ пана йесам̣ маггапхала̄нам̣ упаниссайо аттхи, буддха̄нам̣ саммукхӣбха̄вепи тесам̣ антара̄йо хотӣти? а̄ма хоти, на пана буддхе пат̣ичча. буддха̄ хи паресам̣ маггапхала̄дхигама̄йа усса̄хаджа̄та̄ таттха нирантарам̣ йуттапайутта̄ ева хонти, тасма̄ те пат̣ичча тесам̣ антара̄йо на хоти, атха кхо кирийа̄париха̄нийа̄ ва̄ па̄памиттата̄йа ва̄ хоти, кирийа̄париха̄ни ча десакасса тассева ва̄ пуггаласса таджджапайога̄бха̄вато ведитабба̄, десакавасена панеттха париха̄ни са̄вака̄нам̣ васенева ведитабба̄, на буддха̄нам̣ васена. татха̄ хи саче дхаммасена̄пати дханан̃джа̄нийасса бра̄хман̣асса а̄сайам̣ н̃атва̄ дхаммам̣ десайисса, бра̄хман̣о сота̄панно абхависса. евам̣ та̄ва десакасса васена кирийа̄париха̄нийа̄ антара̄йо хоти. саче пессо хаттха̄рохапутто бхагавато саммукха̄ дхаммам̣ сун̣анто мухуттам̣ нисӣдеййа, йа̄ва тасса бхагава̄ аттантапа̄дике чатта̄ро пуггале виттха̄рена вибхаджитва̄ десети, сота̄паттипхалена сам̣йутто абхависса. евам̣ пуггаласса васена кирийа̄париха̄нийа̄ антара̄йо хоти на̄ма. имасса хи упа̄сакасса кирийа̄париха̄ни джа̄та̄ апаринит̣т̣хита̄йа десана̄йа ут̣т̣хахитва̄ паккантатта̄. саче аджа̄тасатту девадаттасса вачанам̣ гахетва̄ питугха̄такаммам̣ на̄карисса, са̄ман̃н̃апхаласуттакатхитадивасе сота̄панно абхависса, тасса вачанам̣ гахетва̄ питугха̄такаммасса кататта̄ пана на̄хоси. евам̣ па̄памиттата̄йа антара̄йо хоти. судиннассапи па̄памиттавасена антара̄йо ахосӣти дат̣т̣хаббам̣. йади хи тена ма̄та̄питӯнам̣ вачанам̣ гахетва̄ пура̄н̣адутийика̄йа метхунадхаммо пат̣исевито на̄бхависса, на там̣мӯлавиппат̣иса̄равасена адхигамантара̄йо абхависса.
йаннӯна̄ти паривитакканаттхе нипа̄тоти а̄ха ‘‘паривитаккадассанамета’’нти. ‘‘дхаммам̣ сун̣еййа’’нти кирийа̄падена вуччама̄но ева хи аттхо ‘‘йаннӯна̄’’ти нипа̄тападена джотӣйати. ахам̣ йаннӯна дхаммам̣ сун̣еййанти йоджана̄. йаннӯна̄ти ча йади пана̄ти аттхо. йади пана̄ти идампи хи тена сама̄наттхамева. йам̣ дхаммам̣ сун̣а̄тӣти самбандхо. ул̣а̄рул̣а̄раджана̄ти кхаттийамаха̄са̄ла̄диул̣а̄рул̣а̄раджана̄кин̣н̣а̄. саче айампи пат̣хамам̣ а̄гаччхеййа, бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ нисӣдитум̣ арахарӯпоти а̄ха ‘‘паччха̄ а̄гатена̄’’ти. сиккхаттайӯпасам̣хитанти адхисӣлаадхичиттаадхипан̃н̃а̄сан̇кха̄тасиккхаттайайуттам̣. тхокам̣ дхаммакатхам̣ сутва̄ ахосӣти самбандхо. идха̄пи сутва̄-саддо хетуаттхоти дат̣т̣хаббо, саванака̄ран̣а̄ етадахосӣти вуттам̣ хоти. йади евам̣ атха касма̄ ‘‘екамантам̣ нисиннасса…пе… етадахосӣ’’ти вуттанти а̄ха ‘‘там̣ панасса йасма̄’’тиа̄ди. таттха танти паривитакканам̣.
сан̇кхепакатха̄ти висум̣ висум̣ падуддха̄рам̣ акатва̄ сама̄сато аттхаван̣н̣ана̄. йена йена а̄ка̄рена̄ти йена йена пака̄рена. тена тена ме упапариккхатоти ‘‘ка̄ма̄ на̄мете аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄ ат̣т̣хикан̇калӯпама̄’’ти (ма. ни. 1.234; 2.42; па̄чи. 417; маха̄ни. 3; чӯл̣ани. кхаггависа̄н̣асуттаниддеса 147) ча а̄дина̄ йена йена а̄ка̄рена ка̄месу а̄дӣнавам̣ ока̄рам̣ сам̣килесам̣, таббипарийа̄йато неккхамме а̄нисам̣сам̣ гун̣ам̣ пака̄сентам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми авабуджджха̄ми, тена тена пака̄рена упапариккхато вӣмам̣сантасса майхам̣ евам̣ хоти евам̣ упат̣т̣ха̄ти. сиккхаттайабрахмачарийанти адхисӣласиккха̄дисиккхаттайасан̇гахам̣ сет̣т̣хачарийам̣. екампи дивасанти екадивасаматтампи. акхан̣д̣ам̣ катва̄ти дуккат̣аматтассапи ана̄паджджанена акхан̣д̣итам̣ катва̄, акхан̣д̣ааччхидда̄дибха̄ва̄па̄данена ва̄. акхан̣д̣алаккхан̣авачанан̃хетам̣. чаримакачиттанти чутичиттам̣. кин̃чипи екадесам̣ асесетва̄ екантенева парипӯретаббата̄йа екантапарипун̣н̣ам̣. килесамалена амалӣнам̣ катва̄ти тан̣ха̄сам̣килеса̄дина̄ асам̣килит̣т̣хам̣ катва̄, читтуппа̄даматтампи сам̣килесамалам̣ ануппа̄детва̄. аччантамева висуддхам̣ катва̄ парихаритаббата̄йа екантапарисуддхам̣. тато ева сан̇кхам̣ вийа ликхитанти сан̇кхаликхитам̣. тена̄ха ‘‘ликхитасан̇кхасадиса’’нти. парийода̄тат̣т̣хена ниммалабха̄вена сан̇кхам̣ вийа ликхитам̣ дхотанти сан̇кхаликхитанти а̄ха ‘‘дхотасан̇кхасаппат̣ибха̄га’’нти. ‘‘аджджха̄васата̄’’ти падаппайогена ага̄ранти бхумматтхе упайогавачананти а̄ха ‘‘ага̄рамаджджхе’’ти. да̄т̣хика̄пи массуггахан̣енева гахетва̄ ‘‘массу’’твева вуттам̣, уттара̄дхарамассунти аттхо. каса̄йена ратта̄нӣти ка̄са̄йа̄нӣти а̄ха ‘‘каса̄йарасапӣтата̄йа̄’’ти. паридахитва̄ти нива̄сетва̄ чева па̄рупитва̄ ча. ага̄расса хитанти ага̄рава̄со ага̄рам̣ уттарападалопена, тасса вад̣д̣хиа̄вахам̣ ага̄расса хитам̣.
25. н̃а̄тиса̄лохита̄тиа̄дӣсу ‘‘айам̣ аджджхаттико’’ти джа̄нанти, н̃а̄йанти ва̄ти н̃а̄тӣ, лохитена самбандха̄ти са̄лохита̄. питупаккхика̄ н̃а̄тӣ, ма̄тупаккхика̄ са̄лохита̄. ма̄тупаккхика̄ питупаккхика̄ ва̄ н̃а̄тӣ, сассусасурапаккхика̄ са̄лохита̄. митта̄йантӣти митта̄, минанти ва̄ саббагуйхесу анто паккхипантӣти митта̄. киччакаран̣ӣйесу сахабха̄ват̣т̣хена ама̄ хонтӣти амачча̄. мама̄йатӣти ма̄та̄, пийа̄йатӣти пита̄. сарӣракиччалесена̄ти учча̄рапасса̄ва̄дисарӣракиччалесена. ананун̃н̃а̄там̣ путтам̣ на пабба̄джетӣти ‘‘ма̄та̄питӯнам̣ локийамаха̄джанасса ча читтан̃н̃атхаттам̣ ма̄ хотӯ’’ти на пабба̄джети. татойева ча суддходанамаха̄ра̄джасса татха̄ варо динно.
26. дхураниккхепена̄ти бхан̣д̣аппайоджана̄дӣсу дхураниккхепена. тена̄ха ‘‘на хӣ’’тиа̄ди. пийа̄йитабботи пийоти а̄ха ‘‘пӣтиджананако’’ти. манасса аппа̄йанато мана̄поти а̄ха ‘‘манавад̣д̣ханако’’ти. сукхедхито тарун̣ада̄ракака̄ле, тато паран̃ча саппикхӣра̄диса̄дурасаманун̃н̃абходжана̄диа̄ха̄расампаттийа̄ сукхапарихато. атха ва̄ дал̣хабхаттикадха̄тиджана̄дипариджанасампаттийа̄ чева париччхедасампаттийа̄ ча ул̣а̄рапан̣ӣтасукхапаччайӯпаха̄рехи ча сукхедхито, акиччхенева дуккхапаччайавиноданена сукхапарихато. аджджхаттикан̇гасампаттийа̄ ва̄ сукхедхито, ба̄хиран̇гасампаттийа̄ сукхапарихато.
кин̃чӣти етасса виваран̣ам̣ ‘‘аппаматтакампи калабха̄га’’нти. йада̄ джа̄на̄ти-саддо бодханаттхо на хоти, тада̄ тасса пайоге ‘‘саппино джа̄на̄ти, мадхуно джа̄на̄тӣ’’тиа̄дӣсу вийа каран̣аттхе са̄мивачанам̣ саддаттхавидӯ иччхантӣти а̄ха ‘‘кин̃чи дуккхена на̄нубхосӣ’’ти. тена̄ха ‘‘каран̣аттхе са̄мивачанам̣, анубхаванаттхе ча джа̄нана̄’’ти. еттха ча кин̃чи дуккхена на̄нубхосӣти кеначи дуккхена каран̣абхӯтена висайам̣ на̄нубхосӣти еваматтхо ведитаббо. ‘‘кин̃чӣ’’ти еттха̄пи хи каран̣аттхе са̄мивачанасса лопо като. тенева ча ваккхати ‘‘викаппадвайепи пуримападасса уттарападена сама̄навибхаттилопо дат̣т̣хаббо’’ти. йада̄ пана джа̄на̄ти-саддо саран̣аттхо хоти, тада̄ саран̣аттха̄нам̣ дха̄тусадда̄нам̣ пайоге ‘‘ма̄ту сарати, питу сарати, бха̄ту джа̄на̄тӣ’’тиа̄дӣсу вийа упайогаттхе са̄мивачанам̣ саддасаттхавидӯ вадантӣти а̄ха ‘‘атха ва̄ кин̃чи дуккхам̣ нассарасӣти аттхо’’ти, кассачи дуккхасса ананубхӯтатта̄ аттана̄ анубхӯтам̣ аппаматтакампи дуккхам̣ парийесама̄нопи абха̄ватойева нассарасӣти аттхо. викаппадвайепӣти анубхаванасаран̣аттхавасена вутте дутийататийавикаппадвайе. пуримападасса̄ти ‘‘кин̃чӣ’’ти падасса. уттарападена̄ти ‘‘дуккхасса̄’’ти падена. сама̄навибхаттилопоти уттарападена сама̄насса са̄мивачанасса лопо. ‘‘кассачи дуккхасса̄’’ти ваттаббе викаппадвайепи пуримападе са̄мивачанасса лопам̣ катва̄ ‘‘кин̃чи дуккхасса̄’’ти ниддесо като. аниччхака̄ти аниччханта̄. евам̣ сантети нану майам̣ судинна са̄ма̄дӣсу кеначипи упа̄йена аппат̣иса̄дханена аппат̣ика̄рена маран̣енапи тайа̄ ака̄мака̄пи вина̄ бхависса̄ма, евам̣ сати. йена̄ти йена ка̄ран̣ена. ким̣ пана̄ти еттха кинти каран̣аттхе паччаттавачананти дассенто а̄ха ‘‘кена пана ка̄ран̣ена̄’’ти.
28. гандхаббанат̣ана̄т̣ака̄дӣнӣти еттха гандхабба̄ на̄ма га̄йанака̄, нат̣а̄ на̄ма ран̇ганат̣а̄, на̄т̣ака̄ лан̇гханака̄дайо. парича̄рехӣти еттха парито таттха таттха йатха̄сакам̣ висайесу ча̄рехӣти аттхоти а̄ха ‘‘индрийа̄ни ча̄рехӣ’’тиа̄ди. парича̄рехӣти ва̄ сукхӯпакаран̣ехи атта̄нам̣ парича̄рехи аттано паричаран̣ам̣ ка̄рехи. татха̄бхӯто ча йасма̄ лал̣анто кӣл̣анто на̄ма хоти, тасма̄ ‘‘лал̣а̄’’тиа̄ди вуттам̣. бхун̃джитаббато парибхун̃джитаббато висесато пан̃ча ка̄магун̣а̄ бхога̄ на̄ма̄ти а̄ха ‘‘бхоге бхун̃джанто’’ти. да̄наппада̄на̄нӣти еттха ниччада̄нам̣ да̄нам̣ на̄ма, упосатхадиваса̄дӣсу да̄таббам̣ атирекада̄нам̣ пада̄нам̣ на̄ма. павен̣ӣраккхан̣авасена ва̄ дӣйама̄нам̣ да̄нам̣ на̄ма, аттана̄ва пат̣т̣хапетва̄ дӣйама̄нам̣ пада̄нам̣ на̄ма. пачураджанаса̄дха̄ран̣ам̣ ва̄ на̄тиул̣а̄рам̣ да̄нам̣ на̄ма, анан̃н̃аса̄дха̄ран̣ам̣ атиул̣а̄рам̣ пада̄нам̣ на̄ма. а̄ди-саддена сӣла̄дӣни сан̇ган̣ха̄ти. наттхи етасса вачанаппат̣ивачанасан̇кха̄то а̄ла̄пасалла̄поти нира̄ла̄пасалла̄по.
30. балам̣ га̄хетва̄ти еттха балаггахан̣ам̣ на̄ма ка̄йабаласса уппа̄данамева̄ти а̄ха ‘‘ка̄йабалам̣ джанетва̄’’ти. ассумукханти ассӯни мукхе етасса̄ти ассумукхо, там̣ ассумукхам̣, ассукилиннамукханти аттхо. га̄мойева га̄мантасена̄санам̣ га̄мапарийа̄паннатта̄ га̄мантасена̄санасса. атирекала̄бхапат̣иккхепена̄ти ‘‘пин̣д̣ийа̄лопабходжанам̣ нисса̄йа̄’’ти (маха̄ва. 128) евам̣ вуттабхиккха̄ха̄рала̄бхато адхикала̄бхо сан̇гхабхатта̄диатирекала̄бхо, тасса пат̣иккхепена̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘чуддаса бхатта̄ни пат̣иккхипитва̄’’ти. сан̇гхабхаттам̣ уддесабхаттам̣ нимантанабхаттам̣ сала̄кабхаттам̣ паккхикам̣ упосатхикам̣ па̄т̣ипадикам̣ а̄гантукабхаттам̣ гамикабхаттам̣ гила̄набхаттам̣ гила̄нупат̣т̣ха̄кабхаттам̣ виха̄рабхаттам̣ дхурабхаттам̣ ва̄рабхаттанти има̄ни чуддаса бхатта̄ни. таттха сакаласса сан̇гхасса да̄таббам̣ бхаттам̣ сан̇гхабхаттам̣. катипайе бхиккхӯ уддиситва̄ да̄таббам̣ бхаттам̣ уддесабхаттам̣. екасмим̣ паккхе екадивасам̣ да̄таббам̣ бхаттам̣ паккхикам̣. упосатхе да̄таббам̣ бхаттам̣ упосатхикам̣. па̄т̣ипададивасе да̄таббам̣ бхаттам̣ па̄т̣ипадикам̣. виха̄рам̣ уддисса да̄таббам̣ бхаттам̣ виха̄рабхаттам̣. дхурагехейева т̣хапетва̄ да̄таббам̣ бхаттам̣ дхурабхаттам̣. га̄мава̄сӣа̄дӣхи ва̄рена да̄таббам̣ бхаттам̣ ва̄рабхаттам̣.
атха ‘‘гахапатичӣварам̣ пат̣иккхипитва̄’’ти касма̄ вуттам̣. гахан̣е хи сати пат̣иккхепо йуджджеййа, на ча пат̣хамабодхийам̣ гахапатичӣварасса пат̣иггахан̣ам̣ анун̃н̃а̄там̣ парато джӣвакаваттхусмим̣ анун̃н̃а̄татта̄. тенева ваккхати джӣвакаваттхусмим̣ (маха̄ва. ат̣т̣ха. 337) ‘‘бхагавато хи буддхабха̄ваппаттито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва идам̣ ваттхам̣, еттхантаре вӣсати васса̄ни на кочи гахапатичӣварам̣ са̄дийи, саббе пам̣сукӯлика̄ва ахесу’’нти. судинно ча пат̣хамабодхийам̣йева паббаджито. тенева ваккхати ‘‘судинно хи бхагавато два̄дасаме вассе паббаджито, вӣсатиме вассе н̃а̄тикулам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хо, сайам̣ паббаджджа̄йа ат̣т̣хавассико хутва̄’’ти. тасма̄ ‘‘гахапатичӣварам̣ пат̣иккхипитва̄’’ти касма̄ вуттанти? вуччате – ананун̃н̃а̄тепи гахапатичӣваре пам̣сукӯликан̇гасама̄да̄навасена гахапатичӣварам̣ пат̣иккхиттам̣ на̄ма хотӣти катва̄ вуттам̣ ‘‘гахапатичӣварам̣ пат̣иккхипитва̄’’ти.
лолуппача̄рам̣ пат̣иккхипитва̄ти кусалабхан̣д̣асса бхусам̣ вилумпанат̣т̣хена лолуппам̣ вуччати тан̣ха̄, лолуппена чаран̣ам̣ лолуппача̄ро, тан̣ха̄васена гхарапат̣ипа̄т̣им̣ атиккамитва̄ бхиккха̄йа чаран̣ам̣, там̣ пат̣иккхипитва̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘гхарапат̣ипа̄т̣ийа̄ бхиккха̄йа пависатӣ’’ти. еттха ча а̄ран̃н̃икан̇га̄дипадха̄нан̇гавасена сесадхутан̇га̄нипи гахита̄нева хонтӣти ведитаббам̣. ваджджӣнанти ра̄джа̄но апеккхитва̄ са̄мивачанам̣ катам̣, ваджджӣра̄джӯнанти аттхо. джанапада-саддасса там̣нива̄сӣсупи паваттанато ‘‘ваджджӣсӯ’’ти джанапада̄пеккхам̣ бхуммавачанам̣, ваджджина̄маке джанападети аттхо.
упабхогапарибхогӯпакаран̣амахантата̄йа̄ти пан̃чака̄магун̣асан̇кха̄та̄нам̣ упабхога̄нан̃чева хаттхиассаратхаиттхийа̄диупабхогӯпакаран̣а̄нан̃ча махантата̄йа. упабхогӯпакаран̣а̄нева хи идха парибхогӯпакаран̣асаддена вутта̄ни. тенева̄ха ‘‘йе хи тесам̣ упабхога̄, йа̄ни ча упабхогӯпакаран̣а̄ни, та̄ни маханта̄нӣ’’ти. ‘‘упабхога̄ хаттхиассаратхаиттхӣа̄дайо, упабхогӯпакаран̣а̄ни тесамева суван̣н̣а̄диупакаран̣а̄нӣ’’типи ваданти. са̄рака̄нӣти са̄рабхӯта̄ни. нидхетва̄ти нидахитва̄, нидха̄нам̣ катва̄ти аттхо. дивасапариббайасан̇кха̄табхогамахантата̄йа̄ти дивасе дивасе парибхун̃джитаббасан̇кха̄табхога̄нам̣ махантата̄йа. джа̄тарӯпараджатассева пахӯтата̄йа̄ти пин̣д̣апин̣д̣авасена чева суван̣н̣ама̄сакараджатама̄сака̄дивасена ча джа̄тарӯпараджатассева пахӯтата̄йа. виттӣти тут̣т̣хи, виттийа̄ упакаран̣ам̣ виттӯпакаран̣ам̣, пахӯтам̣ на̄на̄видха̄лан̇ка̄рабхӯтам̣ виттӯпакаран̣аметесанти пахӯтавиттӯпакаран̣а̄. тена̄ха ‘‘алан̇ка̄рабхӯтасса̄’’тиа̄ди. воха̄равасена̄ти ван̣иджджа̄васена вад̣д̣хиката̄дивасена. дханадхан̃н̃асса пахӯтата̄йа̄ти саттаратанасан̇кха̄тасса дханасса саббапуббан̣н̣а̄паран̣н̣асан̇гахитасса дхан̃н̃асса ча пахӯтата̄йа̄ти аттхо. таттха ‘‘суван̣н̣араджатаман̣имутта̄вел̣урийаваджирапава̄л̣а̄ни сатта ратана̄нӣ’’ти ваданти. са̄ливӣхиа̄ди пуббан̣н̣ам̣ пураккхатам̣ сассапхаланти катва̄, таббипарийа̄йато муггама̄са̄ди апаран̣н̣анти ведитаббам̣. уккат̣т̣хапин̣д̣апа̄тикатта̄ти сесадхутан̇гапарива̄ритена уккат̣т̣хапин̣д̣апа̄тадхутан̇гена саманна̄гататта̄. тена̄ха ‘‘сапада̄нача̄рам̣ чаритука̄мо’’ти.
31. антоджа̄тата̄йа ва̄ н̃а̄тисадисӣ да̄сӣти н̃а̄тида̄сӣ. пӯтибха̄венева лаккхитаббадосо ва̄ а̄бхидосико, абхидосам̣ ва̄ паччӯсака̄лам̣ гато патто атиккантоти а̄бхидосико. тена̄ха ‘‘екаратта̄тиккантасса ва̄’’тиа̄ди. пӯтибхӯтабха̄вена парибхогам̣ на̄рахатӣти апарибхога̄рахо. чхад̣д̣анӣйасабха̄ве ниччхитепи пуччха̄ка̄ле сандехавоха̄равасенева пуччхитум̣ йуттанти а̄ха ‘‘саче’’ти. арийавоха̄рена̄ти арийасамуда̄ча̄рена. арийа̄ хи ма̄туга̄мам̣ бхагинива̄дена самуда̄чаранти. ниссат̣т̣хапариггаханти париччатта̄лайам̣.
‘‘а̄кира̄’’ти вуттатта̄ ‘‘вин̃н̃атти ва̄’’ти вуттам̣, ‘‘саче там̣ чхад̣д̣анӣйадхамма’’нти парийа̄йам̣ амун̃читва̄ вуттатта̄ ‘‘пайуттава̄ча̄ ва̄’’ти вуттам̣, паччайапат̣исам̣йутта̄ ва̄ча̄ пайуттава̄ча̄. ваттум̣ ват̣т̣атӣти нирапеккхабха̄вато вуттам̣, идха пана висесато апарибхога̄рахатта̄ва ваттхуно. аггаарийавам̣сикоти арийавам̣сапат̣ипаттипӯрака̄нам̣ агго уттамо. нимӣйати сан̃н̃а̄йатӣти нимиттам̣, йатха̄саллаккхито а̄ка̄роти а̄ха ‘‘гихика̄ле саллаккхитапуббам̣ а̄ка̄ра’’нти. хаттхапит̣т̣хиа̄дӣни олокайама̄на̄ ‘‘са̄мипуттасса ме судиннасса вийа суван̣н̣акаччхапапит̣т̣хисадиса̄ има̄ хаттхапа̄дапит̣т̣хийо, харита̄лават̣т̣ийо вийа суват̣т̣ита̄ ан̇гулийо, мадхуро саро’’ти гихика̄ле саллаккхитапуббам̣ а̄ка̄рам̣ аггахеси сан̃джа̄ни саллаккхеси. касма̄ пана са̄ н̃а̄тида̄сӣ дисва̄ва на сан̃джа̄нӣти а̄ха ‘‘судинно хӣ’’тиа̄ди. паббаджджупагатена̄ти паббаджджам̣ упагатена, паббаджитена̄ти аттхо. гхарам̣ пависитва̄ти гехаса̄минийа̄ нисӣдитаббат̣т̣ха̄набхӯтам̣ антогехам̣ пависитва̄. йаггхети имасса а̄рочайа̄мӣти айаматтхоти а̄ха ‘‘а̄рочанаттхе нипа̄то’’ти. ‘‘йаггхе джа̄неййа̄сӣти сут̣т̣ху джа̄неййа̄сӣ’’типи аттхам̣ ваданти. а̄лапанети да̄сиджанасса а̄лапане. тена̄ха ‘‘еван̃хӣ’’тиа̄ди.
32. гхаресу са̄ла̄ хонтӣти гхаресу екаманте бходжанаса̄ла̄ хонти па̄ка̄рапариккхитта̄ сусам̣вихитадва̄рабандха̄ сусаммат̣т̣хава̄ликан̇ган̣а̄. удакакан̃джийанти удакан̃ча кан̃джийан̃ча. касма̄ пана ӣдиса̄йамева са̄ла̄йа ан̃н̃атарам̣ кут̣т̣амӯланти айаматтхо вуттоти а̄ха ‘‘на хи паббаджита̄’’тиа̄ди. аса̄руппе т̣ха̄нети бхиккхӯнам̣ анануччхавике падесе. аттхи ну кхоти ну-саддо пуччханаттхе, кхо-саддо вачанасилит̣т̣хата̄йа вутто. нукхоти ва̄ нипа̄тасамуда̄йо пуччханаттхо. тена на̄ма-саддасса пуччханаттхатам̣ дассети. йесам̣ но тванти йесам̣ но путто твам̣. ӣдисе т̣ха̄нети кин̃ча̄пи там̣ т̣ха̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ананурӯпам̣ на хоти, татха̄пи ма̄диса̄нам̣ маха̄бхогакула̄нам̣ путтасса паракуле а̄санаса̄ла̄йам̣ нисӣдитва̄ бходжанам̣ на̄ма айуттарӯпанти ман̃н̃ама̄но а̄ха. тенева̄ха ‘‘нану на̄ма, та̄та судинна, сакам̣ гехам̣ гантабба’’нти. ан̃н̃енапи пака̄рена на̄масаддасса пуччханаттхатамева дассенто а̄ха ‘‘татха̄ аттхи ну кхо та̄та̄’’тиа̄ди. татха̄ти самуччайаттхо. ида̄ни на̄масаддасса ман̃н̃анаттхатам̣ дассенто а̄ха ‘‘татха̄ аттхи ман̃н̃е’’тиа̄ди.
дуккха̄бхитунната̄йа̄ти ма̄насикена дуккхена абхипӣл̣итатта̄. етаматтханти ‘‘аттхи ну кхо, та̄та судинна, амха̄кам̣ дхана’’нтиа̄дина̄ йатха̄вуттаматтхам̣. анокаппана̄марисанаттхавасена̄ти еттха анокаппанам̣ асаддаханам̣. амарисанам̣ асаханам̣. ана̄гатавачанам̣ ана̄гатасаддаппайого, аттхо пана ваттама̄нака̄ликова. тена̄ха ‘‘паччаккхампӣ’’ти. на марисайа̄мӣти на висаха̄ми. там̣ на сундаранти ‘‘тада̄йа’’нти па̄т̣хам̣ сандха̄йа̄ха. алам̣, гахапати, катам̣ ме аджджа бхаттакиччанти тхеро уккат̣т̣хаека̄саниката̄йа пат̣иккхипанто евама̄ха. уккат̣т̣хаека̄саниката̄йа̄ти ча идам̣ бхӯтакатханавасена вуттам̣ тхерасса татха̄бха̄вадӣпанаттхам̣. мудукассапи хи ека̄саникасса йа̄йа нисаджджа̄йа кин̃чиматтампи бходжанам̣ бхуттам̣, ваттасӣсенапи тато вут̣т̣хитасса пуна бхун̃джитум̣ на ват̣т̣ати. тена̄ха типит̣акачӯл̣а̄бхайаттхеро ‘‘а̄санам̣ ва̄ раккхеййа бходжанам̣ ва̄’’ти. уккат̣т̣хапин̣д̣апа̄тикопи сама̄ноти нидассанаматтамидам̣, тхеро сапада̄нача̄рикесупи уккат̣т̣хойева. уккат̣т̣хасапада̄нача̄рикопи хи пурато ча паччхато ча а̄хат̣абхиккхампи аггахетва̄ва гхарадва̄ре т̣хатва̄ паттависсаджджанамева кароти, тасма̄ тхеро уккат̣т̣хасапада̄нача̄рикатта̄пи сва̄тана̄йа бхиккхам̣ на̄дхива̄сети. атха касма̄ ‘‘адхива̄сесӣ’’ти а̄ха ‘‘саче екабхаттампи на гахесса̄мӣ’’тиа̄ди. пан̣д̣ита̄ хи ма̄та̄питӯнам̣ а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ ва̄ ка̄таббам̣ ануггахам̣ аджджхупеккхитва̄ дхутан̇гависуддхика̄ на бхаванти.
33. маджджхимаппама̄н̣оти чатухаттхо пурисо маджджхимаппама̄н̣о. ‘‘чхахаттхо’’типи кечи. тиро каронти ета̄йа̄ти тирокаран̣ӣти са̄н̣ипа̄ка̄равачано айам̣ тирокаран̣ӣ-саддоти а̄ха ‘‘тирокаран̣ийанти каран̣аттхе бхумма’’нти. ‘‘тирокаран̣ийа̄’’ти ваттаббе ‘‘тирокаран̣ийа’’нти каран̣аттхе бхуммам̣ вуттам̣. тирокаран̣ӣйа-саддо ва̄ айам̣ са̄н̣ипа̄ка̄рапарийа̄йоти дассенто а̄ха ‘‘атха ва̄’’тиа̄ди. там̣ париккхипитва̄ти там̣ самантато кхипитва̄, парито бандхитва̄ти вуттам̣ хоти. тена̄ха ‘‘самантато катва̄’’ти. вибхаттипатирӯпакопи нипа̄то хотӣти а̄ха ‘‘тена̄ти айампи ва̄’’тиа̄ди.
34. ‘‘атха кхо а̄йасмато судиннасса пита̄ саке нивесане пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ а̄йасмато судиннасса ка̄лам̣ а̄рочеси – ‘ка̄ло, та̄та судинна, нит̣т̣хитам̣ бхатта’нти’’ евам̣ ка̄ла̄рочанасса па̄л̣ийам̣ ана̄рул̣хатта̄ а̄ха – ‘‘кин̃ча̄пи па̄л̣ийам̣ ка̄ла̄рочанам̣ на вутта’’нти. а̄рочитейева ка̄лети ‘‘ка̄ло, та̄та судинна, нит̣т̣хитам̣ бхатта’’нти ка̄ле а̄рочитейева. две пун̃джети каха̄пан̣апун̃джан̃ча суван̣н̣апун̃джан̃ча.
петтиканти питито а̄гатам̣ петтикам̣. нихитанти бхӯмигатам̣. пайуттанти вад̣д̣хивасена пайоджитам̣. таддхиталопам̣ катва̄ ведитаббанти йатха̄ ан̃н̃аттха̄пи ‘‘пита̄махам̣ дханам̣ ладдха̄, сукхам̣ джӣвати сан̃джайо’’ти вуттам̣, евам̣ таддхиталопам̣ катва̄ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. пита̄махато а̄гатам̣, пита̄махасса ва̄ идам̣ пета̄махам̣. паббаджиталин̇ганти саман̣авесам̣. на ра̄джабхӣтоти апара̄дхака̄ран̣а̄ на ра̄джакула̄ бхӣто. йесам̣ сантакам̣ дханам̣ гахитам̣, те ин̣а̄йика̄. палибуддхо пӣл̣ито.
вибхаттипатирӯпакоти ‘‘тена̄’’ти падам̣ сандха̄йа̄ха. там̣нида̄нанти там̣ дханам̣ нида̄нам̣ ка̄ран̣амасса̄ти там̣нида̄нам̣. асса̄ти паччаттавачанасса, падасса ва̄. бхайанти читтасса утраста̄ка̄рена паваттабхайам̣ адхиппетам̣, на н̃а̄н̣абхайам̣, на̄пи ‘‘бха̄йати етасма̄’’ти евам̣ вуттам̣ а̄рамман̣абхайанти а̄ха ‘‘читтутра̄соти аттхо’’ти. чхамбхитаттанти тенева читтутра̄сабхайена сакаласарӣрасса чхамбхитабха̄во. висесато пана хадайамам̣сачалананти а̄ха ‘‘ка̄йакампо хадайамам̣сачалана’’нти. ломахам̣соти тена бхайена тена чхамбхитаттена сакаласарӣралома̄нам̣ хат̣т̣хабха̄во, со пана несам̣ бхиттийам̣ на̄гаданта̄нам̣ вийа уддхам̣мукхата̄ти а̄ха ‘‘лома̄нам̣ хам̣санам̣ уддхаггабха̄во’’ти.
35. аттана̄ти паччатте каран̣авачанам̣, сайанти аттхо. деваччхара̄нанти аначчантийо сандха̄йа̄ха. девана̄т̣ака̄нанти наччантийо, парийа̄йавачанам̣ ва̄ етам̣ девакан̃н̃а̄нам̣. самуппаннабалавасока̄ хутва̄ти айам̣ локо на̄ма атта̄нам̣ва чинтети, тасма̄ са̄пи ‘‘ида̄ни ахам̣ ана̄тха̄ джа̄та̄’’ти атта̄нам̣ва чинтайама̄на̄ ‘‘айам̣ аджджа а̄гамиссати, аджджа а̄гамиссатӣ’’ти ат̣т̣ха васса̄ни бахи на никкханта̄ етам̣ нисса̄йа майа̄ да̄ракопи на ладдхо, йасса а̄нубха̄вена джӣвеййа̄ми, ито ча̄мхи парихӣна̄ ан̃н̃ато ча̄ти самуппаннабалавасока̄ хутва̄. куларуккхапатит̣т̣ха̄пане бӣджасадисатта̄ кулавам̣саппатит̣т̣ха̄пако путто идха бӣджакоти адхиппетоти а̄ха ‘‘кулавам̣сабӣджакам̣ екам̣ путта’’нти. сам̣ на̄ма дханам̣, тасса патӣти сам̣пати, дханава̄ вибхавасампанно. дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикахита̄вахатта̄ тасса хитанти са̄патеййам̣, тадева дханам̣ вибхавоти а̄ха – ‘‘имам̣ са̄патеййам̣ евам̣ махантам̣ амха̄кам̣ вибхава’’нти.
36. иттхӣнам̣ кума̄рӣбха̄ваппаттито пат̣т̣ха̄йа паччхимавайато орам̣ асати вибандхе ат̣т̣хаме ат̣т̣хаме сатта̄хе габбха̄сайасан̃н̃ите татийе а̄ватте катипайа̄ лохитапӣл̣ака̄ сан̣т̣хахитва̄ аггахитапубба̄ ева бхиджджанти, тато лохитам̣ паггхарати, таттха утусаман̃н̃а̄ пуппхасаман̃н̃а̄ ча̄ти а̄ха – ‘‘пуппханти утука̄ле уппанналохитасса на̄ма’’нти. габбхапатит̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄нети йасмим̣ ока̄се да̄рако ниббаттати, тасмим̣ падесе. сан̣т̣хахитва̄ти ниббаттитва̄. бхиджджантӣти аггахитапубба̄ ева бхиджджанти. айан̃хи та̄сам̣ сабха̄во. досена̄ти лохитамалена. суддхе ваттхумхӣти паггхариталохитатта̄ ана̄майатта̄ ча наха̄нато парам̣ чатуттхадивасато пат̣т̣ха̄йа суддхе габбха̄сайе. суддхе пана ваттхумхи ма̄та̄питӯсу екава̄рам̣ саннипатитесу йа̄ва сатта диваса̄ни кхеттамева хоти габбхасан̣т̣хаханасса париттасса лохиталепасса виджджама̄натта̄. кечи пана ‘‘ад̣д̣хама̄саматтампи кхеттамева̄’’ти ваданти. ба̄ха̄йанти адхикаран̣е бхумманти а̄ха ‘‘пура̄н̣адутийика̄йа йа̄ ба̄ха̄, татра нам̣ гахетва̄’’ти. упайогаттхе бхуммавачанампи йуджджатийева йатха̄ ‘‘судиннасса па̄десу гахетва̄’’ти.
пуббепи пан̃н̃аттасиккха̄пада̄нам̣ саббха̄вато апан̃н̃атте сиккха̄падети па̄ра̄джикам̣ сандха̄йа вуттанти а̄ха – ‘‘пат̣хамапа̄ра̄джикасиккха̄паде ат̣т̣хапите’’ти. вуттамеваттхам̣ вибха̄венто а̄ха – ‘‘бхагавато кира пат̣хамабодхийа’’нтиа̄ди. еварӯпанти па̄ра̄джикапан̃н̃аттийа̄ анурӯпам̣. нидассанаматтан̃четам̣, сан̇гха̄дисесапан̃н̃аттийа̄ анурӯпампи аджджха̄ча̄рам̣ на̄кам̣суйева. тенева̄ха – ‘‘авасесе пан̃ча кхуддака̄паттиккхандхе ева пан̃н̃апесӣ’’ти. идан̃ча тхуллаччайа̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ лахука̄паттиккхандха̄нам̣ саббха̄ваматтам̣ сандха̄йа вуттам̣, на пан̃ча̄паттиккхандха̄нам̣ анавасесато пан̃н̃аттатта̄ва. пат̣хамабодхийам̣ пан̃чаннам̣ лахука̄паттӣнам̣ саббха̄вавачаненева дхаммасена̄патисса сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄чана̄ висесато гарука̄паттипан̃н̃аттийа̄ па̄тимоккхуддесасса ча хетубхӯта̄ти дат̣т̣хабба̄. кечи пана ‘‘тасмим̣ тасмим̣ пана ваттхусмим̣ авасесапан̃чакхуддака̄паттиккхандхе ева пан̃н̃апесӣти идам̣ два̄дасаме вассе веран̃джа̄йам̣ вуттхавассена бхагавата̄ тато пат̣т̣ха̄йа ат̣т̣хавассаббхантаре пан̃н̃аттасиккха̄падам̣ сандха̄йа вутта’’нти ваданти, там̣ на сундарам̣ тато пуббепи сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄ саббха̄вато. тенева веран̃джакан̣д̣е ‘‘екабхиккхуна̄пи раттиччхедо ва̄ паччхимика̄йа таттха вассам̣ упагаччха̄ма̄ти вассаччхедо ва̄ на като’’ти ча ‘‘са̄мампи пачанам̣ саман̣аса̄руппам̣ на хоти, на ча ват̣т̣атӣ’’ти ча вуттам̣. а̄ра̄дхайим̣сӯти читтам̣ ган̣хим̣су, аджджха̄сайам̣ пӯрайим̣су, хадайага̄хиним̣ пат̣ипаттим̣ пат̣ипаджджим̣сӯти аттхо. екам̣ самайанти екасмим̣ самайе, пат̣хамабодхийанти аттхо.
йам̣ а̄дӣнаванти самбандхо. сиккха̄падам̣ пан̃н̃апентоти пат̣хамапа̄ра̄джикасиккха̄падам̣ пан̃н̃апенто. а̄дӣнавам̣ дассессатӣти ‘‘варам̣ те, могхапуриса, а̄сӣвисасса гхорависасса мукхе ан̇гаджа̄там̣ паккхиттам̣, на твева ма̄туга̄масса ан̇гаджа̄те ан̇гаджа̄там̣ паккхитта’’нтиа̄дина̄ йам̣ а̄дӣнавам̣ дассессати. абхивин̃н̃а̄песӣти имасса ‘‘паваттесӣ’’ти айаматтхо катхам̣ ладдхоти а̄ха ‘‘паваттана̄пи хӣ’’тиа̄ди. ка̄йавин̃н̃аттичопанатоти ка̄йавин̃н̃аттивасена паваттачаланато. касма̄ панеса метхунадхаммена анаттхикопи сама̄но тиккхаттум̣ абхивин̃н̃а̄песӣти а̄ха – ‘‘тиккхаттум̣ абхивин̃н̃а̄панан̃чеса̄’’тиа̄ди. таттха тиккхаттум̣ абхивин̃н̃а̄пананти муттипа̄панавасена тӣсу ва̄ресу метхунадхаммасса паваттанам̣.
саббесампи пада̄нам̣ авадха̄ран̣апхалатта̄ вина̄пи евака̄рам̣ авадха̄ран̣аттхо вин̃н̃а̄йатӣти а̄ха ‘‘тенева аджджха̄ча̄рена̄’’ти. ат̣т̣ха хи габбхака̄ран̣а̄ни. вуттан̃хетам̣ –
‘‘метхуначол̣аггахан̣ам̣, танусам̣сагго ча на̄бхиа̄масанам̣;
па̄нам̣ дассанасаванам̣, гха̄йанамити габбхахетаво ат̣т̣ха̄’’ти.
ида̄ни авадха̄ран̣ена ниваттитаматтхам̣ дассетука̄мо а̄ха – ‘‘ким̣ пана ан̃н̃атха̄пи габбхаггахан̣ам̣ хотӣ’’тиа̄ди. нану ча на̄бхипара̄масанампи ка̄йасам̣саггойева, касма̄ нам̣ висум̣ вуттанти? убхайесам̣ чхандара̄гавасена ка̄йасам̣сагго вутто, иттхийа̄ чхандара̄гавасена на̄бхипара̄масанам̣, ваттхувасена ва̄ там̣ висум̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. катхам̣ пана ка̄йасам̣саггена габбхаггахан̣ам̣ хоти, катхан̃ча таттха суккасон̣итасса самбхавоти а̄ха ‘‘иттхийо хӣ’’тиа̄ди. чхандара̄гуппаттивасена иттхийа̄ суккакот̣т̣ха̄со чалито хоти, сопи габбхасан̣т̣ха̄насса паччайо хотӣти адхиппа̄йо. иттхисанта̄непи хи раса̄дисаттадха̄туйо лаббхантийева. тена̄ха – ‘‘ан̇гапаччан̇гапара̄масанам̣ са̄дийантийопи габбхам̣ ган̣хантӣ’’ти. ган̣т̣хипадесу пана ‘‘ка̄йасам̣сагга̄дина̄ саттаппака̄рена габбхаггахан̣е питу суккакот̣т̣ха̄сам̣ вина̄ чхандара̄гавасена ма̄ту вика̄раппаттам̣ лохитамева габбхасан̣т̣ха̄насса паччайо хотӣ’’ти вуттам̣. ‘‘йасса ан̇гапаччан̇гапара̄масанам̣ са̄дийитва̄ ма̄та̄ путтам̣ пат̣илабхати, саче со апарена самайена парипун̣н̣индрийо хутва̄ та̄дисам̣ питарам̣ мануссаджа̄тикам̣ джӣвита̄ воропети, питугха̄такова хотӣ’’ти ваданти.
там̣ асучим̣ екадесам̣ мукхена аггахесӣти пура̄н̣ачӣварам̣ дховантӣ таттха йам̣ асучим̣ аддаса, там̣ асучим̣ екадесам̣ пиви. ‘‘ват̣т̣ати тумха̄кам̣ метхунадхаммо’’ти пут̣т̣хо ‘‘каппату ва̄ ма̄ ва̄ каппату, майам̣ тена анаттхика̄’’ти дассенто а̄ха ‘‘анаттхика̄ майам̣ етена̄’’ти. кин̃ча̄пи на̄бхипара̄масане метхунара̄го наттхи, татха̄пи на̄бхипара̄масанака̄ле пхассаса̄дийанавасена асса̄даматтам̣ тасса̄ ахосӣти гахетаббам̣, ан̃н̃атха̄ габбхасан̣т̣хаханам̣ на сийа̄. дит̣т̣хаман̇галика̄йа на̄бхипара̄масанена ман̣д̣абйасса ниббатти ахоси, чан̣д̣ападжджотама̄ту на̄бхийам̣ виччхика̄ пхаритва̄ гата̄, тена чан̣д̣ападжджотасса ниббатти ахосӣти а̄ха ‘‘етенева найена̄’’тиа̄ди. пурисам̣ упаниджджха̄йатӣти ва̄тапа̄на̄дина̄ дисва̄ ва̄ дит̣т̣хапуббам̣ ва̄ пурисам̣ упаниджджха̄йати. ра̄джородха̄ вийа̄ти сӣхал̣адӣпе кира екисса̄ иттхийа̄ татха̄ ахоси, тасма̄ евам̣ вуттам̣.
идха̄ти имасмим̣ ваттхусмим̣. айанти судиннасса пура̄н̣адутийика̄. йам̣ сандха̄йа̄ти йам̣ аджджха̄ча̄рам̣ сандха̄йа. суккам̣ сандха̄йа ‘‘ма̄та̄питаро ча саннипатита̄ хонтӣ’’ти вуттам̣, ма̄та̄ ча утунӣ хотӣти лохитам̣ сандха̄йа. таттха саннипатита̄ хонтӣти асаддхаммавасена екасмим̣ т̣ха̄не сама̄гата̄ сан̇гата̄ хонти. ма̄та̄ ча утунӣ хотӣти идам̣ утусамайам̣ сандха̄йа вуттам̣, на локасаман̃н̃а̄караджасса лагганадивасаматтам̣. гандхабботи татрӯпагасатто, гантабботи вуттам̣ хоти. та-ка̄расса дха-ка̄ро катоти дат̣т̣хаббам̣. атха ва̄ гандханато уппаджджанагатийа̄ нимиттупат̣т̣ха̄нена сӯчанато дӣпанато гандхоти ладдхана̄мена бхавага̄микаммуна̄ аббати паваттатӣти гандхаббо, таттха уппаджджанакасатто. паччупат̣т̣хито хотӣти упагато хоти. еттха ча на ма̄та̄питӯнам̣ саннипа̄там̣ олокайама̄но самӣпе т̣хито на̄ма хоти, каммайантайантито пана еко сатто тасмим̣ ока̄се ниббаттанако пуримаджа̄тийам̣ т̣хитойева гатинимитта̄диа̄рамман̣акаран̣авасена упапатта̄бхимукхо хотӣти адхиппа̄йо.
саннипа̄та̄ти самодха̄нена сама̄гамена. габбхасса̄ти габбхе ниббаттанакасаттасса. габбхе ниббаттанакасаттопи хи габбхоти вуччати. йатха̄ха – ‘‘йатха̄ кхо пана̄нанда, ан̃н̃а̄ иттхика̄ нава ва̄ даса ва̄ ма̄се габбхам̣ куччхина̄ парихаритва̄ виджа̄йантӣ’’ти (ма. ни. 3.205). каттхачи пана габбхоти ма̄тукуччхи вутто. йатха̄ха –
‘‘йамекараттим̣ пат̣хамам̣, габбхе васати ма̄н̣аво;
аббхут̣т̣хитова со йа̄ти, са гаччхам̣ на ниваттатӣ’’ти. (джа̄. 1.15.363); –
еттха ча габбхати аттабха̄вабха̄вена паваттатӣти габбхо, калала̄диаваттхо дхаммаппабандхо, там̣нисситатта̄ пана саттасанта̄но ‘‘габбхо’’ти вутто йатха̄ ‘‘ман̃ча̄ уккут̣т̣хим̣ каронтӣ’’ти. там̣ниссайабха̄вато ма̄тукуччхи ‘‘габбхо’’ти ведитаббо. габбхо вийа̄ти ва̄. йатха̄ хи нива̄сат̣т̣ха̄ната̄йа сатта̄нам̣ оварако ‘‘габбхо’’ти вуччати, евам̣ габбхасеййака̄нам̣ сатта̄нам̣ йа̄ва абхиджа̄ти нива̄сат̣т̣ха̄ната̄йа ма̄тукуччхи ‘‘габбхо’’ти вуттоти ведитаббо. авакканти хотӣти ниббатти хоти.
а̄раккхадевата̄ти тасса а̄раккхаттха̄йа т̣хита̄ девата̄. асса там̣ аджджха̄ча̄ранти самбандхо. татха̄ ниччха̄ресунти татха̄ махантам̣ саддам̣ катва̄ ниччха̄ресум̣. кин̃ча̄пи идха па̄л̣ийам̣ а̄ка̄сат̣т̣хадевата̄ висум̣ на а̄гата̄, татха̄пи саддасса анусса̄ване айамануккамоти дассетум̣ ча̄тумаха̄ра̄джикадевата̄йо двидха̄ катва̄ а̄ка̄сат̣т̣хадевата̄ висум̣ вутта̄. тенеттха а̄ка̄сат̣т̣хака̄нам̣ висум̣ гахитатта̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄ти парибхан̣д̣апаббатат̣т̣хака̄ ведитабба̄. итиха̄ти нипа̄тасамуда̄йо евам̣саддасса аттхе дат̣т̣хабботи а̄ха ‘‘ева’’нти. кхан̣ена мухуттена̄ти пададвайам̣ вевачанабха̄вато сама̄наттхамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. екакола̄халамахосӣти девабрахмалокесу екакола̄халамахоси. кин̃ча̄пи хи со саддо йа̄ва брахмалока̄ аббхуггаччхи, татха̄пи на со манусса̄нам̣ висайо тесам̣ рӯпам̣ вийа, тенева бхиккхӯ пуччхим̣су – ‘‘каччи но твам̣, а̄вусо судинна, анабхирато’’ти.
37. ‘‘евам̣ ма̄та̄путта̄нам̣ паббаджджа̄ сапхала̄ ахоси, пита̄ пана виппат̣иса̄ра̄бхибхӯто виха̄сӣ’’ти вачанато судиннасса тасмим̣ аттабха̄ве арахатта̄дхигамо на̄хосӣти вин̃н̃а̄йати. кечи пана ‘‘пуббекатапун̃н̃ата̄йа чодийама̄насса бхаббакулапуттасса̄ти вуттатта̄ судинно там̣ куккуччам̣ винодетва̄ арахаттам̣ саччха̄ка̄си, тенева паббаджджа̄ анун̃н̃а̄та̄’’ти ваданти. там̣ па̄л̣ийа̄ ат̣т̣хакатха̄йа ча на самети. пуббекатапун̃н̃ата̄ ча аппама̄н̣ам̣ та̄дисассапи антара̄катапа̄пакаммасса васена аджа̄тасаттуно вийа адхигамантара̄йадассанато. ката̄ката̄нусочаналаккхан̣ам̣ куккуччам̣ идха̄дхиппетанти а̄ха ‘‘аджджха̄ча̄рахетуко паччха̄нута̄по’’ти. катам̣ аджджха̄ча̄рам̣ пат̣ичча анусочанавасена вирӯпам̣ саран̣ам̣ чинтанам̣ виппат̣иса̄роти а̄ха ‘‘виппат̣иса̄ротипи тассева на̄ма’’нти. куччхитам̣ катам̣ кирийа̄ти кукатам̣, кукатамева куккуччанти а̄ха ‘‘куччхитакирийа̄бха̄вато куккучча’’нти. парийа̄диннамам̣салохитатта̄ти париккхӣн̣амам̣салохитатта̄. авиппха̄рикоти уддеса̄дӣсу бйа̄па̄рарахито, абйа̄ват̣оти аттхо. вахаччхинноти чхиннавахо, бха̄раваханена чхиннаккхандхоти вуттам̣ хоти. там̣ там̣ чинтайӣти ‘‘йади ахам̣ там̣ па̄пам̣ на кариссам̣, име бхиккхӯ вийа парипун̣н̣асӣло асса’’нтиа̄дина̄ там̣ там̣ чинтайи.
38. евам̣бхӯтанти кисалӯкха̄дибха̄ваппаттам̣. ган̣асан̇ган̣ика̄папан̃чена̄ти ган̣е джанасама̄гаме саннипатанам̣ ган̣асан̇ган̣ика̄, ган̣асан̇ган̣ика̄йева папан̃чо ган̣асан̇ган̣ика̄папан̃чо, тена. йасса̄ти йе асса. катха̄пха̄сука̄ти висса̄сикабха̄венева катха̄каран̣е пха̄сука̄, сукхена ваттум̣ саккун̣еййа̄, сукхасамбха̄са̄ти аттхо. паса̄дасса пама̄н̣ато ӯна̄дхикаттам̣ саббада̄ саббесам̣ наттхӣти а̄ха ‘‘паса̄дапатит̣т̣ха̄нока̄сасса сампун̣н̣атта̄’’ти. да̄нӣти имасмим̣ аттхе етарахи-саддо аттхӣти а̄ха ‘‘да̄нӣти нипа̄то’’ти. но-саддопи ну-саддо вийа пуччханаттхоти а̄ха ‘‘каччи ну тва’’нти. тамева анабхиратинти техи бхиккхӯхи пуччхитам̣ тамева гихибха̄вапаттхана̄ка̄рам̣ анабхиратим̣. ‘‘тамева̄’’ти авадха̄ран̣ена ниваттитаматтхам̣ дассенто а̄ха ‘‘адхикусала̄на’’нтиа̄ди. адхикусала̄ дхамма̄ саматхавипассана̄дайо. аттхӣти висайабха̄вена читте париваттанам̣ сандха̄йа вуттам̣, на па̄пасса ваттама̄натам̣ сандха̄йа, аттхи висайабха̄вена читте париваттатӣти вуттам̣ хоти. тена̄ха – ‘‘ниччака̄лам̣ абхимукхам̣ вийа ме тит̣т̣хатӣ’’ти.
йам̣ тванти еттха йанти хетуаттхе нипа̄то, каран̣аттхе ва̄ паччаттавачананти а̄ха ‘‘йена па̄пена̄’’ти. анекапарийа̄йена̄ти еттха парийа̄йа-саддо ка̄ран̣авачаноти а̄ха ‘‘анекака̄ран̣ена̄’’ти. вира̄гаттха̄йа̄ти бхавабхогесу вираджджанаттха̄йа. но ра̄гена раджджанаттха̄йа̄ти бхавабхогесуйева ра̄гена аран̃джанаттха̄йа. тена̄ха ‘‘бхагавата̄ хӣ’’тиа̄ди. еса найо саббападесӯти адхиппа̄йикаматтам̣ саббападесу атидиссати. идам̣ панеттха парийа̄йавачанаматтанти ‘‘висам̣йога̄йа̄’’тиа̄дӣсу саббападесу ‘‘килесехи висам̣йуджджанаттха̄йа̄’’тиа̄дина̄ падаттхавибха̄ванавасена вуттапарийа̄йавачанам̣ сандха̄йа вадати. на сам̣йуджджанаттха̄йа̄ти килесехи на сам̣йуджджанаттха̄йа. аггахан̣аттха̄йа̄ти килесе аггахан̣аттха̄йа, бхавабхоге ва̄ тан̣ха̄дит̣т̣хивасена аггахан̣аттха̄йа. на сан̇гахан̣аттха̄йа̄ти еттха̄пи имина̄ва найена аттхо ведитаббо.
ниббаттиталокуттаранибба̄намева̄ти сан̇кха̄рехи никкхантам̣ вивиттам̣, татойева локато уттин̣н̣атта̄ локуттарам̣ нибба̄нам̣. маданиммадана̄йа̄ти ва̄ти еттха авуттасамуччайаттхена ва̄-саддена а̄диаттхена ити-саддена ва̄ ‘‘пипа̄савинайа̄йа̄’’тиа̄ди саббам̣ сан̇гахитанти дат̣т̣хаббам̣. нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттама̄нена арийамаггена пахӣйама̄на̄ ра̄гама̄намада̄дайо там̣ патва̄ пахӣйанти на̄ма̄ти а̄ха ‘‘йасма̄ пана там̣ а̄гамма̄’’тиа̄ди. таттха там̣ а̄гамма̄ти нибба̄нам̣ а̄гамма пат̣ичча арийамаггасса а̄рамман̣апаччайабха̄вахету. ма̄намадапурисамада̄дайоти еттха джа̄тиа̄дим̣ нисса̄йа сеййасса ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄дина̄ уппаджджанакама̄нойева мададжананат̣т̣хена мадоти ма̄намадо. пурисамадо вуччати пурисама̄но, ‘‘ахам̣ пурисо’’ти уппаджджанакама̄но. ‘‘асаддхаммасеванасаматтхатам̣ нисса̄йа паватто ма̄но, ра̄го ева ва̄ пурисамадо’’ти кечи. а̄ди-саддена баламадайоббанамада̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. маха̄ган̣т̣хипаде пана маджджхимаган̣т̣хипаде ча ‘‘пурисамадо на̄ма самбхаво’’ти вуттам̣, там̣ идха йуттам̣ вийа на диссати. на хи ‘‘бхагавата̄ самбхавасса вина̄са̄йа дхаммо десито’’ти ваттум̣ ват̣т̣ати. ниммада̄ти вигатамадабха̄ва̄. имамева хи аттхам̣ дассетум̣ ‘‘амада̄’’ти вуттам̣. мада̄ ниммадӣйанти еттха амадабха̄вам̣ вина̄сам̣ гаччхантӣти маданиммадано. еса найо сесападесупи.
ка̄мапипа̄са̄ти ка̄ма̄нам̣ па̄тукамйата̄, ка̄матан̣ха̄ти аттхо. а̄лӣйанти абхирамитаббат̣т̣хена севӣйантӣти а̄лайа̄, пан̃ча ка̄магун̣а̄ти а̄ха ‘‘пан̃ча ка̄магун̣а̄лайа̄’’ти. пан̃часу хи ка̄магун̣есу чхандара̄гаппаха̄ненева пан̃ча ка̄магун̣а̄пи пахӣна̄ на̄ма хонти, тенева ‘‘йо, бхиккхаве, рӯпесу чхандара̄го’’тиа̄ди (сам̣. ни. 3.323) вуттам̣. пан̃чака̄магун̣есу ва̄ а̄лайа̄ пан̃чака̄магун̣а̄лайа̄. а̄лӣйанти аллӣйанти абхираманавасена севантӣти а̄лайа̄ти хи тан̣ха̄вичарита̄нам̣ адхивачанам̣. тебхӯмакават̣т̣анти тӣсу бхӯмӣсу каммакилесавипа̄ка̄ ват̣т̣анат̣т̣хена ват̣т̣ам̣. вираджджатӣти палуджджати. ‘‘вираджджатӣти ка̄мавина̄со вутто, нируджджхатӣти екаппаха̄рена вина̄со’’ти ган̣т̣хипадесу вуттам̣. вира̄го ниродхоти са̄ман̃н̃ачодана̄йапи ‘‘тан̣ха̄ккхайо’’ти адхикататта̄ тан̣ха̄йа ева вираджджанам̣ нируджджханан̃ча вуттам̣.
чатассо йонийоти еттха йонӣти кхандхакот̣т̣ха̄сассапи ка̄ран̣ассапи пасса̄вамаггассапи на̄мам̣. ‘‘чатассо на̄гайонийо (сам̣. ни. 3.342-343) чатассо супан̣н̣айонийо’’ти еттха хи кхандхакот̣т̣ха̄со йони на̄ма. ‘‘йони хеса̄ бхӯмиджа пхаласса адхигама̄йа̄’’ти (ма. ни. 3.226) еттха ка̄ран̣ам̣. ‘‘на ча̄хам̣ бра̄хман̣ам̣ брӯми, йониджам̣ маттисамбхава’’нти (ма. ни. 2.457; дха. па. 396) еттха пасса̄вамагго. идха пана кхандхакот̣т̣ха̄со ‘‘йонӣ’’ти адхиппето. йаванти та̄йа сатта̄ амиссита̄пи сама̄наджа̄тита̄йа миссита̄ хонтӣти йони. са̄ пана аттхато ан̣д̣а̄диуппаттит̣т̣ха̄нависит̣т̣хо кхандха̄нам̣ бха̄гасо паваттивисесо, са̄ ча ан̣д̣аджаджала̄буджасам̣седаджаопапа̄тикавасена чатуббидха̄. вуттан̃хетам̣ ‘‘чатассо кхо има̄, са̄рипутта, йонийо. катама̄ чатассо? ан̣д̣аджа̄ йони джала̄буджа̄ йони сам̣седаджа̄ йони опапа̄тика̄ йонӣ’’ти (ма. ни. 1.152).
таттха ан̣д̣е джа̄та̄ ан̣д̣аджа̄. джала̄бумхи джа̄та̄ джала̄буджа̄. сам̣седе джа̄та̄ сам̣седаджа̄. вина̄ етехи ка̄ран̣ехи уппатитва̄ вийа ниббатта̄ти опапа̄тика̄. еттха ча петалоке тираччха̄не мануссесу ча ан̣д̣аджа̄дайо чатассопи йонийо самбхаванти, мануссесу панеттха кечидева опапа̄тика̄ хонти маха̄падумакума̄ра̄дайо вийа. ан̣д̣аджа̄пи контапутта̄ двебха̄тийатхера̄ вийа, сам̣седаджа̄пи падумагаббхе ниббаттапоккхараса̄тибра̄хман̣ападумаватӣдевӣа̄дайо вийа кечидева хонти, йебхуййена пана манусса̄ джала̄буджа̄ва. петесупи ниджджха̄матан̣хикапета̄нам̣ ниччадуккха̄турата̄йа ка̄масевана̄ наттхи, тасма̄ те габбхасеййака̄ на хонти. джа̄ла̄вантата̄йа на та̄сам̣ куччхийам̣ габбхо сан̣т̣ха̄ти, тасма̄ те опапа̄тика̄йева сам̣седаджата̄йапи асамбхавато, авасесапета̄ пана чатуйоника̄пи хонти. йатха̄ ча те, евам̣ йаккха̄пи саббачатуппадапаккхиджа̄тидӣгхаджа̄тиа̄дайопи саббе чатуйоника̄йева. саббе нерайика̄ ча чатумаха̄ра̄джикато пат̣т̣ха̄йа упаридева̄ ча опапа̄тика̄йева, бхуммадева̄ пана чатуйоника̄ва хонти. таттха девамануссесу сам̣седаджаопапа̄тика̄нам̣ айам̣ висесо – сам̣седаджа̄ манда̄ дахара̄ хутва̄ ниббаттанти, опапа̄тика̄ сол̣асавассуддесика̄ хутва̄.
пан̃ча гатийоти еттха сукатадуккат̣акаммавасена гантабба̄ упападжджитабба̄ти гатийо. йатха̄ хи каммабхаво параматтхато асатипи ка̄раке паччайаса̄маггийа̄ сиддхо, там̣саман̇гина̄ санта̄налаккхан̣ена саттена катоти вохарӣйати, евам̣ упапаттибхавалаккхан̣агатийо параматтхато асатипи гамаке там̣там̣каммавасена йесам̣ та̄ни камма̄ни техи гантабба̄ти вохарӣйанти. апича гатигати ниббаттигати аджджха̄сайагати вибхавагати ниппхаттигатӣти бахувидха̄ гати на̄ма. таттха ‘‘там̣ гатим̣ печча гаччха̄мӣ’’ти (а. ни. 4.184) ча ‘‘йасса гатим̣ на джа̄нанти, дева̄ гандхаббама̄нуса̄’’ти (дха. па. 420; су. ни. 649) ча айам̣ гатигати на̄ма. ‘‘имесам̣ кхо пана̄хам̣ бхиккхӯнам̣ сӣлаванта̄нам̣ нева джа̄на̄ми а̄гатим̣ ва̄ гатим̣ ва̄’’ти (ма. ни. 1.508) айам̣ ниббаттигати на̄ма. ‘‘евампи кхо те ахам̣ брахме гатин̃ча паджа̄на̄ми чутин̃ча паджа̄на̄мӣ’’ти (ма. ни. 1.503) айам̣ аджджха̄сайагати на̄ма. ‘‘вибхаво гати дхамма̄нам̣, нибба̄нам̣ арахато гатӣ’’ти (пари. 339) айам̣ вибхавагати на̄ма. ‘‘двейева гатийо самбхаванти анан̃н̃а̄’’ти (дӣ. ни. 1.258; 2.34; 3.200) айам̣ ниппхаттигати на̄ма. та̄су идха гатигати адхиппета̄, са̄ пана нирайатираччха̄найонипеттивисайаманауссадева̄нам̣ васена пан̃чавидха̄ хоти. вуттан̃хетам̣ – ‘‘пан̃ча кхо има̄, са̄рипутта, гатийо. катама̄ пан̃ча? нирайо тираччха̄найони петтивисайо манусса̄ дева̄’’ти (ма. ни. 1.153).
таттха йасса уппаджджати, там̣ брӯхентойева уппаджджатӣти айо, сукхам̣. наттхи еттха айоти нирайо, тато ева рамитаббам̣ асса̄детаббам̣ таттха наттхӣти ниратиаттхена нирасса̄дат̣т̣хена ча нирайоти вуччати. тирийам̣ ан̃чита̄ти тираччха̄на̄, деваманусса̄дайо вийа уддхам̣ дӣгха̄ ахутва̄ тирийам̣ дӣгха̄ти аттхо. пакат̣т̣хато сукхато айанам̣ апагамо печчабха̄во, там̣ печчабха̄вам̣ патта̄нам̣ висайоти петтивисайо, петайони. манасса уссанната̄йа манусса̄, сатисӯрабха̄вабрахмачарийайогйата̄дигун̣авасена упачитама̄насата̄йа уккат̣т̣хагун̣ачиттата̄йа манусса̄ти вуттам̣ хоти, айам̣ панаттхо ниппарийа̄йато джамбудӣпава̄сӣвасена ведитаббо. йатха̄ха – ‘‘тӣхи, бхиккхаве, т̣ха̄нехи джамбудӣпака̄ манусса̄ уттаракуруке ча мануссе адхигган̣ханти деве ча та̄ватим̣се. катамехи тӣхи? сӯра̄ сатиманто идха брахмачарийава̄со’’ти (а. ни. 9.21). татха̄ хи буддха̄ ча бхагаванто паччекабуддха̄ аггаса̄вака̄ маха̄са̄вака̄ чаккаваттино ан̃н̃е ча маха̄нубха̄ва̄ сатта̄ таттхева уппаджджанти, техи сама̄нарӯпа̄дита̄йа пана саддхим̣ париттадӣпава̄сӣхи итарамаха̄дӣпава̄синопи манусса̄твева пан̃н̃а̄йим̣су.
апаре пана бхан̣анти ‘‘лобха̄дӣхи алобха̄дӣхи ча сахитасса манасса уссанната̄йа манусса̄. йе хи сатта̄ мануссаджа̄тика̄, тесу висесато лобха̄дайо алобха̄дайо ча уссанна̄. те лобха̄диуссанната̄йа апа̄йамаггам̣, алобха̄диуссанната̄йа сугатимаггам̣ нибба̄нага̄мимагган̃ча парипӯренти, тасма̄ лобха̄дӣхи алобха̄дӣхи ча сахитасса манасса уссанната̄йа париттадӣпава̄сӣхи саддхим̣ чатумаха̄дӣпава̄сино саттависеса̄ манусса̄ти вуччантӣ’’ти. локийа̄ пана ‘‘мануно апаччабха̄вена манусса̄’’ти ваданти. ману на̄ма пат̣хамакаппико локамарийа̄да̄йа а̄дибхӯто сатта̄нам̣ хита̄хитавидха̄йако каттабба̄каттаббата̄васена питут̣т̣ха̄нийо, йо са̄сане маха̄самматоти вуччати амха̄кам̣ бодхисатто, паччаккхато парампара̄йа ча тасса ова̄да̄нуса̄санийам̣ т̣хита̄ сатта̄ путтасадисата̄йа ‘‘манусса̄, ма̄нуса̄’’ти ча вуччанти. тато ева хи те ‘‘ма̄нава̄ мануджа̄’’ти ча вохарӣйанти.
пан̃чахи ка̄магун̣ехи аттано аттано дева̄нубха̄васан̇кха̄техи иддхивисесехи ча диббанти кӣл̣анти лал̣анти джотантӣти дева̄. таттха ка̄мадева̄ ка̄магун̣ехи чева иддхивисесехи ча, итаре иддхивисесехева диббантӣти ведитабба̄. саран̣анти ва̄ гамийанти абхиттхавӣйантӣти ва̄ дева̄. еттха ча нирайагатидевагатимануссагатӣхи саддхим̣ ока̄сена кхандха̄ вутта̄. тираччха̄найонипеттивисайаггахан̣ена кхандха̄нам̣ ева гахан̣ам̣ ведитаббам̣ тесам̣ та̄дисасса париччхиннасса ока̄сасса абха̄вато. йаттха йаттха ва̄ те аран̃н̃асамуддапаббатапа̄да̄дике нибаддхава̄сам̣ васанти, та̄дисасса т̣ха̄насса васена ока̄сопи гахетаббо. сатта вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо нава сатта̄ва̄са̄ ча хет̣т̣ха̄ сам̣ван̣н̣итанайа̄ ева. апара̄парабха̄ва̄йа̄ти апара̄парам̣ йониа̄дито йониа̄дибха̄ва̄йа. а̄бандханам̣ ган̣т̣хикаран̣ам̣, сам̣сиббанам̣ туннакаран̣ам̣. тан̣ха̄йа никкхантам̣ таттха тасса̄ саббасо абха̄вато, никкхаманан̃часса тан̣ха̄йа висам̣його ева̄ти а̄ха ‘‘висам̣йутта’’нти.
ка̄ма̄нам̣ паха̄нанти еттха ка̄маггахан̣ена ка̄мӣйатӣти ка̄мо, ка̄метӣти ка̄моти дувидхассапи ка̄масса сан̇гахо катоти а̄ха ‘‘ваттхука̄ма̄нам̣ килесака̄ма̄нан̃ча паха̄на’’нти. ваттхука̄маппаха̄нан̃четтха тесу чхандара̄гаппаха̄нена̄ти ведитаббам̣. ка̄масан̃н̃а̄нанти ка̄месу, ка̄масахагата̄нам̣ ва̄ сан̃н̃а̄нам̣. парин̃н̃а̄ти тивидха̄пи парин̃н̃а̄ идха̄дхиппета̄ти а̄ха ‘‘н̃а̄татӣран̣апаха̄навасена тивидха̄ парин̃н̃а̄’’ти. таттха катама̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄? саббам̣ тебхӯмакам̣ на̄марӯпам̣ ‘‘идам̣ рӯпам̣, еттакам̣ рӯпам̣, на ито бхиййо, идам̣ на̄мам̣, еттакам̣ на̄мам̣, на ито бхиййо’’ти бхӯтупа̄да̄йабхедам̣ рӯпам̣ пхасса̄дибхедам̣ на̄ман̃ча лаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄нато ваваттхапети, камма̄виджджа̄дикан̃часса паччайам̣ паригган̣ха̄ти, айам̣ н̃а̄тапарин̃н̃а̄.
катама̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄? евам̣ н̃а̄там̣ катва̄ там̣ саббам̣ тӣрети аниччато дуккхато рогатоти два̄чатта̄лӣса̄йа а̄ка̄рехи, айам̣ тӣран̣апарин̃н̃а̄ на̄ма. катама̄ паха̄напарин̃н̃а̄? евам̣ тӣрайитва̄ аггамаггена саббасмим̣ чхандара̄гам̣ паджахати, айам̣ паха̄напарин̃н̃а̄. дит̣т̣хивисуддхикан̇кха̄витаран̣ависуддхийо ва̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄, магга̄маггапат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхиа̄дайо, кала̄пасаммасана̄диануломапарийоса̄на̄ ва̄ пан̃н̃а̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄, арийамагге н̃а̄н̣ам̣ ниппарийа̄йена паха̄напарин̃н̃а̄. идха пана ка̄масан̃н̃а̄нам̣ сабха̄валаккхан̣апат̣иведхавасена аничча̄диса̄ман̃н̃алаккхан̣авасена ча паваттама̄на̄нам̣ н̃а̄татӣран̣апарин̃н̃а̄нампи киччаниппхаттийа̄ маггенева иджджханато маггаккхан̣ам̣йева сандха̄йа тивидха̄пи парин̃н̃а̄ вутта̄. тенева ‘‘имесу пан̃часу т̣ха̄несу килесаккхайакаро локуттарамаггова катхито’’ти вуттам̣.
ка̄месу, ка̄ме ва̄ па̄тумиччха̄ ка̄мапипа̄са̄ти а̄ха – ‘‘ка̄месу па̄табйата̄нам̣, ка̄ме ва̄ па̄тумиччха̄на’’нти. имесу пан̃часу т̣ха̄несӯти ‘‘ка̄ма̄нам̣ паха̄нам̣ аккха̄та’’нтиа̄дина̄ вуттесу пан̃часу т̣ха̄несу. тӣсу т̣ха̄несӯти ‘‘вира̄га̄йа дхаммо десито, но сара̄га̄йа, висам̣йога̄йа дхаммо десито, но сам̣йога̄йа, анупа̄да̄на̄йа дхаммо десито, но саупа̄да̄на̄йа̄’’ти евам̣ вуттесу т̣ха̄несу. виппат̣иса̄рам̣ каротӣти евам̣ там̣ па̄пам̣ виппат̣иса̄рам̣ уппа̄дети. кӣдисам̣ виппат̣иса̄рам̣ каротӣти а̄ха ‘‘ӣдисепи на̄ма̄’’тиа̄ди.
39. нева пийакамйата̄йа̄ти аттани саттху нева пийабха̄вака̄мата̄йа. на бхедапуреккха̄рата̄йа̄ти на саттху тена бхиккхуна̄ бхедана̄дхиппа̄йапуреккха̄рата̄йа. на калиса̄сана̄ропанаттха̄йа̄ти на доса̄ропанаттха̄йа. калӣти кодхассетам̣ адхивачанам̣, тасса са̄санам̣ калиса̄санам̣, кодхавасена вуччама̄но гарахадосо. веланти сиккха̄падавелам̣. марийа̄данти тассева вевачанам̣. сиккха̄падан̃хи анатиккаманӣйат̣т̣хена ‘‘вела̄, марийа̄да̄’’ти ча вуччати.
аджджха̄ча̄равӣтиккамоти метхунавасена паваттааджджха̄ча̄расан̇кха̄то вӣтиккамо. пакаран̣ети еттха па-саддо а̄рамбхавачаноти а̄ха ‘‘каттум̣ а̄рабхатӣ’’ти. каттхачи упасагго дха̄туаттхамева вадати, на висесаттхаджотакоти а̄ха ‘‘каротийева ва̄’’ти. джа̄тийа̄ти кхаттийа̄диджа̄тийа̄. готтена̄ти готамакассапа̄диготтена. колапуттийена̄ти кхаттийа̄диджа̄тӣсуйева саккакуласоттхийакула̄дивисит̣т̣хакула̄нам̣ путтабха̄вена. йасассӣти маха̄парива̄ро. песаланти пийасӣлам̣. авикампама̄нена̄ти пат̣игха̄нунайехи акампама̄нена. йасса тасмим̣ аттабха̄ве уппаджджана̄раха̄нам̣ маггапхала̄нам̣ упаниссайо наттхи, там̣ буддха̄ ‘‘могхапуриса̄’’ти ваданти арит̣т̣хала̄л̣уда̄йӣа̄дике вийа. упаниссайе сатипи тасмим̣ кхан̣е магге ва̄ пхале ва̄ асати ‘‘могхапуриса̄’’ти вадантийева дханийаупасенаттхера̄дике вийа. судиннасса пана тасмим̣ аттабха̄ве маггапхала̄нам̣ упаниссайо самуччхиннойева, тена нам̣ ‘‘могхапуриса̄’’ти а̄ха.
саман̣акаран̣а̄нам̣ дхамма̄нанти хироттаппа̄дӣнам̣. маггапхаланибба̄наггахан̣ена пат̣иведхаса̄санасса гахитатта̄ са̄сана̄нанти пат̣ипаттипарийаттиса̄сана̄нам̣ гахан̣ам̣ ведитаббам̣. чхавинти тесам̣ пабхассаракаран̣ам̣ чхавим̣. ким̣ танти а̄ха ‘‘чха̄йа’’нти, тесам̣ пака̄сакам̣ обха̄санти аттхо. ким̣ танти а̄ха ‘‘сундарабха̄ва’’нти. чхавиманугатам̣ ануччхавикам̣. патирӯпантиа̄дӣсупи ‘‘теса’’нти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. саман̣а̄нам̣ каммам̣ са̄ман̣акам̣, на са̄ман̣акам̣ асса̄ман̣акам̣. катхам̣-саддайогена ‘‘на саккхиссасӣ’’ти ана̄гатавачанам̣ катам̣. ‘‘на̄ма-саддайогена̄’’ти ча ваданти.
дайа̄лукена̄ти анукампа̄йа сахитена. парибха̄сантоти гараханто. нируттинайена а̄сӣвиса-саддасса аттхам̣ дассенто а̄ха ‘‘а̄су сӣгха’’нтиа̄ди. етасса̄ти а̄сӣвисасса. а̄гаччхатӣти йо тена дат̣т̣хо, там̣ патиа̄гаччхати. а̄ситтависотипи а̄сӣвисо, сакалака̄йе а̄син̃читва̄ вийа т̣хапитависо парасса ча сарӣре а̄син̃чанависоти аттхо. аситависотипи а̄сӣвисо. йам̣ йан̃хи етена аситам̣ хоти парибхуттам̣, там̣ висамева сампаджджати, тасма̄ аситам̣ висам̣ етасса̄ти аситависоти ваттаббе ‘‘а̄сӣвисо’’ти нируттинайена вуттам̣. асисадисависотипи а̄сӣвисо, аси вийа тикхин̣ам̣ парасса маммаччхеданасаматтхам̣ висам̣ етасса̄ти а̄сӣвисоти вуттам̣ хоти. а̄сӣти ва̄ да̄т̣ха̄ вуччати, таттха саннихитависоти а̄сӣвисо. сесасаппехи кан̣хасаппасса маха̄висатта̄ а̄сӣвисасса̄нантарам̣ кан̣хасаппо вутто. саппамукхампи ан̇га̄рака̄су вийа бхайа̄вахатта̄ акусалуппаттийа̄ т̣ха̄нам̣ на хотӣти акусалакаммато нива̄ран̣а̄дхиппа̄йена сӣлабхедатопи суддхасӣле т̣хитасса маран̣амева варатаранти дассетум̣ ‘‘а̄сӣвисасса кан̣хасаппасса мукхе ан̇гаджа̄там̣ паккхиттам̣ вара’’нти вуттам̣. паббаджитена хи катапа̄пакаммам̣ бхагавато а̄н̣а̄тиккаманато ваттхумахантата̄йа маха̄са̄ваджджам̣. ка̄сунти а̄ва̄т̣опи вуччати ра̄сипи.
‘‘кинну сантарама̄нова, ка̄сум̣ кхан̣аси са̄ратхи;
пут̣т̣хо ме самма аккха̄хи, ким̣ ка̄суйа̄ кариссасӣ’’ти. (джа̄. 2.22.3) –
еттха хи а̄ва̄т̣о ка̄су на̄ма.
‘‘ан̇га̄рака̄сум̣ апаре пхун̣анти, нара̄ руданта̄ паридад̣д̣хагатта̄’’ти (джа̄. 2.22.462) –
еттха ра̄си. идха пана убхайампи адхиппетанти а̄ха ‘‘ан̇га̄рапун̣н̣акӯпе ан̇га̄рара̄симхи ва̄’’ти. кассати кхан̣ӣйатӣти ка̄су, а̄ва̄т̣о. касӣйати чӣйатӣти ка̄су, ра̄си. падитта̄йа̄ти диппама̄на̄йа. сам̣-саддо еттха самантапарийа̄йоти а̄ха ‘‘самантато паджджалита̄йа̄’’ти.
идам̣ ма̄туга̄масса ан̇гаджа̄те ан̇гаджа̄тапаккхипанам̣ нида̄нам̣ ка̄ран̣амасса нирайупападжджанасса̄ти итонида̄нам̣, бха̄ванапум̣сакан̃четам̣. паччаттавачанасса то-а̄десо като, тасса ча сама̄сепи алопо. таттха на̄ма тванти еттха твам̣-саддо ‘‘сама̄паджджиссасӣ’’ти имина̄ самбандхамупагаччхама̄но аттхӣти а̄ха ‘‘тванти там̣саддасса вевачана’’нти. ‘‘йам̣ танти пана па̄т̣хо йуттарӯпо’’ти ган̣т̣хипадесу вуттам̣. йам̣ танти на̄йам̣ уддесаниддесо, йатха̄ локе йам̣ ва̄ там̣ ва̄ти аван̃н̃а̄тавачанам̣, евам̣ дат̣т̣хаббанти а̄ха – ‘‘йам̣ ва̄ там̣ ва̄ хӣл̣итам̣ аван̃н̃а̄танти вуттам̣ хотӣ’’ти. нӣчаджана̄нанти нихӣнагун̣а̄нам̣ сатта̄нам̣. га̄мадхамманти еттха га̄ма-саддена га̄мава̄сино вутта̄ абхедӯпача̄рена̄ти а̄ха ‘‘га̄мава̄сикаманусса̄на’’нти. килесапаггхаран̣акам̣ дхамманти ра̄га̄дикилесависсанданакадхаммам̣. метхунадхаммо хи ра̄гам̣ паггхарати. метхунадхаммасса маха̄са̄ваджджата̄йа ол̣а̄рикатта̄ вуттам̣ ‘‘асукхума’’нти. анипун̣анти тассева вевачанам̣. удаке бхавам̣ одакам̣. ким̣ там̣? удакакиччанти а̄ха – ‘‘удакакиччам̣ антикам̣ аваса̄нам̣ асса̄’’ти. сама̄паджджиссатӣти ана̄гатавачанам̣ на̄ма-саддайогена катанти а̄ха – ‘‘сама̄паджджиссатӣти…пе… на̄ма-саддена йоджетабба’’нти. локе метхунадхаммасса а̄дикатта̄ кочи пат̣хамакаппико, на пана̄йанти а̄ха – ‘‘са̄санам̣ сандха̄йа вадатӣ’’ти. бахӯнанти пуггала̄пеккхам̣, на пана акусала̄пеккханти а̄ха ‘‘бахӯнам̣ пуггала̄на’’нти.
йам̣ асам̣варам̣ пат̣ичча дуббхарата̄дуппосата̄ди хоти, со асам̣варо дуббхарата̄ди-саддена вутто ка̄ран̣е пхалӯпача̄рена̄ти а̄ха – ‘‘дуббхарата̄дӣнам̣ ваттхубхӯтасса асам̣варасса̄’’ти. ваттхубхӯтасса̄ти ка̄ран̣абхӯтасса. васати еттха пхалам̣ тада̄йаттавуттита̄йа̄ти хи ка̄ран̣ам̣ ваттху. атта̄ти читтам̣ сарӣран̃ча, читтамева ва̄. дуббхаратан̃чева дуппосатан̃ча а̄паджджатӣти аттана̄ паччайада̄йакехи ча дуккхена бхаритаббатам̣ посетаббатан̃ча а̄паджджати. асам̣варе т̣хито хи екаччо аттанопи дуббхаро хоти дуппосо, екаччо упат̣т̣ха̄ка̄нампи. катхам̣? йо хи амбила̄дӣни ладдха̄ анамбила̄дӣни парийесати, ан̃н̃асса гхаре ладдхам̣ ан̃н̃асса гхаре чхад̣д̣енто саббам̣ га̄мам̣ чаритва̄ риттапаттова виха̄рам̣ пависитва̄ нипаджджати, айам̣ аттано дуббхаро. йо пана са̄лимам̣содана̄дӣнам̣ патте пӯретва̄ диннепи думмукхабха̄вам̣ анаттаманабха̄вамева дассети, тесам̣ ва̄ саммукха̄ва там̣ пин̣д̣апа̄там̣ ‘‘ким̣ тумхехи динна’’нти апаса̄денто са̄ман̣ерагахат̣т̣ха̄дӣнам̣ дети, айам̣ упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ дуббхаро. етам̣ дисва̄ манусса̄ дӯратова паривадждженти ‘‘дуббхаро бхиккху на сакка̄ посету’’нти.
махиччхатанти еттха маханта̄ни ваттхӯни иччхати, махатӣ ва̄ панасса иччха̄ти махиччхо, тасса бха̄во махиччхата̄, сантагун̣авибха̄ваната̄ пат̣иггахан̣е аматтан̃н̃ута̄ ча. махиччхо хи иччха̄ча̄ре т̣хатва̄ аттани виджджама̄насӣладхутадхамма̄дигун̣е вибха̄вети, та̄дисасса пат̣иггахан̣е аматтан̃н̃ута̄пи хоти. йам̣ сандха̄йа ваданти ‘‘сантагун̣асамбха̄ваната̄ пат̣иггахан̣е ча аматтан̃н̃ута̄, етам̣ махиччхата̄лаккхан̣а’’нти. са̄ панеса̄ махиччхата̄ ‘‘идхекаччо саддхо сама̄но ‘саддхоти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’ти иччхати, сӣлава̄ сама̄но ‘сӣлава̄ти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’ти’’ имина̄ найена а̄гата̄йева, та̄йа саманна̄гато пуггало дуссантаппийо хоти, виджа̄тама̄та̄писса читтам̣ гахетум̣ на саккоти. тенетам̣ вуччати –
‘‘аггиккхандхо самуддо ча, махиччхо ча̄пи пуггало;
сакат̣ена паччайам̣ денту, тайопете атаппийа̄’’ти. (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.252; а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.63; вибха. ат̣т̣ха. 850; уда̄. ат̣т̣ха. 31; маха̄ни. ат̣т̣ха. 85);
саттехи килесехи ча сан̇ган̣анам̣ самодха̄нам̣ сан̇ган̣ика̄ти а̄ха – ‘‘ган̣асан̇ган̣ика̄йа чева килесасан̇ган̣ика̄йа ча̄’’ти. косаджджа̄нугато ча хотӣти кусӣтабха̄вена анугато хоти, кусӣтасса бха̄во косаджджам̣. ат̣т̣хакусӣтаваттхупа̄рипӯрийа̄ти еттха куччхитам̣ сӣдатӣти кусӣто да-ка̄расса та-ка̄рам̣ катва̄. йасса дхаммасса васена пуггало ‘‘кусӣто’’ти вуччати, со кусӣтабха̄во идха кусӣта-саддена вутто. вина̄пи хи бха̄ваджотанасаддам̣ бха̄ваттхо вин̃н̃а̄йати йатха̄ ‘‘пат̣асса сукка’’нти, тасма̄ кусӣтабха̄ваваттхӯнӣти аттхо, косаджджака̄ран̣а̄нӣти вуттам̣ хоти. татха̄ хи –
‘‘каммам̣ кхо ме каттаббам̣ бхависсати, каммам̣ кхо пана ме каронтасса ка̄йо киламиссати, ханда̄хам̣ нипаджджа̄мӣти со нипаджджати, на вӣрийам̣ а̄рабхати аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа, идам̣ пат̣хамам̣ кусӣтаваттху. ахам̣ кхо каммам̣ ака̄сим̣, каммам̣ кхо пана ме каронтасса ка̄йо киланто, ханда̄хам̣ нипаджджа̄ми…пе… магго кхо ме гантаббо бхависсати, маггам̣ кхо пана ме гаччхантасса ка̄йо киламиссати, ханда̄хам̣ нипаджджа̄ми…пе… ахам̣ кхо маггам̣ агама̄сим̣, маггам̣ кхо пана ме гаччхантасса ка̄йо киланто, ханда̄хам̣ нипаджджа̄ми…пе… ахам̣ кхо га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ пин̣д̣а̄йа чаранто на̄латтхам̣ лӯкхасса ва̄ пан̣ӣтасса ва̄ бходжанасса йа̄вадаттхам̣ па̄рипӯрим̣, тасса ме ка̄йо киланто акамман̃н̃о, ханда̄хам̣ нипаджджа̄ми…пе… ахам̣ кхо га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ пин̣д̣а̄йа чаранто алаттхам̣ лӯкхасса ва̄ пан̣ӣтасса ва̄ бходжанасса йа̄вадаттхам̣ па̄рипӯрим̣, тасса ме ка̄йо гаруко акамман̃н̃о ма̄са̄читам̣ ман̃н̃е, ханда̄хам̣ нипаджджа̄ми…пе… уппанно кхо ме айам̣ аппаматтако а̄ба̄дхо, аттхи каппо нипаджджитум̣, ханда̄хам̣ нипаджджа̄ми…пе… ахам̣ кхо гила̄на̄ вут̣т̣хито ачиравут̣т̣хито гелан̃н̃а̄, тасса ме ка̄йо дуббало акамман̃н̃о, ханда̄хам̣ нипаджджа̄мӣти со нипаджджати, на вӣрийам̣ а̄рабхати аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа. идам̣ ат̣т̣хамам̣ кусӣтаваттху’’нти (дӣ. ни. 3.334; а. ни. 8.80) –
евама̄гата̄ни ‘‘ханда̄хам̣ нипаджджа̄мӣ’’ти евам̣ паваттаосӣдана̄ни упарӯпари косаджджака̄ран̣атта̄ ат̣т̣ха кусӣтаваттхӯни на̄ма, тесам̣ па̄рипӯрийа̄ сам̣ваттатӣти аттхо.
субхаро хоти супосоти аттано упат̣т̣ха̄кехи ча сукхена бхаритаббо посетабботи аттхо. сам̣варе т̣хито хи екаччо аттанопи субхаро хоти супосо, екаччо упат̣т̣ха̄ка̄нампи. катхам̣? йо хи йам̣ кин̃чи лӯкхам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ ладдха̄ тут̣т̣хачиттова бхун̃джитва̄ виха̄рам̣ гантва̄ аттано каммам̣ кароти, айам̣ аттано субхаро. йо пана паресампи аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄ лӯкхам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄ да̄нам̣ ахӣл̣етва̄ аттамано виппасаннамукхо хутва̄ етесам̣ саммукха̄ва парибхун̃джитва̄ йа̄ти, айам̣ упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ субхаро. етам̣ дисва̄ манусса̄ ативийа виссаттха̄ хонти, ‘‘амха̄кам̣ бхаданто субхаро, тхокатхокенапи туссати, майамева нам̣ посесса̄ма̄’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ катва̄ посенти. аппиччхатанти иччха̄вирахитаттам̣. еттха хи бйан̃джанам̣ са̄васесам̣ вийа, аттхо пана ниравасесо. аппа-саддо хеттха абха̄ваттхоти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣ ‘‘аппа̄ба̄дхатан̃ча сан̃джа̄на̄мӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.225) вийа. тенева̄ха ‘‘ниттан̣хабха̄ва’’нти.
типпабхеда̄йа сантут̣т̣хийа̄ти йатха̄ла̄бха̄дисантосаса̄ман̃н̃ена вуттам̣, чатӯсу пана паччайесу тайо тайо сантоса̄ти два̄дасавидхо хоти сантосо. катхам̣? чӣваре йатха̄ла̄бхасантосо йатха̄баласантосо йатха̄са̄руппасантосоти тивидхо хоти сантосо. евам̣ пин̣д̣апа̄та̄дӣсу. тасса̄йам̣ пабхедасам̣ван̣н̣ана̄ (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.252; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.2.144; а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.65) – идха бхиккху чӣварам̣ лабхати сундарам̣ ва̄ асундарам̣ ва̄, со тенева йа̄пети ан̃н̃ам̣ на паттхети, лабхантопи на ган̣ха̄ти. айамасса чӣваре йатха̄ла̄бхасантосо. атха пана пакатидуббало ва̄ хоти а̄ба̄дхаджара̄бхибхӯто ва̄, гаручӣварам̣ па̄рупанто киламати, со сабха̄гена бхиккхуна̄ саддхим̣ там̣ париваттетва̄ лахукена йа̄пентопи сантут̣т̣хойева хоти. айамасса чӣваре йатха̄баласантосо. пакатидуббала̄дӣнан̃хи гаручӣвара̄ни на пха̄субха̄ва̄ваха̄ни сарӣракхеда̄ваха̄ни ча хонтӣти пайоджанавасена анатриччхата̄дивасена та̄ни париваттетва̄ лахукачӣварапарибхого на сантосавиродхӣти. апаро пан̣ӣтапаччайала̄бхӣ хоти, со пат̣т̣ачӣвара̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ махаггхачӣварам̣ бахӯни ва̄ пана чӣвара̄ни лабхитва̄ ‘‘идам̣ тхера̄нам̣ чирапаббаджита̄нам̣, идам̣ бахуссута̄нам̣ анурӯпам̣, идам̣ гила̄на̄нам̣, идам̣ аппала̄бха̄нам̣ хотӯ’’ти датва̄ тесам̣ пура̄н̣ачӣварам̣ ва̄ сан̇ка̄ракӯт̣а̄дито ва̄ нантака̄ни уччинитва̄ техи сан̇гха̄т̣им̣ катва̄ дха̄рентопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса чӣваре йатха̄са̄руппасантосо. махаггхан̃хи чӣварам̣ бахӯни ва̄ чӣвара̄ни лабхитва̄пи та̄ни виссаджджетва̄ тадан̃н̃асса гахан̣ам̣ йатха̄са̄руппанайе т̣хитатта̄ на сантосавиродхӣти.
идха пана бхиккху пин̣д̣апа̄там̣ лабхати лӯкхам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄, со тенева йа̄пети ан̃н̃ам̣ на паттхети, лабхантопи на ган̣ха̄ти. айамасса пин̣д̣апа̄те йатха̄ла̄бхасантосо. йо пана аттано пакативируддхам̣ ва̄ бйа̄дхивируддхам̣ ва̄ пин̣д̣апа̄там̣ лабхати, йенасса парибхуттена апха̄су хоти, со сабха̄гасса бхиккхуно там̣ датва̄ тасса хаттхато саппа̄йабходжанам̣ бхун̃джитва̄ саман̣адхаммам̣ каронтопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса пин̣д̣апа̄те йатха̄баласантосо. апаро бахум̣ пан̣ӣтам̣ пин̣д̣апа̄там̣ лабхати, со там̣ чӣварам̣ вийа чирапаббаджитабахуссутааппала̄бхагила̄на̄нам̣ датва̄ тесам̣ ва̄ сесакам̣ пин̣д̣а̄йа ва̄ чаритва̄ миссака̄ха̄рам̣ бхун̃джантопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса пин̣д̣апа̄те йатха̄са̄руппасантосо.
идха пана бхиккху сена̄санам̣ лабхати мана̄пам̣ ва̄ амана̄пам̣ ва̄, со тена нева соманассам̣, на пат̣игхам̣ уппа̄дети, антамасо тин̣асантхаракенапи йатха̄ладдхенева туссати. айамасса сена̄сане йатха̄ла̄бхасантосо. йо пана аттано пакативируддхам̣ ва̄ бйа̄дхивируддхам̣ ва̄ сена̄санам̣ лабхати, йаттхасса васато апха̄су хоти, со там̣ сабха̄гасса бхиккхуно датва̄ тасса сантаке саппа̄йасена̄сане васантопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса сена̄сане йатха̄баласантосо. апаро маха̄пун̃н̃о лен̣аман̣д̣апакӯт̣а̄га̄ра̄дӣни бахӯни пан̣ӣтасена̄сана̄ни лабхати, со та̄ни чӣвара̄дӣни вийа чирапаббаджитабахуссутааппала̄бхагила̄на̄нам̣ датва̄ йаттха каттхачи васантопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса сена̄сане йатха̄са̄руппасантосо. йопи ‘‘уттамасена̄санам̣ на̄ма пама̄дат̣т̣ха̄нам̣, таттха нисиннасса тхинамиддхам̣ оккамати, нидда̄бхибхӯтасса пуна пат̣ибуджджхато па̄павитакка̄ па̄тубхавантӣ’’ти пат̣исан̃чиккхитва̄ та̄дисам̣ сена̄санам̣ паттампи на сампат̣иччхати, со там̣ пат̣иккхипитва̄ аббхока̄саруккхамӯла̄дӣсу васантопи сантут̣т̣хова хоти. айамписса сена̄сане йатха̄са̄руппасантосо.
идха пана бхиккху бхесаджджам̣ лабхати лӯкхам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄, со йам̣ лабхати, тенева туссати ан̃н̃ам̣ на паттхети, лабхантопи на ган̣ха̄ти. айамасса гила̄напаччайе йатха̄ла̄бхасантосо. йо пана телена аттхико пха̄н̣итам̣ лабхати, со там̣ сабха̄гасса бхиккхуно датва̄ тасса хаттхато телам̣ гахетва̄ ан̃н̃адева ва̄ парийеситва̄ бхесаджджам̣ каронтопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса гила̄напаччайе йатха̄баласантосо. апаро маха̄пун̃н̃о бахум̣ теламадхупха̄н̣ита̄дипан̣ӣтабхесаджджам̣ лабхати, со там̣ чӣварам̣ вийа чирапаббаджитабахуссутааппала̄бхагила̄на̄нам̣ датва̄ тесам̣ а̄бхатена йена кеначи йа̄пентопи сантут̣т̣хова хоти. йо пана екасмим̣ бха̄джане муттахарӣтакам̣ т̣хапетва̄ екасмим̣ чатумадхурам̣ ‘‘ган̣ха, бханте, йадиччхасӣ’’ти вуччама̄но сачасса тесу ан̃н̃атаренапи рого вӯпасаммати, атха ‘‘муттахарӣтакам̣ на̄ма буддха̄дӣхи ван̣н̣ита’’нти чатумадхурам̣ пат̣иккхипитва̄ муттахарӣтакенева бхесаджджам̣ каронто парамасантут̣т̣хова хоти. айамасса гила̄напаччайе йатха̄са̄руппасантосо. евам̣ йатха̄ла̄бха̄дивасена типпабхедо сантосо чатуннам̣ паччайа̄нам̣ васена два̄дасавидхо хотӣти ведитаббо.
ка̄мавитаккабйа̄па̄давитаккавихим̣са̄витакка̄нам̣ васена акусалавитаккаттайам̣. неккхаммавитаккаабйа̄па̄давитаккаавихим̣ са̄витакка̄нам̣ васена кусалавитаккаттайам̣. саббакилеса̄пачайабхӯта̄йа виват̣т̣а̄йа̄ти ра̄га̄дисаббакилеса̄нам̣ апачайахетубхӯта̄йа нибба̄надха̄туйа̄. ат̣т̣хавӣрийа̄рамбхаваттхупа̄рипӯрийа̄ти ат̣т̣ханнам̣ вӣрийа̄рамбхака̄ран̣а̄нам̣ па̄рипӯрийа̄. йатха̄ татха̄ пат̣хамам̣ паваттааббхуссаханан̃хи упари вӣрийа̄рамбхасса ка̄ран̣ам̣ хоти. анурӯпапаччавеккхан̣а̄сахита̄ни хи аббхуссахана̄ни таммӯлака̄ни ва̄ паччавеккхан̣а̄ни ат̣т̣ха вӣрийа̄рамбхаваттхӯнӣти ведитабба̄ни. татха̄ хи –
‘‘каммам̣ кхо ме каттаббам̣ бхависсати, каммам̣ кхо пана ме каронтена на сукарам̣ буддха̄нам̣ са̄санам̣ манаси ка̄тум̣, ханда̄хам̣ вӣрийам̣ а̄рабха̄ми аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа. ахам̣ кхо каммам̣ ака̄сим̣, каммам̣ кхо пана̄хам̣ каронто на̄саккхим̣ буддха̄нам̣ са̄санам̣ манаси ка̄тум̣, ханда̄хам̣ вӣрийам̣ а̄рабха̄ми…пе… магго кхо ме гантаббо бхависсати, маггам̣ кхо пана ме гаччхантена на сукарам̣ буддха̄нам̣ са̄санам̣ манаси ка̄тум̣, ханда̄хам̣ вӣрийам̣ а̄рабха̄ми…пе… ахам̣ кхо маггам̣ агама̄сим̣, маггам̣ кхо пана̄хам̣ гаччханто на̄саккхим̣ буддха̄нам̣ са̄санам̣ манаси ка̄тум̣, ханда̄хам̣ вӣрийам̣ а̄рабха̄ми…пе… ахам̣ кхо га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ пин̣д̣а̄йа чаранто на̄латтхам̣ лӯкхасса ва̄ пан̣ӣтасса ва̄ бходжанасса йа̄вадаттхам̣ па̄рипӯрим̣, тасса ме ка̄йо лахуко камман̃н̃о, ханда̄хам̣ вӣрийам̣ а̄рабха̄ми…пе… ахам̣ кхо га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ пин̣д̣а̄йа чаранто алаттхам̣ лӯкхасса ва̄ пан̣ӣтасса ва̄ бходжанасса йа̄вадаттхам̣ па̄рипӯрим̣, тасса ме ка̄йо балава̄ камман̃н̃о, ханда̄хам̣ вӣрийам̣ а̄рабха̄ми…пе… уппанно кхо ме айам̣ аппаматтако а̄ба̄дхо, т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣ виджджати, йам̣ ме а̄ба̄дхо павад̣д̣хеййа, ханда̄хам̣ вӣрийам̣ а̄рабха̄ми…пе… ахам̣ кхо гила̄на̄ вут̣т̣хито ачиравут̣т̣хито гелан̃н̃а̄, т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣ виджджати, йам̣ ме а̄ба̄дхо паччуда̄ваттеййа, ханда̄хам̣ вӣрийам̣ а̄рабха̄ми аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа̄’’ти (дӣ. ни. 3.335; а. ни. 8.80) –
евам̣ паваттаанурӯпапаччавеккхан̣а̄сахита̄ни аббхуссахана̄ни таммӯлака̄ни ва̄ паччавеккхан̣а̄ни ат̣т̣ха вӣрийа̄рамбхаваттхӯни на̄ма.
тадануччхавикам̣ тадануломиканти еттха та-саддо ваккхама̄на̄пеккхо ча атӣта̄пеккхо ча хотӣти а̄ха ‘‘йам̣ ида̄ни сиккха̄падам̣ пан̃н̃апессатӣ’’тиа̄ди. саббана̄ма̄ни хи ваккхама̄навачана̄нипи хонти паккантавачана̄нипи. сам̣вараппаха̄напат̣исам̣йуттанти пан̃часам̣варехи чева пан̃чапаха̄нехи ча пат̣исам̣йуттам̣. пан̃чавидхо хи сам̣варо сӣласам̣варо сатисам̣варо н̃а̄н̣асам̣варо кхантисам̣варо вӣрийасам̣вароти. паха̄нампи пан̃чавидхам̣ тадан̇гаппаха̄нам̣ виккхамбханаппаха̄нам̣ самуччхедаппаха̄нам̣ пат̣иппассаддхиппаха̄нам̣ ниссаран̣аппаха̄нанти.
таттха ‘‘имина̄ па̄тимоккхасам̣варена упето хоти самупето’’ти (вибха. 511) евама̄гато па̄тимоккхасам̣варо сӣласам̣варо на̄ма, со ча аттхато ка̄йикава̄часико авӣтиккамо. ‘‘раккхати чаккхундрийам̣, чаккхундрийе сам̣варам̣ а̄паджджатӣ’’ти (дӣ. ни. 1.213; ма. ни. 1.295; сам̣. ни. 4.239; а. ни. 3.16) евама̄гата̄ индрийа̄раккха̄ сатисам̣варо, са̄ ча аттхато татха̄паватта̄ сати ева. ‘‘сота̄нам̣ сам̣варам̣ брӯми, пан̃н̃а̄йете пидхӣйаре’’ти (су. ни. 1041; нетти. 11) евама̄гато н̃а̄н̣асам̣варо. еттха хи ‘‘сота̄нам̣ сам̣варам̣ брӯмӣ’’ти ватва̄ ‘‘пан̃н̃а̄йете пидхӣйаре’’ти вачанато сотасан̇кха̄та̄нам̣ тан̣ха̄дит̣т̣хидуччаритаавиджджа̄дикилеса̄нам̣ самуччхедакан̃а̄н̣ам̣ пидаханат̣т̣хена сам̣вароти вуттам̣. ‘‘кхамо хоти сӣтасса ун̣хасса̄’’тиевама̄гата̄ (ма. ни. 1.24; ма. ни. 3.159; а. ни. 4.114) адхива̄сана̄ кхантисам̣варо, са̄ ча аттхато татха̄паватта̄ кхандха̄ адосо ва̄. пан̃н̃а̄ти еке, там̣ на гахетаббам̣. ‘‘уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сетӣ’’ти (ма. ни. 1.26) евама̄гатам̣ ка̄мавитакка̄дӣнам̣ виноданавасена паваттам̣ вӣрийамева вӣрийасам̣варо. саббо ча̄йам̣ сам̣варо йатха̄сакам̣ сам̣варитабба̄нам̣ дуссӣлйасан̇кха̄та̄нам̣ ка̄йавачӣдуччарита̄нам̣ мут̣т̣хассаччасан̇кха̄тасса пама̄дасса абхиджджха̄дӣнам̣ ва̄ аккханти ан̃н̃а̄н̣акосаджджа̄нан̃ча сам̣варан̣ато пидаханато чха̄данато ‘‘сам̣варо’’ти вуччати. сам̣варатӣти сам̣варо, пидахати нива̄рети паваттитум̣ на детӣти аттхо. паччайасамава̄йе уппаджджана̄раха̄нам̣ ка̄йадуччарита̄дӣнам̣ татха̄ татха̄ ануппа̄данамева хи идха сам̣варан̣ам̣ на̄ма. евам̣ та̄ва пан̃чавидхо сам̣варо ведитаббо.
тена тена гун̣ан̇гена тасса тасса агун̣ан̇гасса паха̄нам̣ тадан̇гаппаха̄нам̣. на̄марӯпапариччхеда̄дӣсу хи випассана̄н̃а̄н̣есу пат̣ипаккхабха̄вато дӣпа̄локенева тамасса на̄марӯпававаттха̄нена сакка̄йадит̣т̣хийа̄, паччайапариггахена ахетувисамахетудит̣т̣хӣнам̣, тассева апарабха̄ге уппаннена кан̇кха̄витаран̣ена катхам̣катхӣбха̄васса, кала̄пасаммасанена ‘‘ахам̣ мама̄’’ти га̄хасса, магга̄маггававаттха̄нена амагге маггасан̃н̃а̄йа, удайадассанена уччхедадит̣т̣хийа̄, вайадассанена сассатадит̣т̣хийа̄, бхайадассанена сабхайе абхайасан̃н̃а̄йа̄тиа̄дина̄ найена тена тена випассана̄н̃а̄н̣ена тасса тасса агун̣ан̇гасса паха̄нам̣ тадан̇гаппаха̄нанти ведитаббам̣. йам̣ пана упача̄раппана̄бхедена сама̄дхина̄ паваттинива̄ран̣ато гхат̣аппаха̄ренева удакапит̣т̣хе сева̄ласса тесам̣ тесам̣ нӣваран̣а̄дидхамма̄нам̣ паха̄нам̣, етам̣ виккхамбханаппаха̄нам̣ на̄ма. виккхамбханамева паха̄нам̣ виккхамбханаппаха̄нам̣. йам̣ чатуннам̣ арийамагга̄нам̣ бха̄витатта̄ там̣там̣маггавато аттано санта̄не ‘‘дит̣т̣хигата̄нам̣ паха̄на̄йа̄’’тиа̄дина̄ (дха. са. 277) найена вуттасса самудайапаккхийасса килесаган̣асса аччантам̣ аппаваттибха̄вена паха̄нам̣, идам̣ самуччхедаппаха̄нам̣ на̄ма. йам̣ пана пхалаккхан̣е пат̣иппассаддхаттам̣ вӯпасантата̄ килеса̄нам̣, етам̣ пат̣иппассаддхиппаха̄нам̣ на̄ма. йам̣ саббасан̇кхатаниссат̣атта̄ пахӣнасаббасан̇кхатам̣ нибба̄нам̣, етам̣ ниссаран̣аппаха̄нам̣ на̄ма. саббампи четам̣ ча̄гат̣т̣хена паха̄нанти вуччати. евамимехи йатха̄вуттасам̣варехи чева паха̄нехи ча пат̣исам̣йутта̄ дхаммадесана̄ ‘‘сам̣вараппаха̄напат̣исам̣йутта̄’’ти ведитабба̄.
асуттантавинибаддханти суттантесу анибаддхам̣, па̄л̣иана̄рул̣ханти аттхо. пакин̣н̣акадхаммадесана̄ хи сан̇гахам̣ на а̄рохати. вуттамеваттхам̣ пака̄сенто а̄ха ‘‘па̄л̣ивинимутта’’нти. атха ва̄ асуттантавинибаддханти сутта̄бхидхаммапа̄л̣им̣ ана̄рул̣хабха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣, па̄л̣ивинимуттанти винайапа̄л̣им̣ ана̄рул̣хабха̄вам̣ сандха̄йа. оккантикадхаммадесана̄ на̄ма н̃а̄н̣ена анупависитва̄ антара̄ катхийама̄на̄ дхаммадесана̄, пат̣иккхипана̄дхиппа̄йа̄ бхадда̄литтхерасадиса̄. сампаретаббато печча гантаббато сампара̄йо, паралоко. таттха бхавам̣ сампара̄йикам̣. ват̣т̣абхайена таджджентоти ‘‘евам̣ дуссӣла̄ нирайа̄дӣсу дуккхам̣ па̄пун̣антӣ’’ти тадждженто. дӣгханика̄йаппама̄н̣ампи маджджхиманика̄йаппама̄н̣ампи дхаммадесанам̣ каротӣти ‘‘тена кхан̣ена тена мухуттена катхам̣ бхагава̄ та̄вамахантам̣ дхаммадесанам̣ каротӣ’’ти на ваттаббам̣. йа̄вата̄ хи локийамаха̄джана̄ екам̣ падам̣ катхенти, та̄ва а̄нандаттхеро ат̣т̣ха пада̄ни катхети. а̄нандаттхере пана екам̣ падам̣ катхентейева бхагава̄ сол̣аса пада̄ни катхети. имина̄ найена локийаджанасса екападучча̄ран̣аккхан̣е бхагава̄ ат̣т̣хавӣсасатам̣ пада̄ни катхети. касма̄? бхагавато хи дживха̄ муду, данта̄варан̣ам̣ супхуситам̣, вачанам̣ агал̣итам̣, бхаван̇гапарива̄со лахуко, тасма̄ саче еко бхиккху ка̄йа̄нупассанам̣ пуччхати, ан̃н̃о ведана̄нупассанам̣, ан̃н̃о читта̄нупассанам̣, ан̃н̃о дхамма̄нупассанам̣, ‘‘имина̄ пут̣т̣хе ахам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти еко екам̣ на олокети, евам̣ сантепи тесам̣ бхиккхӯнам̣ ‘‘айам̣ пат̣хамам̣ пуччхи, айам̣ дутийа’’нтиа̄дина̄ пуччханава̄ро та̄дисасса пан̃н̃авато пан̃н̃а̄йати сукхумасса антарасса лаббханато. буддха̄нам̣ пана десана̄ва̄ро ан̃н̃есам̣ на пан̃н̃а̄йатева аччхара̄сан̇гха̄таматте кхан̣е анекакот̣исахассачиттаппаваттисамбхавато. дал̣хадхаммена дхануггахена кхиттасарасса видаттхичатуран̇гулам̣ та̄лаччха̄йам̣ атиккаманато пуретарам̣йева бхагава̄ чуддасавидхена ка̄йа̄нупассанам̣, нававидхена ведана̄нупассанам̣, сол̣асавидхена читта̄нупассанам̣, пан̃чавидхена дхамма̄нупассанам̣ катхети. тит̣т̣ханту ва̄ ете чатта̄ро, саче хи ан̃н̃е чатта̄ро саммаппадха̄несу, ан̃н̃е иддхипа̄десу, ан̃н̃е пан̃чиндрийесу, ан̃н̃е пан̃чабалесу, ан̃н̃е саттабоджджхан̇гесу, ан̃н̃е ат̣т̣хамагган̇гесу пан̃хе пуччхеййум̣, тампи бхагава̄ катхеййа. тит̣т̣ханту ва̄ ете ат̣т̣ха, саче ан̃н̃е саттатим̣са джана̄ бодхипаккхийесу пан̃хе пуччхеййум̣, тампи бхагава̄ та̄вадева катхеййа.
мӯлам̣ ниссайо патит̣т̣ха̄ти паччхимам̣ паччхимам̣ пат̣хамасса пат̣хамасса вевачананти дат̣т̣хаббам̣. таттха патит̣т̣ха̄ти сампайогавасена упаниссайавасена ча ока̄сабха̄во. сиккха̄сан̇кха̄та̄нан̃хи авасесакусаладхамма̄нам̣ метхунавиратисампайогавасена ва̄ патит̣т̣ха̄ сийа̄ упаниссайабха̄вена ва̄. тенева̄ха ‘‘метхунасам̣варо хӣ’’тиа̄ди. вуттаттхавасена̄ти патит̣т̣ха̄адхигамӯпа̄йавасена. сиккха̄падавибхан̇ге ниддит̣т̣хавиратичетана̄ там̣сампайуттадхамма̄ ча сиккха̄паданти дассетука̄мо а̄ха – ‘‘айан̃ча аттхо сиккха̄падавибхан̇ге вуттанайена ведитаббо’’ти. сиккха̄падавибхан̇ге хи виратиа̄дайо дхамма̄ ниппарийа̄йато парийа̄йато ча ‘‘сиккха̄пада’’нти вутта̄. вуттан̃хетам̣ –
‘‘таттха катамам̣ ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вераман̣ӣ сиккха̄падам̣? йасмим̣ самайе ка̄ма̄вачарам̣ кусалам̣ читтам̣ уппаннам̣ хоти соманассасахагатам̣ н̃а̄н̣асампайуттам̣ ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вирамантасса, йа̄ тасмим̣ самайе ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ а̄рати вирати пат̣ивирати вераман̣ӣ акирийа̄ акаран̣ам̣ анаджджха̄патти вела̄натиккамо сетугха̄то, идам̣ вуччати ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вераман̣ӣ сиккха̄падам̣. авасеса̄ дхамма̄ вераман̣ийа̄ сампайутта̄.
‘‘таттха катамам̣ ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вераман̣ӣ сиккха̄падам̣? йасмим̣ самайе ка̄ма̄вачарам̣ кусалам̣ читтам̣ уппаннам̣ хоти соманассасахагатам̣ н̃а̄н̣асампайуттам̣ ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вирамантасса, йа̄ тасмим̣ самайе четана̄ сан̃четана̄ четайитаттам̣, идам̣ вуччати ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вераман̣ӣ сиккха̄падам̣. авасеса̄ дхамма̄ четана̄йа сампайутта̄.
‘‘таттха катамам̣ ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вераман̣ӣ сиккха̄падам̣? йасмим̣ самайе ка̄ма̄вачарам̣ кусалам̣ читтам̣ уппаннам̣ хоти соманассасахагатам̣ н̃а̄н̣асампайуттам̣ ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вирамантасса, йо тасмим̣ самайе пхассо…пе… пагга̄хо авиккхепо, идам̣ вуччати ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вераман̣ӣ сиккха̄пада’’нти (вибха. 706).
еттха хи йасма̄ на кевалам̣ виратийева сиккха̄падам̣, четана̄пи сиккха̄падамева, тасма̄ там̣ дассетум̣ дутийанайо вутто. йасма̄ ча на кевалам̣ етейева две дхамма̄ сиккха̄падам̣, четана̄сампайутта̄ пана паропан̣н̣а̄са дхамма̄пи сиккхитаббакот̣т̣ха̄сато сиккха̄падамева, тасма̄ татийанайо дассито. дувидхан̃хи сиккха̄падам̣ ниппарийа̄йасиккха̄падам̣ парийа̄йасиккха̄паданти. таттха вирати ниппарийа̄йасиккха̄падам̣. са̄ хи ‘‘па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ’’ти па̄л̣ийам̣ а̄гата̄, но четана̄. вираманто ча та̄йа ева тато тато вирамати, на четана̄йа, четанампи пана а̄харитва̄ дассети, татха̄ сесачетана̄сампайуттадхамме. тасма̄ четана̄ чева авасесасампайуттадхамма̄ ча парийа̄йасиккха̄паданти ведитаббам̣.
ида̄ни на кевалам̣ идха виратиа̄дайо дхамма̄ва сиккха̄падам̣, атха кхо тадаттхаджотика̄ пан̃н̃аттипӣти дассенто а̄ха ‘‘апича̄’’тиа̄ди. ‘‘йо таттха на̄мака̄йо падака̄йоти идам̣ маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта’’нти ваданти. на̄мака̄йоти на̄масамӯхо на̄мапан̣н̣аттийева. паданируттибйан̃джана̄ни на̄мавевачана̄нева ‘‘на̄мам̣ на̄макаммам̣ на̄манируттӣ’’тиа̄дӣсу (дха. са. 1313-1315) вийа. сиккха̄кот̣т̣ха̄соти виратиа̄дайова вутта̄, тадаттхаджотакам̣ вачанампи сиккха̄паданти идампи еттха лаббхатева.
аттхавасети вуддхивисесе а̄нисам̣сависесе. тесам̣ пана сиккха̄падапан̃н̃аттика̄ран̣атта̄ а̄ха ‘‘даса ка̄ран̣авасе’’ти, даса ка̄ран̣ависесети аттхо. тена̄ха ‘‘хитависесе’’ти. аттхойева ва̄ аттхавасо, даса аттхе даса ка̄ран̣а̄нӣти вуттам̣ хоти. атха ва̄ аттхо пхалам̣ тададхӣнавуттита̄йа васо етасса̄ти аттхавасо, хетӯти евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо. сут̣т̣ху дева̄ти идам̣ ра̄джантепураппавесанасиккха̄паде (па̄чи. 494 а̄дайо) вуттам̣. ‘‘йе мама сотаббам̣ саддаха̄таббам̣ ман̃н̃иссанти, тесам̣ там̣ асса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти вуттатта̄ ‘‘йо ча татха̄гатасса вачанам̣ сампат̣иччхати, тасса там̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа хотӣ’’ти вуттам̣. асампат̣иччхане а̄дӣнаванти бхадда̄лисутте (ма. ни. 2.134 а̄дайо) вийа асампат̣иччхане а̄дӣнавам̣ дассетва̄. сукхавиха̄ра̄бха̄ве сахаджӣвама̄насса абха̄вато сахаджӣвита̄пи сукхавиха̄рова вутто. сукхавиха̄ро на̄ма чатуннам̣ ирийа̄патхавиха̄ра̄нам̣ пха̄сута̄.
ман̇кутанти ниттеджабха̄вам̣. дхаммена̄тиа̄дӣсу дхаммоти бхӯтам̣ ваттху. винайоти чодана̄ чева са̄ран̣а̄ ча. саттхуса̄сананти н̃аттисампада̄ чева анусса̄ванасампада̄ ча. пийасӣла̄нанти сиккха̄ка̄ма̄нам̣. тесан̃хи сӣлам̣ пийам̣ хоти. тенева̄ха ‘‘сиккхаттайапа̄рипӯрийа̄ гхат̣ама̄на̄’’ти. сандит̣т̣хама̄на̄ти сам̣сайам̣ а̄паджджама̄на̄. убба̄л̣ха̄ хонтӣти пӣл̣ита̄ хонти. сан̇гхакамма̄нӣти сатипи упосатхапава̄ран̣а̄нам̣ сан̇гхакаммабха̄ве гобалибаддан̃а̄йена упосатхам̣ пава̄ран̣ан̃ча т̣хапетва̄ упасампада̄дисесасан̇гхакамма̄нам̣ гахан̣ам̣ ведитаббам̣. самагга̄нам̣ бха̄во са̄маггӣ.
‘‘на во ахам̣, чунда, дит̣т̣хадхаммика̄нам̣йева а̄сава̄нам̣ сам̣вара̄йа дхаммам̣ десемӣ’’ти (дӣ. ни. 3.182) еттха вива̄дамӯлабхӯта̄ килеса̄ а̄сава̄ти а̄гата̄.
‘‘йена девӯпапатйасса, гандхаббо ва̄ вихан̇гамо;
йаккхаттам̣ йена гаччхеййам̣, мануссаттан̃ча аббадже;
те майхам̣ а̄сава̄ кхӣн̣а̄, виддхаста̄ винал̣ӣката̄’’ти. (а. ни. 4.36) –
еттха тебхӯмакам̣ каммам̣ авасеса̄ ча акусала̄ дхамма̄. идха пана парӯпава̄давиппат̣иса̄равадхабандха̄дайо чева апа̄йадуккхабхӯта̄ ча на̄наппака̄ра̄ упаддава̄ а̄сава̄ти а̄ха – ‘‘асам̣варе т̣хитена тасмим̣йева аттабха̄ве паттабба̄’’тиа̄ди. йади хи бхагава̄ сиккха̄падам̣ на пан̃н̃апеййа, тато асаддхаммапат̣исеванаадинна̄да̄напа̄н̣а̄типа̄та̄дихету йе уппаджджеййум̣ парӯпава̄да̄дайо дит̣т̣хадхаммика̄ на̄наппака̄ра̄ анаттха̄, йе ча там̣нимиттамева нирайа̄дӣсу ниббаттасса пан̃чавидхабандханакаммака̄ран̣а̄дивасена маха̄дуккха̄нубхаванана̄наппака̄ра̄ анаттха̄, те сандха̄йа идам̣ вуттам̣ ‘‘дит̣т̣хадхаммика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ сам̣вара̄йа сампара̄йика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа̄’’ти. дит̣т̣хадхаммо вуччати паччаккхо аттабха̄во, таттха бхава̄ дит̣т̣хадхаммика̄. тена вуттам̣ ‘‘тасмим̣йева аттабха̄ве паттабба̄’’ти. саммукха̄ гарахан̣ам̣ акитти, параммукха̄ гарахан̣ам̣ айасо. атха ва̄ саммукха̄ параммукха̄ ча гарахан̣ам̣ акитти, парива̄раха̄ни айасоти ведитаббам̣. а̄гаманамаггатхакана̄йа̄ти а̄гаманадва̄рапидаханаттха̄йа. сампаретаббато печча гантаббато сампара̄йо, паралокоти а̄ха ‘‘сампара̄йе нарака̄дӣсӯ’’ти. метхуна̄дӣни раджджанат̣т̣ха̄на̄ни, па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни дуссанат̣т̣ха̄на̄ни.
чуддаса кхандхакаватта̄ни на̄ма ваттаккхандхаке вутта̄ни а̄гантукаваттам̣ а̄ва̄сикагамикаанумоданабхаттаггапин̣д̣ача̄рикаа̄ран̃н̃икасена̄санаджанта̄гхараваччакут̣иупаджджха̄йасаддхивиха̄рикаа̄чарийаантева̄сикаваттанти има̄ни чуддаса ватта̄ни. тато ан̃н̃а̄ни пана када̄чи таджджанӣйакаммаката̄дика̄лейева чаритабба̄ни двеасӣти маха̄ватта̄ни, на сабба̄су аваттха̄су чаритабба̄ни, тасма̄ чуддасакхандхакаваттесу аган̣ита̄ни, та̄ни пана ‘‘па̄рива̄сика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ваттам̣ пан̃н̃апесса̄мӣ’’ти (чӯл̣ава. 75 а̄дайо) а̄рабхитва̄ ‘‘на упасампа̄детаббам̣…пе… на чхама̄йам̣ чан̇каманте чан̇каме чан̇камитабба’’нти (чӯл̣ава. 76) вутта̄васа̄на̄ни чхасат̣т̣хи, тато парам̣ ‘‘на, бхиккхаве, па̄рива̄сикена бхиккхуна̄ па̄рива̄сикавуд̣д̣хатарена бхиккхуна̄ саддхим̣, мӯла̄йапат̣икассана̄рахена, ма̄натта̄рахена, ма̄наттача̄рикена, аббха̄на̄рахена бхиккхуна̄ саддхим̣ екаччханне а̄ва̄се ваттхабба’’нтиа̄дина̄ (чӯл̣ава. 82) вуттаватта̄ни пакататтачаритаббехи анан̃н̃атта̄ висум̣ аган̣етва̄ па̄рива̄сикавуд̣д̣хатара̄дӣсу пуггалантаресу чаритаббатта̄ тесам̣ васена сампин̣д̣етва̄ екекам̣ катва̄ ган̣ита̄ни пан̃ча̄ти екасаттати ватта̄ни, уккхепанӣйакаммакатаваттесу вуттам̣ ‘‘на пакататтасса бхиккхуно абхива̄данам̣ паччут̣т̣ха̄нам̣…пе… наха̄не пит̣т̣хипарикаммам̣ са̄дитабба’’нти (чӯл̣ава. 75) идам̣ абхива̄дана̄дӣнам̣ аса̄дийанам̣ екам̣, ‘‘на пакататто бхиккху сӣлавипаттийа̄ ануддхам̣сетаббо’’тиа̄дӣни (чӯл̣ава. 51) даса̄ти евамета̄ни два̄сӣти ватта̄ни. етесвева пана ка̄ничи таджджанӣйакамма̄диватта̄а̄ни, ка̄ничи па̄рива̄сика̄диватта̄нӣти аггахитаггахан̣ена два̄сӣти ева, ан̃н̃аттха пана ат̣т̣хакатха̄падесе аппакам̣ ӯнамадхикам̣ ва̄ ган̣анӯпагам̣ на хотӣти ‘‘асӣти кхандхакаватта̄нӣ’’ти вуттам̣.
сам̣варавинайоти сӣласам̣варо сатисам̣варо н̃а̄н̣асам̣варо кхантисам̣варо вӣрийасам̣вароти пан̃чавидхопи сам̣варо йатха̄сакам̣ сам̣варитабба̄нам̣ винетабба̄нан̃ча ка̄йадуччарита̄дӣнам̣ сам̣варан̣ато сам̣варо, винайанато винайоти вуччати. паха̄навинайоти тадан̇гаппаха̄нам̣ виккхамбханаппаха̄нам̣ самуччхедаппаха̄нам̣ пат̣иппассаддхиппаха̄нам̣ ниссаран̣аппаха̄нанти пан̃чавидхампи паха̄нам̣ йасма̄ ча̄гат̣т̣хена паха̄нам̣, винайанат̣т̣хена винайо, тасма̄ паха̄навинайоти вуччати. саматхавинайоти сатта адхикаран̣асаматха̄. пан̃н̃аттивинайоти сиккха̄падамева. сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄ хи виджджама̄на̄йа ева сиккха̄падасамбхавато пан̃н̃аттивинайопи сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄ ануггахито хоти.
ида̄ни –
‘‘йам̣ сан̇гхасут̣т̣ху, там̣ сан̇гхапха̄су, йам̣ сан̇гхапха̄су, там̣ думман̇кӯнам̣ пуггала̄нам̣ ниггаха̄йа, йам̣ думман̇кӯнам̣ пуггала̄нам̣ ниггаха̄йа, там̣ песала̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа, йам̣ песала̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа, там̣ дит̣т̣хадхаммика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ сам̣вара̄йа, йам̣ дит̣т̣хадхаммика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ сам̣вара̄йа, там̣ сампара̄йика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа, йам̣ сампара̄йика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа, там̣ аппасанна̄нам̣ паса̄да̄йа, йам̣ аппасанна̄нам̣ паса̄да̄йа, там̣ пасанна̄нам̣ бхиййобха̄ва̄йа, йам̣ пасанна̄нам̣ бхиййобха̄ва̄йа, там̣ саддхаммат̣т̣хитийа̄, йам̣ саддхаммат̣т̣хитийа̄, там̣ винайа̄нуггаха̄йа.
‘‘йам̣ сан̇гхасут̣т̣ху, там̣ сан̇гхапха̄су, йам̣ сан̇гхасут̣т̣ху, там̣ думман̇кӯнам̣ пуггала̄нам̣ ниггаха̄йа, йам̣ сан̇гхасут̣т̣ху, там̣ песала̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа, йам̣ сан̇гхасут̣т̣ху, там̣ дит̣т̣хадхаммика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ сам̣вара̄йа, йам̣ сан̇гхасут̣т̣ху, там̣ сампара̄йика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа, йам̣ сан̇гхасут̣т̣ху, там̣ аппасанна̄нам̣ паса̄да̄йа, йам̣ сан̇гхасут̣т̣ху, там̣ пасанна̄нам̣ бхиййобха̄ва̄йа, йам̣ сан̇гхасут̣т̣ху, там̣ саддхаммат̣т̣хитийа̄, йам̣ сан̇гхасут̣т̣ху, там̣ винайа̄нуггаха̄йа.
‘‘йам̣ сан̇гхапха̄су, там̣ думман̇кӯнам̣ пуггала̄нам̣ ниггаха̄йа, йам̣ сан̇гхапха̄су, там̣ песала̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа, йам̣ сан̇гхапха̄су, там̣ дит̣т̣хадхаммика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ сам̣вара̄йа, йам̣ сан̇гхапха̄су, там̣ сампара̄йика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа, йам̣ сан̇гхапха̄су, там̣ аппасанна̄нам̣ паса̄да̄йа, йам̣ сан̇гхапха̄су, там̣ пасанна̄нам̣ бхиййобха̄ва̄йа, йам̣ сан̇гхапха̄су, там̣ саддхаммат̣т̣хитийа̄, йам̣ сан̇гхапха̄су, там̣ винайа̄нуггаха̄йа, йам̣ сан̇гхапха̄су, там̣ сан̇гхасут̣т̣хута̄йа.
‘‘йам̣ думман̇кӯнам̣ пуггала̄нам̣ ниггаха̄йа…пе… йам̣ песала̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа…пе… йам̣ дит̣т̣хадхаммика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ сам̣вара̄йа…пе… йам̣ сампара̄йика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа…пе… йам̣ аппасанна̄нам̣ паса̄да̄йа…пе… йам̣ пасанна̄нам̣ бхиййобха̄ва̄йа…пе… йам̣ саддхаммат̣т̣хитийа̄…пе… йам̣ винайа̄нуггаха̄йа, там̣ сан̇гхасут̣т̣хута̄йа, йам̣ винайа̄нуггаха̄йа, там̣ сан̇гхапха̄сута̄йа, йам̣ винайа̄нуггаха̄йа, там̣ думман̇кӯнам̣ пуггала̄нам̣ ниггаха̄йа, йам̣ винайа̄нуггаха̄йа, там̣ песала̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа, йам̣ винайа̄нуггаха̄йа, там̣ дит̣т̣хадхаммика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ сам̣вара̄йа, йам̣ винайа̄нуггаха̄йа, там̣ сампара̄йика̄нам̣ а̄сава̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа, йам̣ винайа̄нуггаха̄йа, там̣ аппасанна̄нам̣ паса̄да̄йа, йам̣ винайа̄нуггаха̄йа, там̣ пасанна̄нам̣ бхиййобха̄ва̄йа, йам̣ винайа̄нуггаха̄йа, там̣ саддхаммат̣т̣хитийа̄ (пари. 334).
‘‘аттхасатам̣ дхаммасатам̣, две ча нируттисата̄ни;
чатта̄ри н̃а̄н̣асата̄ни, аттхавасе пакаран̣е’’ти (пари. 334) –
йам̣ вуттам̣ парива̄ре, там̣ дассенто ‘‘апичеттха̄’’тиа̄дима̄ха.
таттха ‘‘йам̣ сан̇гхасут̣т̣ху, там̣ сан̇гхапха̄су, йам̣ сан̇гхапха̄су, там̣ думман̇кӯнам̣ пуггала̄нам̣ ниггаха̄йа̄’’ти имина̄ ануккамена йам̣ вуттам̣, там̣ сандха̄йа а̄санна̄саннапада̄нам̣ упарӯпарипадехи саддхим̣ йоджитатта̄ сан̇кхаликабандханасадисатта̄ ‘‘сан̇кхаликанайа’’нти вуттам̣. сан̇кхаликанайам̣ катва̄ти самбандхо. ‘‘йам̣ сан̇гхасут̣т̣ху, там̣ сан̇гхапха̄су, йам̣ сан̇гхасут̣т̣ху, там̣ думман̇кӯнам̣ пуггала̄нам̣ ниггаха̄йа̄’’ти евама̄дина̄ дасасу падесу екамекам̣ падам̣ тадавасесехи наванавападехи йоджетва̄ йам̣ вуттам̣, там̣ сандха̄йа ‘‘екекападамӯликам̣ дасаккхаттум̣ йоджанам̣ катва̄’’ти вуттам̣.
аттхасатантиа̄дӣсу сан̇кхаликанайе та̄ва пуримапуримапада̄нам̣ васена дхаммасатам̣ ведитаббам̣, паччхимапаччхима̄нам̣ васена аттхасатам̣ дат̣т̣хаббам̣. катхам̣? кин̃ча̄пи парива̄ре ‘‘йам̣ сан̇гхасут̣т̣ху, там̣ сан̇гхапха̄сӯ’’тиа̄дина̄ сан̇кхаликанайе кхан̣д̣ачаккамева вуттам̣, татха̄пи тенева найена баддхачаккассапи найо динно, тасма̄ ‘‘йам̣ сан̇гхасут̣т̣ху, там̣ сан̇гхапха̄сӯ’’тиа̄дим̣ ватва̄ ‘‘йам̣ винайа̄нуггаха̄йа, там̣ сан̇гхасут̣т̣хӯ’’ти йоджетва̄ баддхачаккам̣ ка̄таббам̣. евам̣ ‘‘йам̣ сан̇гхапха̄су, там̣ думман̇кӯнам̣ пуггала̄нам̣ ниггаха̄йа̄’’тиа̄дим̣ ватва̄пи ‘‘йам̣ винайа̄нуггаха̄йа, там̣ сан̇гхасут̣т̣ху, йам̣ сан̇гхасут̣т̣ху, там̣ сан̇гхапха̄сӯ’’ти йоджетва̄ баддхачаккам̣ ка̄таббам̣. имина̄ ануккамена сесападесупи йоджитесу сан̇кхаликанайена даса баддхачакка̄ни хонти. тесу екекасмим̣ чакке пуримапуримапада̄нам̣ васена даса даса дхамма̄, паччхимапаччхимапада̄нам̣ васена даса даса аттха̄ти сан̇кхаликанайе аттхасатам̣ дхаммасатан̃ча сампаджджати. екамӯлаканайе пана ‘‘йам̣ сан̇гхасут̣т̣ху, там̣ сан̇гхапха̄су, йам̣ сан̇гхасут̣т̣ху, там̣ думман̇кӯнам̣ пуггала̄нам̣ ниггаха̄йа̄’’ти евама̄дина̄ екамева падам̣ сесехи навахи падехи йоджитанти пуримападасса екатта̄ екамева дхаммападам̣ навева аттхапада̄ни хонти, тасма̄ екамӯлаканайе дасасу падесу екамекам̣ мӯлам̣ катва̄ дасаккхаттум̣ йоджана̄йа ката̄йа дхаммапада̄нам̣ васена дхаммапада̄ни даса, аттхапада̄ни навутӣти аттхасатам̣ дхаммасатан̃ча на сампаджджати, тасма̄ екамӯлаканайе сан̇кхаликанайе вуттанайена аттхасатам̣ дхаммасатан̃ча аггахетва̄ йам̣ таттха дасадхаммапада̄нам̣ навутиаттхапада̄нан̃ча васена падасатам̣ вуттам̣, там̣ саббам̣ дхаммасатанти гахетва̄ тадаттхаджотанавасена ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта̄ни сан̇гхасут̣т̣хубха̄ва̄дӣни аттхапада̄ни аттхасатанти евам̣ гахите аттхасатам̣ дхаммасатан̃ча сампаджджати. евам̣ та̄ва аттхасатам̣ дхаммасатан̃ча ведитаббам̣. две ча нируттисата̄нӣти еттха пана аттхаджотика̄нам̣ нируттӣнам̣ васена нируттисатам̣, дхаммабхӯта̄нам̣ нируттӣнам̣ васена нируттисатанти две нируттисата̄ни ча ведитабба̄ни. чатта̄ри н̃а̄н̣асата̄нӣти аттхасате н̃а̄н̣асатам̣, дхаммасате н̃а̄н̣асатам̣, двӣсу нируттисатесу две н̃а̄н̣асата̄нӣти чатта̄ри н̃а̄н̣асата̄ни.
еван̃ча пана, бхиккхавети еттха ча-саддо бхиннаккамена йоджетабботи а̄ха ‘‘уддисеййа̄тха ча̄’’ти. катхам̣ панеттха ‘‘уддисеййа̄тха̄’’ти вутте парийа̄пун̣еййа̄тха̄тиа̄ди аттхасамбхавоти а̄ха ‘‘атирека̄найанаттхо хи еттха ча-саддо’’ти. вуттаттхато атирекасса аттхасса а̄найанам̣ атирека̄найанам̣, со аттхо етасса̄ти атирека̄найанаттхо, авуттасамуччайаттхоти вуттам̣ хоти. ‘‘асам̣ва̄со’’ти вуттатта̄ ‘‘дал̣хам̣ катва̄’’ти вуттам̣.
ити самантапа̄са̄дика̄йа винайат̣т̣хакатха̄йа са̄раттхадӣпанийам̣
пат̣хамапан̃н̃аттикатха̄ нит̣т̣хита̄.
судиннабха̄н̣ава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
маккат̣иваттхукатха̄ван̣н̣ана̄
40. анутта̄нападаван̣н̣ана̄ти утта̄нам̣ вуччати па̄кат̣ам̣, таппат̣ипаккхена анутта̄нам̣ апа̄кат̣ам̣ аппачурам̣ дувин̃н̃еййан̃ча, анутта̄на̄нам̣ пада̄нам̣ ван̣н̣ана̄ анутта̄нападаван̣н̣ана̄. утта̄нападаван̣н̣ана̄йа пайоджана̄бха̄вато анутта̄наггахан̣ам̣. пачурапат̣исевано хотӣти бахулапат̣исевано хоти, дивасе дивасе нирантарам̣ пат̣исеватӣти аттхо. пачураттхе хи ваттама̄навачананти саббада̄ пат̣исевана̄бха̄вепи ‘‘иха малла̄ йуджджхантӣ’’тиа̄дӣсу вийа ба̄хуллавуттим̣ упа̄да̄йа ваттама̄навачанам̣. а̄хин̣д̣анта̄ти вичаранта̄. ан̃н̃есупӣти ан̃н̃есупи бхиккхӯсу.
41. саход̣д̣хаггахитоти саха бхан̣д̣ена гахито. аттано миччха̄га̄хена лесаод̣д̣анена ва̄ парипун̣н̣аттхампи пат̣хамапан̃н̃аттим̣ ан̃н̃атха̄ каронто ‘‘тан̃ча кхо манусситтхийа̄, но тираччха̄нагата̄йа̄’’ти а̄ха. дассананти са̄нура̄гадассанам̣. гахан̣анти анура̄гавасенева хаттхена гахан̣ам̣. а̄масанам̣ аттано сарӣрена тасса̄ сарӣрасса упари а̄масанаматтам̣, пхусанам̣ тато дал̣хатарам̣ катва̄ сам̣пхусанам̣, гхат̣т̣анам̣ татопи дал̣хатарам̣ катва̄ сарӣрена сарӣрасса гхат̣т̣анам̣. там̣ саббампӣти дассана̄ди саббампи.
42. дал̣хатарам̣ сиккха̄падамака̄сӣти имасмим̣ адхика̄ре анупан̃н̃аттийа̄ сиккха̄падасса дал̣хӣкаран̣ам̣ ситхилакаран̣ан̃ча пасан̇гато а̄паннам̣ вибхаджитва̄ дассетука̄мо ‘‘дувидхан̃хи сиккха̄пада’’нтиа̄дима̄ха. таттха йасса сачиттакасса сиккха̄падасса читтам̣ акусаламева хоти, там̣ локаваджджам̣. йасса сачиттака̄читтакапаккхасахитасса ачиттакасса ча сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева хоти, тампи сура̄па̄на̄ди локаваджджанти имаматтхам̣ сампин̣д̣етва̄ дассетум̣ ‘‘йасса сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева хоти, там̣ локаваджджам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣. ‘‘сачиттакапаккхе’’ти хи идам̣ вачанам̣ ачиттакам̣ сандха̄йа вуттам̣. на хи екам̣сато сачиттакасса ‘‘сачиттакапаккхе’’ти висесане пайоджанам̣ аттхи. сачиттакапаккхети ча ваттхувӣтиккамавиджа̄наначиттена ‘‘сачиттакапаккхе’’ти гахетаббам̣, на пан̣н̣аттивиджа̄наначиттена. йади хи ‘‘на ват̣т̣атӣ’’ти пан̣н̣аттивиджа̄наначиттенапи йасса сиккха̄падасса сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева, тампи локаваджджанти вадеййа, саббесам̣ пан̣н̣аттиваджджасиккха̄пада̄нампи локаваджджата̄ а̄паджджеййа пан̣н̣аттиваджджа̄нампи ‘‘на ват̣т̣атӣ’’ти джа̄нитва̄ вӣтиккаме акусалачиттассева самбхавато. на хи бхагавато а̄н̣ам̣ джа̄нитва̄ маддантасса кусалачиттам̣ уппаджджати ана̄дарийавасена пат̣игхачиттассева уппаджджанато.
апичеттха ‘‘сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева̄’’ти вачанато ачиттакасса ваттхуаджа̄нанавасена ачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева̄ти айам̣ нийамо наттхӣти вин̃н̃а̄йати. йади хи ачиттакасса ачиттакапаккхепи читтам̣ акусаламева сийа̄, ‘‘сачиттакапаккхе’’ти идам̣ висесанам̣ нираттхакам̣ сийа̄. ‘‘йасса читтам̣ акусаламева хоти, там̣ локаваджджа’’нти еттаке вутте сура̄ти аджа̄нитва̄ пивантасса гандхаван̣н̣ака̄дибха̄вам̣ аджа̄нитва̄ та̄ни лимпантӣнам̣ бхиккхунӣнан̃ча вина̄пи акусалачиттена а̄паттисамбхавато еканта̄кусалам̣ сачиттакасиккха̄падам̣ т̣хапетва̄ сура̄па̄на̄диачиттакасиккха̄пада̄нам̣ локаваджджата̄ на сийа̄ти тесампи сан̇ган̣хаттхам̣ ‘‘йасса сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева хоти, там̣ локаваджджа’’нти вуттам̣. тенева чӯл̣аган̣т̣хипаде маджджхимаган̣т̣хипаде ча вуттам̣ ‘‘етам̣ саттам̣ ма̄ресса̄мӣти тасмим̣йева падесе нипаннам̣ ан̃н̃ам̣ ма̄рентасса па̄н̣аса̄ман̃н̃асса аттхита̄йа йатха̄ па̄н̣а̄типа̄то хоти, евам̣ етам̣ маджджам̣ пивисса̄мӣти ан̃н̃ам̣ маджджам̣ пивантасса маджджаса̄ман̃н̃асса аттхита̄йа акусаламева хоти. йатха̄ пана кат̣т̣хасан̃н̃а̄йа саппам̣ гха̄тентасса па̄н̣а̄типа̄то на хоти, евам̣ на̄л̣икерапа̄насан̃н̃а̄йа маджджам̣ пивантасса акусалам̣ на хотӣ’’ти.
кечи пана ваданти ‘‘са̄ман̣ерасса сура̄ти аджа̄нитва̄ пивантасса па̄ра̄джико наттхи, акусалам̣ пана хотӣ’’ти, там̣ тесам̣ матиматтам̣. ‘‘бхиккхуно аджа̄нитва̄пи бӣджато пат̣т̣ха̄йа маджджам̣ пивантасса па̄читтийам̣, са̄ман̣еро джа̄нитва̄ пиванто сӣлабхедам̣ а̄паджджати, на аджа̄нитва̄’’ти еттакамева хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣, ‘‘акусалам̣ пана хотӣ’’ти на вуттанти. апарампи ваданти ‘‘аджа̄нитва̄ пивантассапи сота̄паннасса мукхам̣ сура̄ на пависати каммапатхаппаттаакусалачиттенева па̄таббато’’ти, тампи на сундарам̣. бодхисатте куччхигате бодхисаттама̄ту сӣлам̣ вийа хи идампи арийаса̄вака̄нам̣ дхаммата̄сиддханти ведитаббам̣. тенева дӣгханика̄йе кӯт̣адантасуттат̣т̣хакатха̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.352) вуттам̣ –
‘‘бхавантарепи хи арийаса̄вако джӣвитахетупи нева па̄н̣ам̣ ханати, на сурам̣ пивати. сачеписса суран̃ча кхӣран̃ча миссетва̄ мукхе паккхипанти, кхӣрамева пависати, на сура̄. йатха̄ ким̣? йатха̄ кон̃часакун̣а̄нам̣ кхӣрамиссаке удаке кхӣрамева пависати, на удакам̣. идам̣ йонисиддханти че? идампи дхаммата̄сиддханти ведитабба’’нти.
йади евам̣ сура̄па̄насиккха̄падат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄чи. ат̣т̣ха. 329) ‘‘ваттхуаджа̄наната̄йа четтха ачиттаката̄ ведитабба̄, акусаленева па̄таббата̄йа локаваджджата̄’’ти касма̄ вуттам̣? на̄йам̣ досо. айан̃хеттха адхиппа̄йо – сачиттакапаккхе акусалачиттенева па̄таббата̄йа локаваджджата̄ти. имина̄йева хи адхиппа̄йена ан̃н̃есупи локаваджджесу ачиттакасиккха̄падесу акусалачиттата̄йева вутта̄, на пана сачиттаката̄. тенева бхиккхунӣвибхан̇гат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄чи. ат̣т̣ха. 1227) вуттам̣ –
‘‘гираггасамаджджам̣ читта̄га̄расиккха̄падам̣ сан̇гха̄н̣и иттха̄лан̇ка̄ро гандхакаван̣н̣ако ва̄ситакапин̃н̃а̄ко бхиккхунӣа̄дӣхи уммадданапаримаддана̄ти има̄ни даса сиккха̄пада̄ни ачиттака̄ни локаваджджа̄ни акусалачитта̄нӣ’’ти,
айам̣ панеттха адхиппа̄йо – вина̄пи читтена а̄паджджитаббатта̄ ачиттака̄ни, читте пана сати акусаленева а̄паджджитаббатта̄ локаваджджа̄ни чева акусалачитта̄ни ча̄ти. тасма̄ бхиккхувибхан̇ге а̄гата̄ни сура̄па̄науййуттауййодхикасиккха̄пада̄ни тӣн̣и, бхиккхунӣвибхан̇ге а̄гата̄ни гираггасамаджджа̄дӣни даса̄ти имесам̣ терасаннам̣ ачиттакасиккха̄пада̄нам̣ локаваджджата̄дассанаттхам̣ ‘‘сачиттакапаккхе’’ти идам̣ висесанам̣ катанти нит̣т̣хаметтха гантаббам̣. йасма̄ пана пан̣н̣аттиваджджасса ваттхувӣтиккамавиджа̄наначиттена сачиттакапаккхе читтам̣ сийа̄ кусалам̣, сийа̄ акусалам̣, сийа̄ абйа̄катам̣, тасма̄ тасса сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева̄ти айам̣ нийамо наттхӣти сесам̣ пан̣н̣аттиваджджанти вуттам̣.
рундхантӣти вӣтиккамам̣ рундхантӣ. два̄рам̣ пидахантӣти вӣтиккамалесасса два̄рам̣ пидахантӣ. сотам̣ паччхиндама̄на̄ти упарӯпари вӣтиккамасотам̣ паччхиндама̄на̄. атха ва̄ рундхантӣти ана̄паттилесам̣ рундхантӣ. два̄рам̣ пидахантӣти ана̄паттилесасса два̄рам̣ пидахантӣ. сотам̣ паччхиндама̄на̄ти ана̄паттисотам̣ паччхиндама̄на̄, а̄паттимева курума̄на̄ти вуттам̣ хоти. нану ча локавадждже ка̄чи анупан̃н̃атти уппаджджама̄на̄ ситхилам̣ каронтӣ уппаджджати, тасма̄ ‘‘локавадждже анупан̃н̃атти уппаджджама̄на̄…пе… га̄л̣хатарам̣ каронтӣ уппаджджатӣ’’ти идам̣ касма̄ вуттанти а̄ха ‘‘ан̃н̃атра адхима̄на̄ ан̃н̃атра супинанта̄’’тиа̄ди. ‘‘ан̃н̃атра адхима̄на̄’’ти имисса̄ анупан̃н̃аттийа̄ ‘‘вӣтиккама̄бха̄ва̄’’ти ка̄ран̣ам̣ вуттам̣, ‘‘ан̃н̃атра супинанта̄’’ти имисса̄ ‘‘аббоха̄рикатта̄’’ти ка̄ран̣ам̣ вуттам̣. таттха вӣтиккама̄бха̄ва̄ти па̄пиччхо иччха̄пакатотиа̄дивӣтиккама̄бха̄ва̄. уттаримануссадхамме хи ‘‘па̄пиччхо иччха̄пакато уттаримануссадхаммам̣ уллапатӣ’’ти (маха̄ва. 129) вачанато висам̣ва̄дана̄дхиппа̄йена муса̄ бхан̣анто па̄ра̄джико хоти. айам̣ пана адхима̄нена адхигатасан̃н̃ӣ хутва̄ уллапати, на сиккха̄падам̣ вӣтиккамитука̄мо, тасма̄ ‘‘ан̃н̃атра адхима̄на̄’’ти айам̣ анупан̃н̃атти уппаджджама̄на̄ вӣтиккама̄бха̄ва̄ ана̄паттикара̄ джа̄та̄. аббоха̄рикатта̄ти супинанте виджджама̄на̄йапи четана̄йа вӣтиккамиччха̄йа ча аббоха̄рикатта̄. кин̃ча̄пи хи супинанте мочанасса̄дачетана̄ сам̣виджджати, када̄чи упаккаманампи хоти, татха̄пи тхинамиддхена абхибхӯтатта̄ там̣ читтам̣ аббоха̄рикам̣, читтасса аббоха̄рикатта̄ упаккамакирийа̄сам̣ваттаника̄пи четана̄ аббоха̄рика̄. тенева ‘‘аттхеса̄ бхиккхаве четана̄, са̄ ча кхо аббоха̄рика̄’’ти (па̄ра̄. 235) бхагавата̄ вутта̄, тасма̄ ‘‘ан̃н̃атра супинанта̄’’ти айам̣ анупан̃н̃атти аббоха̄рикатта̄ ана̄паттикара̄ джа̄та̄.
акате вӣтиккамети ‘‘куккучча̄йанта̄ на бхун̃джим̣сӯ’’тиа̄дӣсу вийа вӣтиккаме акате. ситхилам̣ каронтӣти пат̣хамам̣ са̄ман̃н̃ато баддхасиккха̄падам̣ мочетва̄ аттано аттано висайе ана̄паттикаран̣авасена ситхилам̣ каронтӣ. два̄рам̣ дадама̄на̄ти ана̄паттийа̄ два̄рам̣ дадама̄на̄. тенева̄ха ‘‘апара̄парампи ана̄паттим̣ курума̄на̄’’ти. нану ча сан̃чариттасиккха̄паде ‘‘антамасо тан̇кхан̣ика̄йапӣ’’ти анупан̃н̃атти уппаджджама̄на̄ а̄паттимева каронтӣ уппанна̄, атха касма̄ ‘‘ана̄паттим̣ курума̄на̄ уппаджджатӣ’’ти вуттанти а̄ха ‘‘антамасо тан̇кхан̣ика̄йапӣ’’тиа̄ди. уда̄йина̄ бхиккхуна̄ тан̇кхан̣ика̄йа сан̃чариттам̣ а̄паннаваттхусмим̣ пан̃н̃аттатта̄ ‘‘кате вӣтиккаме’’ти вуттам̣. пан̃н̃аттигатика̄ва хотӣти мӯлапан̃н̃аттийам̣йева антогадха̄ хоти.
маккат̣иваттхукатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
сантхатабха̄н̣ава̄ро
ваджджипуттакаваттхуван̣н̣ана̄
43. веса̄лӣ нива̄со етесанти веса̄лика̄ти а̄ха ‘‘веса̄лива̄сино’’ти. ваджджӣсу джанападе васанта̄ ваджджино, ваджджӣнам̣ путтака̄ ваджджипуттака̄ти а̄ха ‘‘ваджджират̣т̣хе веса̄лийам̣ кула̄нам̣ путта̄’’ти. н̃а̄тӣнам̣ бйасананти н̃а̄тӣнам̣ вина̄со. со пана н̃а̄тӣнам̣ вина̄со ра̄джадан̣д̣а̄дика̄ран̣ена хотӣти а̄ха ‘‘ра̄джадан̣д̣абйа̄дхимаран̣авиппава̄санимиттена̄’’ти. бхога̄нам̣ бйасанам̣ вина̄со бхогабйасанам̣. тан̃ча хиран̃н̃асуван̣н̣ада̄сида̄са̄дӣнам̣ упабхогапарибхогаваттхӯнам̣ ра̄джадан̣д̣а̄дина̄ вина̄соти а̄ха ‘‘еса найо дутийападепӣ’’ти. на буддхам̣ гараха̄ма̄ти ‘‘асаббан̃н̃у буддхо’’тиа̄дина̄ буддхам̣ на гараха̄ма. на дхаммагарахиноти ‘‘аниййа̄нико дхаммо’’тиа̄дина̄ дхаммам̣ на гараха̄ма. на сан̇гхагарахиноти ‘‘дуппат̣ипанно сан̇гхо’’тиа̄дина̄ сан̇гхам̣ на гараха̄ма. ат̣т̣хатим̣са̄рамман̣есӯти даса касин̣а̄ даса асубха̄ даса̄нуссатийо чатта̄ро брахмавиха̄ра̄ чатта̄ро а̄руппа̄ чатудха̄туваваттха̄нам̣ а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃а̄ти имесу чатта̄лӣсакаммат̣т̣ха̄несу па̄л̣ийам̣ ана̄гататта̄ а̄лока̄ка̄сакасин̣адвайам̣ т̣хапетва̄ авасеса̄ни гахетва̄ вуттам̣. вибхатта̄ кусала̄ дхамма̄ти ‘‘имасмим̣ а̄рамман̣е идам̣ хотӣ’’ти евам̣ вибхатта̄ упача̄раджджха̄нена саддхим̣ пат̣хамаджджха̄на̄дайо махаггатакусала̄ дхамма̄. тева дхаммети те ева кусале дхамме. маджджхимайа̄мо бхиккхӯнам̣ нидда̄киламатхавиноданока̄сатта̄ на гахитоти а̄ха ‘‘пат̣хамайа̄ман̃ча паччхимайа̄ман̃ча̄’’ти. сачча̄ни буджджхати пат̣ивиджджхатӣти бодхи, арахаттамагган̃а̄н̣ам̣. упака̄ракаттена тасса паккхе бхава̄ бодхипаккхийа̄ти а̄ха ‘‘бодхисса паккхе бхава̄нам̣, арахаттамагган̃а̄н̣асса упака̄рака̄на’’нти. чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄, чатта̄ро саммаппадха̄на̄, чатта̄ро иддхипа̄да̄, пан̃чиндрийа̄ни, пан̃ча бала̄ни, сатта боджджхан̇га̄, арийо ат̣т̣хан̇гико магготи име саттатим̣са бодхипаккхийадхамма̄. ‘‘гихипалибодхам̣ а̄ва̄сапалибодхан̃ча паха̄йа̄’’ти имесам̣йева двиннам̣ палибодха̄нам̣ упаччхедасса судуккарабха̄вато вуттам̣. йуттапайутта̄ти саммадева йутта̄.
а̄сайанти аджджха̄сайам̣. сиккхам̣ аппаччаккха̄йа бхиккхубха̄ве т̣хатва̄ пат̣исевитаметхуна̄нам̣ тесам̣ ваджджипуттака̄нам̣ упасампадам̣ ануджа̄нанто бхагава̄ ‘‘па̄ра̄джико хоти асам̣ва̄со’’ти евам̣ пан̃н̃аттасиккха̄падам̣ самӯханати на̄ма̄ти а̄ха – ‘‘йади хи бхагава̄…пе… пан̃н̃аттам̣ самӯханеййа̄’’ти. ‘‘йо пана бхиккхӯ’’ти вуттатта̄ пана сиккхам̣ паччаккха̄йа пат̣исевитаметхунасса упасампадам̣ ануджа̄нанто на самӯханати на̄ма. на хи со бхиккху хутва̄ пат̣исевати. ‘‘со а̄гато на упасампа̄детаббо’’ти вачанато са̄ман̣ерабхӯми анун̃н̃а̄та̄ти а̄ха ‘‘са̄ман̣ерабхӯмийам̣ пана т̣хито’’тиа̄ди. уттаматтханти арахаттам̣ нибба̄намева ва̄.
ваджджипуттакаваттхуван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
чатуббидхавинайакатха̄ван̣н̣ана̄
45. нӣхаритва̄ти са̄санато нӣхаритва̄. татха̄ хи ‘‘пан̃чахупа̄ли ан̇гехи саманна̄гатена бхиккхуна̄ на̄нуйун̃джитаббам̣. катамехи пан̃чахи? суттам̣ на джа̄на̄ти, сутта̄нуломам̣ на джа̄на̄тӣ’’ти (пари. 442) евама̄дипарийаттиса̄санато суттам̣ сутта̄нуломан̃ча нӣхаритва̄ пака̄сесум̣, ‘‘ана̄патти евам̣ амха̄кам̣ а̄чарийа̄нам̣ уггахо парипуччха̄ти ган̣ха̄тӣ’’ти евама̄дипарийаттиса̄санато а̄чарийава̄дам̣ нӣхаритва̄ пака̄сесум̣, бха̄рукаччхакаваттхусмим̣ (па̄ра̄. 78) ‘‘а̄йасма̄ упа̄ли евама̄ха ана̄патти а̄вусо супинантена̄’’ти евама̄дипарийаттиса̄санато ева аттаноматим̣ нӣхаритва̄ пака̄сесум̣. та̄йа хи аттаноматийа̄ тхеро етадаггат̣т̣ха̄нам̣ лабхи.
вуттанти на̄гасенаттхерена вуттам̣. паджджате анена аттхоти падам̣, бхагавата̄ кан̣т̣ха̄диван̣н̣аппаваттит̣т̣ха̄нам̣ а̄хачча висесетва̄ бха̄ситам̣ падам̣ а̄хаччападам̣, бхагаватойева вачанам̣. тена̄ха ‘‘а̄хаччападанти суттам̣ адхиппета’’нти. ‘‘идам̣ каппати, идам̣ на каппатӣ’’ти евам̣ ависесетва̄ ‘‘йам̣, бхиккхаве, майа̄ ‘идам̣ на каппатӣ’ти аппат̣иккхиттам̣, тан̃че акаппийам̣ ануломети, каппийам̣ пат̣иба̄хати, там̣ во на каппатӣ’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 305) вуттам̣ са̄ман̃н̃алаккхан̣ам̣ идха ‘‘расо’’ти адхиппетанти а̄ха ‘‘расоти сутта̄нулома’’нти. дхаммасан̇га̄хакаппабхутиа̄чарийапарампарато а̄нӣта̄ ат̣т̣хакатха̄танти идха ‘‘а̄чарийавам̣со’’ти адхиппета̄ти а̄ха ‘‘а̄чарийавам̣соти а̄чарийава̄до’’ти.
идха винайавиниччхайасса адхикататта̄ тадануччхавикамева суттам̣ дассенто а̄ха – ‘‘суттам̣ на̄ма сакале винайапит̣аке па̄л̣ӣ’’ти. маха̄падеса̄ти маха̄ока̄са̄, маханта̄ни винайасса патит̣т̣ха̄панат̣т̣ха̄на̄ни йесу патит̣т̣ха̄пито винайо виниччхайати асандехато. маханта̄ни ва̄ ка̄ран̣а̄ни маха̄падеса̄, маханта̄ни винайавиниччхайака̄ран̣а̄нӣти вуттам̣ хоти. ‘‘аттхато пана ‘йам̣, бхиккхаве’тиа̄дина̄ вутта̄ са̄дхиппа̄йа̄ па̄л̣ийева маха̄падеса̄’’ти ваданти. тенева̄ха ‘‘йе бхагавата̄ евам̣ вутта̄’’тиа̄ди. име ча маха̄падеса̄ кхандхаке а̄гата̄, тасма̄ тесам̣ виниччхайакатха̄ таттхева а̄ви бхависсатӣти идха на вуччати. йадипи таттха таттха бхагавата̄ паваттита̄ пакин̣н̣акадесана̄ва ат̣т̣хакатха̄, са̄ пана дхаммасан̇га̄хакехи пат̣хамам̣ тӣн̣и пит̣ака̄ни сан̇га̄йитва̄ тасса аттхаван̣н̣ана̄нурӯпенева ва̄чана̄маггам̣ а̄ропитатта̄ ‘‘а̄чарийава̄до’’ти вуччати а̄чарийа̄ ваданти сам̣ван̣н̣енти па̄л̣им̣ етена̄ти катва̄. тена̄ха – ‘‘а̄чарийава̄до на̄ма…пе… ат̣т̣хакатха̄тантӣ’’ти. тиссо сан̇гӣтийо а̄рул̣хойева ча буддхавачанасса аттхасам̣ван̣н̣ана̄бхӯто катха̄магго маха̄махиндаттхерена тамбапан̣н̣идӣпам̣ а̄бхато, паччха̄ тамбапан̣н̣ийехи маха̄тхерехи сӣхал̣абха̄са̄йа т̣хапито ника̄йантараладдхисан̇карапарихаран̣аттхам̣. кин̃ча̄пи аттаномати сутта̄дӣхи сам̣сандитва̄ва парикаппӣйати, татха̄пи са̄ на сутта̄дӣсу висесато ниддит̣т̣ха̄ти а̄ха ‘‘суттасутта̄нуломаа̄чарийава̄де мун̃читва̄’’ти. анубуддхийа̄ти сутта̄дӣнийева анугатабуддхийа̄. найагга̄хена̄ти сутта̄дито лаббхама̄нанайаггахан̣ена.
аттаноматим̣ са̄ман̃н̃ато пат̣хамам̣ дассетва̄ ида̄ни тамева висесетва̄ дассенто ‘‘апича̄’’тиа̄дима̄ха. ида̄ни таттха пат̣ипаджджитабба̄ка̄рам̣ дассенто а̄ха – ‘‘там̣ пана аттаноматим̣ гахетва̄ катхентена̄’’тиа̄ди. аттхена̄ти аттана̄ саллаккхитена аттхена. а̄чарийава̄де ота̄ретабба̄ти а̄чарийава̄де н̃а̄н̣ена ануппавесетабба̄. саббадуббала̄ти пуггаласса сайам̣ пат̣ибха̄набха̄вато. пама̄дапа̄т̣хавасена а̄чарийава̄дасса када̄чи сутта̄нуломена асам̣сандана̄пи сийа̄, со на гахетабботи дассенто а̄ха – ‘‘а̄чарийава̄допи…пе… саменто ева гахетаббо’’ти. саментамева гахетаббанти йатха̄ суттена сам̣сандати, евам̣ маха̄падесато аттха̄ уддхаритабба̄ти дассети. сутта̄нуломасса суттекадесаттепи сутте вийа ‘‘идам̣ каппати, идам̣ на каппатӣ’’ти париччхиндитва̄ а̄хаччабха̄ситам̣ кин̃чи наттхӣти а̄ха – ‘‘сутта̄нуломато хи суттамева балаватара’’нти. аппат̣иваттийанти аппат̣иба̄хийам̣. ка̄ракасан̇гхасадисанти пама̄н̣атта̄ сан̇гӣтика̄ракасан̇гхасадисам̣. буддха̄нам̣ т̣хитака̄ласадисанти имина̄ буддхехева катхитатта̄ дхарама̄набуддхасадисанти вуттам̣ хоти. сутте хи пат̣иба̄хите буддхова пат̣иба̄хито хоти. сакава̄дӣ суттам̣ гахетва̄ катхетӣти сакава̄дӣ аттано суттам̣ гахетва̄ вохарати. парава̄дӣ сутта̄нуломанти ан̃н̃аника̄йава̄дӣ аттано ника̄йе сутта̄нуломам̣ гахетва̄ катхети. кхепам̣ ва̄ гарахам̣ ва̄ акатва̄ти ‘‘ким̣ имина̄’’ти кхепам̣ ва̄ ‘‘кимеса ба̄ло вадатӣ’’ти гарахам̣ ва̄ акатва̄. сутта̄нуломанти парава̄дина̄ вуттам̣ ан̃н̃аника̄йе сутта̄нуломам̣. сутте ота̄ретаббанти сакава̄дина̄ аттано сутте ота̄ретаббам̣. суттасмим̣йева т̣ха̄таббанти аттано суттейева т̣ха̄таббам̣. евам̣ сесава̄ресупи аттхайоджана̄ ка̄табба̄. айанти сакава̄дӣ. пароти ан̃н̃аника̄йава̄дӣ. евам̣ сесесупи.
нану ча ‘‘сутта̄нуломато суттамева балаватара’’нти хет̣т̣ха̄ вуттам̣, идха пана ‘‘сутта̄нуломе суттам̣ ота̄ретабба’’нтиа̄ди касма̄ вуттанти? на̄йам̣ виродхо. ‘‘сутта̄нуломато суттамева балаватара’’нти хи идам̣ сакаматейева суттам̣ сандха̄йа вуттам̣. таттха хи сакаматипарийа̄паннамева сутта̄дим̣ сандха̄йа ‘‘аттаномати саббадуббала̄, аттаноматито а̄чарийава̄до балаватаро, а̄чарийава̄дато сутта̄нуломам̣ балаватарам̣, сутта̄нуломато суттамева балаватара’’нти ча вуттам̣. идха пана парава̄дина̄ а̄нӣтам̣ ан̃н̃аника̄йе суттам̣ сандха̄йа ‘‘сутта̄нуломе суттам̣ ота̄ретабба’’нтиа̄ди вуттам̣. тасма̄ парава̄дина̄ а̄нӣтам̣ сутта̄дим̣ аттано сутта̄нуломаа̄чарийава̄дааттаноматӣсу ота̄ретва̄ саментам̣йева гахетаббам̣, итарам̣ на гахетаббанти айам̣ найо идха вуччатӣти на кочи пубба̄паравиродхо.
ба̄хиракасуттанти тиссо сан̇гӣтийо ана̄рул̣хагул̣хавессантара̄дӣни маха̄сан̇гхиканика̄йава̄сӣнам̣ сутта̄ни. ведалла̄дӣнанти а̄ди-саддена гул̣хауммагга̄диггахан̣ам̣ ведитаббам̣, итарам̣ га̄райхасуттам̣ на гахетаббам̣. аттаноматийамева т̣ха̄таббанти имина̄ ан̃н̃аника̄йато а̄нӣтасуттатопи саканика̄йе аттаноматийева балаватара̄ти дассети. сакава̄дӣ суттам̣ гахетва̄ катхети, парава̄дӣпи суттамева̄тиевама̄дина̄ сама̄наджа̄тика̄нам̣ васена ва̄ро на вутто, суттасса суттейева ота̄ран̣ам̣ бхиннам̣ вийа хутва̄ на пан̃н̃а̄йати, вуттанайенева ча сакка̄ йоджетунти.
ида̄ни сакава̄дӣпарава̄дӣнам̣ каппийа̄каппийа̄дибха̄вам̣ сандха̄йа вива̄де уппанне таттха пат̣ипаджджитаббавидхим̣ дассенто а̄ха – ‘‘атха пана̄йам̣ каппийанти гахетва̄ катхетӣ’’тиа̄ди. таттха сутте ча сутта̄нуломе ча ота̄ретаббанти сакава̄дина̄ аттанойева сутте ча сутта̄нуломе ча ота̄ретаббам̣. паро ка̄ран̣ам̣ на виндатӣти парава̄дӣ ка̄ран̣ам̣ на лабхати. суттато бахум̣ ка̄ран̣ан̃ча виниччхайан̃ча дассетӣти парава̄дӣ аттано суттато бахум̣ ка̄ран̣ам̣ виниччхайан̃ча а̄харитва̄ дассети. са̄дхӯти сампат̣иччхитва̄ акаппийева т̣ха̄таббанти имина̄ аттано ника̄йе сутта̄дӣни алабхантена сакава̄дина̄ парава̄дӣвачанейева т̣ха̄таббанти вадати. двиннампи ка̄ран̣аччха̄йа̄ диссатӣти сакава̄дӣпарава̄дӣнам̣ убхиннампи каппийа̄каппийабха̄васа̄дхакам̣ ка̄ран̣апатирӯпакам̣ диссати. йади двиннампи ка̄ран̣аччха̄йа̄ диссати, касма̄ ‘‘акаппийева т̣ха̄табба’’нти а̄ха ‘‘винайан̃хи патва̄’’тиа̄ди. ‘‘винайам̣ патва̄’’ти вуттамеваттхам̣ па̄кат̣атарам̣ катва̄ дассенто а̄ха ‘‘каппийа̄каппийавича̄ран̣ама̄гамма̄’’ти. рундхитаббантиа̄дӣсу дуббин̃н̃еййавиниччхайе каппийа̄каппийабха̄ве сати каппийанти гахан̣ам̣ рундхитаббам̣, акаппийанти гахан̣ам̣ га̄л̣хам̣ ка̄таббам̣. апара̄парам̣ паваттакаппийагахан̣асотам̣ паччхиндитаббам̣, гарукабха̄васан̇кха̄те акаппийабха̄вейева т̣ха̄таббанти аттхо.
бахӯхи суттавиниччхайака̄ран̣ехӣти бахӯхи суттехи чева тато а̄нӣтавиниччхайака̄ран̣ехи ча. аттано гахан̣ам̣ на виссаджджетаббанти сакава̄дина̄ аттано акаппийанти гахан̣ам̣ на виссаджджетаббам̣. ида̄ни вуттамеваттхам̣ нигаменто ‘‘ева’’нтиа̄дима̄ха. таттха йоти сакава̄дӣпарава̄дӣсу йо кочи. кечи пана ‘‘сакава̄дӣсуйева йо кочи идха̄дхиппето’’ти ваданти, евам̣ санте ‘‘атха пана̄йам̣ каппийанти гахетва̄ катхетӣ’’тиа̄дӣсу саббаттха убхопи сакава̄динойева сийум̣ хет̣т̣ха̄ вуттассева нигаманавасена ‘‘ева’’нтиа̄дӣнам̣ вуттатта̄, тасма̄ там̣ на гахетаббам̣. атирекака̄ран̣ам̣ лабхатӣти еттха сутта̄дӣсу пуримам̣ пуримам̣ атирекака̄ран̣ам̣ на̄ма, йо ва̄ сутта̄дӣсу чатӯсу бахутарам̣ ка̄ран̣ам̣ лабхати, со атирекака̄ран̣ам̣ лабхати на̄ма.
сут̣т̣ху паватти етасса̄ти суппаватти, сут̣т̣ху паваттати сӣлена̄ти ва̄ суппаватти. тена̄ха ‘‘суппаваттӣти сут̣т̣ху паватта’’нти. ва̄ча̄йа уггатам̣ ва̄чуггатам̣, вачаса̄ суггахитанти вуттам̣ хоти. суттатоти имасса виваран̣ам̣ ‘‘па̄л̣ито’’ти. еттха ча ‘‘суттам̣ на̄ма сакалам̣ винайапит̣ака’’нти вуттатта̄ па̄л̣итоти тадаттхадӣпика̄ ан̃н̃а̄йева па̄л̣и ведитабба̄. анубйан̃джанасоти имасса виваран̣ам̣ ‘‘парипуччхато ча ат̣т̣хакатха̄то ча̄’’ти. па̄л̣им̣ анугантва̄ аттхасса бйан̃джанато пака̄санато анубйан̃джананти хи парипуччха̄ ат̣т̣хакатха̄ ча вуччати. еттха ча ат̣т̣хакатха̄йа висум̣ гахитатта̄ парипуччха̄ти тхерава̄до вутто. сан̇гхабхедасса пуббабха̄ге паваттакалахассетам̣ адхивачанам̣ сан̇гхара̄джӣти. куккуччакоти ан̣уматтесупи ваджджесу бхайадассанавасена куккуччам̣ уппа̄денто. тантим̣ ависам̣ва̄детва̄ти па̄л̣им̣ ан̃н̃атха̄ акатва̄. авоккамантоти анатиккаманто.
виттхунатӣти аттхам̣ адисва̄ ниттхунати. виппхандатӣти кампати. сантит̣т̣хитум̣ на саккотӣти екасмим̣йева аттхе патит̣т̣ха̄тум̣ на саккоти. тена̄ха ‘‘йам̣ йам̣ парена вуччати, там̣ там̣ ануджа̄на̄тӣ’’ти. парава̄дам̣ ган̣ха̄тӣти ‘‘уччхумхи касат̣ам̣ йа̄ваджӣвикам̣, расо сатта̄хака̄лико, тадубхайавинимутто ча уччху на̄ма висум̣ наттхи, тасма̄ уччхупи вика̄ле ват̣т̣атӣ’’ти парава̄дина̄ вутте тампи ган̣ха̄ти. екекаломанти палитам̣ сандха̄йа вуттам̣. йамхӣти йасмим̣ пуггале. париккхайам̣ парийа̄да̄нанти аттхато екам̣.
а̄чарийапарампара̄ кхо панасса суггахита̄ хотӣти еттха а̄чарийапарампара̄ти а̄чарийа̄нам̣ виниччхайапарампара̄. тенева ваккхати ‘‘йатха̄ а̄чарийо ча а̄чарийа̄чарийо ча па̄л̣ин̃ча парипуччхан̃ча ваданти, татха̄ н̃а̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. пубба̄пара̄нусандхитоти ‘‘идам̣ пуббавачанам̣, идам̣ паравачанам̣, айаманусандхӣ’’ти евам̣ пубба̄пара̄нусандхито. а̄чарийапарампаранти имассева вевачанам̣ тхерава̄дан̇ганти, тхерапат̣ипа̄т̣инти аттхо. две тайо париват̣т̣а̄ти две тиссо парампара̄.
имехи ча пана тӣхи лаккхан̣ехӣти ‘‘суттамасса сва̄гатам̣ хотӣ’’тиа̄дина̄ хет̣т̣ха̄ вуттехи тӣхи лаккхан̣ехи. еттха ча пат̣хамена лаккхан̣ена винайасса сут̣т̣ху уггахитабха̄во вутто, дутийена уггахитена ачалата̄ суппатит̣т̣хитата̄ вутта̄, татийена йам̣ па̄л̣ийа̄ ат̣т̣хакатха̄йа ча наттхи, тампи а̄чарийавачанена виниччхинитум̣ саматтхата̄ вутта̄. отин̣н̣е ваттхусминти чодана̄сан̇кха̄те вӣтиккамасан̇кха̄те ва̄ ваттхусмим̣ сан̇гхамаджджхе отин̣н̣е, осат̣ети аттхо. вуттамева вибха̄венто ‘‘чодакена ча чудитакена ча вутте ваттаббе’’ти а̄ха. кечи пана ‘‘чодакена отин̣н̣е ваттхусмим̣ чудитакена ча вутте ваттаббе’’ти евам̣ йодженти. апаре пана ‘‘чодакена ча чудитакена ча вутте винайадхарена ча ваттаббе’’ти евампи йодженти. ‘‘чодакена ча чудитакена ча вутте ваттаббе’’ти айамева пана йоджана̄ сундаратара̄ти ведитабба̄. ваттху олокетаббанти тасса тасса сиккха̄падасса ваттху олокетаббам̣. ‘‘тин̣ена ва̄ пан̣н̣ена ва̄…пе… йо а̄гаччхеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (па̄ра̄. 517) хи идам̣ ниссаггийе ан̃н̃а̄такавин̃н̃аттисиккха̄падасса ваттхусмим̣ пан̃н̃аттам̣, тхуллаччайадуббха̄сита̄паттӣнам̣ ма̄тика̄йа ана̄гататта̄ ‘‘пан̃чаннам̣ а̄паттӣнам̣ ан̃н̃атара’’нти вуттам̣. ан̃н̃атарам̣ ва̄ а̄паттинти ‘‘ка̄ле вика̄ласан̃н̃ӣ а̄патти дуккат̣асса, ка̄ле вематико а̄патти дуккат̣асса̄’’ти евама̄дина̄ (па̄чи. 250) а̄гатам̣ дуккат̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. сиккха̄падантаресӯти винӣтаваттхум̣ антокатва̄ екекасмим̣ сиккха̄падантаре.
сукхума̄ти аттанопи дувин̃н̃еййасабха̄васса лахупариваттино читтасса сӣгхапариваттита̄йа вуттам̣. тена̄ха ‘‘читталахука̄’’ти. читтам̣ лаху сӣгхапариватти етесанти читталахука̄. тети те вӣтиккаме. там̣ваттхуканти те адинна̄да̄намануссавиггахавӣтиккама̄ ваттху адхит̣т̣ха̄нам̣ ка̄ран̣аметасса̄ти там̣ваттхукам̣. сӣла̄ни содхетва̄ти йам̣ваттхукам̣ куккуччам̣ уппаннам̣, там̣ аманасикаритва̄ авасесасӣла̄ни содхетва̄. па̄кат̣абха̄вато сукхавал̣ан̃джаната̄йа ча ‘‘дваттим̣са̄ка̄рам̣ та̄ва манаси карохӣ’’ти вуттам̣. ан̃н̃асмим̣ пана каммат̣т̣ха̄не катапаричайена тадева манаси ка̄таббам̣. каммат̣т̣ха̄нам̣ гхат̣айатӣти антарантара̄ кхан̣д̣ам̣ адассетва̄ читтена саддхим̣ а̄ламбанабха̄вена чирака̄лам̣ гхат̣айати. сан̇кха̄ра̄ па̄кат̣а̄ хутва̄ упат̣т̣хахантӣти випассана̄каммат̣т̣ха̄нико че, тасса сан̇кха̄ра̄ па̄кат̣а̄ хутва̄ упат̣т̣хаханти. саче катапа̄ра̄джикавӣтиккамо бхавеййа, тасса сатипи асаритука̄мата̄йа виппат̣иса̄раваттхувасена пунаппунам̣ там̣ упат̣т̣хахатӣти читтекаггатам̣ на виндати. тена вуттам̣ ‘‘каммат̣т̣ха̄нам̣ на гхат̣айатӣ’’тиа̄ди. аттана̄ джа̄на̄тӣти сайамева джа̄на̄ти. паччатте четам̣ каран̣авачанам̣, атта̄ джа̄на̄тӣти вуттам̣ хоти. ан̃н̃а̄ ча девата̄ джа̄нантӣти а̄раккхадевата̄хи ан̃н̃а̄ парачиттавидунийо девата̄ ча джа̄нанти.
нит̣т̣хита̄ чатуббидхавинайакатха̄ван̣н̣ана̄
винайадхарасса ча лаккхан̣а̄дикатха̄ван̣н̣ана̄.
бхиккхупадабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄
тасма̄ти йасма̄ пана-саддам̣ апанетва̄ анийамена пуггаладӣпакам̣ йо-саддамева а̄ха, тасма̄. еттха̄ти имасмим̣ йо-садде. пана-саддасса нипа̄таматтатта̄ йо-саддассева аттхам̣ пака̄сенто ‘‘йо кочӣти вуттам̣ хотӣ’’ти а̄ха. йо кочи на̄ма̄ти йо ва̄ со ва̄ йо кочӣти вутто. ва̄садхурайутто ва̄ти випассана̄дхурайутто ва̄. сӣлесӯти пакатӣсу.
бхиккхатӣти йа̄чати. лабханто ва̄ алабханто ва̄ти йо кочи бхиккхати бхиккхам̣ есати гавесати, со там̣ лабхату ва̄ ма̄ ва̄, татха̄пи бхиккхатӣти бхиккхӯти айаметтха адхиппа̄йо. арийа̄йа йа̄чана̄йа̄ти ‘‘уддисса арийа̄ тит̣т̣ханти, еса̄ арийа̄на йа̄чана̄’’ти евам̣ вутта̄йа арийайа̄чана̄йа, на капан̣аддхикаван̣иббакайа̄чака̄нам̣ вийа ‘‘дехи дехӣ’’ти евам̣ паваттайа̄чана̄йа. бхиккха̄чарийанти ун̃чха̄чарийам̣. аджджхупагататта̄ти анут̣т̣хитатта̄. ка̄джабхаттанти ка̄джехи а̄нӣтам̣ бхаттам̣. аггхапхассаван̣н̣абхедена̄ти аггха̄дӣнам̣ пуримапакативиджахена. пуримапакативиджаханан̃хеттха бхедоти адхиппетам̣. дховитва̄ апанетум̣ асаккун̣еййасабха̄вам̣ малам̣, татха̄ апанетум̣ саккун̣еййасабха̄ва̄ джаллика̄. бхиннапат̣адхароти ниббачанам̣ бхиннапат̣адхаре бхиккху-саддасса нирул̣хатта̄ катам̣.
упаниссайасампаннанти пуббе ат̣т̣хапариккха̄рада̄нӯпаниссайасампаннам̣. йо хи чӣвара̄дике ат̣т̣ха париккха̄ре паттачӣварамева ва̄ сота̄панна̄диарийасса путхуджджанассева ва̄ сӣласампаннасса датва̄ ‘‘идам̣ париккха̄рада̄нам̣ ана̄гате ехибхиккхубха̄ва̄йа паччайо хотӯ’’ти паттханам̣ пат̣т̣хапеси, тасса там̣ сати адхика̄расампаттийам̣ буддха̄нам̣ саммукхӣбха̄ве иддхимайапариккха̄рала̄бха̄йа сам̣ваттатӣти ведитаббам̣. брахмагхосанти уттамагхосам̣, брахмуно гхосасадисам̣ ва̄ гхосам̣. брахмачарийанти са̄санабрахмачарийам̣ маггабрахмачарийан̃ча. дуккхасса самма̄ антакирийа̄йа̄ти йоджетаббам̣. бхан̣д̣ӯти мун̣д̣о. ва̄сӣти дантакат̣т̣хаччхеданава̄си. бандхананти ка̄йабандханам̣. йутто бха̄вана̄нуйого асса̄ти йуттайого, тасса йуттайогасса, бха̄вана̄нуйогамануйуттасса̄ти вуттам̣ хоти. ирийа̄патхасампанната̄вибха̄ванаттхам̣ ‘‘сат̣т̣хивассикаттхеро вийа̄’’ти вуттам̣. буддхова паббаджджа̄чарийо упасампада̄чарийо ча асса̄ти буддха̄чарийако. пат̣хамабодхийампи пат̣хамака̄лейева сесаупасампада̄нам̣ абха̄воти а̄ха ‘‘пат̣хамабодхийам̣ екасмим̣ ка̄ле’’ти. пан̃ча пан̃чаваггийаттхера̄ти пан̃чаваггийаттхера̄ пан̃ча. тӣн̣и сатанти тӣн̣и сата̄ни, га̄тха̄бандхасукхаттхам̣ вачанавипалла̄со като. еко ча тхероти ан̇гулима̄латтхерам̣ сандха̄йа вуттам̣. на вутта̄ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ на вутта̄. таттха̄ти винайапа̄л̣ийам̣.
вел̣уванамаха̄виха̄ре гандхакут̣ийам̣ нисиннойева бхагава̄ маха̄кассапаттхерасса атта̄нам̣ уддисса паббаджитабха̄вам̣ видитва̄ тасса паччуггаманам̣ каронто тига̄вутам̣ маггам̣ екакова гантва̄ бахупуттанигродхамӯле паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисинно аттано сантикам̣ а̄гантва̄ параманипаччака̄рам̣ дассетва̄ ‘‘саттха̄ ме бханте бхагава̄, са̄вакохамасми, саттха̄ ме бханте бхагава̄, са̄вакохамасмӣ’’ти тиккхаттум̣ аттано са̄вакаттам̣ са̄ветва̄ т̣хитасса маха̄кассапаттхерасса нипаччака̄рамахаттатам̣ аттано ча маха̄нубха̄ватам̣ дӣпетум̣ йасса ан̃н̃асса аджа̄нам̣йева ‘‘джа̄на̄мӣ’’ти пат̣ин̃н̃асса ба̄хиракасса саттхуно евам̣ саббачетаса̄ саманна̄гато пасанначитто са̄вако еварӯпам̣ параманипаччака̄рам̣ кареййа, тасса ван̣т̣аччхинната̄лапаккам̣ вийа гӣвато муддха̄пи випатеййа, саттадха̄ ва̄ пхалеййа̄ти дассенто ‘‘йо кхо, кассапа, евам̣ саббачетаса̄ саманна̄гатам̣ са̄вакам̣ аджа̄нам̣йева вадеййа ‘джа̄на̄мӣ’ти, апассам̣йева вадеййа ‘пасса̄мӣ’ти, муддха̄пи тасса випатеййа, саттадха̄ ва̄ пхалеййа, ахам̣ кхо, кассапа, джа̄нам̣йева вада̄ми ‘джа̄на̄мӣ’ти, пассам̣йева вада̄ми ‘пасса̄мӣ’’’ (сам̣. ни. 2.154) ти ватва̄ джа̄тимадама̄намадарӯпамадаппаха̄наттхам̣ тӣхи ова̄дехи маха̄кассапаттхерам̣ оваданто ‘‘тасма̄тиха те кассапа̄’’тиа̄дима̄ха.
таттха (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.2.154) тасма̄тиха̄ти тасма̄ иччева вуттам̣ хоти, йасма̄ ахам̣ джа̄нантова ‘‘джа̄на̄мӣ’’ти пассанто ева ча ‘‘пасса̄мӣ’’ти вада̄ми, тасма̄ти аттхо. ти-ка̄ра ха-ка̄ра̄ нипа̄та̄. иха̄ти ва̄ имасмим̣ са̄сане, та-ка̄ро падасандхивасена а̄гато. евам̣ сиккхитаббанти ида̄ни вуччама̄на̄ка̄рена сиккхитаббам̣. тиббанти бахалам̣ махантам̣. хироттаппан̃ча̄ти хирӣ ча оттаппан̃ча. паччупат̣т̣хитам̣ бхависсатӣти упасан̇каманато пат̣хаматарамева упат̣т̣хитам̣ бхависсати. татха̄ хи сати тесам̣ пурато асса сага̄равасаппатиссавата̄ сан̣т̣ха̄ти. йо ча тхера̄дӣсу хироттаппам̣ упат̣т̣хапетва̄ упасан̇камати, тхера̄дайопи там̣ сахирика̄ саоттаппа̄ ча хутва̄ упасан̇камантӣти айаметтха а̄нисам̣со. кусалӯпасам̣хитанти кусаланисситам̣, анаваджджадхамманисситанти аттхо. ат̣т̣хим̣ катва̄ти атта̄нам̣ тена дхаммена ат̣т̣хикам̣ катва̄, там̣ ва̄ дхаммам̣ ‘‘еса майхам̣ дхаммо’’ти ат̣т̣хим̣ катва̄. манаси катва̄ти читте т̣хапетва̄. саббачетаса̄ саманна̄харитва̄ти читтасса тхокампи бахи гантум̣ аденто саббена саманна̄ха̄рачиттена саманна̄харитва̄. охитасототи т̣хапитасото, дхамме нихитасототи аттхо. еван̃хи те сиккхитаббанти н̃а̄н̣асотан̃ча паса̄дасотан̃ча одахитва̄ ‘‘майа̄ деситам̣ дхаммам̣ саккаччамева сун̣исса̄мӣ’’ти еван̃хи те сиккхитаббам̣. са̄тасахагата̄ ча ме ка̄йагата̄сатӣти асубхесу чева а̄на̄па̄не ча пат̣хамаджджха̄навасена сукхасампайутта̄ ка̄йагата̄сати. йо ча пана̄йам̣ тивидхо ова̄до, тхерасса айамева паббаджджа̄ ча упасампада̄ ча ахоси.
касин̣а̄рамман̣ам̣ рӯпа̄вачараджджха̄нам̣ рӯпасан̃н̃а̄. сан̃н̃а̄сӣсена хеттха джха̄нам̣ вуттам̣, тадева ча уддхума̄такапат̣ибха̄га̄рамман̣атта̄ ‘‘уддхума̄такасан̃н̃а̄’’ти вуттам̣. сопа̄каса̄ман̣еро бхагавата̄ пут̣т̣хо ‘‘ете две рӯпа̄вачарабха̄вена екаттха̄, бйан̃джанамева на̄на’’нти а̄ха. а̄раддхачиттоти а̄ра̄дхитачитто. гарудхаммапат̣иггахан̣а̄диупасампада̄ упари виттха̄рато сайамева а̄ви бхависсати.