5. пат̣хамапава̄ран̣а̄сиккха̄падаван̣н̣ана̄
236. пан̃чаме бхутта̄вӣти бхутта̄вино бхуттаванто, катабхаттакичча̄ти вуттам̣ хоти. пава̄рита̄ти еттха чатӯсу пава̄ран̣а̄су йа̄вадаттхапава̄ран̣а̄ пат̣иккхепапава̄ран̣а̄ ча лаббхатӣти а̄ха ‘‘бра̄хман̣ена…пе… пат̣иккхепапава̄ран̣а̄йа пава̄рита̄’’ти. чатуббидха̄ хи пава̄ран̣а̄ вассам̣вуттхапава̄ран̣а̄, паччайапава̄ран̣а̄, пат̣иккхепапава̄ран̣а̄, йа̄вадаттхапава̄ран̣а̄ти. таттха ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, вассам̣вуттха̄нам̣ бхиккхӯнам̣ тӣхи т̣ха̄нехи пава̄рету’’нти (маха̄ва. 209) айам̣ вассам̣вуттхапава̄ран̣а̄. пака̄рехи дит̣т̣ха̄дӣхи ва̄рети сан̇гха̄дике бхаджа̄пети бхатте кароти ета̄йа̄ти пава̄ран̣а̄, а̄паттивисодхана̄йа аттавоссаггока̄сада̄нам̣. са̄ пана йасма̄ йебхуййена вассам̣вуттхехи ка̄табба̄ вутта̄, тасма̄ ‘‘вассам̣вуттхапава̄ран̣а̄’’ти вуччати. ‘‘иччха̄махам̣, бханте, сан̇гхам̣ ча̄тума̄сам̣ бхесаджджена пава̄рету’’нти (па̄чи. 303) ча, ‘‘ан̃н̃атра пуна пава̄ран̣а̄йа ан̃н̃атра ниччапава̄ран̣а̄йа̄’’ти (па̄чи. 306) ча айам̣ паччайапава̄ран̣а̄ пава̄рети паччайе иччха̄пети ета̄йа̄ти катва̄, чӣвара̄дӣхи упанимантана̄йетам̣ адхивачанам̣. ‘‘пава̄рито на̄ма асанам̣ пан̃н̃а̄йати, бходжанам̣ пан̃н̃а̄йати, хаттхапа̄се т̣хито абхихарати, пат̣иккхепо пан̃н̃а̄йати, есо пава̄рито на̄ма̄’’ти (па̄чи. 239) айам̣ пат̣иккхепапава̄ран̣а̄. виппакатабходжаната̄дипан̃чан̇гасахито бходжанапат̣иккхепойева хеттха пака̄райутта̄ ва̄ран̣а̄ти пава̄ран̣а̄. ‘‘пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппеси сампава̄ресӣ’’ти (ма. ни. 1.363) айам̣ йа̄вадаттхапава̄ран̣а̄. йа̄вадаттхам̣ бходжанасса пава̄ран̣а̄ йа̄вадаттхапава̄ран̣а̄.
237. ти-ка̄рам̣ аватва̄…пе… ваттум̣ ват̣т̣атӣти идам̣ ваттабба̄ка̄радассанаттхам̣ вуттам̣. ‘‘ти-ка̄ре пана вуттепи акатам̣ на̄ма на хотӣ’’ти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣.
238-239. пава̄ритоти пат̣иккхепито. йо хи бхун̃джанто паривесакена упанӣтам̣ бходжанам̣ аниччханто пат̣иккхипати, со тена пава̄рито пат̣иккхепито на̄ма хоти. бйан̃джанам̣ пана ана̄дийитва̄ аттхаматтамева дассетум̣ ‘‘катапава̄ран̣о катапат̣иккхепо’’ти вуттам̣. йасма̄ ‘‘асана’’нти имина̄ва падена ‘‘бхутта̄вӣ’’ти имасса аттхо вутто, тасма̄ на тасса кин̃чи пайоджанам̣ висум̣ упалаббхати. йади хи упалаббхеййа, пава̄ран̣а̄ чхал̣ан̇гасаманна̄гата̄ а̄паджджеййа̄ти манаси катва̄ пан̃часаманна̄гататтам̣йева дассетум̣ ‘‘вуттампи чета’’нтиа̄дина̄ па̄л̣им̣ а̄харати. кечи пана ‘‘хаттхапа̄се т̣хито абхихаратӣ’’ти екамева ан̇гам̣ катва̄ ‘‘чатуран̇гасаманна̄гата̄ пава̄ран̣а̄’’типи ваданти.
амбилапа̄йа̄са̄дӣсӯти а̄ди-саддена кхӣрапа̄йа̄са̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. таттха амбилапа̄йа̄саггахан̣ена такка̄диамбиласам̣йутта̄ гханайа̄гу вутта̄. кхӣрапа̄йа̄саггахан̣ена кхӣрасам̣йутта̄ йа̄гу сан̇гайхати. пава̄ран̣ам̣ на джанетӣти анатириттабходжана̄паттинибандханам̣ пат̣иккхепам̣ на са̄дхети. катопи пат̣иккхепо анатириттабходжана̄паттинибандхано на хотӣти акатат̣т̣ха̄нейева тит̣т̣хатӣти а̄ха ‘‘пава̄ран̣ам̣ на джанетӣ’’ти. ‘‘йа̄гу-саддасса пава̄ран̣аджанакайа̄гуйа̄пи са̄дха̄ран̣атта̄ ‘йа̄гум̣ ган̣хатха̄’ти вуттепи пава̄ран̣а̄ хотӣти пава̄ран̣ам̣ джанетийева̄ти вутта’’нти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣, там̣ парато таттхева ‘‘бхаттамиссакам̣ йа̄гум̣ а̄харитва̄’’ти еттха вуттака̄ран̣ена на самети. вуттан̃хи таттха ‘‘хет̣т̣ха̄ айа̄гуке нимантане удакакан̃джикакхӣра̄дӣхи саддхим̣ маддитам̣ бхаттамева сандха̄йа ‘йа̄гум̣ ган̣хатха̄’ти вуттатта̄ пава̄ран̣а̄ хоти, ‘бхаттамиссакам̣ йа̄гум̣ а̄харитва̄’ти еттха пана висум̣ йа̄гуйа̄ виджджама̄натта̄ пава̄ран̣а̄ на хотӣ’’ти. тасма̄ таттха вуттанайенева кхӣра̄дӣхи сам̣маддитам̣ бхаттамева сандха̄йа ‘‘йа̄гум̣ ган̣хатха̄’’ти вуттатта̄ йа̄гуйа̄ ча таттха абха̄вато пава̄ран̣а̄ хотӣти еваметтха ка̄ран̣ам̣ ваттаббам̣. еван̃хи сати парато ‘‘йена̄пуччхито, тасса аттхита̄йа̄’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттака̄ран̣енапи сам̣сандати, ан̃н̃атха̄ ган̣т̣хипадесуйева пубба̄паравиродхо а̄паджджати. ат̣т̣хакатха̄вачанена ча на самети. саче…пе… пан̃н̃а̄йатӣти имина̄ вуттаппама̄н̣асса маччхамам̣сакхан̣д̣асса наха̄руно ва̄ саббха̄ваматтам̣ дассети. та̄хӣти путхука̄хи.
са̄ливӣхийавехи катасаттӯти йебхуййанайена вуттам̣, сатта дхан̃н̃а̄ни пана бхаджджитва̄ катопи саттуйева. тенева̄ха ‘‘кан̇гуварака…пе… саттусан̇гахамева гаччхатӣ’’ти. саттумодакоти саттуйо пин̣д̣етва̄ като апакко саттугул̣о. пан̃чаннам̣ бходжана̄нам̣ ан̃н̃атаравасена виппакатабходжанабха̄васса упаччхиннатта̄ ‘‘мукхе са̄сапаматтампи…пе… на пава̄ретӣ’’ти вуттам̣. ‘‘акаппийамам̣сам̣ пат̣иккхипати, на пава̄ретӣ’’ти вачанато саче сан̇гхикам̣ ла̄бхам̣ аттано апа̄пун̣антам̣ джа̄нитва̄ ва̄ аджа̄нитва̄ ва̄ пат̣иккхипати, на пава̄рети пат̣иккхипитаббассева пат̣иккхиттатта̄. аладжджисантакам̣ пат̣иккхипантопи на пава̄рети. аваттхута̄йа̄ти анатиритта̄паттиса̄дхика̄йа пава̄ран̣а̄йа аваттхубха̄вато. етена пат̣иккхипитаббассева пат̣иккхиттабха̄вам̣ дӣпети. йан̃хи пат̣иккхипитаббам̣ хоти, тасса пат̣иккхепо а̄паттиан̇гам̣ на хотӣти там̣ ‘‘пава̄ран̣а̄йа аваттхӯ’’ти вуччати.
упана̄метӣти имина̄ ка̄йа̄бхиха̄рам̣ дассети. хаттхапа̄сато бахи т̣хитасса сатипи да̄тука̄ма̄бхиха̄ре пат̣иккхипантасса дӯрабха̄венева пава̄ран̣а̄йа абха̄вато тхерассапи дӯрабха̄ваматтам̣ гахетва̄ пава̄ран̣а̄йа абха̄вам̣ дассенто ‘‘тхерасса дӯрабха̄вато’’ти а̄ха, на пана тхерасса абхиха̄расаббха̄вато. сачепи гахетва̄ гато хаттхапа̄се т̣хито хоти, кин̃чи пана аватва̄ а̄дха̄ракат̣т̣ха̄не т̣хитатта̄ абхиха̄ро на̄ма на хотӣти ‘‘дӯтасса ча анабхихаран̣ато’’ти вуттам̣. ‘‘гахетва̄ гатена ‘бхаттам̣ ган̣хатха̄’ти вутте абхиха̄ро на̄ма хотӣти ‘саче пана гахетва̄ а̄гато бхиккху…пе… пава̄ран̣а̄ хотӣ’ти вутта’’нти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣. кечи пана ‘‘паттам̣ кин̃чи упана̄метва̄ ‘имам̣ бхаттам̣ ган̣хатха̄’ти вуттанти гахетабба’’нти ваданти, там̣ йуттам̣ вийа диссати ва̄ча̄бхиха̄расса идха анадхиппетатта̄.
паривесана̄йа̄ти бхаттагге. абхихат̣а̄ва хотӣти паривесакенева абхихат̣а̄ хоти. тато да̄тука̄мата̄йа ган̣хантам̣ пат̣иккхипантасса пава̄ран̣а̄ хотӣти еттха аган̣хантампи пат̣иккхипато пава̄ран̣а̄ хотийева. касма̄? да̄тука̄мата̄йа абхихат̣атта̄. ‘‘тасма̄ са̄ абхихат̣а̄ва хотӣ’’ти хи вуттам̣. тенева тӣсупи ган̣т̣хипадесу ‘‘да̄тука̄ма̄бхиха̄ре сати кевалам̣ ‘дасса̄мӣ’ти гахан̣амева абхиха̄ро на̄ма на хоти, ‘дасса̄мӣ’ти ган̣хантепи аган̣хантепи да̄тука̄ма̄бхиха̄рова абхиха̄ро на̄ма хоти, тасма̄ гахан̣асамайе ва̄ аггахан̣асамайе ва̄ там̣ пат̣иккхипато пава̄ран̣а̄ хотӣ’’ти вуттам̣. ида̄ни асати тасса да̄тука̄ма̄бхиха̄ре гахан̣асамайепи пат̣иккхипато пава̄ран̣а̄ на хотӣти дассетум̣ ‘‘саче пана̄’’тиа̄ди вуттам̣.
‘‘расам̣ ган̣хатха̄’’ти апава̄ран̣аджанакасса на̄мам̣ гахетва̄ вуттатта̄ ‘‘там̣ сутва̄ пат̣иккхипато пава̄ран̣а̄ наттхӣ’’ти вуттам̣. маччхарасам̣ мам̣сарасанти еттха пана на кевалам̣ маччхасса расам̣ маччхарасамиччева вин̃н̃а̄йати, атха кхо маччхо ча маччхарасан̃ча маччхарасанти евам̣ пава̄ран̣аджанакаса̄дха̄ран̣ана̄мавасенапи вин̃н̃а̄йама̄натта̄ там̣ пат̣иккхипато пава̄ран̣а̄ва хоти. парато маччхасӯпанти еттха̄пи есева найо. ‘‘идам̣ ган̣хатха̄’’ти вуттепӣти еттха евам̣ аватва̄пи пава̄ран̣апахонакам̣ йам̣кин̃чи абхихат̣ам̣ пат̣иккхипато пава̄ран̣а̄ хотийева̄ти дат̣т̣хаббам̣. карамбакоти миссака̄дхивачанаметам̣. йан̃хи ан̃н̃енан̃н̃ена миссетва̄ каронти, со ‘‘карамбако’’ти вуччати. со сачепи мам̣сена миссетва̄ катова хоти, ‘‘карамбакам̣ ган̣хатха̄’’ти апава̄ран̣а̄рахасса на̄мена вуттатта̄ пат̣иккхипато пава̄ран̣а̄ на хоти. ‘‘мам̣сакарамбакам̣ ган̣хатха̄’’ти вутте пана мам̣самиссакам̣ ган̣хатха̄ти вуттам̣ хоти, тасма̄ пава̄ран̣а̄ва хоти.
‘‘уддиссаката’’нти ман̃н̃ама̄ноти еттха ‘‘ваттхуно каппийатта̄ акаппийасан̃н̃а̄йа пат̣иккхипатопи ачиттакатта̄ имасса сиккха̄падасса пава̄ран̣а̄ хотӣ’’ти ваданти. ‘‘хет̣т̣ха̄ айа̄гуке нимантане удакакан̃джикакхӣра̄дӣхи саддхим̣ маддитам̣ бхаттамева сандха̄йа ‘йа̄гум̣ ган̣хатха̄’ти вуттатта̄ пава̄ран̣а̄ хоти, ‘бхаттамиссакам̣ йа̄гум̣ а̄харитва̄’ти еттха пана висум̣ йа̄гуйа̄ виджджама̄натта̄ пава̄ран̣а̄ на хотӣ’’ти ваданти. айаметтха адхиппа̄йоти ‘‘йена̄пуччхито’’тиа̄дина̄ вуттамеваттхам̣ сандха̄йа вадати. ка̄ран̣ам̣ панеттха дуддасанти еттха еке та̄ва ваданти ‘‘йасма̄ йа̄гумиссакам̣ на̄ма бхаттамева на хоти, кхӣра̄дикампи хотийева, тасма̄ карамбаке вийа пава̄ран̣а̄йа на бхавитаббам̣. еван̃ча сати йа̄гу бахутара̄ ва̄ хоти самасама̄ ва̄, на пава̄рети. ‘йа̄гу манда̄, бхаттам̣ бахутарам̣, пава̄ретӣ’ти еттха ка̄ран̣ам̣ дуддаса’’нти. кечи пана ваданти ‘‘йа̄гумиссакам̣ на̄ма бхаттам̣, тасма̄ там̣ пат̣иккхипато пава̄ран̣а̄йа ева бхавитаббам̣. еван̃ча сати ‘идха пава̄ран̣а̄ хоти на хотӣ’ти еттха ка̄ран̣ам̣ дуддаса’’нти.
йатха̄ четтха ка̄ран̣ам̣ дуддасам̣, евам̣ парато ‘‘миссакам̣ ган̣хатха̄’’ти еттха̄пи ка̄ран̣ам̣ дуддасамева̄ти ведитаббам̣. на хи пава̄ран̣аппахонакасса аппабахубха̄во пава̄ран̣а̄йа бха̄ва̄бха̄ванимиттам̣, кин̃чарахи пава̄ран̣аджанакасса на̄маггахан̣амеветтха пама̄н̣ам̣, тасма̄ ‘‘идан̃ча карамбакена на сама̄нетабба’’нтиа̄дина̄ йампи ка̄ран̣ам̣ вуттам̣, тампи пуббе вуттена сам̣сандийама̄нам̣ на самети. йади хи ‘‘миссака’’нти бхаттамиссакейева рул̣хам̣ сийа̄, евам̣ сати йатха̄ ‘‘бхаттамиссакам̣ ган̣хатха̄’’ти вутте бхаттам̣ бахутарам̣ ва̄ самам̣ ва̄ аппатарам̣ ва̄ хоти, пава̄ретийева, евам̣ ‘‘миссакам̣ ган̣хатха̄’’ти вуттепи аппатарепи бхатте пава̄ран̣а̄йа бхавитаббам̣ миссаканти бхаттамиссакейева рул̣хатта̄. татха̄ хи ‘‘миссаканти бхаттамиссакейева рул̣хавоха̄ратта̄ идам̣ пана ‘бхаттамиссакамева̄’ти вутта’’нти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣. атха ‘‘миссака’’нти бхаттамиссаке рул̣хам̣ на хоти, миссакабхаттам̣ пана сандха̄йа ‘‘миссакам̣ ган̣хатха̄’’ти вуттанти. евампи йатха̄ айа̄гуке нимантане кхӣра̄дӣхи саддхим̣ маддитам̣ бхаттамева сандха̄йа ‘‘йа̄гум̣ ган̣хатха̄’’ти вутте пава̄ран̣а̄ хоти, евамидха̄пи миссакабхаттамева сандха̄йа ‘‘миссакам̣ ган̣хатха̄’’ти вутте бхаттам̣ аппам̣ ва̄ хоту баху ва̄, пава̄ран̣а̄ ева сийа̄. тасма̄ ‘‘миссака’’нти бхаттамиссаке рул̣хам̣ ва̄ хоту сандха̄йабха̄ситам̣ ва̄, убхайаттха̄пи пуббена̄парам̣ на саметӣти киметтха ка̄ран̣ачинта̄йа, ӣдисесу пана т̣ха̄несу ат̣т̣хакатха̄пама̄н̣енева гантаббанти айам̣ амха̄кам̣ кханти.
‘‘висум̣ катва̄ детӣти бхаттасса упари т̣хитам̣ раса̄дим̣ висум̣ гахетва̄ детӣ’’ти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣. кеначи пана ‘‘йатха̄ бхаттаситтхам̣ на патати, татха̄ га̄л̣хам̣ хаттхена пӣл̣етва̄ парисса̄ветва̄ детӣ’’ти вуттам̣. татха̄пи ка̄ран̣ам̣ на диссати. йатха̄ хи бхаттамиссакам̣ йа̄гум̣ а̄харитва̄ ‘‘йа̄гум̣ ган̣хатха̄’’ти ватва̄ йа̄гумиссакам̣ бхаттампи дентам̣ пат̣иккхипато пава̄ран̣а̄ на хоти, евамидха̄пи бахукхӣрараса̄дӣсу бхаттесу ‘‘кхӣрам̣ ган̣хатха̄’’тиа̄дӣни ватва̄ кхӣра̄дӣни ва̄ дету кхӣра̄димиссакабхаттам̣ ва̄, убхайатха̄пи пава̄ран̣а̄йа на бхавитаббам̣, тасма̄ ‘‘висум̣ катва̄ детӣ’’ти тена̄ка̄рена дентам̣ сандха̄йа вуттам̣, на пана бхаттамиссакам̣ катва̄ диййама̄нам̣ пат̣иккхипато пава̄ран̣а̄ хотӣти дассанаттханти гахетаббам̣. йади пана бхаттамиссакам̣ катва̄ диййама̄не пава̄ран̣а̄ хотӣти адхиппа̄йена ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘висум̣ катва̄ детӣ’’ти вуттам̣, евам̣ сати ат̣т̣хакатха̄йеветтха пама̄н̣анти гахетаббам̣, на пана ка̄ран̣антарам̣ гавеситаббам̣.
саче уккут̣икам̣ нисинно па̄де амун̃читва̄пи бхӯмийам̣ нисӣдати, ирийа̄патхам̣ викопенто на̄ма хотӣти уккут̣ика̄санам̣ авикопетва̄ва сукхена нисӣдитум̣ ‘‘тасса пана хет̣т̣ха̄…пе… нисӣданакам̣ да̄табба’’нти вуттам̣. ‘‘а̄санам̣ ача̄летва̄ти пӣт̣хе пхут̣т̣хока̄сато а̄нисадамам̣сам̣ амочетва̄, анут̣т̣хахитва̄ти вуттам̣ хоти, адинна̄да̄не вийа т̣ха̄на̄ча̄ванам̣ на гахетабба’’нти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣.
акаппийакатанти еттха акаппийакатассева анатириттабха̄вато каппийам̣ ака̄ра̄петва̄ тасмим̣ патте паккхиттамӯлапхала̄дийева атириттам̣ на хоти, сесам̣ пана паттапарийа̄паннам̣ атириттамева хоти, парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. там̣ пана мӯлапхала̄дим̣ парибхун̃джитука̄мена тато нӣхаритва̄ каппийам̣ ка̄ра̄петва̄ ан̃н̃асмим̣ бха̄джане т̣хапетва̄ атириттам̣ ка̄ра̄петва̄ бхун̃джитаббам̣.
со пуна ка̄тум̣ на лабхатӣти тасмим̣йева бха̄джане карийама̄нам̣ пат̣хамам̣ катена саддхим̣ катам̣ хотӣти пуна сойева ка̄тум̣ на лабхати, ан̃н̃о лабхати. ан̃н̃асмим̣ пана бха̄джане тена ва̄ ан̃н̃ена ва̄ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. тена̄ха ‘‘йена акатам̣, тена ка̄таббам̣. йан̃ча акатам̣, там̣ ка̄табба’’нти. тенапӣти еттха пи-саддо на кевалам̣ ан̃н̃ена ва̄ти имаматтхам̣ дӣпети. евам̣ катанти ан̃н̃асмим̣ бха̄джане катам̣. песетва̄ти анупасампаннасса хаттхе песетва̄. имасса винайакаммабха̄вато ‘‘анупасампаннасса хаттхе т̣хитам̣ на ка̄ретабба’’нти вуттам̣.
саче пана а̄мисасам̣сат̣т̣ха̄нӣти еттха саче мукхагатенапи анатириттена а̄мисена сам̣сат̣т̣ха̄ни хонти, па̄читтийамева̄ти ведитаббам̣. тасма̄ пава̄ритена бходжанам̣ атириттам̣ ка̄ра̄петва̄ бхун̃джантенапи йатха̄ акатена миссам̣ на хоти, евам̣ мукхан̃ча хаттхан̃ча суддхам̣ катва̄ бхун̃джитаббам̣. кин̃ча̄пи аппава̄ритасса пуребхаттам̣ йа̄мака̄лика̄дӣни а̄ха̄раттха̄йа парибхун̃джатопи ана̄патти, пава̄ритасса пана пава̄ран̣амӯлакам̣ дуккат̣ам̣ хотийева̄ти ‘‘йа̄мака̄ликам̣…пе… аджджхоха̄ре а̄патти дуккат̣асса̄’’ти па̄л̣ийам̣ вуттам̣.
241. ка̄йена бхун̃джанато ва̄ча̄йа а̄н̣а̄петва̄ атириттам̣ ака̄ра̄панато ча а̄паджджатӣти ‘‘ка̄йава̄чато’’ти вуттам̣. сесаметтха утта̄намева. пава̄ритабха̄во, а̄мисасса анатириттата̄, ка̄ле аджджхохаран̣анти има̄ни панеттха тӣн̣и ан̇га̄ни.
пат̣хамапава̄ран̣а̄сиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.