антарапеййа̄лам̣
катипуччха̄ва̄раван̣н̣ана̄
271. верам̣ ман̣атӣти ра̄га̄диверам̣ ман̣ати вина̄сети. ета̄йа̄ти виратийа̄. ниййа̄нанти маггам̣. ка̄йапа̄габбийанти ка̄йапа̄габбийавасена паваттам̣ ка̄йадуччаритам̣.
274. са̄ран̣ӣйа̄ти саритаббайутта̄ ануссаран̣а̄раха̄ аддха̄не атиккантепи на саммусситабба̄. миджджати синийхати ета̄йа̄ти метта̄, миттабха̄во. метта̄ етасса аттхӣти меттам̣ ка̄йакаммам̣, там̣ пана йасма̄ метта̄сахагатачиттасамут̣т̣ха̄нам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘меттачиттена катам̣ ка̄йакамма’’нти. а̄вӣти пака̄сам̣. пака̄сабха̄во четтха йам̣ уддисса там̣ ка̄йакаммам̣ карӣйати, тасса саммукхабха̄ватоти а̄ха ‘‘саммукха̄’’ти. рахоти апака̄сам̣. апака̄сата̄ ча йам̣ уддисса там̣ каммам̣ карӣйати, тасса апаччаккхабха̄ватоти а̄ха ‘‘параммукха̄’’ти. убхайехӣти навакехи тхерехи ча. пийам̣ пийа̄йитаббам̣ каротӣти пийакаран̣о. гарум̣ гарут̣т̣ха̄нийам̣ каротӣти гарукаран̣о. сан̇гаха̄йа̄ти сан̇гахаваттхувисесабха̄вато сабрахмача̄рӣнам̣ сан̇гахан̣аттха̄йа. авива̄да̄йа̄ти сан̇гахаваттхубха̄вато ева на вива̄да̄йа. сати ча авива̄дахетубхӯтасан̇гахакатте тесам̣ васена сабрахмача̄рӣнам̣ самаггабха̄во бхеда̄бха̄во сиддхойева̄ти а̄ха ‘‘самаггабха̄ва̄йа̄’’тиа̄ди.
паггайха вачананти кевалам̣ ‘‘дево’’ти аватва̄ ‘‘деваттхеро’’ти гун̣ехи тхирабха̄ваджотанам̣ пагган̣хитва̄ уччам̣ катва̄ вачанам̣. маматтабодханавачанам̣ мама̄йанавачанам̣. екантатироккхасса манокаммасса саммукхата̄ на̄ма вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄панавасенева хоти, тан̃ча кхо локе ка̄йакамманти па̄кат̣ам̣ пан̃н̃а̄там̣ хаттхавика̄ра̄дим̣ ана̄маситва̄йева дассенто ‘‘найана̄ни уммӣлетва̄’’тиа̄дима̄ха. ка̄ман̃четтха метта̄синехасиниддха̄нам̣ найана̄нам̣ уммӣлана̄ пасаннена мукхена олоканан̃ча меттам̣ ка̄йакаммамева, йасса пана читтасса васена найана̄нам̣ метта̄синехасиниддхата̄ мукхасса ча пасанната̄, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘меттам̣ манокаммам̣ на̄ма̄’’ти.
има̄ни (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.141; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.492; а. ни. ат̣т̣ха. 3.6.11) ча меттака̄йакамма̄дӣни па̄л̣ийам̣ бхиккхӯнам̣ васена а̄гата̄ни гихӣсупи лаббхантийева. бхиккхӯнан̃хи меттачиттена а̄чарийупаджджха̄йаватта̄диа̄бхисама̄ча̄рикадхаммапӯран̣ам̣ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма. саббан̃ча анаваджджака̄йакаммам̣ а̄бхисама̄ча̄рикакаммантогадхамева̄ти ведитаббам̣. гихӣнам̣ четийаванданаттха̄йа бодхиванданаттха̄йа сан̇гханимантанаттха̄йа гаманам̣, га̄мам̣ ва̄ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хе бхиккхӯ дисва̄ паччуггаманам̣, паттапат̣иггахан̣ам̣, а̄санапан̃н̃а̄панам̣, анугамананти евама̄дикам̣ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма. бхиккхӯнам̣ меттачиттена а̄ча̄рапан̃н̃аттисиккха̄пана каммат̣т̣ха̄накатхана дхаммадесана̄ парипуччхана ат̣т̣хакатха̄катханавасена паваттийама̄нам̣ тепит̣акампи буддхавачанам̣ меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма. гихӣнам̣ ‘‘четийаванданаттха̄йа гаччха̄ма, бодхиванданаттха̄йа гаччха̄ма, дхаммассаванам̣ карисса̄ма, дӣпама̄ла̄пуппхапӯджам̣ карисса̄ма, тӣн̣и сучарита̄ни сама̄да̄йа ваттисса̄ма, сала̄кабхатта̄дӣни дасса̄ма, васса̄ва̄сикам̣ дасса̄ма, аджджа сан̇гхасса чатта̄ро паччайе дасса̄ма, сан̇гхам̣ нимантетва̄ кха̄данӣйа̄дӣни сам̣видахатха, а̄сана̄ни пан̃н̃апетха, па̄нӣйам̣ упат̣т̣ха̄петха, сан̇гхам̣ паччуггантва̄ а̄нетха, пан̃н̃атта̄сане нисӣда̄петха, чхандаджа̄та̄ усса̄хаджа̄та̄ веййа̄ваччам̣ каротха̄’’тиа̄дикатханака̄ле меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма. бхиккхӯнам̣ па̄това ут̣т̣ха̄йа сарӣрапат̣иджагганам̣ четийан̇ган̣аватта̄дӣни ча катва̄ вивитта̄сане нисӣдитва̄ ‘‘имасмим̣ виха̄ре бхиккхӯ сукхӣ хонту авера̄ абйа̄паджджа̄’’ти чинтанам̣ меттам̣ манокаммам̣ на̄ма. гихӣнам̣ ‘‘аййа̄ сукхӣ хонту авера̄ абйа̄паджджа̄’’ти чинтанам̣ меттам̣ манокаммам̣ на̄ма.
ла̄бха̄ти чӣвара̄дайо ладдхапаччайа̄. дхаммика̄ти кухана̄дибхедам̣ миччха̄джӣвам̣ ваджджетва̄ дхаммена самена бхиккха̄чарийаваттена уппанна̄. антамасо паттапарийа̄паннаматтампӣти паччхимакот̣ийа̄ патте парийа̄паннам̣ паттасса антогатам̣ дваттикат̣аччхубхиккха̄маттампи. деййам̣ даккхин̣еййан̃ча аппат̣ивибхаттам̣ катва̄ бхун̃джатӣти аппат̣ивибхаттабхогӣ. еттха хи две пат̣ивибхатта̄ни на̄ма а̄мисапат̣ивибхаттам̣ пуггалапат̣ивибхаттан̃ча. таттха ‘‘еттакам̣ дасса̄ми, еттакам̣ на дасса̄мӣ’’ти евам̣ читтена вибхаджанам̣ а̄мисапат̣ивибхаттам̣ на̄ма. ‘‘асукасса дасса̄ми, асукасса на дасса̄мӣ’’ти евам̣ читтена вибхаджанам̣ пана пуггалапат̣ивибхаттам̣ на̄ма. тадубхайампи акатва̄ йо аппат̣ивибхаттам̣ бхун̃джати, айам̣ аппат̣ивибхаттабхогӣ на̄ма. тена̄ха ‘‘нева а̄мисам̣ пат̣ивибхаджитва̄ бхун̃джатӣ’’тиа̄ди. ада̄тумпӣти пи-саддена да̄тумпи ват̣т̣атӣти дассети. да̄нан̃хи на̄ма на кассачи нива̄ритам̣, тена дуссӣлассапи аттхикасса сати самбхаве да̄таббам̣, тан̃ча кхо карун̣а̄йанавасена, на ваттапӯран̣авасена. са̄ран̣ӣйадхаммапӯракасса аппат̣ивибхаттабхогита̄йа ‘‘саббесам̣ да̄таббамева̄’’ти вуттам̣. гила̄на̄дӣнам̣ пана одиссакам̣ катва̄ да̄нам̣ аппат̣ивибха̄гапаккхикам̣ ‘‘асукасса на дасса̄мӣ’’ти пат̣иккхепасса абха̄вато. бйатирекаппадха̄но хи пат̣ивибха̄го. тена̄ха ‘‘гила̄нагила̄нупат̣т̣ха̄ка…пе… вичеййа да̄тумпи ват̣т̣атӣ’’ти.
са̄дха̄ран̣абхогӣти еттха са̄дха̄ран̣абхогино идам̣ лаккхан̣ам̣ – йам̣ йам̣ пан̣ӣтам̣ лабхати, там̣ там̣ нева ла̄бхена ла̄бхам̣ ниджигӣсанамукхена гихӣнам̣ дети аттано а̄джӣвасуддхим̣ раккхама̄но, на аттана̄ва парибхун̃джати ‘‘майхам̣ аса̄дха̄ран̣абхогита̄ ма̄ хотӯ’’ти. там̣ пат̣игган̣ханто ча ‘‘сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯ’’ти гахетва̄ гхан̣т̣им̣ пахаритва̄ парибхун̃джитаббам̣ сан̇гхасантакам̣ вийа пассати. имина̄ ча тасса ла̄бхасса тӣсупи ка̄лесу са̄дха̄ран̣ато т̣хапанам̣ дасситам̣. ‘‘там̣ пат̣игган̣ханто ча сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯ’’ти имина̄ пат̣иггахан̣ака̄ло дассито, ‘‘гахетва̄…пе… пассатӣ’’ти имина̄ пат̣иггахитака̄ло. тадубхайам̣ пана та̄дисена пуббабха̄гена вина̄ на хотӣти аттхасиддхо пуримака̄ло. тайидампи пат̣иггахан̣ато пуббевасса хоти ‘‘сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯти пат̣иггахесса̄мӣ’’ти, пат̣игган̣хантасса хоти ‘‘сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯти пат̣игган̣ха̄мӣ’’ти, пат̣иггахетва̄ хоти ‘‘сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯти пат̣иггахитам̣ майа̄’’ти евам̣ тилаккхан̣асампаннам̣ катва̄ ладдхала̄бхам̣ оса̄налаккхан̣ам̣ авикопетва̄ парибхун̃джанто са̄дха̄ран̣абхогӣ аппат̣ивибхаттабхогӣ ча хоти.
имам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.141; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.492; а. ни. ат̣т̣ха. 3.6.11) пана са̄ран̣ӣйадхаммам̣ ко пӯрети, ко на пӯрети? дуссӣло та̄ва на пӯрети. на хи тасса сантакам̣ сӣлаванто ган̣ханти. парисуддхасӣло пана ваттам̣ акхан̣д̣енто пӯрети. татридам̣ ваттам̣ – йо одиссакам̣ катва̄ ма̄ту ва̄ питу ва̄ а̄чарийупаджджха̄йа̄дӣнам̣ ва̄ дети, со да̄таббам̣ дету, са̄ран̣ӣйадхаммо панасса на хоти, палибодхаджагганам̣ на̄ма хоти. са̄ран̣ӣйадхаммо хи муттапалибодхассева ват̣т̣ати. тена пана одиссакам̣ дентена гила̄нагила̄нупат̣т̣ха̄каа̄гантукагамика̄нан̃чева навапаббаджитасса ча сан̇гха̄т̣ипаттаггахан̣ам̣ аджа̄нантасса да̄таббам̣. етесам̣ датва̄ авасесам̣ тхера̄санато пат̣т̣ха̄йа тхокам̣ тхокам̣ адатва̄ йо йаттакам̣ ган̣ха̄ти, тасса таттакам̣ да̄таббам̣. авасит̣т̣хе асати пуна пин̣д̣а̄йа чаритва̄ тхера̄санато пат̣т̣ха̄йа йам̣ йам̣ пан̣ӣтам̣, там̣ там̣ датва̄ сесам̣ бхун̃джитаббам̣.
айам̣ пана са̄ран̣ӣйадхаммо са̄ран̣ӣйадхаммапӯран̣авидхимхи сусиккхита̄йа париса̄йа супӯро хоти. сусиккхита̄йа хи париса̄йа йо ан̃н̃ато лабхати, со на ган̣ха̄ти. ан̃н̃ато алабхантопи пама̄н̣айуттамева ган̣ха̄ти, на атирекам̣. айан̃ча пана са̄ран̣ӣйадхаммо евам̣ пунаппунам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ ладдхам̣ ладдхам̣ дентассапи два̄дасахи вассехи пӯрати, на тато орам̣. саче хи два̄дасамепи вассе са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако пин̣д̣апа̄тапӯрам̣ паттам̣ а̄санаса̄ла̄йам̣ т̣хапетва̄ наха̄йитум̣ гаччхати, сан̇гхаттхеро ча ‘‘кассесо патто’’ти ватва̄ ‘‘са̄ран̣ӣйадхаммапӯракасса̄’’ти вутте ‘‘а̄харатха на’’нти саббам̣ пин̣д̣апа̄там̣ вича̄ретва̄ бхун̃джитва̄ва риттапаттам̣ т̣хапети. атха со бхиккху риттапаттам̣ дисва̄ ‘‘майхам̣ анавасесетва̄ва парибхун̃джим̣сӯ’’ти доманассам̣ уппа̄дети, са̄ран̣ӣйадхаммо бхиджджати, пуна два̄даса васса̄ни пӯретаббо хоти. титтхийапарива̄сасадисо хеса, саким̣ кхан̣д̣е джа̄те пуна пӯретаббова. йо пана ‘‘ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме, йасса ме паттагатам̣ ана̄пуччха̄ва сабрахмача̄рино парибхун̃джантӣ’’ти соманассам̣ джанети, тасса пун̣н̣о на̄ма хоти.
евам̣ пӯритаса̄ран̣ӣйадхаммасса пана нева исса̄, на маччхарийам̣ хоти, манусса̄нам̣ пийо хоти сулабхапаччайо, паттагатамасса диййама̄нампи на кхӣйати, бха̄джанӣйабхан̣д̣ат̣т̣ха̄не аггабхан̣д̣ам̣ лабхати, бхайе ва̄ чха̄таке ва̄ сампатте девата̄ уссуккам̣ а̄паджджанти.
татрима̄ни ваттхӯни – лен̣агирива̄сӣ тиссаттхеро кира маха̄кхӣрага̄мам̣ упанисса̄йа васати. пан̃н̃а̄саматта̄ тхера̄ на̄гадӣпам̣ четийаванданаттха̄йа гаччханта̄ кхӣрага̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄ кин̃чи аладдха̄ никкхамим̣су. тхеро пависанто те дисва̄ пуччхи ‘‘ладдхам̣, бханте’’ти. вичаримха, а̄вусоти. со аладдхабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄ха ‘‘бханте, йа̄ва̄хам̣ а̄гаччха̄ми, та̄ва идхева хотха̄’’ти. майам̣, а̄вусо, пан̃н̃а̄са джана̄ паттатеманаматтампи на лабхимха̄ти. бханте, нева̄сика̄ на̄ма пат̣ибала̄ хонти, алабханта̄пи бхиккха̄ча̄рамаггасабха̄гам̣ джа̄нантӣти. тхера̄ а̄гамим̣су. тхеро га̄мам̣ па̄виси. дхурагехейева маха̄упа̄сика̄ кхӣрабхаттам̣ саджджетва̄ тхерам̣ олокайама̄на̄ т̣хита̄ тхерасса два̄рам̣ сампаттассева паттам̣ пӯретва̄ ада̄си. со там̣ а̄да̄йа тхера̄нам̣ сантикам̣ гантва̄ ‘‘ган̣хатха, бханте’’ти сан̇гхаттхерам̣ а̄ха. тхеро ‘‘амхехи еттакехи кин̃чи на ладдхам̣, айам̣ сӣгхамева гахетва̄ а̄гато, ким̣ ну кхо’’ти сеса̄нам̣ мукхам̣ олокеси. тхеро олокана̄ка̄ренева н̃атва̄ ‘‘бханте, дхаммена самена ладдхо пин̣д̣апа̄то, никкуккучча̄ ган̣хатха̄’’тиа̄дито пат̣т̣ха̄йа саббесам̣ йа̄вадаттхам̣ датва̄ аттана̄пи йа̄вадаттхам̣ бхун̃джи. атха нам̣ бхаттакичча̄васа̄не тхера̄ пуччхим̣су ‘‘када̄, а̄вусо, локуттарадхаммам̣ пат̣ивиджджхӣ’’ти? наттхи ме, бханте, локуттарадхаммоти. джха̄нала̄бхӣси а̄вусоти? етампи ме, бханте, наттхӣти. нану, а̄вусо, па̄т̣иха̄рийанти? са̄ран̣ӣйадхаммо ме, бханте, пӯрито, тасса ме пӯритака̄лато пат̣т̣ха̄йа сачепи бхиккхусатасахассам̣ хоти, паттагатам̣ на кхӣйатӣти. са̄дху са̄дху саппуриса ануччхавикамидам̣ туйханти. идам̣ та̄ва паттагатам̣ на кхӣйатӣти еттха ваттху.
айамева пана тхеро четийапаббате гирибхан̣д̣амаха̄пӯджа̄йа да̄нат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ ‘‘имасмим̣ да̄не ким̣ варабхан̣д̣а’’нти пуччхи. две са̄т̣ака̄, бхантети. ете майхам̣ па̄пун̣иссантӣти. там̣ сутва̄ амаччо ран̃н̃о а̄рочеси ‘‘еко дахаро евам̣ вадатӣ’’ти. ‘‘дахарасса евам̣ читтам̣, маха̄тхера̄нам̣ пана сукхума̄ са̄т̣ака̄ ват̣т̣антӣ’’ти ватва̄ ‘‘маха̄тхера̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти т̣хапеси. тасса бхиккхусан̇гхе пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хите дентасса маттхаке т̣хапита̄пи те са̄т̣ака̄ хаттхам̣ на̄роханти, ан̃н̃ева а̄роханти. дахарасса да̄нака̄ле пана хаттхам̣ а̄рул̣ха̄. со тасса хаттхе т̣хапетва̄ амаччасса мукхам̣ олокетва̄ дахарам̣ нисӣда̄петва̄ да̄нам̣ датва̄ сан̇гхам̣ виссаджджетва̄ дахарасса сантике нисӣдитва̄ ‘‘бханте, имам̣ дхаммам̣ када̄ пат̣ивиджджхиттха̄’’ти а̄ха. со парийа̄йенапи асантам̣ аваданто ‘‘наттхи майхам̣, маха̄ра̄джа, локуттарадхаммо’’ти а̄ха. нану, бханте, пуббева авачуттха̄ти. а̄ма маха̄ра̄джа, са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако ахам̣, тасса ме дхаммасса пӯритака̄лато пат̣т̣ха̄йа бха̄джанӣйат̣т̣ха̄не аггабхан̣д̣ам̣ па̄пун̣а̄тӣти. ‘‘са̄дху са̄дху бханте, ануччхавикамидам̣ тумха̄ка’’нти вандитва̄ пакка̄ми. идам̣ бха̄джанӣйат̣т̣ха̄не аггабхан̣д̣ам̣ па̄пун̣а̄тӣти еттха ваттху.
чан̣д̣а̄латиссабхайена пана бха̄тарага̄мава̄сино на̄гаттхерийа̄ ана̄рочетва̄ва пала̄йим̣су. тхерӣ паччӯсасамайе ‘‘ати вийа аппаниггхосо га̄мо, упадха̄ретха та̄ва̄’’ти дахарабхиккхунийо а̄ха. та̄ гантва̄ саббесам̣ гатабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄гамма тхерийа̄ а̄рочесум̣. са̄ сутва̄ ‘‘ма̄ тумхе тесам̣ гатабха̄вам̣ чинтайиттха, аттано уддесапарипуччха̄йонисоманасика̄ресуйева йогам̣ каротха̄’’ти ватва̄ бхиккха̄ча̄равела̄йам̣ па̄рупитва̄ аттадва̄дасама̄ га̄мадва̄ре нигродхамӯле ат̣т̣ха̄си. руккхе адхиваттха̄ девата̄ два̄дасаннампи бхиккхунӣнам̣ пин̣д̣апа̄там̣ датва̄ ‘‘аййе ан̃н̃аттха ма̄ гаччхатха, ниччам̣ идхева етха̄’’ти а̄ха. тхерийа̄ пана канит̣т̣хабха̄та̄ на̄гаттхеро на̄ма аттхи, со ‘‘махантам̣ бхайам̣, на сакка̄ йа̄петум̣, паратӣрам̣ гамисса̄мӣ’’ти аттадва̄дасамо аттано васанат̣т̣ха̄на̄ никкханто ‘‘тхерим̣ дисва̄ гамисса̄мӣ’’ти бха̄тарага̄мам̣ а̄гато. тхерӣ ‘‘тхера̄ а̄гата̄’’ти сутва̄ тесам̣ сантикам̣ гантва̄ ‘‘ким̣ аййа̄’’ти пуччхи. со там̣ паваттим̣ а̄чиккхи. са̄ ‘‘аджджа екадивасам̣ виха̄ре васитва̄ свева гамиссатха̄’’ти а̄ха. тхера̄ виха̄рам̣ а̄гамам̣су.
тхерӣ пунадивасе руккхамӯле пин̣д̣а̄йа чаритва̄ тхерам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘имам̣ пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джатха̄’’ти а̄ха. тхеро ‘‘ват̣т̣иссати тхерӣ’’ти ватва̄ тун̣хӣ ат̣т̣ха̄си. дхаммико та̄та пин̣д̣апа̄то, куккуччам̣ акатва̄ парибхун̃джатха̄ти. ват̣т̣иссати тхерӣти. са̄ паттам̣ гахетва̄ а̄ка̄се кхипи. патто а̄ка̄се ат̣т̣ха̄си. тхеро ‘‘саттата̄ламатте т̣хитампи бхиккхунӣбхаттамева тхерӣ’’ти ватва̄ ‘‘бхайам̣ на̄ма саббака̄лам̣ на хоти, бхайе вӯпасанте арийавам̣сам̣ катхайама̄но ‘бхо пин̣д̣апа̄тика бхиккхунӣбхаттам̣ бхун̃джитва̄ вӣтина̄майиттха̄’ти читтена анувадийама̄но сантхамбхитум̣ на саккхисса̄ми, аппаматта̄ хотха тхерийо’’ти маггам̣ а̄рухи. руккхадевата̄пи ‘‘саче тхеро тхерийа̄ хаттхато пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джиссати, на нам̣ ниваттесса̄ми, саче на парибхун̃джиссати, ниваттесса̄мӣ’’ти чинтайама̄на̄ т̣хатва̄ тхерасса гаманам̣ дисва̄ руккха̄ оруйха ‘‘паттам̣, бханте, детха̄’’ти паттам̣ гахетва̄ тхерам̣ руккхамӯлам̣йева а̄нетва̄ а̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ пин̣д̣апа̄там̣ датва̄ катабхаттакиччам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ ка̄ретва̄ два̄даса бхиккхунийо два̄даса ча бхиккхӯ сатта васса̄ни упат̣т̣хахи. идам̣ девата̄ уссуккам̣ а̄паджджантӣти еттха ваттху. татра хи тхерӣ са̄ран̣ӣйадхаммапӯрика̄ ахоси.
наттхи етесам̣ кхан̣д̣анти акхан̣д̣а̄ни, там̣ пана несам̣ кхан̣д̣ам̣ дассетум̣ ‘‘йасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха упасампаннасӣла̄нам̣ уддесаккамена а̄дианта̄ ведитабба̄. тена̄ха ‘‘саттасӯ’’тиа̄ди. анупасампаннасӣла̄нам̣ пана сама̄да̄наккаменапи а̄дианта̄ лаббханти. парийанте чхиннаса̄т̣ако вийа̄ти ваттханте дасанте ва̄ чхиннаваттхам̣ вийа. висадисуда̄харан̣ан̃четам̣ ‘‘акхан̣д̣а̄нӣ’’ти имасса адхикататта̄. евам̣ сеса̄нипи уда̄харан̣а̄ни. кхан̣д̣анти кхан̣д̣авантам̣, кхан̣д̣итам̣ ва̄. чхиддантиа̄дӣсупи есева найо. висабха̄гаван̣н̣ена га̄вӣ вийа̄ти самбандхо. висабха̄гаван̣н̣ена упад̣д̣хам̣ татийабха̄гам̣ ва̄ самбхиннаван̣н̣ам̣ сабалам̣, висабха̄гаван̣н̣ехева пана биндӯхи антарантара̄ вимиссам̣ камма̄сам̣. айам̣ имесам̣ висесо.
бхуджиссабха̄вакаран̣атоти тан̣ха̄да̄сабйато мочетва̄ бхуджиссабха̄вакаран̣ато. сӣласса ча тан̣ха̄да̄сабйато мочанам̣ виват̣т̣ӯпаниссайабха̄ва̄па̄данам̣, тенасса виват̣т̣ӯпаниссайата̄ дассита̄. ‘‘бхуджиссабха̄вакаран̣ато’’ти ча имина̄ бхуджиссакара̄ни бхуджисса̄нӣти уттарападалопена̄йам̣ ниддесоти дассети. йасма̄ ча там̣саман̇гӣпуггало серӣ сайам̣васӣ бхуджиссо на̄ма хоти, тасма̄пи бхуджисса̄ни. супарисуддхабха̄вена па̄сам̣сатта̄ вин̃н̃упасаттха̄ни. авин̃н̃ӯнам̣ пасам̣са̄йа аппама̄н̣абха̄вато вин̃н̃ӯгахан̣ам̣ катам̣. тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи апара̄мат̣т̣хатта̄ти ‘‘имина̄хам̣ сӣлена дево ва̄ бхависса̄ми деван̃н̃атаро ва̄’’ти тан̣ха̄пара̄ма̄сена ‘‘имина̄хам̣ сӣлена дево хутва̄ таттха ниччо дхуво сассато бхависса̄мӣ’’ти дит̣т̣хипара̄ма̄сена ча апара̄мат̣т̣хатта̄. атха ва̄ ‘‘айам̣ те сӣлесу да̄со’’ти чатӯсу випаттӣсу йам̣ ва̄ там̣ ва̄ випаттим̣ дассетва̄ ‘‘имам̣ на̄ма твам̣ а̄паннапуббо’’ти кеначи пара̄мат̣т̣хум̣ ануддхам̣сетум̣ асаккун̣еййатта̄ апара̄мат̣т̣ха̄нӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. сӣлам̣ на̄ма авиппат̣иса̄ра̄дипа̄рампарийена йа̄вадева сама̄дхисампа̄данаттханти а̄ха ‘‘сама̄дхисам̣ваттаника̄нӣ’’ти. сама̄дхисам̣ваттанаппайоджана̄ни сама̄дхисам̣ваттаника̄ни.
сама̄набха̄во са̄ман̃н̃ам̣, парипун̣н̣ачатупа̄рисуддхибха̄вена маджджхе бхиннасуван̣н̣асса вийа бхеда̄бха̄вато сӣлена са̄ман̃н̃ам̣ сӣласа̄ман̃н̃ам̣, там̣ гато упагатоти сӣласа̄ман̃н̃агато. тена̄ха ‘‘сама̄набха̄вӯпагатасӣло’’ти, сӣласампаттийа̄ сама̄набха̄вам̣ упагатасӣло сабха̄гавуттикоти аттхо. сота̄панна̄дӣнан̃хи сӣлам̣ самуддантарепи девалокепи васанта̄нам̣ ан̃н̃есам̣ сота̄панна̄дӣнам̣ сӣлена сама̄намева хоти, наттхи маггасӣле на̄наттам̣. ка̄ман̃хи путхуджджана̄нампи чатупа̄рисуддхисӣле на̄наттам̣ на сийа̄, там̣ пана на екантиканти идха на̄дхиппетам̣, маггасӣлам̣ пана екантикам̣ нийатабха̄ватоти тамева сандха̄йа ‘‘йа̄ни та̄ни сӣла̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
йа̄йанти йа̄ айам̣ майхан̃чева тумха̄кан̃ча паччаккхабхӯта̄. дит̣т̣хӣти маггасамма̄дит̣т̣хи. ниддоса̄ти ниддхутадоса̄, самуччхиннара̄га̄дипа̄падхамма̄ти аттхо. ниййа̄тӣти ват̣т̣адуккхато ниссарати нигаччхати. сайам̣ нийантӣйева хи там̣маггасаман̇гӣпуггалам̣ ват̣т̣адуккхато ниййа̄петӣти вуччати. йа̄ саттху анусит̣т̣хи, там̣ каротӣти таккаро, тасса, йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджанакасса̄ти аттхо. дит̣т̣хиса̄ман̃н̃агатоти саччасампат̣иведхена сама̄надит̣т̣хибха̄вам̣ упагато.
катипуччха̄ва̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
чхаа̄паттисамут̣т̣ха̄нава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
276. пат̣хамена а̄паттисамут̣т̣ха̄нена̄тиа̄ди саббам̣ уддесаниддеса̄дивасена паваттапа̄л̣им̣ ануса̄ренева сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣.
саматхабхедам̣
адхикаран̣апарийа̄йава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
293. лобхо пуббан̇гамотиа̄дӣсу пана лобхахету виваданато ‘‘лобхо пуббан̇гамо’’ти вуттам̣. евам̣ сесесупи. т̣ха̄на̄нӣти ка̄ран̣а̄ни. тит̣т̣ханти еттха̄ти т̣ха̄нам̣. ке тит̣т̣ханти? вива̄да̄дхикаран̣а̄дайо. васанти еттха̄ти ваттху. бхаванти еттха̄ти бхӯми. кусала̄кусала̄бйа̄катачиттасаман̇гино виваданато ‘‘нава хетӯ’’ти вуттам̣. два̄даса мӯла̄нӣти ‘‘кодхано хоти упана̄хӣ’’тиа̄дӣни два̄даса мӯла̄ни.
294-295. има̄нева два̄даса ка̄йава̄ча̄хи саддхим̣ ‘‘чуддаса мӯла̄нӣ’’ти вутта̄ни. сатта а̄паттиккхандха̄ т̣ха̄на̄нӣти еттха а̄паттим̣ а̄паджджитва̄ пат̣иччха̄дентасса йа̄ а̄патти, тасса̄ пуббе а̄панна̄ а̄паттийо т̣ха̄на̄нӣти ведитаббам̣. ‘‘наттхи а̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусала’’нти вачанато а̄патта̄дхикаран̣е акусала̄бйа̄катавасена чха хетӯ вутта̄. кусалачиттам̣ пана ан̇гам̣ хоти, на хету.
296. чатта̄ри камма̄ни т̣ха̄на̄нӣти еттха ‘‘евам̣ каттабба’’нти итикаттаббата̄дассанавасена паваттапа̄л̣и каммам̣ на̄ма, йатха̄т̣хитапа̄л̣ивасена каронта̄нам̣ кирийа̄ кичча̄дхикаран̣ам̣ на̄ма. н̃аттин̃аттидутийан̃аттичатуттхакамма̄ни н̃аттито джа̄йанти, апалоканакаммам̣ апалоканатова̄ти а̄ха ‘‘н̃аттито ва̄ апалоканато ва̄’’ти. кичча̄дхикаран̣ам̣ екена саматхена саммати, сампаджджатӣти аттхо. техи саметаббатта̄ ‘‘вива̄да̄дхикаран̣асса са̄дха̄ран̣а̄’’ти вуттам̣.
таббха̄гийава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
298. вива̄да̄дхикаран̣асса таббха̄гийа̄ти вива̄да̄дхикаран̣асса вӯпасамато таппаккхика̄.
саматха̄ саматхасса са̄дха̄ран̣ава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
299. екам̣ адхикаран̣ам̣ саббе саматха̄ екато хутва̄ саметум̣ сакконти на сакконтӣти пуччханто ‘‘саматха̄ саматхасса са̄дха̄ран̣а̄, саматха̄ саматхасса аса̄дха̄ран̣а̄’’ти а̄ха. йебхуййасика̄йа саманам̣ саммукха̄винайам̣ вина̄ на хотӣти а̄ха ‘‘йебхуййасика̄ саммукха̄винайасса са̄дха̄ран̣а̄’’ти. сативинайа̄дӣхи саманасса йебхуййасика̄йа киччам̣ наттхӣти а̄ха ‘‘сативинайасса…пе… аса̄дха̄ран̣а̄’’ти. евам̣ сесесупи. таббха̄гийава̄репи есева найо.
винайава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
302. саббесампи саматха̄нам̣ винайапарийа̄йо лаббхатӣти ‘‘винайо саммукха̄винайо’’тиа̄дина̄ винайава̄ро уддхат̣о. сийа̄ на саммукха̄винайоти еттха саммукха̄винайам̣ т̣хапетва̄ сативинайа̄дайо сесасаматха̄ адхиппета̄. еса найо сесесупи.
кусалава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
303. сан̇гхасса саммукха̄ пат̣ин̃н̃а̄те там̣ пат̣иджа̄нанам̣ сан̇гхасаммукхата̄ на̄ма. тасса пат̣иджа̄наначиттам̣ сандха̄йа ‘‘саммукха̄винайо кусало’’тиа̄ди вуттанти ваданти. наттхи саммукха̄винайо акусалоти дхаммавинайапуггаласаммукхата̄хи тиван̇гико саммукха̄винайо етехи вина̄ наттхи. таттха кусалачиттехи каран̣ака̄ле кусало, арахантехи каран̣ака̄ле абйа̄като. етесам̣ сан̇гхасаммукхата̄дӣнам̣ акусалапат̣ипаккхатта̄ акусаласса самбхаво наттхи, тасма̄ ‘‘наттхи саммукха̄винайо акусало’’ти вуттам̣. ‘‘йебхуййасика̄ адхаммава̄дӣхи вӯпасаманака̄ле, дхаммава̄дӣнампи адхаммава̄димхи сала̄кагга̄ха̄паке джа̄те акусала̄. сативинайо анарахато сан̃чичча сативинайада̄не акусало. амӯл̣хавинайо анумматтакасса да̄не, пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ам̣ мӯл̣хасса аджа̄нато пат̣ин̃н̃а̄йа каран̣е, тассапа̄пийасика̄ суддхасса каран̣е, тин̣аваттха̄ракам̣ маха̄калахе сан̃чичча каран̣е ча акусалам̣. саббаттха арахато васенева абйа̄ката’’нти саббаметам̣ ган̣т̣хипадесу вуттам̣.
саматхава̄рависсаджджана̄ва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
304-305. йаттха йебхуййасика̄ лаббхати, таттха саммукха̄винайо лаббхатӣтиа̄ди пуччха̄. йасмим̣ самайе саммукха̄винайена ча̄тиа̄ди тасса̄ виссаджджанам̣, йасмим̣ самайе саммукха̄винайена ча йебхуййасика̄йа ча адхикаран̣ам̣ вӯпасаммати, тасмим̣ самайе йаттха йебхуййасика̄ лаббхати, таттха саммукха̄винайо лаббхатӣти евам̣ саббаттха самбандхо. йаттха пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ам̣ лаббхати, таттха саммукха̄винайо лаббхатӣти еттха екам̣ ва̄ две ва̄ бахӯ ва̄ бхиккхӯ ‘‘имам̣ на̄ма а̄паттим̣ а̄панносӣ’’ти пуччхите сати ‘‘а̄ма̄’’ти пат̣иджа̄нане двепи пат̣ин̃н̃а̄такаран̣асаммукха̄винайа̄ лаббханти. таттха ‘‘сан̇гхасаммукхата̄ дхаммавинайапуггаласаммукхата̄’’ти евам̣ вуттасаммукха̄винайе сан̇гхасса пурато пат̣ин̃н̃а̄там̣ че, сан̇гхасаммукхата̄. таттхева деситам̣ че, дхаммавинайасаммукхата̄йопи ладдха̄ хонти. атха виваданта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пат̣иджа̄нанти че, пуггаласаммукхата̄. тассева сантике деситам̣ че, дхаммавинайасаммукхата̄йопи ладдха̄ хонти. екассева ва̄ екасса сантике а̄паттидесанака̄ле ‘‘пассаси, пасса̄мӣ’’ти вутте таттха дхаммавинайапуггаласаммукхата̄сан̃н̃ито саммукха̄винайо ча пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ан̃ча ладдхам̣ хоти.
сам̣сат̣т̣хава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
306. адхикаран̣а̄нам̣ вӯпасамова саматхо на̄ма, тасма̄ адхикаран̣ена вина̄ саматха̄ наттхӣти а̄ха ‘‘ма̄ хевантисса вачанӣйо…пе… виниббхуджитва̄ на̄на̄каран̣ам̣ пан̃н̃а̄пету’’нти.
саматха̄дхикаран̣ава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
309-310. саматха̄ саматхехи саммантӣтиа̄ди пуччха̄. сийа̄ саматха̄ саматхехи саммантӣтиа̄ди виссаджджанам̣. таттха саматха̄ саматхехи саммантӣти еттха саммантӣти сампаджджанти, адхикаран̣а̄ ва̄ пана самманти вӯпасамам̣ гаччханти, тасма̄ йебхуййасика̄ саммукха̄винайена самматӣти еттха саммукха̄винайена саддхим̣ йебхуййасика̄ сампаджджати, на сативинайа̄дӣхи саддхим̣ тесам̣ тасса̄ анупака̄ратта̄ти еваматтхо дат̣т̣хаббо.
311. ‘‘саммукха̄винайо вива̄да̄дхикаран̣ена самматӣ’’ти па̄т̣хо. ‘‘саммукха̄винайо на кеначи самматӣ’’ти хи аваса̄не вуттатта̄ саммукха̄винайо сайам̣ саматхена ва̄ адхикаран̣ена ва̄ саметаббо на хоти.
313. вива̄да̄дхикаран̣ам̣…пе… кичча̄дхикаран̣ена самматӣти еттха ‘‘сун̣а̄ту ме бханте …пе… пат̣хамам̣ сала̄кам̣ никкхипа̄мӣ’’ти евам̣ вива̄да̄дхикаран̣ам̣ кичча̄дхикаран̣ена самматӣти дат̣т̣хаббам̣.
самут̣т̣ха̄панава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
314. вива̄да̄дхикаран̣ам̣ на катамам̣ адхикаран̣ам̣ самут̣т̣ха̄петӣти ‘‘на̄йам̣ дхаммо’’ти вуттаматтенева кин̃чи адхикаран̣ам̣ на самут̣т̣ха̄петӣти аттхо.
бхаджатива̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
318-9. катамам̣ адхикаран̣ам̣ парийа̄паннанти катама̄дхикаран̣апарийа̄паннам̣, айамева ва̄ па̄т̣хо. вива̄да̄дхикаран̣ам̣ вива̄да̄дхикаран̣ам̣ бхаджатӣти пат̣хамуппаннавива̄дам̣ паччха̄ уппанно бхаджати. вива̄да̄дхикаран̣ам̣ две саматхе бхаджатӣти ‘‘мам̣ вӯпасаметум̣ саматтха̄ тумхе’’ти вадантам̣ вийа бхаджати. двӣхи саматхехи сан̇гахитанти ‘‘майам̣ там̣ вӯпасамесса̄ма̄’’ти вадантехи вийа двӣхи саматхехи сан̇гахитам̣.
кхандхакапуччха̄ва̄ро
пуччха̄виссаджджана̄ван̣н̣ана̄
320. нида̄нена ча ниддесена ча саддхинти еттха нида̄нена̄ти сиккха̄падапан̃н̃аттидесасан̇кха̄тена нида̄нена. ниддесена̄ти пуггала̄диниддесена. убхайенапи тасса тасса сиккха̄падасса ваттху дасситам̣, тасма̄ ваттхуна̄ саддхим̣ кхандхакам̣ пуччхисса̄мӣти айаметтха аттхо. таттха̄ти тасмим̣ упасампадаккхандхаке. уттама̄ни пада̄ни вутта̄нӣти ‘‘на, бхиккхаве, ӯнавӣсативассо пуггало упасампа̄детаббо’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 99, 124) найена уттамапада̄ни вутта̄ни. чаммасам̣йуттети чаммаккхандхаке.