12. саттасатикаккхандхакам̣
дасаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄
446. саттасатикаккхандхаке никкхиттаман̣исуван̣н̣а̄ти рӯпийасиккха̄паденева пат̣иккхиттаман̣исуван̣н̣а̄. таттха ман̣иггахан̣ена саббам̣ дуккат̣аваттху, суван̣н̣аггахан̣ена саббам̣ па̄читтийаваттху гахитам̣ хоти. бхиккхаггена̄ти бхиккхуган̣ана̄йа.
447. упаккилеса̄ти вирочитум̣ адатва̄ упаккилит̣т̣хабха̄вакаран̣ена упаккилеса̄. махика̄ти химам̣. дхӯмо ча раджо ча дхӯмараджо. еттха пурима̄ тайо асампаттаупаккилеса̄, ра̄ху пана сампаттаупаккилесавасена катхитоти ведитаббо. саман̣абра̄хман̣а̄ на тапанти на бха̄санти на вирочантӣти гун̣апата̄пена на тапанти гун̣обха̄сена на бха̄санти гун̣авирочанена на вирочанти. сура̄мерайапа̄на̄ аппат̣ивирата̄ти пан̃чавидха̄йа сура̄йа чатуббидхасса ча мерайасса па̄нато авирата̄.
авиджджа̄нивут̣а̄ти авиджджа̄йа нива̄рита̄ пихита̄. пийарӯпа̄бхинандиноти пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣ абхинандама̄на̄ туссама̄на̄. са̄дийантӣти ган̣ханти. авиддасӯти андхаба̄ла̄. сараджа̄ти сакилесараджа̄. мага̄ти мигасадиса̄. тасмим̣ тасмим̣ висайе бхаве ва̄ нетӣти нетти, тан̣ха̄йетам̣ адхивачанам̣. та̄йа саха ваттантӣти санеттика̄.
448. там̣ парисам̣ етадавоча̄ти (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.4.362) тасса кира евам̣ ахоси ‘‘кулапутта̄ паббаджанта̄ путтада̄ран̃чева джа̄тарӯпараджатан̃ча паха̄йева паббаджанти, на ча сакка̄ йам̣ паха̄йа паббаджита̄ там̣ етехи га̄хету’’нти найагга̄хе т̣хатва̄ етам̣ ‘‘ма̄ аййа̄’’тиа̄дивачанам̣ авоча. екам̣сенетанти етам̣ пан̃чака̄магун̣акаппанам̣ ‘‘ассаман̣адхаммо асакйапуттийадхаммо’’ти екам̣сена дха̄реййа̄си.
тин̣анти сена̄саначчхаданатин̣ам̣. парийеситаббанти тин̣аччхадане ва̄ ит̣т̣хакаччхадане ва̄ гехе палуджджанте йехи там̣ ка̄ритам̣, тесам̣ сантикам̣ гантва̄ ‘‘тумхехи ка̄ритам̣ сена̄санам̣ овассати, на сакка̄ таттха васиту’’нти а̄чиккхитаббам̣. манусса̄ сакконта̄ кариссанти, асакконта̄ ‘‘тумхе вад̣д̣хакӣ гахетва̄ ка̄ра̄петха, майам̣ те сан̃н̃а̄песса̄ма̄’’ти ваккханти. евам̣ вутте ка̄ретва̄ тесам̣ а̄чиккхитаббам̣, манусса̄ вад̣д̣хакӣнам̣ да̄таббам̣ дассанти. саче а̄ва̄саса̄мика̄ наттхи, ан̃н̃есампи бхиккха̄ча̄раваттена а̄рочетва̄ ка̄ретум̣ ват̣т̣ати. имам̣ сандха̄йа ‘‘парийеситабба’’нти вуттам̣.
да̄рӯти сена̄сане гопа̄насиа̄дӣсу палуджджама̄несу тадаттха̄йа да̄ру парийеситаббам̣. сакат̣анти гихивикат̣ам̣ ва̄ та̄вака̄ликам̣ ва̄ катва̄ сакат̣ам̣ парийеситаббам̣. на кевалан̃ча сакат̣амева, ан̃н̃ампи ва̄сипхарасукуда̄ла̄диупакаран̣ам̣ евам̣ парийеситум̣ ват̣т̣ати. пурисоти хаттхакаммавасена пурисо парийеситаббо. йам̣ кан̃чи хи пурисам̣ ‘‘хаттхакаммам̣ а̄вусо дассасӣ’’ти ватва̄ ‘‘дасса̄ми бханте’’ти вутте ‘‘имасмим̣ идан̃чидан̃ча карохӣ’’ти йам̣ иччхати, там̣ ка̄ретум̣ ват̣т̣ати. на твева̄хам̣ га̄ман̣и кеначи парийа̄йена̄ти джа̄тарӯпараджатам̣ пана̄хам̣ кеначипи ка̄ран̣ена парийеситаббанти на вада̄ми.
449. па̄пакам̣ катанти асундарам̣ катам̣.
450. ахоган̇готи тасса паббатасса на̄мам̣.
451. пат̣икаччева гаччхеййанти йаттха там̣ адхикаран̣ам̣ вӯпасаметум̣ бхиккхӯ саннипатанти, таттха пат̣хамамева гаччхеййам̣. самбха̄весунти па̄пун̣им̣су.
452. алон̣акам̣ бхависсатӣти алон̣акам̣ бхаттам̣ ва̄ бйан̃джанам̣ ва̄ бхависсати. а̄сута̄ти саббасамбха̄расаджджита̄. ‘‘асутта̄’’ти ва̄ па̄т̣хо.
453. уджджавим̣сӯти на̄вам̣ а̄руйха пат̣исотена гаччхим̣су. па̄чӣнака̄ти па̄чӣнадесава̄сино.
454. нану твам̣ а̄вусо вуд̣д̣хо вӣсативассосӣти нану твам̣ а̄вусо вӣсативассо, на ниссайапат̣ибаддхо, касма̄ там̣ тхеро пан̣а̄метӣти дӣпенти. гаруниссайам̣ ган̣ха̄ма̄ти кин̃ча̄пи майам̣ махаллака̄, етам̣ пана тхерам̣ гарум̣ катва̄ васисса̄ма̄ти адхиппа̄йо.
455. метта̄йа рӯпа̄вачарасама̄дхиматтабха̄вато ‘‘куллакавиха̄рена̄’’ти вуттам̣, кхуддакена виха̄рена̄ти аттхо, кхуддаката̄ часса агамбхӣрабха̄ватоти а̄ха ‘‘утта̄навиха̄рена̄’’ти. сун̃н̃ата̄виха̄рена̄ти сун̃н̃ата̄мукхена адхигатапхаласама̄паттим̣ сандха̄йа вуттам̣.
457. суттавибхан̇гети падабха̄джанӣйе. тена саддхинти пурепат̣иггахиталон̣ена саддхим̣. на хи еттха йа̄ваджӣвикам̣ тадахупат̣иггахитанти ‘‘каппати син̇гилон̣акаппо’’ти еттха вуттасин̇гилон̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. тан̃хи пуре пат̣иггахетва̄ син̇гена парихат̣ам̣ на тадахупат̣иггахитам̣. йа̄вака̄ликамева тадахупат̣иггахитанти син̇гилон̣ена миссетва̄ бхун̃джитаббам̣ алон̣а̄мисам̣ сандха̄йа вуттам̣. упосатхасам̣йуттети упосатхапат̣исам̣йутте, упосатхаккхандхакети вуттам̣ хоти. атисаран̣ам̣ атиса̄ро, атиккамо. винайасса атиса̄ро винайа̄тиса̄ро. там̣ пама̄н̣ам̣ каронтасса̄ти даса̄йа саддхим̣ нисӣдане йам̣ пама̄н̣ам̣ вуттам̣, даса̄йа вина̄ там̣ пама̄н̣ам̣ каронтасса. сесаметтха сувин̃н̃еййамева.
саттасатикаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
двиваггасан̇гаха̄ти чӯл̣аваггамаха̄ваггасан̇кха̄техи двӣхи ваггехи сан̇гахита̄. два̄вӣсатипабхедана̄ти маха̄вагге даса, чӯл̣авагге два̄даса̄ти евам̣ два̄вӣсатиппабхеда̄. са̄санети саттхуса̄сане. йе кхандхака̄ вутта̄ти йоджетаббам̣.
ити самантапа̄са̄дика̄йа винайат̣т̣хакатха̄йа са̄раттхадӣпанийам̣
чӯл̣аваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса
парива̄ра-т̣ӣка̄
сол̣асамаха̄ва̄ро
пан̃н̃аттива̄раван̣н̣ана̄
висуддхапарива̄расса̄ти саббасо парисуддхакхӣн̣а̄савапарива̄расса. дхаммаккхандхасарӣрасса̄ти сӣласама̄дхипан̃н̃а̄вимуттивимуттин̃а̄н̣адассанасан̇кха̄тадхаммаккхандхасарӣрасса са̄санети самбандхо. тасса̄ти ‘‘парива̄ро’’ти йо сан̇гахам̣ а̄рул̣хо, тасса. пубба̄гатам̣ найанти пуббе а̄гатам̣ виниччхайам̣.
1. пакататтхапат̣иниддесо та-саддоти тасса ‘‘бхагавата̄’’тиа̄дӣхи падехи сама̄на̄дхикаран̣абха̄вена вуттаттхасса йа̄йа винайапан̃н̃аттийа̄ бхагава̄ пакато адхикато супа̄кат̣о ча, там̣ винайапан̃н̃аттим̣ саддхим̣ йа̄чана̄йа аттхабха̄вена дассенто ‘‘йо со…пе… винайапан̃н̃аттим̣ пан̃н̃апесӣ’’ти а̄ха. таттха винайапан̃н̃аттинти винайабхӯтам̣ пан̃н̃аттим̣.
‘‘джа̄ната̄ пассата̄’’ти имесам̣ пада̄нам̣ винайасса адхикататта̄ таттха вуттанайена та̄ва аттхам̣ йоджетва̄ ида̄ни суттантанайена дассенто сатипи н̃а̄н̣адассана-садда̄нам̣ пан̃н̃а̄вевачанабха̄ве тена тена висесена тесам̣ висайависесапаваттидассанаттхам̣ виджджаттайавасена абхин̃н̃а̄на̄варан̣ан̃а̄н̣авасена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣амам̣сачаккхувасена пат̣иведхадесана̄н̃а̄н̣авасена ча аттхам̣ йоджетва̄ дассенто ‘‘апича̄’’тиа̄дима̄ха. таттха пуббенива̄са̄дӣхӣти пуббенива̄са̄саваккхайан̃а̄н̣ехи. пат̣иведхапан̃н̃а̄йа̄ти арийамаггапан̃н̃а̄йа. десана̄пан̃н̃а̄йа пассата̄ти десетаббадхамма̄нам̣ десетаббаппака̄рам̣ бодханеййапуггала̄нан̃ча а̄сайа̄нусайачарита̄дхимуттиа̄дибхедам̣ дхаммам̣ десана̄пан̃н̃а̄йа йа̄тха̄вато пассата̄. арахата̄ти арӣнам̣, ара̄нан̃ча хататта̄, паччайа̄дӣнан̃ча арахатта̄ арахата̄. самма̄самбуддхена̄ти самма̄ са̄ман̃ча сачча̄нам̣ буддхатта̄ самма̄самбуддхена. атха ва̄ антара̄йикадхамме джа̄ната̄, ниййа̄никадхамме пассата̄, килеса̄рӣнам̣ хататта̄ арахата̄, самма̄ са̄мам̣ саббадхамма̄нам̣ буддхатта̄ самма̄самбуддхена̄ти евам̣ чатувеса̄раджджавасенапеттха йоджана̄ ведитабба̄.
апича т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄на̄дивибха̄гам̣ джа̄ната̄, йатха̄каммӯпаге сатте пассата̄, сава̄санаа̄сава̄нам̣ чхиннатта̄ арахата̄, абхин̃н̃еййа̄дибхеде дхамме абхин̃н̃еййа̄дито авипарӣта̄вабодхато самма̄самбуддхена. атха ва̄ тӣсу ка̄лесу аппат̣ихатан̃а̄н̣ата̄йа джа̄ната̄, ка̄йакамма̄дивасена тин̣н̣ампи камма̄нам̣ н̃а̄н̣а̄нупариваттито самма̄ ка̄рита̄йа пассата̄, дава̄дӣнам̣ абха̄васа̄дхика̄йа паха̄насампада̄йа арахата̄, чханда̄дӣнам̣ аха̄нихетубхӯта̄йа аккхайапат̣ибха̄наса̄дхика̄йа саббан̃н̃ута̄йа самма̄самбуддхена̄ти евам̣ дасабалаат̣т̣ха̄раса̄вен̣икабуддхадхаммавасенапи йоджана̄ ка̄табба̄.
2. пуччха̄виссаджджанети пуччха̄йа виссаджджане. еттха̄ти етасмим̣ пуччха̄виссаджджане. маджджхимадесейева пан̃н̃аттӣти тасмим̣йева десе йатха̄вуттаваттхувӣтиккаме а̄паттисамбхавато. винӣтакатха̄ти винӣтаваттхукатха̄, айамева ва̄ па̄т̣хо.
ка̄йена пана а̄паттим̣ а̄паджджатӣти пуббабха̄ге севаначиттам̣ ан̇гам̣ катва̄ ка̄йадва̄расан̇кха̄тавин̃н̃аттим̣ джанайитва̄ паваттачиттуппа̄дасан̇кха̄там̣ а̄паттим̣ а̄паджджати. кин̃ча̄пи хи читтена самут̣т̣ха̄пита̄ вин̃н̃атти, татха̄пи читтена адхиппетасса аттхасса ка̄йавин̃н̃аттийа̄ са̄дхитатта̄ ‘‘ка̄йадва̄рена а̄паттим̣ а̄паджджатӣ’’ти вуччати. имаматтхам̣ сандха̄йа̄ти а̄панна̄йа а̄паттийа̄ ана̄паттибха̄ва̄па̄данасса асаккун̣еййата̄сан̇кха̄таматтхам̣ сандха̄йа, на бхан̣д̣ана̄дивӯпасамам̣.
3. пора̄н̣акехи маха̄тхерехӣти сӣхал̣адӣпава̄сӣхи маха̄тхерехи. т̣хапита̄ти поттхакасан̇гаха̄роханака̄ле т̣хапита̄. чатуттхасан̇гӣтисадиса̄ хи поттхака̄рохасан̇гӣти. убхатовибхан̇ге дваттим̣са ва̄ра̄ сувин̃н̃еййа̄ва.
самут̣т̣ха̄насӣсаван̣н̣ана̄
257. самут̣т̣ха̄накатха̄йа пана карун̣а̄сӣталабха̄вена чандасадисатта̄ ‘‘буддхачанде’’ти вуттам̣, килесатимирапаха̄нато ‘‘буддха̄дичче’’ти вуттам̣. пит̣аке тӣн̣и десайӣти йасма̄ те десайанти, тасма̄ ан̇гирасопи пит̣ака̄ни тӣн̣и десайи. та̄ни катама̄нӣти а̄ха ‘‘суттанта’’нтиа̄ди. маха̄гун̣анти маха̄нисам̣сам̣. евам̣ нӣйати саддхаммо, винайо йади тит̣т̣хатӣти йади винайапарийатти анантарахита̄ тит̣т̣хати паваттати, евам̣ сати пат̣ипаттипат̣иведхасаддхаммо нӣйати паваттати. винайапарийатти пана катхам̣ тит̣т̣хатӣти а̄ха ‘‘убхаточа̄’’тиа̄ди. парива̄рена гантхита̄ тит̣т̣хантӣти йоджетаббам̣. тассева парива̄расса̄ти тасмим̣йева парива̄ре.
нийатакатанти катанийатам̣, нийамитанти аттхо. ан̃н̃ехи саддхинти сесасиккха̄падехи саддхим̣. асамбхиннасамут̣т̣ха̄на̄нӣти асан̇карасамут̣т̣ха̄на̄ни.
тасма̄ сиккхети йасма̄ винайе сати саддхаммо тит̣т̣хати, винайо ча парива̄рена гантхито тит̣т̣хати, парива̄ре ча самут̣т̣ха̄на̄дӣни диссанти, тасма̄ сиккхеййа парива̄рам̣, угган̣хеййа̄ти аттхо.
а̄димхи та̄ва пуриманайети ‘‘чханнам̣ а̄паттисамут̣т̣ха̄на̄нам̣ катихи самут̣т̣ха̄нехи самут̣т̣ха̄тӣти екена самут̣т̣ха̄нена самут̣т̣ха̄ти, ка̄йато ча читтато ча самут̣т̣ха̄тӣ’’тиа̄дина̄ (пари. 187) пан̃н̃аттива̄ре саким̣ а̄гатанайам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.
258. на̄нубандхе паваттининти ‘‘йа̄ пана бхиккхунӣ вут̣т̣ха̄питам̣ паваттиним̣ две васса̄ни на̄нубандхеййа̄’’ти (па̄чи. 1111) вуттасиккха̄падам̣.
270. акатанти ан̃н̃ехи амиссӣкатам̣, нийатасамут̣т̣ха̄нанти вуттам̣ хоти.
антарапеййа̄лам̣
катипуччха̄ва̄раван̣н̣ана̄
271. верам̣ ман̣атӣти ра̄га̄диверам̣ ман̣ати вина̄сети. ета̄йа̄ти виратийа̄. ниййа̄нанти маггам̣. ка̄йапа̄габбийанти ка̄йапа̄габбийавасена паваттам̣ ка̄йадуччаритам̣.
274. са̄ран̣ӣйа̄ти саритаббайутта̄ ануссаран̣а̄раха̄ аддха̄не атиккантепи на саммусситабба̄. миджджати синийхати ета̄йа̄ти метта̄, миттабха̄во. метта̄ етасса аттхӣти меттам̣ ка̄йакаммам̣, там̣ пана йасма̄ метта̄сахагатачиттасамут̣т̣ха̄нам̣, тасма̄ вуттам̣ ‘‘меттачиттена катам̣ ка̄йакамма’’нти. а̄вӣти пака̄сам̣. пака̄сабха̄во четтха йам̣ уддисса там̣ ка̄йакаммам̣ карӣйати, тасса саммукхабха̄ватоти а̄ха ‘‘саммукха̄’’ти. рахоти апака̄сам̣. апака̄сата̄ ча йам̣ уддисса там̣ каммам̣ карӣйати, тасса апаччаккхабха̄ватоти а̄ха ‘‘параммукха̄’’ти. убхайехӣти навакехи тхерехи ча. пийам̣ пийа̄йитаббам̣ каротӣти пийакаран̣о. гарум̣ гарут̣т̣ха̄нийам̣ каротӣти гарукаран̣о. сан̇гаха̄йа̄ти сан̇гахаваттхувисесабха̄вато сабрахмача̄рӣнам̣ сан̇гахан̣аттха̄йа. авива̄да̄йа̄ти сан̇гахаваттхубха̄вато ева на вива̄да̄йа. сати ча авива̄дахетубхӯтасан̇гахакатте тесам̣ васена сабрахмача̄рӣнам̣ самаггабха̄во бхеда̄бха̄во сиддхойева̄ти а̄ха ‘‘самаггабха̄ва̄йа̄’’тиа̄ди.
паггайха вачананти кевалам̣ ‘‘дево’’ти аватва̄ ‘‘деваттхеро’’ти гун̣ехи тхирабха̄ваджотанам̣ пагган̣хитва̄ уччам̣ катва̄ вачанам̣. маматтабодханавачанам̣ мама̄йанавачанам̣. екантатироккхасса манокаммасса саммукхата̄ на̄ма вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄панавасенева хоти, тан̃ча кхо локе ка̄йакамманти па̄кат̣ам̣ пан̃н̃а̄там̣ хаттхавика̄ра̄дим̣ ана̄маситва̄йева дассенто ‘‘найана̄ни уммӣлетва̄’’тиа̄дима̄ха. ка̄ман̃четтха метта̄синехасиниддха̄нам̣ найана̄нам̣ уммӣлана̄ пасаннена мукхена олоканан̃ча меттам̣ ка̄йакаммамева, йасса пана читтасса васена найана̄нам̣ метта̄синехасиниддхата̄ мукхасса ча пасанната̄, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘меттам̣ манокаммам̣ на̄ма̄’’ти.
има̄ни (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.141; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.492; а. ни. ат̣т̣ха. 3.6.11) ча меттака̄йакамма̄дӣни па̄л̣ийам̣ бхиккхӯнам̣ васена а̄гата̄ни гихӣсупи лаббхантийева. бхиккхӯнан̃хи меттачиттена а̄чарийупаджджха̄йаватта̄диа̄бхисама̄ча̄рикадхаммапӯран̣ам̣ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма. саббан̃ча анаваджджака̄йакаммам̣ а̄бхисама̄ча̄рикакаммантогадхамева̄ти ведитаббам̣. гихӣнам̣ четийаванданаттха̄йа бодхиванданаттха̄йа сан̇гханимантанаттха̄йа гаманам̣, га̄мам̣ ва̄ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хе бхиккхӯ дисва̄ паччуггаманам̣, паттапат̣иггахан̣ам̣, а̄санапан̃н̃а̄панам̣, анугамананти евама̄дикам̣ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма. бхиккхӯнам̣ меттачиттена а̄ча̄рапан̃н̃аттисиккха̄пана каммат̣т̣ха̄накатхана дхаммадесана̄ парипуччхана ат̣т̣хакатха̄катханавасена паваттийама̄нам̣ тепит̣акампи буддхавачанам̣ меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма. гихӣнам̣ ‘‘четийаванданаттха̄йа гаччха̄ма, бодхиванданаттха̄йа гаччха̄ма, дхаммассаванам̣ карисса̄ма, дӣпама̄ла̄пуппхапӯджам̣ карисса̄ма, тӣн̣и сучарита̄ни сама̄да̄йа ваттисса̄ма, сала̄кабхатта̄дӣни дасса̄ма, васса̄ва̄сикам̣ дасса̄ма, аджджа сан̇гхасса чатта̄ро паччайе дасса̄ма, сан̇гхам̣ нимантетва̄ кха̄данӣйа̄дӣни сам̣видахатха, а̄сана̄ни пан̃н̃апетха, па̄нӣйам̣ упат̣т̣ха̄петха, сан̇гхам̣ паччуггантва̄ а̄нетха, пан̃н̃атта̄сане нисӣда̄петха, чхандаджа̄та̄ усса̄хаджа̄та̄ веййа̄ваччам̣ каротха̄’’тиа̄дикатханака̄ле меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма. бхиккхӯнам̣ па̄това ут̣т̣ха̄йа сарӣрапат̣иджагганам̣ четийан̇ган̣аватта̄дӣни ча катва̄ вивитта̄сане нисӣдитва̄ ‘‘имасмим̣ виха̄ре бхиккхӯ сукхӣ хонту авера̄ абйа̄паджджа̄’’ти чинтанам̣ меттам̣ манокаммам̣ на̄ма. гихӣнам̣ ‘‘аййа̄ сукхӣ хонту авера̄ абйа̄паджджа̄’’ти чинтанам̣ меттам̣ манокаммам̣ на̄ма.
ла̄бха̄ти чӣвара̄дайо ладдхапаччайа̄. дхаммика̄ти кухана̄дибхедам̣ миччха̄джӣвам̣ ваджджетва̄ дхаммена самена бхиккха̄чарийаваттена уппанна̄. антамасо паттапарийа̄паннаматтампӣти паччхимакот̣ийа̄ патте парийа̄паннам̣ паттасса антогатам̣ дваттикат̣аччхубхиккха̄маттампи. деййам̣ даккхин̣еййан̃ча аппат̣ивибхаттам̣ катва̄ бхун̃джатӣти аппат̣ивибхаттабхогӣ. еттха хи две пат̣ивибхатта̄ни на̄ма а̄мисапат̣ивибхаттам̣ пуггалапат̣ивибхаттан̃ча. таттха ‘‘еттакам̣ дасса̄ми, еттакам̣ на дасса̄мӣ’’ти евам̣ читтена вибхаджанам̣ а̄мисапат̣ивибхаттам̣ на̄ма. ‘‘асукасса дасса̄ми, асукасса на дасса̄мӣ’’ти евам̣ читтена вибхаджанам̣ пана пуггалапат̣ивибхаттам̣ на̄ма. тадубхайампи акатва̄ йо аппат̣ивибхаттам̣ бхун̃джати, айам̣ аппат̣ивибхаттабхогӣ на̄ма. тена̄ха ‘‘нева а̄мисам̣ пат̣ивибхаджитва̄ бхун̃джатӣ’’тиа̄ди. ада̄тумпӣти пи-саддена да̄тумпи ват̣т̣атӣти дассети. да̄нан̃хи на̄ма на кассачи нива̄ритам̣, тена дуссӣлассапи аттхикасса сати самбхаве да̄таббам̣, тан̃ча кхо карун̣а̄йанавасена, на ваттапӯран̣авасена. са̄ран̣ӣйадхаммапӯракасса аппат̣ивибхаттабхогита̄йа ‘‘саббесам̣ да̄таббамева̄’’ти вуттам̣. гила̄на̄дӣнам̣ пана одиссакам̣ катва̄ да̄нам̣ аппат̣ивибха̄гапаккхикам̣ ‘‘асукасса на дасса̄мӣ’’ти пат̣иккхепасса абха̄вато. бйатирекаппадха̄но хи пат̣ивибха̄го. тена̄ха ‘‘гила̄нагила̄нупат̣т̣ха̄ка…пе… вичеййа да̄тумпи ват̣т̣атӣ’’ти.
са̄дха̄ран̣абхогӣти еттха са̄дха̄ран̣абхогино идам̣ лаккхан̣ам̣ – йам̣ йам̣ пан̣ӣтам̣ лабхати, там̣ там̣ нева ла̄бхена ла̄бхам̣ ниджигӣсанамукхена гихӣнам̣ дети аттано а̄джӣвасуддхим̣ раккхама̄но, на аттана̄ва парибхун̃джати ‘‘майхам̣ аса̄дха̄ран̣абхогита̄ ма̄ хотӯ’’ти. там̣ пат̣игган̣ханто ча ‘‘сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯ’’ти гахетва̄ гхан̣т̣им̣ пахаритва̄ парибхун̃джитаббам̣ сан̇гхасантакам̣ вийа пассати. имина̄ ча тасса ла̄бхасса тӣсупи ка̄лесу са̄дха̄ран̣ато т̣хапанам̣ дасситам̣. ‘‘там̣ пат̣игган̣ханто ча сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯ’’ти имина̄ пат̣иггахан̣ака̄ло дассито, ‘‘гахетва̄…пе… пассатӣ’’ти имина̄ пат̣иггахитака̄ло. тадубхайам̣ пана та̄дисена пуббабха̄гена вина̄ на хотӣти аттхасиддхо пуримака̄ло. тайидампи пат̣иггахан̣ато пуббевасса хоти ‘‘сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯти пат̣иггахесса̄мӣ’’ти, пат̣игган̣хантасса хоти ‘‘сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯти пат̣игган̣ха̄мӣ’’ти, пат̣иггахетва̄ хоти ‘‘сан̇гхена са̄дха̄ран̣ам̣ хотӯти пат̣иггахитам̣ майа̄’’ти евам̣ тилаккхан̣асампаннам̣ катва̄ ладдхала̄бхам̣ оса̄налаккхан̣ам̣ авикопетва̄ парибхун̃джанто са̄дха̄ран̣абхогӣ аппат̣ивибхаттабхогӣ ча хоти.
имам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.141; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.492; а. ни. ат̣т̣ха. 3.6.11) пана са̄ран̣ӣйадхаммам̣ ко пӯрети, ко на пӯрети? дуссӣло та̄ва на пӯрети. на хи тасса сантакам̣ сӣлаванто ган̣ханти. парисуддхасӣло пана ваттам̣ акхан̣д̣енто пӯрети. татридам̣ ваттам̣ – йо одиссакам̣ катва̄ ма̄ту ва̄ питу ва̄ а̄чарийупаджджха̄йа̄дӣнам̣ ва̄ дети, со да̄таббам̣ дету, са̄ран̣ӣйадхаммо панасса на хоти, палибодхаджагганам̣ на̄ма хоти. са̄ран̣ӣйадхаммо хи муттапалибодхассева ват̣т̣ати. тена пана одиссакам̣ дентена гила̄нагила̄нупат̣т̣ха̄каа̄гантукагамика̄нан̃чева навапаббаджитасса ча сан̇гха̄т̣ипаттаггахан̣ам̣ аджа̄нантасса да̄таббам̣. етесам̣ датва̄ авасесам̣ тхера̄санато пат̣т̣ха̄йа тхокам̣ тхокам̣ адатва̄ йо йаттакам̣ ган̣ха̄ти, тасса таттакам̣ да̄таббам̣. авасит̣т̣хе асати пуна пин̣д̣а̄йа чаритва̄ тхера̄санато пат̣т̣ха̄йа йам̣ йам̣ пан̣ӣтам̣, там̣ там̣ датва̄ сесам̣ бхун̃джитаббам̣.
айам̣ пана са̄ран̣ӣйадхаммо са̄ран̣ӣйадхаммапӯран̣авидхимхи сусиккхита̄йа париса̄йа супӯро хоти. сусиккхита̄йа хи париса̄йа йо ан̃н̃ато лабхати, со на ган̣ха̄ти. ан̃н̃ато алабхантопи пама̄н̣айуттамева ган̣ха̄ти, на атирекам̣. айан̃ча пана са̄ран̣ӣйадхаммо евам̣ пунаппунам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ ладдхам̣ ладдхам̣ дентассапи два̄дасахи вассехи пӯрати, на тато орам̣. саче хи два̄дасамепи вассе са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако пин̣д̣апа̄тапӯрам̣ паттам̣ а̄санаса̄ла̄йам̣ т̣хапетва̄ наха̄йитум̣ гаччхати, сан̇гхаттхеро ча ‘‘кассесо патто’’ти ватва̄ ‘‘са̄ран̣ӣйадхаммапӯракасса̄’’ти вутте ‘‘а̄харатха на’’нти саббам̣ пин̣д̣апа̄там̣ вича̄ретва̄ бхун̃джитва̄ва риттапаттам̣ т̣хапети. атха со бхиккху риттапаттам̣ дисва̄ ‘‘майхам̣ анавасесетва̄ва парибхун̃джим̣сӯ’’ти доманассам̣ уппа̄дети, са̄ран̣ӣйадхаммо бхиджджати, пуна два̄даса васса̄ни пӯретаббо хоти. титтхийапарива̄сасадисо хеса, саким̣ кхан̣д̣е джа̄те пуна пӯретаббова. йо пана ‘‘ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме, йасса ме паттагатам̣ ана̄пуччха̄ва сабрахмача̄рино парибхун̃джантӣ’’ти соманассам̣ джанети, тасса пун̣н̣о на̄ма хоти.
евам̣ пӯритаса̄ран̣ӣйадхаммасса пана нева исса̄, на маччхарийам̣ хоти, манусса̄нам̣ пийо хоти сулабхапаччайо, паттагатамасса диййама̄нампи на кхӣйати, бха̄джанӣйабхан̣д̣ат̣т̣ха̄не аггабхан̣д̣ам̣ лабхати, бхайе ва̄ чха̄таке ва̄ сампатте девата̄ уссуккам̣ а̄паджджанти.
татрима̄ни ваттхӯни – лен̣агирива̄сӣ тиссаттхеро кира маха̄кхӣрага̄мам̣ упанисса̄йа васати. пан̃н̃а̄саматта̄ тхера̄ на̄гадӣпам̣ четийаванданаттха̄йа гаччханта̄ кхӣрага̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄ кин̃чи аладдха̄ никкхамим̣су. тхеро пависанто те дисва̄ пуччхи ‘‘ладдхам̣, бханте’’ти. вичаримха, а̄вусоти. со аладдхабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄ха ‘‘бханте, йа̄ва̄хам̣ а̄гаччха̄ми, та̄ва идхева хотха̄’’ти. майам̣, а̄вусо, пан̃н̃а̄са джана̄ паттатеманаматтампи на лабхимха̄ти. бханте, нева̄сика̄ на̄ма пат̣ибала̄ хонти, алабханта̄пи бхиккха̄ча̄рамаггасабха̄гам̣ джа̄нантӣти. тхера̄ а̄гамим̣су. тхеро га̄мам̣ па̄виси. дхурагехейева маха̄упа̄сика̄ кхӣрабхаттам̣ саджджетва̄ тхерам̣ олокайама̄на̄ т̣хита̄ тхерасса два̄рам̣ сампаттассева паттам̣ пӯретва̄ ада̄си. со там̣ а̄да̄йа тхера̄нам̣ сантикам̣ гантва̄ ‘‘ган̣хатха, бханте’’ти сан̇гхаттхерам̣ а̄ха. тхеро ‘‘амхехи еттакехи кин̃чи на ладдхам̣, айам̣ сӣгхамева гахетва̄ а̄гато, ким̣ ну кхо’’ти сеса̄нам̣ мукхам̣ олокеси. тхеро олокана̄ка̄ренева н̃атва̄ ‘‘бханте, дхаммена самена ладдхо пин̣д̣апа̄то, никкуккучча̄ ган̣хатха̄’’тиа̄дито пат̣т̣ха̄йа саббесам̣ йа̄вадаттхам̣ датва̄ аттана̄пи йа̄вадаттхам̣ бхун̃джи. атха нам̣ бхаттакичча̄васа̄не тхера̄ пуччхим̣су ‘‘када̄, а̄вусо, локуттарадхаммам̣ пат̣ивиджджхӣ’’ти? наттхи ме, бханте, локуттарадхаммоти. джха̄нала̄бхӣси а̄вусоти? етампи ме, бханте, наттхӣти. нану, а̄вусо, па̄т̣иха̄рийанти? са̄ран̣ӣйадхаммо ме, бханте, пӯрито, тасса ме пӯритака̄лато пат̣т̣ха̄йа сачепи бхиккхусатасахассам̣ хоти, паттагатам̣ на кхӣйатӣти. са̄дху са̄дху саппуриса ануччхавикамидам̣ туйханти. идам̣ та̄ва паттагатам̣ на кхӣйатӣти еттха ваттху.
айамева пана тхеро четийапаббате гирибхан̣д̣амаха̄пӯджа̄йа да̄нат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ ‘‘имасмим̣ да̄не ким̣ варабхан̣д̣а’’нти пуччхи. две са̄т̣ака̄, бхантети. ете майхам̣ па̄пун̣иссантӣти. там̣ сутва̄ амаччо ран̃н̃о а̄рочеси ‘‘еко дахаро евам̣ вадатӣ’’ти. ‘‘дахарасса евам̣ читтам̣, маха̄тхера̄нам̣ пана сукхума̄ са̄т̣ака̄ ват̣т̣антӣ’’ти ватва̄ ‘‘маха̄тхера̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти т̣хапеси. тасса бхиккхусан̇гхе пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хите дентасса маттхаке т̣хапита̄пи те са̄т̣ака̄ хаттхам̣ на̄роханти, ан̃н̃ева а̄роханти. дахарасса да̄нака̄ле пана хаттхам̣ а̄рул̣ха̄. со тасса хаттхе т̣хапетва̄ амаччасса мукхам̣ олокетва̄ дахарам̣ нисӣда̄петва̄ да̄нам̣ датва̄ сан̇гхам̣ виссаджджетва̄ дахарасса сантике нисӣдитва̄ ‘‘бханте, имам̣ дхаммам̣ када̄ пат̣ивиджджхиттха̄’’ти а̄ха. со парийа̄йенапи асантам̣ аваданто ‘‘наттхи майхам̣, маха̄ра̄джа, локуттарадхаммо’’ти а̄ха. нану, бханте, пуббева авачуттха̄ти. а̄ма маха̄ра̄джа, са̄ран̣ӣйадхаммапӯрако ахам̣, тасса ме дхаммасса пӯритака̄лато пат̣т̣ха̄йа бха̄джанӣйат̣т̣ха̄не аггабхан̣д̣ам̣ па̄пун̣а̄тӣти. ‘‘са̄дху са̄дху бханте, ануччхавикамидам̣ тумха̄ка’’нти вандитва̄ пакка̄ми. идам̣ бха̄джанӣйат̣т̣ха̄не аггабхан̣д̣ам̣ па̄пун̣а̄тӣти еттха ваттху.
чан̣д̣а̄латиссабхайена пана бха̄тарага̄мава̄сино на̄гаттхерийа̄ ана̄рочетва̄ва пала̄йим̣су. тхерӣ паччӯсасамайе ‘‘ати вийа аппаниггхосо га̄мо, упадха̄ретха та̄ва̄’’ти дахарабхиккхунийо а̄ха. та̄ гантва̄ саббесам̣ гатабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄гамма тхерийа̄ а̄рочесум̣. са̄ сутва̄ ‘‘ма̄ тумхе тесам̣ гатабха̄вам̣ чинтайиттха, аттано уддесапарипуччха̄йонисоманасика̄ресуйева йогам̣ каротха̄’’ти ватва̄ бхиккха̄ча̄равела̄йам̣ па̄рупитва̄ аттадва̄дасама̄ га̄мадва̄ре нигродхамӯле ат̣т̣ха̄си. руккхе адхиваттха̄ девата̄ два̄дасаннампи бхиккхунӣнам̣ пин̣д̣апа̄там̣ датва̄ ‘‘аййе ан̃н̃аттха ма̄ гаччхатха, ниччам̣ идхева етха̄’’ти а̄ха. тхерийа̄ пана канит̣т̣хабха̄та̄ на̄гаттхеро на̄ма аттхи, со ‘‘махантам̣ бхайам̣, на сакка̄ йа̄петум̣, паратӣрам̣ гамисса̄мӣ’’ти аттадва̄дасамо аттано васанат̣т̣ха̄на̄ никкханто ‘‘тхерим̣ дисва̄ гамисса̄мӣ’’ти бха̄тарага̄мам̣ а̄гато. тхерӣ ‘‘тхера̄ а̄гата̄’’ти сутва̄ тесам̣ сантикам̣ гантва̄ ‘‘ким̣ аййа̄’’ти пуччхи. со там̣ паваттим̣ а̄чиккхи. са̄ ‘‘аджджа екадивасам̣ виха̄ре васитва̄ свева гамиссатха̄’’ти а̄ха. тхера̄ виха̄рам̣ а̄гамам̣су.
тхерӣ пунадивасе руккхамӯле пин̣д̣а̄йа чаритва̄ тхерам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘имам̣ пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джатха̄’’ти а̄ха. тхеро ‘‘ват̣т̣иссати тхерӣ’’ти ватва̄ тун̣хӣ ат̣т̣ха̄си. дхаммико та̄та пин̣д̣апа̄то, куккуччам̣ акатва̄ парибхун̃джатха̄ти. ват̣т̣иссати тхерӣти. са̄ паттам̣ гахетва̄ а̄ка̄се кхипи. патто а̄ка̄се ат̣т̣ха̄си. тхеро ‘‘саттата̄ламатте т̣хитампи бхиккхунӣбхаттамева тхерӣ’’ти ватва̄ ‘‘бхайам̣ на̄ма саббака̄лам̣ на хоти, бхайе вӯпасанте арийавам̣сам̣ катхайама̄но ‘бхо пин̣д̣апа̄тика бхиккхунӣбхаттам̣ бхун̃джитва̄ вӣтина̄майиттха̄’ти читтена анувадийама̄но сантхамбхитум̣ на саккхисса̄ми, аппаматта̄ хотха тхерийо’’ти маггам̣ а̄рухи. руккхадевата̄пи ‘‘саче тхеро тхерийа̄ хаттхато пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джиссати, на нам̣ ниваттесса̄ми, саче на парибхун̃джиссати, ниваттесса̄мӣ’’ти чинтайама̄на̄ т̣хатва̄ тхерасса гаманам̣ дисва̄ руккха̄ оруйха ‘‘паттам̣, бханте, детха̄’’ти паттам̣ гахетва̄ тхерам̣ руккхамӯлам̣йева а̄нетва̄ а̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ пин̣д̣апа̄там̣ датва̄ катабхаттакиччам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ ка̄ретва̄ два̄даса бхиккхунийо два̄даса ча бхиккхӯ сатта васса̄ни упат̣т̣хахи. идам̣ девата̄ уссуккам̣ а̄паджджантӣти еттха ваттху. татра хи тхерӣ са̄ран̣ӣйадхаммапӯрика̄ ахоси.
наттхи етесам̣ кхан̣д̣анти акхан̣д̣а̄ни, там̣ пана несам̣ кхан̣д̣ам̣ дассетум̣ ‘‘йасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха упасампаннасӣла̄нам̣ уддесаккамена а̄дианта̄ ведитабба̄. тена̄ха ‘‘саттасӯ’’тиа̄ди. анупасампаннасӣла̄нам̣ пана сама̄да̄наккаменапи а̄дианта̄ лаббханти. парийанте чхиннаса̄т̣ако вийа̄ти ваттханте дасанте ва̄ чхиннаваттхам̣ вийа. висадисуда̄харан̣ан̃четам̣ ‘‘акхан̣д̣а̄нӣ’’ти имасса адхикататта̄. евам̣ сеса̄нипи уда̄харан̣а̄ни. кхан̣д̣анти кхан̣д̣авантам̣, кхан̣д̣итам̣ ва̄. чхиддантиа̄дӣсупи есева найо. висабха̄гаван̣н̣ена га̄вӣ вийа̄ти самбандхо. висабха̄гаван̣н̣ена упад̣д̣хам̣ татийабха̄гам̣ ва̄ самбхиннаван̣н̣ам̣ сабалам̣, висабха̄гаван̣н̣ехева пана биндӯхи антарантара̄ вимиссам̣ камма̄сам̣. айам̣ имесам̣ висесо.
бхуджиссабха̄вакаран̣атоти тан̣ха̄да̄сабйато мочетва̄ бхуджиссабха̄вакаран̣ато. сӣласса ча тан̣ха̄да̄сабйато мочанам̣ виват̣т̣ӯпаниссайабха̄ва̄па̄данам̣, тенасса виват̣т̣ӯпаниссайата̄ дассита̄. ‘‘бхуджиссабха̄вакаран̣ато’’ти ча имина̄ бхуджиссакара̄ни бхуджисса̄нӣти уттарападалопена̄йам̣ ниддесоти дассети. йасма̄ ча там̣саман̇гӣпуггало серӣ сайам̣васӣ бхуджиссо на̄ма хоти, тасма̄пи бхуджисса̄ни. супарисуддхабха̄вена па̄сам̣сатта̄ вин̃н̃упасаттха̄ни. авин̃н̃ӯнам̣ пасам̣са̄йа аппама̄н̣абха̄вато вин̃н̃ӯгахан̣ам̣ катам̣. тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи апара̄мат̣т̣хатта̄ти ‘‘имина̄хам̣ сӣлена дево ва̄ бхависса̄ми деван̃н̃атаро ва̄’’ти тан̣ха̄пара̄ма̄сена ‘‘имина̄хам̣ сӣлена дево хутва̄ таттха ниччо дхуво сассато бхависса̄мӣ’’ти дит̣т̣хипара̄ма̄сена ча апара̄мат̣т̣хатта̄. атха ва̄ ‘‘айам̣ те сӣлесу да̄со’’ти чатӯсу випаттӣсу йам̣ ва̄ там̣ ва̄ випаттим̣ дассетва̄ ‘‘имам̣ на̄ма твам̣ а̄паннапуббо’’ти кеначи пара̄мат̣т̣хум̣ ануддхам̣сетум̣ асаккун̣еййатта̄ апара̄мат̣т̣ха̄нӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. сӣлам̣ на̄ма авиппат̣иса̄ра̄дипа̄рампарийена йа̄вадева сама̄дхисампа̄данаттханти а̄ха ‘‘сама̄дхисам̣ваттаника̄нӣ’’ти. сама̄дхисам̣ваттанаппайоджана̄ни сама̄дхисам̣ваттаника̄ни.
сама̄набха̄во са̄ман̃н̃ам̣, парипун̣н̣ачатупа̄рисуддхибха̄вена маджджхе бхиннасуван̣н̣асса вийа бхеда̄бха̄вато сӣлена са̄ман̃н̃ам̣ сӣласа̄ман̃н̃ам̣, там̣ гато упагатоти сӣласа̄ман̃н̃агато. тена̄ха ‘‘сама̄набха̄вӯпагатасӣло’’ти, сӣласампаттийа̄ сама̄набха̄вам̣ упагатасӣло сабха̄гавуттикоти аттхо. сота̄панна̄дӣнан̃хи сӣлам̣ самуддантарепи девалокепи васанта̄нам̣ ан̃н̃есам̣ сота̄панна̄дӣнам̣ сӣлена сама̄намева хоти, наттхи маггасӣле на̄наттам̣. ка̄ман̃хи путхуджджана̄нампи чатупа̄рисуддхисӣле на̄наттам̣ на сийа̄, там̣ пана на екантиканти идха на̄дхиппетам̣, маггасӣлам̣ пана екантикам̣ нийатабха̄ватоти тамева сандха̄йа ‘‘йа̄ни та̄ни сӣла̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
йа̄йанти йа̄ айам̣ майхан̃чева тумха̄кан̃ча паччаккхабхӯта̄. дит̣т̣хӣти маггасамма̄дит̣т̣хи. ниддоса̄ти ниддхутадоса̄, самуччхиннара̄га̄дипа̄падхамма̄ти аттхо. ниййа̄тӣти ват̣т̣адуккхато ниссарати нигаччхати. сайам̣ нийантӣйева хи там̣маггасаман̇гӣпуггалам̣ ват̣т̣адуккхато ниййа̄петӣти вуччати. йа̄ саттху анусит̣т̣хи, там̣ каротӣти таккаро, тасса, йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджанакасса̄ти аттхо. дит̣т̣хиса̄ман̃н̃агатоти саччасампат̣иведхена сама̄надит̣т̣хибха̄вам̣ упагато.
катипуччха̄ва̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
чхаа̄паттисамут̣т̣ха̄нава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
276. пат̣хамена а̄паттисамут̣т̣ха̄нена̄тиа̄ди саббам̣ уддесаниддеса̄дивасена паваттапа̄л̣им̣ ануса̄ренева сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣.
саматхабхедам̣
адхикаран̣апарийа̄йава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
293. лобхо пуббан̇гамотиа̄дӣсу пана лобхахету виваданато ‘‘лобхо пуббан̇гамо’’ти вуттам̣. евам̣ сесесупи. т̣ха̄на̄нӣти ка̄ран̣а̄ни. тит̣т̣ханти еттха̄ти т̣ха̄нам̣. ке тит̣т̣ханти? вива̄да̄дхикаран̣а̄дайо. васанти еттха̄ти ваттху. бхаванти еттха̄ти бхӯми. кусала̄кусала̄бйа̄катачиттасаман̇гино виваданато ‘‘нава хетӯ’’ти вуттам̣. два̄даса мӯла̄нӣти ‘‘кодхано хоти упана̄хӣ’’тиа̄дӣни два̄даса мӯла̄ни.
294-295. има̄нева два̄даса ка̄йава̄ча̄хи саддхим̣ ‘‘чуддаса мӯла̄нӣ’’ти вутта̄ни. сатта а̄паттиккхандха̄ т̣ха̄на̄нӣти еттха а̄паттим̣ а̄паджджитва̄ пат̣иччха̄дентасса йа̄ а̄патти, тасса̄ пуббе а̄панна̄ а̄паттийо т̣ха̄на̄нӣти ведитаббам̣. ‘‘наттхи а̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусала’’нти вачанато а̄патта̄дхикаран̣е акусала̄бйа̄катавасена чха хетӯ вутта̄. кусалачиттам̣ пана ан̇гам̣ хоти, на хету.
296. чатта̄ри камма̄ни т̣ха̄на̄нӣти еттха ‘‘евам̣ каттабба’’нти итикаттаббата̄дассанавасена паваттапа̄л̣и каммам̣ на̄ма, йатха̄т̣хитапа̄л̣ивасена каронта̄нам̣ кирийа̄ кичча̄дхикаран̣ам̣ на̄ма. н̃аттин̃аттидутийан̃аттичатуттхакамма̄ни н̃аттито джа̄йанти, апалоканакаммам̣ апалоканатова̄ти а̄ха ‘‘н̃аттито ва̄ апалоканато ва̄’’ти. кичча̄дхикаран̣ам̣ екена саматхена саммати, сампаджджатӣти аттхо. техи саметаббатта̄ ‘‘вива̄да̄дхикаран̣асса са̄дха̄ран̣а̄’’ти вуттам̣.
таббха̄гийава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
298. вива̄да̄дхикаран̣асса таббха̄гийа̄ти вива̄да̄дхикаран̣асса вӯпасамато таппаккхика̄.
саматха̄ саматхасса са̄дха̄ран̣ава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
299. екам̣ адхикаран̣ам̣ саббе саматха̄ екато хутва̄ саметум̣ сакконти на сакконтӣти пуччханто ‘‘саматха̄ саматхасса са̄дха̄ран̣а̄, саматха̄ саматхасса аса̄дха̄ран̣а̄’’ти а̄ха. йебхуййасика̄йа саманам̣ саммукха̄винайам̣ вина̄ на хотӣти а̄ха ‘‘йебхуййасика̄ саммукха̄винайасса са̄дха̄ран̣а̄’’ти. сативинайа̄дӣхи саманасса йебхуййасика̄йа киччам̣ наттхӣти а̄ха ‘‘сативинайасса…пе… аса̄дха̄ран̣а̄’’ти. евам̣ сесесупи. таббха̄гийава̄репи есева найо.
винайава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
302. саббесампи саматха̄нам̣ винайапарийа̄йо лаббхатӣти ‘‘винайо саммукха̄винайо’’тиа̄дина̄ винайава̄ро уддхат̣о. сийа̄ на саммукха̄винайоти еттха саммукха̄винайам̣ т̣хапетва̄ сативинайа̄дайо сесасаматха̄ адхиппета̄. еса найо сесесупи.
кусалава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
303. сан̇гхасса саммукха̄ пат̣ин̃н̃а̄те там̣ пат̣иджа̄нанам̣ сан̇гхасаммукхата̄ на̄ма. тасса пат̣иджа̄наначиттам̣ сандха̄йа ‘‘саммукха̄винайо кусало’’тиа̄ди вуттанти ваданти. наттхи саммукха̄винайо акусалоти дхаммавинайапуггаласаммукхата̄хи тиван̇гико саммукха̄винайо етехи вина̄ наттхи. таттха кусалачиттехи каран̣ака̄ле кусало, арахантехи каран̣ака̄ле абйа̄като. етесам̣ сан̇гхасаммукхата̄дӣнам̣ акусалапат̣ипаккхатта̄ акусаласса самбхаво наттхи, тасма̄ ‘‘наттхи саммукха̄винайо акусало’’ти вуттам̣. ‘‘йебхуййасика̄ адхаммава̄дӣхи вӯпасаманака̄ле, дхаммава̄дӣнампи адхаммава̄димхи сала̄кагга̄ха̄паке джа̄те акусала̄. сативинайо анарахато сан̃чичча сативинайада̄не акусало. амӯл̣хавинайо анумматтакасса да̄не, пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ам̣ мӯл̣хасса аджа̄нато пат̣ин̃н̃а̄йа каран̣е, тассапа̄пийасика̄ суддхасса каран̣е, тин̣аваттха̄ракам̣ маха̄калахе сан̃чичча каран̣е ча акусалам̣. саббаттха арахато васенева абйа̄ката’’нти саббаметам̣ ган̣т̣хипадесу вуттам̣.
саматхава̄рависсаджджана̄ва̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
304-305. йаттха йебхуййасика̄ лаббхати, таттха саммукха̄винайо лаббхатӣтиа̄ди пуччха̄. йасмим̣ самайе саммукха̄винайена ча̄тиа̄ди тасса̄ виссаджджанам̣, йасмим̣ самайе саммукха̄винайена ча йебхуййасика̄йа ча адхикаран̣ам̣ вӯпасаммати, тасмим̣ самайе йаттха йебхуййасика̄ лаббхати, таттха саммукха̄винайо лаббхатӣти евам̣ саббаттха самбандхо. йаттха пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ам̣ лаббхати, таттха саммукха̄винайо лаббхатӣти еттха екам̣ ва̄ две ва̄ бахӯ ва̄ бхиккхӯ ‘‘имам̣ на̄ма а̄паттим̣ а̄панносӣ’’ти пуччхите сати ‘‘а̄ма̄’’ти пат̣иджа̄нане двепи пат̣ин̃н̃а̄такаран̣асаммукха̄винайа̄ лаббханти. таттха ‘‘сан̇гхасаммукхата̄ дхаммавинайапуггаласаммукхата̄’’ти евам̣ вуттасаммукха̄винайе сан̇гхасса пурато пат̣ин̃н̃а̄там̣ че, сан̇гхасаммукхата̄. таттхева деситам̣ че, дхаммавинайасаммукхата̄йопи ладдха̄ хонти. атха виваданта̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пат̣иджа̄нанти че, пуггаласаммукхата̄. тассева сантике деситам̣ че, дхаммавинайасаммукхата̄йопи ладдха̄ хонти. екассева ва̄ екасса сантике а̄паттидесанака̄ле ‘‘пассаси, пасса̄мӣ’’ти вутте таттха дхаммавинайапуггаласаммукхата̄сан̃н̃ито саммукха̄винайо ча пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ан̃ча ладдхам̣ хоти.
сам̣сат̣т̣хава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
306. адхикаран̣а̄нам̣ вӯпасамова саматхо на̄ма, тасма̄ адхикаран̣ена вина̄ саматха̄ наттхӣти а̄ха ‘‘ма̄ хевантисса вачанӣйо…пе… виниббхуджитва̄ на̄на̄каран̣ам̣ пан̃н̃а̄пету’’нти.
саматха̄дхикаран̣ава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
309-310. саматха̄ саматхехи саммантӣтиа̄ди пуччха̄. сийа̄ саматха̄ саматхехи саммантӣтиа̄ди виссаджджанам̣. таттха саматха̄ саматхехи саммантӣти еттха саммантӣти сампаджджанти, адхикаран̣а̄ ва̄ пана самманти вӯпасамам̣ гаччханти, тасма̄ йебхуййасика̄ саммукха̄винайена самматӣти еттха саммукха̄винайена саддхим̣ йебхуййасика̄ сампаджджати, на сативинайа̄дӣхи саддхим̣ тесам̣ тасса̄ анупака̄ратта̄ти еваматтхо дат̣т̣хаббо.
311. ‘‘саммукха̄винайо вива̄да̄дхикаран̣ена самматӣ’’ти па̄т̣хо. ‘‘саммукха̄винайо на кеначи самматӣ’’ти хи аваса̄не вуттатта̄ саммукха̄винайо сайам̣ саматхена ва̄ адхикаран̣ена ва̄ саметаббо на хоти.
313. вива̄да̄дхикаран̣ам̣…пе… кичча̄дхикаран̣ена самматӣти еттха ‘‘сун̣а̄ту ме бханте …пе… пат̣хамам̣ сала̄кам̣ никкхипа̄мӣ’’ти евам̣ вива̄да̄дхикаран̣ам̣ кичча̄дхикаран̣ена самматӣти дат̣т̣хаббам̣.
самут̣т̣ха̄панава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
314. вива̄да̄дхикаран̣ам̣ на катамам̣ адхикаран̣ам̣ самут̣т̣ха̄петӣти ‘‘на̄йам̣ дхаммо’’ти вуттаматтенева кин̃чи адхикаран̣ам̣ на самут̣т̣ха̄петӣти аттхо.
бхаджатива̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
318-9. катамам̣ адхикаран̣ам̣ парийа̄паннанти катама̄дхикаран̣апарийа̄паннам̣, айамева ва̄ па̄т̣хо. вива̄да̄дхикаран̣ам̣ вива̄да̄дхикаран̣ам̣ бхаджатӣти пат̣хамуппаннавива̄дам̣ паччха̄ уппанно бхаджати. вива̄да̄дхикаран̣ам̣ две саматхе бхаджатӣти ‘‘мам̣ вӯпасаметум̣ саматтха̄ тумхе’’ти вадантам̣ вийа бхаджати. двӣхи саматхехи сан̇гахитанти ‘‘майам̣ там̣ вӯпасамесса̄ма̄’’ти вадантехи вийа двӣхи саматхехи сан̇гахитам̣.
кхандхакапуччха̄ва̄ро
пуччха̄виссаджджана̄ван̣н̣ана̄
320. нида̄нена ча ниддесена ча саддхинти еттха нида̄нена̄ти сиккха̄падапан̃н̃аттидесасан̇кха̄тена нида̄нена. ниддесена̄ти пуггала̄диниддесена. убхайенапи тасса тасса сиккха̄падасса ваттху дасситам̣, тасма̄ ваттхуна̄ саддхим̣ кхандхакам̣ пуччхисса̄мӣти айаметтха аттхо. таттха̄ти тасмим̣ упасампадаккхандхаке. уттама̄ни пада̄ни вутта̄нӣти ‘‘на, бхиккхаве, ӯнавӣсативассо пуггало упасампа̄детаббо’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 99, 124) найена уттамапада̄ни вутта̄ни. чаммасам̣йуттети чаммаккхандхаке.
екуттариканайо
екакава̄раван̣н̣ана̄
321. мӯлависуддхийа̄ антара̄паттӣти антара̄паттим̣ а̄паджджитва̄ мӯла̄йапат̣икассанам̣ катва̄ т̣хитена а̄панна̄. ‘‘аггхависуддхийа̄ антара̄паттӣти самбахула̄ а̄паттийо а̄паджджитва̄ та̄су саббачирапат̣иччханнавасена аггхасамодха̄нам̣ гахетва̄ васантена а̄панна̄паттӣ’’ти ган̣т̣хипадесу вуттам̣. саусса̄хенева читтена̄ти ‘‘пунапи а̄паджджисса̄мӣ’’ти саусса̄хенева читтена. бхиккхунӣнам̣ ат̣т̣хаваттхука̄йа васена четам̣ вуттам̣. тенева̄ха ‘‘ат̣т̣хаме ваттхусмим̣ бхиккхунийа̄ па̄ра̄джикамева хотӣ’’ти. ‘‘дхаммикасса пат̣иссавасса асачча̄пане’’ти вуттатта̄ адхаммикапат̣иссавасса висам̣ва̄де дуккат̣ам̣ на хоти. ‘‘тумхе виббхаматха̄’’ти хи вутте суддхачитто ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ саче на виббхамати, ана̄патти. евам̣ саббаттха. пан̃чадасасу дхаммесӯти ‘‘ка̄лена ваккха̄ми, но ака̄лена̄’’тиа̄дина̄ вуттапан̃чадасадхаммесу. а̄паттим̣ а̄паджджитум̣ бхаббата̄йа бхабба̄паттика̄.
екакава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дукава̄раван̣н̣ана̄
322. дукесу нидаханети а̄тапе атичирам̣ т̣хапетва̄ нидахане. ваттхусабха̄гам̣ десенто десенто а̄паджджати, а̄паннам̣ а̄паттим̣ на десесса̄мӣти дхурам̣ никкхипанто на десенто а̄паджджати. ромаджанападе джа̄там̣ ромакам̣. пакка̄лаканти йаваккха̄рам̣. анун̃н̃а̄талон̣атта̄ лон̣а̄нипи дукесу вутта̄ни.
дукава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
тикава̄раван̣н̣ана̄
323. тикесу вачӣсампайуттам̣ ка̄йакирийам̣ катва̄ти ка̄йена нипаччака̄рам̣ катва̄. мукха̄ламбаракаран̣а̄дибхедоти мукхабхерива̄дана̄диппабхедо. йасса сиккха̄падасса вӣтиккаме ка̄йасамут̣т̣ха̄на̄ а̄паттийо, там̣ ка̄йадва̄ре пан̃н̃аттасиккха̄падам̣. упагха̄тетӣти вина̄сети. на а̄да̄таббанти ‘‘имасма̄ виха̄ра̄ парампи ма̄ никкхама, винайадхара̄нам̣ ва̄ сантикам̣ а̄гаччха виниччхайам̣ да̄ту’’нти вутте тасса вачанам̣ на гахетаббанти аттхо.
акусала̄ни чева мӯла̄ни ча̄ти акосалласамбхӯтат̣т̣хена еканта̄кусалабха̄вато акусала̄ни, аттана̄ сампайуттадхамма̄нам̣ суппатит̣т̣хитабха̄васа̄дханато мӯла̄ни, на акусалабха̄васа̄дханато. на хи мӯлато акусала̄нам̣ акусалабха̄во, кусала̄дӣнам̣ ва̄ кусала̄дибха̄во. татха̄ ча сати момӯхачиттадвайамохасса акусалабха̄во на сийа̄.
дут̣т̣ху чарита̄нӣти паччайато сампайуттадхаммато паваттиа̄ка̄рато ча на сут̣т̣ху асамма̄паваттита̄ни. вирӯпа̄нӣти бӣбхаччха̄ни сампати а̄йатин̃ча анит̣т̣харӯпатта̄. сут̣т̣ху чарита̄нӣтиа̄дӣсу вуттавипарийа̄йена аттхо ведитаббо. двепи чете тика̄ пан̣н̣аттийа̄ ва̄ каммапатхехи ва̄ катхетабба̄. пан̣н̣аттийа̄ та̄ва ка̄йадва̄ре пан̃н̃аттасиккха̄падасса вӣтиккамо ка̄йадуччаритам̣, авӣтиккамо ка̄йасучаритам̣. вачӣдва̄ре пан̃н̃аттасиккха̄падасса вӣтиккамо вачӣдуччаритам̣, авӣтиккамо вачӣсучаритам̣. убхайаттха пан̃н̃аттасиккха̄падасса вӣтиккамо манодуччаритам̣ манодва̄ре пан̃н̃аттасиккха̄падасса абха̄вато. тайидам̣ два̄радвайе акирийасамут̣т̣ха̄на̄йа а̄паттийа̄ васена ведитаббам̣. йатха̄вутта̄йа а̄паттийа̄ авӣтиккамова маносучаритам̣. айам̣ пан̣н̣аттикатха̄.
па̄н̣а̄типа̄та̄дайо пана тиссо четана̄ ка̄йадва̄ре вачӣдва̄репи уппанна̄ ка̄йадуччаритам̣ два̄рантаре уппаннассапи каммасса сана̄ма̄паричча̄гато йебхуййавуттийа̄ таббахулавуттийа̄ ча. тена̄ху ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ –
‘‘два̄ре чаранти камма̄ни, на два̄ра̄ два̄рача̄рино;
тасма̄ два̄рехи камма̄ни, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ваваттхита̄’’ти. (дха. са. ат̣т̣ха. ка̄ма̄вачаракусала два̄ракатха̄, ка̄йакаммадва̄ра);
татха̄ чатассо муса̄ва̄да̄дичетана̄ ка̄йадва̄репи вачӣдва̄репи уппанна̄ вачӣдуччаритам̣, абхиджджха̄ бйа̄па̄до миччха̄дит̣т̣хӣти тайо манокаммабхӯта̄йа четана̄йа сампайуттадхамма̄ манодуччаритам̣, ка̄йавачӣкаммабхӯта̄йа пана четана̄йа сампайутта̄ абхиджджха̄дайо там̣там̣паккхика̄ ва̄ хонти аббоха̄рика̄ ва̄. па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи вирамантасса уппанна̄ тиссо четана̄пи виратийопи ка̄йасучаритам̣ ка̄йикасса вӣтиккамасса акаран̣авасена паваттанато. ка̄йена пана сиккха̄пада̄нам̣ сама̄дийама̄не сӣласса ка̄йасучаритабха̄ве ваттаббамева наттхи. муса̄ва̄да̄дӣхи вирамантасса чатассо четана̄пи виратийопи вачӣсучаритам̣ ва̄часикасса вӣтиккамасса акаран̣авасена паваттанато. анабхиджджха̄ абйа̄па̄до самма̄дит̣т̣хӣти тайо четана̄сампайуттадхамма̄ маносучаританти айам̣ каммапатхакатха̄.
тикава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
чатуккава̄раван̣н̣ана̄
324. чатуккесу анарийавоха̄ра̄ти анарийа̄нам̣ ла̄мака̄нам̣ воха̄ра̄ сам̣воха̄ра̄ абхила̄пава̄ча̄. арийавоха̄ра̄ти арийа̄нам̣ саппуриса̄нам̣ воха̄ра̄. дит̣т̣хава̄дита̄ти ‘‘дит̣т̣хам̣ майа̄’’ти евам̣ва̄дита̄. еттха ча там̣там̣самут̣т̣ха̄пакачетана̄васена аттхо ведитаббо.
пат̣хамакаппикесу пат̣хамам̣ пурисалин̇гамева уппаджджатӣти а̄ха ‘‘пат̣хамам̣ уппаннавасена̄’’ти. пуримам̣ пурисалин̇гам̣ паджахатӣти йатха̄вуттенаттхена пуббан̇гамабха̄вато пуримасан̇кха̄там̣ пурисалин̇гам̣ джахати. сатам̣ тим̣сан̃ча сиккха̄пада̄нӣти тим̣са̄дхика̄ни сатам̣ сиккха̄пада̄ни.
бхиккхусса ча бхиккхунийа̄ ча чатӯсу па̄ра̄джикесӯти са̄дха̄ран̣есуйева чатӯсу па̄ра̄джикесу. пат̣хамо пан̃хоти ‘‘аттхи ваттхуна̄наттата̄, но а̄паттина̄наттата̄’’ти айам̣ пан̃хо. ‘‘аттхи а̄паттисабха̄гата̄, но ваттхусабха̄гата̄’’ти айам̣ идха дутийо на̄ма.
ана̄паттивассаччхедасса̄ти наттхи етасмим̣ вассаччхеде а̄паттӣти ана̄паттивассаччхедо, тасса, ана̄паттикасса вассаччхедасса̄ти аттхо. манта̄бха̄са̄ти матийа̄ упапариккхитва̄ бха̄санато асампхаппала̄пава̄ча̄ идха ‘‘манта̄бха̄са̄’’ти вутта̄.
навамабхиккхунито пат̣т̣ха̄йа упаджджха̄йа̄пи абхива̄дана̄раха̄ но паччут̣т̣ха̄на̄раха̄ти йасма̄ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, бхаттагге ат̣т̣ханнам̣ бхиккхунӣнам̣ йатха̄вуд̣д̣хам̣ авасеса̄нам̣ йатха̄гатика’’нти вадантена бхагавата̄ бхаттагге а̄дито пат̣т̣ха̄йа ат̣т̣ханнам̣йева бхиккхунӣнам̣ йатха̄вуд̣д̣хам̣ анун̃н̃а̄там̣, авасеса̄нам̣ а̄гатапат̣ипа̄т̣ийа̄, тасма̄ навамабхиккхунито пат̣т̣ха̄йа саче упаджджха̄йа̄пи бхиккхунӣ паччха̄ а̄гаччхати, на паччут̣т̣ха̄на̄раха̄, йатха̄нисинна̄хийева сӣсам̣ уккхипитва̄ абхива̄детаббатта̄ абхива̄дана̄раха̄. а̄дито нисинна̄су пана ат̣т̣хасу йа̄ аббхантарима̄ ан̃н̃а̄ вуд̣д̣хатара̄ а̄гаччхати, са̄ аттано навакатарам̣ вут̣т̣ха̄петва̄ нисӣдитум̣ лабхати. тасма̄ са̄ та̄хи ат̣т̣хахи бхиккхунӣхи паччут̣т̣ха̄на̄раха̄. йа̄ пана ат̣т̣хахипи навакатара̄, са̄ сачепи сат̣т̣хивасса̄ хоти, а̄гатапат̣ипа̄т̣ийа̄ва нисӣдитум̣ лабхати.
идха на каппантӣти вадантоти паччантимаджанападесу т̣хатва̄ ‘‘идха на каппантӣ’’ти ваданто винайа̄тиса̄радуккат̣ам̣ а̄паджджати. каппийан̃хи ‘‘на каппатӣ’’ти ваданто пан̃н̃аттам̣ самуччхиндати на̄ма. идха каппантӣтиа̄дӣсупи есева найо.
чатуккава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пан̃чакава̄раван̣н̣ана̄
325. пан̃чакесу ‘‘нимантито сабхатто сама̄но сантам̣ бхиккхум̣ ана̄пуччха̄’’ти (па̄чи. 294-297) вачанато акаппийанимантанам̣ са̄дийантассева ана̄мантача̄ро на ват̣т̣атӣти ‘‘пин̣д̣апа̄тикасса каппантӣ’’ти вуттам̣. ган̣абходжана̄дӣсупи есева найо. адхит̣т̣хахитва̄ бходжананти ‘‘гила̄насамайо’’тиа̄дина̄ а̄бхогам̣ катва̄ бходжанам̣. авикаппана̄ти ‘‘майхам̣ бхаттапачча̄сам̣ иттханна̄масса даммӣ’’ти евам̣ авикаппана̄.
айасато ва̄ гарахато ва̄ти еттха параммукха̄ агун̣авачанам̣ айасо. саммукха̄ гараха̄. вийасатӣти бйасанам̣, хитасукхам̣ кхипати виддхам̣сетӣти аттхо. н̃а̄тӣнам̣ бйасанам̣ н̃а̄тибйасанам̣, чорарогабхайа̄дӣхи н̃а̄тивина̄соти аттхо. бхога̄нам̣ бйасанам̣ бхогабйасанам̣, ра̄джачора̄дивасена бхогавина̄соти аттхо. рого ева бйасанам̣ рогабйасанам̣. рого хи а̄рогйам̣ бйасати вина̄сетӣти бйасанам̣. сӣласса бйасанам̣ сӣлабйасанам̣, дуссӣлйассетам̣ на̄мам̣. самма̄дит̣т̣хим̣ вина̄сайама̄на̄ уппанна̄ дит̣т̣хийева бйасанам̣ дит̣т̣хибйасанам̣. н̃а̄тисампада̄ти н̃а̄тӣнам̣ сампада̄ па̄рипӯри бахубха̄во. бхогасампада̄йапи есева найо. а̄рогйасса сампада̄ а̄рогйасампада̄. па̄рипӯри дӣгхараттам̣ арогата̄. сӣладит̣т̣хисампада̄супи есева найо.
ваттам̣ париччхиндӣти тасмим̣ дивасе ка̄таббаваттам̣ нит̣т̣ха̄песи. ат̣т̣ха каппе ануссарӣтиа̄дина̄ тасмим̣ кхан̣е джха̄нам̣ ниббаттетва̄ пуббенива̄сан̃а̄н̣ам̣ ниббаттесӣти дӣпети. н̃аттийа̄ каммаппатто хутва̄ти н̃аттийа̄ т̣хапита̄йа анусса̄ванакаммаппатто хутва̄ти аттхо.
мандатта̄ момӯхатта̄ти нева сама̄да̄нам̣ джа̄на̄ти, на а̄нисам̣сам̣, аттано пана мандатта̄ момӯхатта̄ ан̃н̃а̄н̣енева а̄ран̃н̃ико хоти. па̄пиччхо иччха̄пакатоти ‘‘аран̃н̃е ме вихарантасса ‘айам̣ а̄ран̃н̃ико’ти чатуппаччайасакка̄рам̣ кариссанти, ‘айам̣ бхиккху ладжджӣ павивитто’тиа̄дӣхи ча гун̣ехи самбха̄вессантӣ’’ти евам̣ па̄пика̄йа иччха̄йа т̣хатва̄ та̄йа ева иччха̄йа абхибхӯто хутва̄ а̄ран̃н̃ико хотӣти аттхо. тена̄ха ‘‘аран̃н̃ава̄сена паччайала̄бхам̣ паттхайама̄но’’ти. умма̄давасена аран̃н̃ам̣ пависитва̄ вихаранто умма̄да̄ читтаккхепа̄ а̄ран̃н̃ико на̄ма хоти. ван̣н̣итанти идам̣ а̄ран̃н̃икан̇гам̣ на̄ма буддхехи буддхаса̄вакехи ча ван̣н̣итам̣ пасаттханти а̄ран̃н̃ико хоти.
пан̃чакава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
чхаккава̄раван̣н̣ана̄
326. чхаккесу чхаббассапарамата̄ дха̄ретаббанти падабха̄джанам̣ дасситам̣. сесам̣ утта̄намева.
чхаккава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саттакава̄раван̣н̣ана̄
327. саттакесу чхакке вутта̄нийева саттакавасена йоджетабба̄нӣти чхакке вуттачуддасапарама̄ни двидха̄ катва̄ двиннам̣ саттака̄нам̣ васена йоджетабба̄ни.
а̄паттим̣ джа̄на̄тӣти а̄паттим̣йева ‘‘а̄паттӣ’’ти джа̄на̄ти. сесападесупи есева найо. а̄бхичетасика̄нанти еттха (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.66) абхичетоти па̄катикака̄ма̄вачарачиттехи сундарата̄йа пат̣ипаккхато висуддхатта̄ ча абхиккантам̣ висуддхачиттам̣ вуччати, упача̄раджджха̄начиттассетам̣ адхивачанам̣. абхичетаси джа̄та̄ни а̄бхичетасика̄ни, абхичетосанниссита̄нӣти ва̄ а̄бхичетасика̄ни. дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нанти дит̣т̣хадхамме сукхавиха̄ра̄нам̣. дит̣т̣хадхаммоти паччаккхо аттабха̄во вуччати, таттха сукхавиха̄рабхӯта̄нанти аттхо. рӯпа̄вачараджджха̄на̄наметам̣ адхивачанам̣. та̄ни хи аппетва̄ нисинна̄ джха̄йино имасмин̃н̃ева аттабха̄ве асам̣килит̣т̣хам̣ неккхаммасукхам̣ винданти, тасма̄ ‘‘дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нӣ’’ти вуччанти. ника̄мала̄бхӣти ника̄мена ла̄бхӣ, аттано иччха̄васена ла̄бхӣ, иччхитиччхитаккхан̣е сама̄паджджитум̣ саматтхоти вуттам̣ хоти. акиччхала̄бхӣти сукхенева паччанӣкадхамме виккхамбхетва̄ сама̄паджджитум̣ саматтхоти вуттам̣ хоти. акасирала̄бхӣти акасира̄нам̣ ла̄бхӣ випула̄нам̣, йатха̄париччхеденева вут̣т̣ха̄тум̣ саматтхоти вуттам̣ хоти. екаччо хи ла̄бхӣйева хоти, на пана саккоти иччхитиччхитаккхан̣е сама̄паджджитум̣. екаччо саккоти татха̄ сама̄паджджитум̣, па̄рипантхике пана киччхена виккхамбхети. екаччо татха̄ ча сама̄паджджати, па̄рипантхике ча акиччхенева виккхамбхети, на саккоти ка̄лама̄нана̄л̣икайантам̣ вийа йатха̄париччхедейева вут̣т̣ха̄тум̣.
а̄сава̄нам̣ кхайа̄ти арахаттамаггена саббакилеса̄нам̣ кхайа̄. ана̄саванти а̄сававирахитам̣. четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттинти еттха чето-вачанена арахаттапхаласампайутто сама̄дхи, пан̃н̃а̄-вачанена там̣сампайутта̄ ча пан̃н̃а̄ вутта̄. таттха ча сама̄дхи ра̄гато вимуттатта̄ четовимутти, пан̃н̃а̄ авиджджа̄йа вимуттатта̄ пан̃н̃а̄вимуттӣти ведитабба̄. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ ‘‘йо хисса, бхиккхаве, сама̄дхи, тадасса сама̄дхиндрийам̣ (сам̣. ни. 5.520). йа̄ хисса, бхиккхаве, пан̃н̃а̄, тадасса пан̃н̃индрийам̣ (сам̣. ни. 5.516). ити кхо, бхиккхаве, ра̄гавира̄га̄ четовимутти авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимуттӣ’’ти (а. ни. 2.32). апичеттха саматхапхалам̣ четовимутти, випассана̄пхалам̣ пан̃н̃а̄вимуттӣти ведитабба̄ти. дит̣т̣хева дхаммети имасмим̣йева аттабха̄ве. сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ти аттана̄йева пан̃н̃а̄йа паччаккхам̣ катва̄, апараппаччайена н̃атва̄ти аттхо. сутамайан̃а̄н̣а̄дина̄ вийа параппаччайатам̣ найагга̄хан̃ча мун̃читва̄ паратогхоса̄нугатабха̄вана̄дхигамабхӯта̄йа аттанойева пан̃н̃а̄йа паччаккхам̣ катва̄, на сайамбхӯн̃а̄н̣абхӯта̄йа̄ти адхиппа̄йо. упасампаджджа вихаратӣти па̄пун̣итва̄ сампа̄детва̄ вихарати.
саттакава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ат̣т̣хакава̄раван̣н̣ана̄
328. ат̣т̣хакесу ат̣т̣ха̄нисам̣се сампассама̄нена̄ти –
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху а̄паттим̣ а̄панно хоти, со тасса̄ а̄паттийа̄ ана̄паттидит̣т̣хи хоти, ан̃н̃е бхиккхӯ тасса̄ а̄паттийа̄ а̄паттидит̣т̣хино хонти, те че, бхиккхаве, бхиккхӯ там̣ бхиккхум̣ евам̣ джа̄нанти ‘айам̣ кхо а̄йасма̄ бахуссуто а̄гата̄гамо дхаммадхаро винайадхаро ма̄тика̄дхаро пан̣д̣ито бйатто медха̄вӣ ладжджӣ куккуччако сиккха̄ка̄мо, саче майам̣ имам̣ бхиккхум̣ а̄паттийа̄ адассане уккхиписса̄ма, на майам̣ имина̄ бхиккхуна̄ саддхим̣ упосатхам̣ карисса̄ма, вина̄ имина̄ бхиккхуна̄ упосатхам̣ карисса̄ма, бхависсати сан̇гхасса татонида̄нам̣ бхан̣д̣анам̣ калахо виггахо вива̄до сан̇гхабхедо сан̇гхара̄джи сан̇гхававаттха̄нам̣ сан̇гхана̄на̄каран̣а’нти, бхедагарукехи, бхиккхаве, бхиккхӯхи на со бхиккху а̄паттийа̄ адассане уккхипитаббо’’ти (маха̄ва. 453) –
а̄дина̄ вуттаат̣т̣ха̄нисам̣се сампассама̄нена. тена хи саддхим̣ упосатха̄диакаран̣ам̣ а̄дӣнаво бхеда̄йа сам̣ваттанато, каран̣ам̣ а̄нисам̣со са̄маггийа̄ сам̣ваттанато. тасма̄ ете ат̣т̣ха̄нисам̣се сампассама̄нена на со бхиккху уккхипитабботи аттхо.
дутийаат̣т̣хакепи ат̣т̣ха̄нисам̣се сампассама̄нена̄ти –
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху а̄паттим̣ а̄панно хоти, со тасса̄ а̄паттийа̄ ана̄паттидит̣т̣хи хоти, ан̃н̃е бхиккхӯ тасса̄ а̄паттийа̄ а̄паттидит̣т̣хино хонти, со че, бхиккхаве, бхиккху те бхиккхӯ евам̣ джа̄на̄ти ‘име кхо а̄йасманто бахуссута̄ а̄гата̄гама̄ дхаммадхара̄ винайадхара̄ ма̄тика̄дхара̄ пан̣д̣ита̄ бйатта̄ медха̄вино ладжджино куккуччака̄ сиккха̄ка̄ма̄, на̄лам̣ мамам̣ ва̄ ка̄ран̣а̄ ан̃н̃есам̣ ва̄ ка̄ран̣а̄ чханда̄ доса̄ моха̄ бхайа̄ агатим̣ гантум̣, саче мам̣ име бхиккхӯ а̄паттийа̄ адассане уккхиписсанти, на майа̄ саддхим̣ упосатхам̣ кариссанти, вина̄ майа̄ упосатхам̣ кариссанти, бхависсати сан̇гхасса татонида̄нам̣ бхан̣д̣анам̣ калахо виггахо вива̄до сан̇гхабхедо сан̇гхара̄джи сан̇гхававаттха̄нам̣ сан̇гхана̄на̄каран̣а’нти, бхедагарукена, бхиккхаве, бхиккхуна̄ паресампи саддха̄йа са̄ а̄патти десетабба̄’’ти (маха̄ва. 453) –
а̄дина̄ вуттаат̣т̣ха̄нисам̣се сампассама̄нена̄ти аттхо.
па̄л̣ийам̣ а̄гатехи саттахӣти ‘‘пуббевасса хоти ‘муса̄ бхан̣исса’нти, бхан̣антасса хоти ‘муса̄ бхан̣а̄мӣ’ти, бхан̣итасса хоти ‘муса̄ майа̄ бхан̣ита’нти винидха̄йа дит̣т̣хим̣, винидха̄йа кхантим̣, винидха̄йа ручим̣, винидха̄йа бха̄ва’’нти (па̄ра̄. 220) евама̄гатехи саттахи.
абрахмачарийа̄ти асет̣т̣хачарийато. раттим̣ на бхун̃джеййа вика̄лабходжананти упосатхам̣ упавуттхо раттибходжанан̃ча дива̄вика̄лабходжанан̃ча на бхун̃джеййа. ман̃че чхама̄йам̣ва сайетха сантхатети каппийаман̃че ва̄ судха̄дипарикаммаката̄йа бхӯмийам̣ ва̄ тин̣апан̣н̣апала̄ла̄дӣни сантхаритва̄ кате сантхате ва̄ сайетха̄ти аттхо. етан̃хи ат̣т̣хан̇гӣкама̄хупосатханти етам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни асама̄чарантена упавуттхаупосатхам̣ ат̣т̣хахи ан̇гехи саманна̄гататта̄ ‘‘ат̣т̣хан̇гика’’нти ваданти.
‘‘акаппийакатам̣ хоти аппат̣иггахитака’’нтиа̄дайо ат̣т̣ха анатиритта̄ на̄ма. саппиа̄ди ат̣т̣хаме арун̣уггамане ниссаггийам̣ хоти. ат̣т̣хакавасена йоджетва̄ ведитабба̄нӣти пурима̄ни ат̣т̣ха екам̣ ат̣т̣хакам̣, тато екам̣ апанетва̄ сесесупи екекам̣ паккхипитва̄ти евама̄дина̄ найена ан̃н̃а̄нипи ат̣т̣хака̄ни ка̄табба̄нӣти аттхо.
ат̣т̣хакава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
навакава̄раван̣н̣ана̄
329. навакесу а̄гха̄таваттхӯнӣти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 3.340; а. ни. ат̣т̣ха. 3.9.29) а̄гха̄така̄ран̣а̄ни. а̄гха̄тапат̣ивинайа̄нӣти а̄гха̄тасса пат̣ивинайака̄ран̣а̄ни. там̣ кутеттха лаббха̄ти ‘‘там̣ анаттхачаран̣ам̣ ма̄ ахосӣ’’ти етасмим̣ пуггале куто лаббха̄ кена ка̄ран̣ена сакка̄ ладдхум̣. ‘‘паро на̄ма парасса аттано читтаручийа̄ анаттхам̣ каротӣ’’ти евам̣ чинтетва̄ а̄гха̄там̣ пат̣ивинодети. атха ва̄ сача̄хам̣ пат̣иккопам̣ кареййам̣, там̣ копакаран̣ам̣ еттха пуггале куто лаббха̄, кена ка̄ран̣ена ладдхаббам̣ нираттхакабха̄ватоти аттхо. каммассака̄ хи сатта̄, те касса ручийа̄ дуккхита̄ сукхита̄ ва̄ бхаванти, тасма̄ кевалам̣ тасмим̣ майхам̣ куджджханаматтамева̄ти адхиппа̄йо. атха ва̄ там̣ копакаран̣ам̣ еттха пуггале куто лаббха̄ параматтхато куджджхитаббасса куджджханакасса ча абха̄вато. сан̇кха̄раматтан̃хетам̣ йадидам̣ кхандхапан̃чакам̣ йам̣ ‘‘сатто’’ти вуччати, те ча сан̇кха̄ра̄ иттарака̄ла̄ кхан̣ика̄, касса ко куджджхатӣти аттхо. ‘‘куто ла̄бха̄’’типи па̄т̣хо, сача̄хам̣ еттха копам̣ кареййам̣, тасмим̣ ме копакаран̣е куто ла̄бха̄, ла̄бха̄ на̄ма ке сийум̣ ан̃н̃атра анаттхуппаттитоти аттхо. имасмин̃ча аттхе танти нипа̄таматтамева хоти.
тан̣хам̣ пат̣ичча̄ти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.103; а. ни. ат̣т̣ха. 3.9.23) две тан̣ха̄ есанатан̣ха̄ еситатан̣ха̄ ча. йа̄йа тан̣ха̄йа аджапатхасан̇купатха̄дӣни пат̣ипаджджитва̄ бхоге есати гавесати, айам̣ есанатан̣ха̄ на̄ма. йа̄ тесу еситесу гавеситесу пат̣иладдхесу тан̣ха̄, айам̣ еситатан̣ха̄ на̄ма. идха еситатан̣ха̄ дат̣т̣хабба̄. парийесана̄ти рӯпа̄диа̄рамман̣апарийесана̄. са̄ хи есанатан̣ха̄йа сати хоти. ла̄бхоти рӯпа̄диа̄рамман̣аппат̣ила̄бхо. со хи парийесана̄йа сати хоти. виниччхайо пана н̃а̄н̣атан̣ха̄дит̣т̣хивитаккавасена чатуббидхо. таттха ‘‘сукхавиниччхайам̣ джан̃н̃а̄, сукхавиниччхайам̣ н̃атва̄ аджджхаттам̣ сукхамануйун̃джеййа̄’’ти (ма. ни. 3.323) айам̣ н̃а̄н̣авиниччхайо. ‘‘виниччхайоти две виниччхайа̄ тан̣ха̄виниччхайо ча дит̣т̣хивиниччхайо ча̄’’ти (маха̄ни. 102) евам̣ а̄гата̄ни ат̣т̣хасататан̣ха̄вичарита̄ни тан̣ха̄виниччхайо. два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо дит̣т̣хивиниччхайо. ‘‘чхандо кхо, дева̄наминда, витакканида̄но’’ти (дӣ. ни. 2.358) имасмим̣ пана сутте идха виниччхайоти вутто витаккойева а̄гато. ла̄бхам̣ лабхитва̄ хи ит̣т̣ха̄нит̣т̣хам̣ сундара̄сундаран̃ча витаккена виниччхина̄ти ‘‘еттакам̣ ме рӯпа̄рамман̣аттха̄йа бхависсати, еттакам̣ садда̄рамман̣аттха̄йа, еттакам̣ майхам̣ бхависсати, еттакам̣ парасса, еттакам̣ парибхун̃джисса̄ми, еттакам̣ нидахисса̄мӣ’’ти. тена вуттам̣ ‘‘ла̄бхам̣ пат̣ичча виниччхайо’’ти.
чхандара̄готи евам̣ акусалавитаккена витакките ваттхусмим̣ дуббалара̄го ча балавара̄го ча уппаджджати. аджджхоса̄нанти ‘‘ахам̣, мама’’нти балавасаннит̣т̣ха̄нам̣. париггахоти тан̣ха̄дит̣т̣хивасена париггахакаран̣ам̣. маччхарийанти парехи са̄дха̄ран̣абха̄васса асаханата̄. теневасса пора̄н̣а̄ евам̣ вачанаттхам̣ ваданти ‘‘идам̣ аччхарийам̣ майхева хоту, ма̄ ан̃н̃асса аччхарийам̣ хотӯти паваттатта̄ маччхарийанти вуччатӣ’’ти. а̄раккхоти два̄рапидаханаман̃джӯса̄гопана̄дивасена сут̣т̣ху раккхан̣ам̣. адхи каротӣти адхикаран̣ам̣, ка̄ран̣ассетам̣ на̄мам̣. а̄раккха̄дхикаран̣анти бха̄ванапум̣сакам̣, а̄раккхахетӯти аттхо. дан̣д̣а̄да̄на̄дӣсу параниседханаттхам̣ дан̣д̣асса а̄да̄нам̣ дан̣д̣а̄да̄нам̣. екатодха̄ра̄дино саттхасса а̄да̄нам̣ саттха̄да̄нам̣. калахоти ка̄йакалахопи ва̄ча̄калахопи. пуримо пуримо виродхо виггахо, паччхимо паччхимо вива̄до. тувам̣ туванти ага̄рававасена ‘‘тувам̣ тува’’нти вачанам̣.
адхит̣т̣хитака̄лато пат̣т̣ха̄йа на викаппетабба̄нӣти викаппентена адхит̣т̣ха̄нато пуббе ва̄
викаппетаббам̣, виджахита̄дхит̣т̣ха̄нам̣ ва̄ паччха̄викаппетаббам̣. авиджахита̄дхит̣т̣ха̄нам̣ пана на викаппетаббанти адхиппа̄йо. дуккат̣авасена вутта̄нӣти ‘‘ваггам̣ бхиккхунисан̇гхам̣ ваггасан̃н̃ӣ овадатӣ’’тиа̄дина̄ (па̄чи. 150) найена адхаммакамме две навака̄ни дуккат̣авасена вутта̄ни.
навакава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дасакава̄раван̣н̣ана̄
330. дасакесу наттхи диннантиа̄дивасена ведитабба̄ти ‘‘наттхи диннам̣, наттхи йит̣т̣хам̣, наттхи хутам̣, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко, наттхи айам̣ локо, наттхи паро локо, наттхи ма̄та̄, наттхи пита̄, наттхи сатта̄ опапа̄тика̄, наттхи локе саман̣абра̄хман̣а̄ саммаггата̄ самма̄пат̣ипанна̄, йе иман̃ча локам̣ паран̃ча локам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведентӣ’’ти (ма. ни. 2.94, 225; 3.91, 116; сам̣. ни. 3.210) евама̄гатам̣ сандха̄йа вуттам̣. сассато локотиа̄дивасена̄ти ‘‘сассато локоти ва̄, асассато локоти ва̄, антава̄ локоти ва̄, анантава̄ локоти ва̄, там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣранти ва̄, ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣранти ва̄, хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄, на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄, хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄, нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄ти ва̄’’ти (ма. ни. 1.269) евама̄гатам̣ сан̇ган̣ха̄ти.
миччха̄дит̣т̣хиа̄дайо миччха̄вимуттипарийоса̄на̄ти ‘‘миччха̄дит̣т̣хи миччха̄сан̇каппо миччха̄ва̄ча̄ миччха̄камманто миччха̄а̄джӣво миччха̄ва̄йа̄мо миччха̄сати миччха̄сама̄дхи миччха̄н̃а̄н̣ам̣ миччха̄вимуттӣ’’ти (вибха. 970) евама̄гатам̣ сандха̄йа вадати. таттха миччха̄н̃а̄н̣анти па̄пакирийа̄су упа̄йачинта̄васена па̄пакам̣ катва̄ ‘‘сукатам̣ майа̄’’ти паччавеккхан̣а̄ка̄рена ча уппанно мохо. миччха̄вимуттӣти авимуттассева сато вимуттисан̃н̃ита̄. саматхаккхандхаке ниддит̣т̣ха̄ти ‘‘ораматтакам̣ адхикаран̣ам̣ хоти, на ча гатигатам̣, на ча саритаса̄рита’’нтиа̄дина̄ (чӯл̣ава. 204) ниддит̣т̣ха̄. саматхаккхандхаке вуттехи саманна̄гато хотӣти самбандхо. ма̄тураккхита̄дайо даса иттхийо. дханаккӣта̄дайо даса бхарийа̄йо.
дасакава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ека̄дасакава̄раван̣н̣ана̄
331. ека̄дасакесу на вода̄йантӣти на пака̄санти. суйуттайа̄насадиса̄йа ката̄йа̄ти иччхитиччхитака̄ле сукхена паваттетаббатта̄ йуттайа̄нам̣ вийа ката̄йа. йатха̄ патит̣т̣ха̄ хотӣти сампаттӣнам̣ йатха̄ патит̣т̣ха̄ хоти. ану ану паваттита̄йа̄ти бха̄вана̄бахулӣка̄рехи ану ану паваттита̄йа.