5. па̄читтийакан̣д̣ам̣
1. муса̄ва̄давагго
1. муса̄ва̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄
1. муса̄ва̄даваггасса пат̣хамасиккха̄паде кхуддака̄нанти еттха ‘‘кхуддака-саддо баху-саддапарийа̄йо. бахубха̄вато има̄ни кхуддака̄ни на̄ма джа̄та̄нӣ’’ти ваданти. таттха̄ти тесу навасу ваггесу, тесу ва̄ кхуддакесу. ка̄ран̣ена ка̄ран̣антарапат̣иччха̄данамева вибха̄ветум̣ ‘‘рӯпам̣ аничча’’нтиа̄дима̄ха. рӯпам̣ аниччанти пат̣иджа̄нитва̄ таттха ка̄ран̣ам̣ ваданто ‘‘джа̄нитаббато’’ти а̄ха. ‘‘йади евам̣ нибба̄нассапи аниччата̄ а̄паджджатӣ’’ти парена вутто там̣ ка̄ран̣ам̣ пат̣иччха̄детум̣ пуна ‘‘джа̄тидхаммато’’ти ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣ вадати.
‘‘сампаджа̄нам̣ муса̄ бха̄сатӣ’’ти ваттаббе сампаджа̄на муса̄ бха̄сатӣти ануна̄сикалопена ниддесоти а̄ха ‘‘джа̄нанто муса̄ бха̄сатӣ’’ти.
2. джа̄нитва̄ джа̄нантасса ча муса̄ бхан̣анети пуббабха̄гепи джа̄нитва̄ вачанаккхан̣епи джа̄нантасса муса̄ бхан̣ане. бхан̣анан̃ча на̄ма идха абхӯтасса ва̄ бхӯтатам̣ бхӯтасса ва̄ абхӯтатам̣ катва̄ ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ вин̃н̃а̄панапайого. сампаджа̄намуса̄ва̄дети ча нимиттаттхе бхуммавачанам̣, тасма̄ йо сампаджа̄на муса̄ вадати, тасса там̣нимиттам̣ там̣хету таппаччайа̄ па̄читтийам̣ хотӣти еваметтха ан̃н̃есу ча ӣдисесу аттхо ведитаббо.
3. висам̣ва̄денти етена̄ти висам̣ва̄данам̣, ван̃чана̄дхиппа̄йавасаппаваттам̣ читтам̣. тена̄ха ‘‘висам̣ва̄даначиттам̣ пурато катва̄ вадантасса̄’’ти. вадати ета̄йа̄ти ва̄ча̄, вачанасамут̣т̣ха̄пика̄ четана̄. тена̄ха ‘‘миччха̄ва̄ча̄…пе… четана̄’’ти. пабхедагата̄ ва̄ча̄ти анекабхедабхинна̄. евам̣ пат̣хамападена суддхачетана̄…пе… катхита̄ти ведитабба̄ти имина̄ имам̣ дӣпети – суддхачетана̄ ва̄ суддхасаддо ва̄ суддхавин̃н̃атти ва̄ муса̄ва̄до на̄ма на хоти, вин̃н̃аттийа̄ саддена ча сахита̄ там̣самут̣т̣ха̄пика̄ четана̄ муса̄ва̄доти. чаккхувасена аггахита̄рамман̣анти чаккхусаннисситена вин̃н̃а̄н̣ена аггахитама̄рамман̣ам̣. гха̄на̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ индрийа̄нам̣ сампаттависайагга̄хакатта̄ вуттам̣ ‘‘тӣхи индрийехи ека̄баддхам̣ вийа катва̄’’ти. ‘‘дхануна̄ виджджхатӣ’’тиа̄дӣсу вийа ‘‘чаккхуна̄ дит̣т̣ха’’нти айам̣ воха̄ро локе па̄кат̣оти а̄ха ‘‘ол̣а̄рикенева найена̄’’ти.
11. авӣмам̣ситва̄ти анупапариккхитва̄. анупадха̄ретва̄ти авиниччхинитва̄. джал̣атта̄ти ан̃н̃а̄н̣ата̄йа. да̄русакат̣ам̣ йоджетва̄ гатоти да̄русакат̣ам̣ йоджетва̄ таттха нисӣдитва̄ гатоти адхиппа̄йо. гато бхависсатӣти татхева саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ вуттатта̄ муса̄ва̄до джа̄то. кечи пана ‘‘кел̣им̣ курума̄ноти вуттатта̄ евам̣ ваданто дуббха̄ситам̣ а̄паджджатӣ’’ти ваданти, там̣ на гахетаббам̣. джа̄тиа̄дӣхийева хи дасахи аккосаваттхӯхи давакамйата̄йа вадантасса дуббха̄ситам̣ вуттам̣. вуттан̃хетам̣ –
‘‘хӣнуккат̣т̣хехи уккат̣т̣хам̣, хӣнам̣ ва̄ джа̄тиа̄дихи;
уджум̣ ва̄н̃н̃а̄падесена, ваде дуббха̄ситам̣ дава̄’’ти.
читтена тхокатарабха̄вам̣йева аггахетва̄ бахубха̄вам̣йева гахетва̄ вуттатта̄ ‘‘га̄мо екатело’’тиа̄дина̄пи муса̄ва̄до джа̄то. ча̄ресунти упанесум̣. висам̣ва̄данапуреккха̄рата̄, висам̣ва̄даначиттена йаматтхам̣ ваттука̄мо, тасса пуггаласса вин̃н̃а̄панапайого ча̄ти има̄неттха две ан̇га̄ни. уттаримануссадхамма̄рочанаттхам̣ муса̄ бхан̣антасса па̄ра̄джикам̣, амӯлакена па̄ра̄джикена ануддхам̣санаттхам̣ сан̇гха̄дисесо, сан̇гха̄дисесена ануддхам̣санаттхам̣ па̄читтийам̣, а̄ча̄равипаттийа̄ дуккат̣ам̣, ‘‘йо те виха̄ре васатӣ’’тиа̄дипарийа̄йена уттаримануссадхамма̄рочанаттхам̣ пат̣ивиджа̄нантасса муса̄ бхан̣ите тхуллаччайам̣, аппат̣ивиджа̄нантасса дуккат̣ам̣, кевалам̣ муса̄ бхан̣антасса идха па̄читтийам̣ вуттам̣.
муса̄ва̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. омасава̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄
12. дутийе кан̣н̣акат̣уката̄йа амана̄пам̣ ваданта̄ кан̣н̣есу виджджханта̄ вийа хонтӣти а̄ха ‘‘омасантӣти овиджджхантӣ’’ти. падхам̣сентӣти абхибхаванти.
13. бодхисатто тена самайена хотӣти тена самайена бодхисатто нандивиса̄ло на̄ма ахосӣти аттхо. атӣтаттхе ваттама̄навачанам̣, кирийа̄ка̄лавачаниччха̄йа ва̄ ваттама̄наппайого саддантарасаннидха̄нена бхӯтата̄вагамо сийа̄ти. паччесӣти ‘‘амана̄пам̣ ида’’нти ан̃н̃а̄си. хет̣т̣ха̄руккхе датва̄ти упаттхамбхаке датва̄. пуббе патит̣т̣хита̄раппадесам̣ пуна аре паттети пуббе уджукам̣ хет̣т̣ха̄мукхам̣ патит̣т̣хитаарасса бхӯмиппадесам̣ пуна тасмим̣йева аре париваттетва̄ хет̣т̣ха̄мукхабха̄вена сампатте, пат̣хамам̣ бхӯмийам̣ патит̣т̣хитанемиппадесе париваттетва̄ пуна бхӯмийам̣ патит̣т̣хитети вуттам̣ хоти. ситхилакаран̣анти ситхилакирийа̄.
15. пуббети ат̣т̣хуппаттийам̣. таччхакакамманти вад̣д̣хакӣкаммам̣. кот̣т̣акакамманти ва̄ па̄са̄н̣акот̣т̣акакаммам̣. хаттхамудда̄ган̣ана̄ти ан̇гулисан̇коченева ган̣ана̄. па̄дасикамилаккхака̄дайо вийа навантавасена ган̣ана̄ аччхиддакаган̣ана̄. а̄ди-саддена сан̇каланапат̣уппа̄данавокланабха̄гаха̄ра̄дивасена паватта̄ пин̣д̣аган̣ана̄ гахита̄. йасса са̄ пагун̣а̄ хоти, со руккхампи дисва̄ ‘‘еттака̄ни еттха пан̣н̣а̄нӣ’’ти джа̄на̄ти. йабха метхунети вачанато йа-ка̄ра бха-ка̄ре екато йоджите асаддхаммавачанам̣ хоти.
16-26. а̄паттийа̄ ка̄ретабботи па̄читтийена ка̄ретаббо упасагга̄диматтависит̣т̣ха̄нам̣ атичан̣д̣а̄ла̄дипада̄нам̣ па̄л̣ийам̣ а̄гатесуйева сан̇гахитатта̄. чоросӣтиа̄дӣнам̣ пана кеначи парийа̄йена па̄л̣ийам̣ ана̄гататта̄ дуккат̣ам̣ вуттам̣. хаса̄дхиппа̄йата̄ти пуримападасса аттхавиваран̣ам̣. па̄л̣ийам̣ авуттепи ‘‘джа̄тиа̄дӣхи аккосаваттхӯхи параммукха̄ аккосантасса ваттхӯнам̣ анан̃н̃абха̄вато йатха̄ дуккат̣ам̣, татха̄ давакамйата̄йа параммукха̄ вадантассапи дуббха̄ситамева̄’’ти а̄чарийа̄ ваданти. саббасатта̄ти еттха вачанаттхавиджа̄нанапакатика̄ тираччха̄нагата̄пи гахетабба̄.
35. ануса̄санипуреккха̄рата̄йа т̣хатва̄ вадантасса читтасса лахупариваттибха̄вато антара̄ копе уппаннепи ана̄патти. йам̣ аккосати, тасса упасампанната̄, анан̃н̃а̄падесена джа̄тиа̄дӣхи аккосанам̣, ‘‘мам̣ аккосатӣ’’ти джа̄нана̄, аттхапуреккха̄рата̄дӣнам̣ абха̄вата̄ти има̄неттха чатта̄ри ан̇га̄ни.
омасава̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. песун̃н̃асиккха̄падаван̣н̣ана̄
36. татийе бхан̣д̣анам̣ джа̄там̣ етесанти бхан̣д̣анаджа̄та̄. саммантананти рахо сам̣санданам̣. хаттхапара̄ма̄са̄дивасена маттхакам̣ патто калахо джа̄то етесанти калахаджа̄та̄. ана̄паттига̄микам̣ вируддхава̄дабхӯтам̣ вива̄дам̣ а̄панна̄ти вива̄да̄панна̄. виггахасам̣ваттаника̄ катха̄ вигга̄хикакатха̄. писатӣти писун̣а̄, ва̄ча̄, самагге сатте авайавабхӯте вагге бхинне каротӣти аттхо. писун̣а̄ ева песун̃н̃ам̣. та̄йа ва̄ча̄йа ва̄ саманна̄гато писун̣о, тасса каммам̣ песун̃н̃ам̣. пийабха̄васса сун̃н̃акаран̣ава̄чанти имина̄ пана ‘‘пийасун̃н̃акаран̣ато писун̣а̄’’ти нируттинайена аттхам̣ вадати.
идха̄пи ‘‘дасаха̄ка̄рехи песун̃н̃ам̣ упасам̣харатӣ’’ти вачанато дасавидхааккосаваттхувасенева песун̃н̃ам̣ упасам̣харантасса па̄читтийам̣. па̄л̣имуттака̄нам̣ чоротиа̄дӣнам̣ васена пана дуккат̣амева̄ти ведитаббам̣. ‘‘анаккосаваттхубхӯтам̣ пана песун̃н̃акарам̣ тасса кирийам̣ вачанам̣ ва̄ пийакамйата̄йа упасам̣харантасса кин̃ча̄пи имина̄ сиккха̄падена а̄патти на диссати, татха̄пи дуккат̣енеттха бхавитабба’’нти ваданти. джа̄тиа̄дӣхи анан̃н̃а̄падесена аккосантасса бхиккхуно сутва̄ бхиккхусса упасам̣харан̣ам̣, пийакамйата̄бхеда̄дхиппа̄йесу ан̃н̃атарата̄, тасса виджа̄нана̄ти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.
песун̃н̃асиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. падасодхаммасиккха̄падаван̣н̣ана̄
45. чатуттхе екатоти анупасампаннена саддхим̣. пуримабйан̃джанена садисам̣ паччха̄бйан̃джананти ‘‘рӯпам̣ аничча’’нти еттха аничча-саддена садисам̣ ‘‘ведана̄ аничча̄’’ти еттха аничча-саддам̣ вадати. аккхарасамӯхоти авибхаттико аккхарасамӯхо. аккхара̄нубйан̃джанасамӯхо паданти вибхаттиантам̣ падама̄ха. вибхаттиантамева падам̣ гахетва̄ ‘‘пат̣хамападам̣ падамева, дутийам̣ анупада’’нти вуттам̣.
екам̣ паданти га̄тха̄падам̣ сандха̄йа вадати. падаган̣ана̄йа̄ти га̄тха̄падаган̣ана̄йа. апа̄пун̣итва̄ти саддхим̣ акатхетва̄. рунти опа̄тетӣти еттха ануна̄сико а̄гамавасена вутто, сам̣йогапуббасса рассаттам̣ катанти ведитаббам̣. тена̄ха ‘‘рӯ-ка̄раматтамева̄’’ти. еттха ча ‘‘рӯпам̣ аниччанти бхан̣а са̄ман̣ера̄’’ти вуччама̄но саче рӯ-ка̄рам̣ аватва̄ ру-ити рассам̣ катва̄ вадати, ан̃н̃ам̣ бхан̣итам̣ на̄ма хоти, тасма̄ ана̄патти. еван̃ча катва̄ ‘‘ведана̄ аничча̄’’ти еттха̄пи аничча-саддаматтенева а̄патти хотӣти ведитаббам̣. еса найоти екамеваккхарам̣ ватва̄ т̣ха̄нам̣. ‘‘манопуббан̇гама̄ дхамма̄’’ти вуччама̄но хи ма-ка̄раматтамева ватва̄ тит̣т̣хати. ‘‘евам̣ ме сута’’нтиа̄дисуттам̣ бхан̣а̄пийама̄но е-ка̄рам̣ ватва̄ тит̣т̣хати че, анваккхарена па̄читтийам̣, апарипун̣н̣ападам̣ ватва̄ т̣хите анубйан̃джанена. падесу екам̣ пат̣хамападам̣ вираджджхати, дутийена анупадена па̄читтийам̣.
анан̇ган̣асуттам̣ (ма. ни. 1.57 а̄дайо) самма̄дит̣т̣хисуттам̣ (ма. ни. 1.89 а̄дайо) маха̄ведаллан̃ча (ма. ни. 1.449 а̄дайо) дхаммасена̄патина̄ бха̄ситам̣, анума̄насуттам̣ (ма. ни. 1.181 а̄дайо) маха̄моггалла̄наттхерена, чӯл̣аведалласуттам̣ (ма. ни. 1.460 а̄дайо) дхаммадинна̄йа тхерийа̄ бха̄ситам̣. паччекабуддхабха̄ситампи буддхабха̄ситейева сан̇гахам̣ гаччхати. ат̣т̣хакатха̄нисситоти пуббе магадхабха̄са̄йа вуттам̣ дхаммасан̇гаха̄рул̣хам̣ ат̣т̣хакатхам̣ сандха̄йа вадати. ида̄нипи ‘‘йатха̄пи дӣпико на̄ма, нилӣйитва̄ ган̣хате миге’’ти (ми. па. 6.1.5) евама̄дикам̣ сан̇гаха̄рул̣хам̣ ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ гахетаббанти ваданти. па̄л̣инисситоти ‘‘маккат̣ӣ ваджджипутта̄ ча̄’’тиевама̄дина̄ (па̄ра̄. 66) па̄л̣ийам̣йева а̄гато. виват̣т̣ӯпанисситанти нибба̄нупанисситам̣. виват̣т̣анисситам̣ пана са̄ман̃н̃ато гахетаббанти а̄ха ‘‘кин̃ча̄пӣ’’тиа̄ди. тхерасса̄ти на̄гасенаттхерасса. маггакатха̄дӣни пакаран̣а̄ни. ‘‘аккхарена ва̄чети, аккхараккхаре а̄патти па̄читтийасса̄’’ти ваттаббе ‘‘аккхара̄йа ва̄чети, аккхараккхара̄йа а̄патти па̄читтийасса̄’’ти па̄л̣ийам̣ вуттам̣.
48. анупасампаннена саддхим̣ ган̣хантасса ана̄паттӣти анупасампаннена саха нисӣдитва̄ уддесам̣ ган̣хантасса ана̄патти вутта̄. дахарабхиккху нисинно…пе… бхан̣ато ана̄паттӣти еттха двӣсупи т̣хитесу нисиннесу ва̄ упасампаннасса бхан̣а̄мӣти бхан̣антасса ана̄паттийева. упача̄рам̣ мун̃читва̄ти парисапарийантато два̄дасахаттхам̣ мун̃читва̄. ‘‘нисинне ва̄чемӣ’’ти бхан̣антассапи упача̄рам̣ мун̃читва̄ нисиннатта̄ ана̄патти. саче пана дӯре нисиннампи ва̄чемӣти висум̣ саллаккхетва̄ бхан̣ати, а̄паттийева. еко па̄до на а̄гаччхатӣти пуббе пагун̣ойева паччха̄ асарантасса на а̄гаччхати, там̣ ‘‘евам̣ бхан̣а̄хӣ’’ти екато бхан̣антасса ана̄патти. опа̄тетӣти саддхим̣ катхети. сесаметтха утта̄намева. анупасампанната̄, вутталаккхан̣адхаммам̣ падасо ва̄чаната̄, екато бхан̣анан̃ча̄ти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.
падасодхаммасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. сахасеййасиккха̄падаван̣н̣ана̄
49-50. пан̃чаме викӯджама̄на̄ти ниттхунанта̄. ка̄каччхама̄на̄ти роданта̄. татридам̣ ваттхунидассанам̣ ва̄. тена ну кхо па̄титанти пуччха̄васена катхитатта̄ наттхи муса̄ва̄до. кечи пана ‘‘сандехавасена вачанам̣ муса̄ на̄ма на хоти, тасма̄ евам̣ вутта’’нти ваданти. сантикам̣ агантва̄ти ‘‘йам̣ етесам̣ на каппати, там̣ тесампи на каппатӣ’’ти адхиппа̄йена агантва̄.
51. дираттатираттанти еттха вачанасилит̣т̣хата̄маттена диратта-ггахан̣ам̣ катанти ведитаббам̣. тираттан̃хи сахава̄се лаббхама̄не диратте ваттаббамева наттхӣти дираттаггахан̣ам̣ висум̣ на йоджети. тенева̄ха ‘‘уттаридираттатираттанти бхагава̄ са̄ман̣ера̄нам̣ сан̇гахакаран̣аттха̄йа тираттапариха̄рам̣ ада̄сӣ’’ти. нирантарам̣ тираттадассанаттхам̣ ва̄ дираттаггахан̣ам̣ катам̣. кевалан̃хи тираттанти вутте ан̃н̃аттха ва̄сена антарикампи тираттам̣ ган̣хеййа, дираттависит̣т̣хам̣ пана тираттам̣ вуччама̄нам̣ тена анантарикамева тираттам̣ дӣпети. сайанам̣ сеййа̄, сайанти еттха̄типи сеййа̄ти а̄ха ‘‘ка̄йаппаса̄ран̣асан̇кха̄та’’нтиа̄ди. тасма̄ти йасма̄ убхайампи париггахитам̣, тасма̄. пан̃чахи чхаданехӣти ит̣т̣хакасила̄судха̄тин̣апан̣н̣асан̇кхаа̄техи пан̃чахи чхаданехи. ва̄чуггатавасена̄ти пагун̣авасена. дийад̣д̣хахаттхуббедхо вад̣д̣хакӣхаттхена гахетаббо. екӯпача̄роти вал̣ан̃джанадва̄расса екаттам̣ сандха̄йа вуттам̣. сатагаббхам̣ ва̄ чатусса̄лам̣ екӯпача̄рам̣ хотӣти самбандхо.
упариматалена саддхим̣ асамбаддхабхиттикасса̄ти идам̣ тула̄йа аббхантаре сайитва̄ пуна тенева сусирена никкхамитва̄ бхиттиантарена хет̣т̣химаталам̣ пависитум̣ йоггепи упариматалена асамбаддхабхиттике сена̄сане ана̄паттийа̄ вутта̄йа татха̄ пависитум̣ асаккун̣еййе самбаддхабхиттике ваттаббамева наттхӣти дассанаттхам̣ вуттам̣, на пана самбаддхабхиттике а̄паттӣти дассанаттхам̣ вуттам̣. хет̣т̣ха̄па̄са̄де сайитабхиккхусса ана̄паттӣти идампи та̄дисе сена̄сане хет̣т̣химатале сайитассева а̄паттиппасан̇ка̄ сийа̄ти там̣нива̄ран̣аттхам̣ вуттам̣, на пана упариматале сайитасса а̄паттӣти дассанаттхам̣. на̄нӯпача̄рети йаттха бахи ниссен̣им̣ катва̄ упариматалам̣ а̄роханти, та̄дисам̣ сандха̄йа вуттам̣. упариматалепи а̄ка̄сан̇ган̣е нипаджджантасса а̄паттийа̄ абха̄вато ‘‘чхаданаббхантаре’’ти вуттам̣.
сабха̄сан̇кхепена̄ти сабха̄ка̄рена. ад̣д̣хакут̣т̣аке сена̄санети еттха ‘‘ад̣д̣хакут̣т̣акам̣ на̄ма йаттха екам̣ пассам̣ мун̃читва̄ тӣсу пассесу бхиттийо баддха̄ хонти, йаттха ва̄ екасмим̣ пассе бхиттим̣ ут̣т̣ха̄петва̄ убхосу пассесу упад̣д̣хам̣ упад̣д̣хам̣ катва̄ бхиттийо ут̣т̣ха̄пенти, та̄дисам̣ сена̄сана’’нти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣. ган̣т̣хипаде пана ‘‘ад̣д̣хакут̣т̣акети чхаданам̣ ад̣д̣хена асампаттакут̣т̣аке’’ти вуттам̣, тампи но на йуттам̣. ‘‘ва̄л̣асан̇гха̄т̣о на̄ма тхамбха̄нам̣ упари ва̄л̣арӯпехи катасан̇гха̄т̣о вуччатӣ’’ти ваданти. париккхепасса бахигатети еттха йасмим̣ пассе париккхепо наттхи, таттха̄пи париккхепа̄рахаппадесато бахигате ана̄паттийева̄ти дат̣т̣хаббам̣. апариччхиннагаббхӯпача̄рети еттха маджджхе виват̣ан̇ган̣аванта̄су памукхамаха̄чатусса̄ла̄су йатха̄ а̄ка̄сан̇ган̣ам̣ анотаритва̄ памукхенева гантва̄ саббагаббхе пависитум̣ на сакка̄ хоти, евам̣ екекагаббхасса двӣсу пассесу кут̣т̣ам̣ нӣхаритва̄ катам̣ париччхиннагаббхӯпача̄рам̣ на̄ма, идам̣ пана та̄дисам̣ на хотӣти ‘‘апариччхиннагаббхӯпача̄ре’’ти вуттам̣. саббагаббхе пависантӣти габбхӯпача̄расса апариччхиннатта̄ а̄ка̄сан̇ган̣ам̣ анотаритва̄ памукхенева гантва̄ там̣ там̣ габбхам̣ пависанти. атха куто тасса париккхепойева саббапариччханнатта̄ти вуттанти а̄ха ‘‘габбхапариккхепойева хисса париккхепо’’ти. идан̃ча саманта̄ габбхабхиттийо сандха̄йа вуттам̣. чатусса̄лавасена саннивит̣т̣хепи сена̄сане габбхапамукхам̣ висум̣ апариккхиттампи саманта̄ т̣хитагаббхабхиттӣнам̣ васена париккхиттам̣ на̄ма хоти.
‘‘нану ча ‘апариккхитте памукхе ана̄паттӣ’ти андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ ависесена вуттам̣, тасма̄ чатусса̄лавасена саннивит̣т̣хепи сена̄сане висум̣ апариккхитте памукхе ана̄паттийева̄’’ти йо вадеййа, тасса ва̄дапаримочанаттхам̣ идам̣ вуттам̣ ‘‘йам̣ пана…пе… па̄т̣еккасаннивеса̄ екаччхадана̄ габбхапа̄л̣ийо сандха̄йа вутта’’нти. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘апариккхитте памукхе ана̄паттӣти йам̣ вуттам̣, там̣ на чатусса̄лавасена саннивит̣т̣ха̄ габбхапа̄л̣ийо сандха̄йа вуттам̣, кин̃чарахи висум̣ саннивит̣т̣хам̣ екамева габбхапа̄л̣им̣ сандха̄йа. та̄диса̄йа хи габбхапа̄л̣ийа̄ апариккхитте памукхе ана̄патти, на чатусса̄лавасена саннивит̣т̣ха̄йа̄’’ти. ека̄йа ча габбхапа̄л̣ийа̄ тасса тасса габбхасса упача̄рам̣ париччхиндитва̄ антамасо убхосу пассесу кхуддакабхиттӣнам̣ ут̣т̣ха̄панаматтенапи памукхам̣ париккхиттам̣ на̄ма хоти, чатусса̄лавасена саннивит̣т̣ха̄су пана габбхапа̄л̣ӣсу убхосу пассесу габбхабхиттӣнам̣ васенапи памукхам̣ париккхиттам̣ на̄ма хоти. тасма̄ йам̣ имина̄ лаккхан̣ена париккхиттам̣ памукхам̣, таттха а̄патти, итараттха ана̄паттӣти идаметтха саннит̣т̣ха̄нам̣.
ида̄ни ‘‘апариккхитте памукхе ана̄паттӣ’’ти ватва̄ тассева вачанасса адхиппа̄йам̣ пака̄сентена йам̣ вуттам̣ ‘‘бхӯмийам̣ вина̄ джагатийа̄ памукхам̣ сандха̄йа катхита’’нти, тасса айуттата̄вибха̄ванаттхам̣ ‘‘йан̃ча таттха̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. бхӯмийам̣ вина̄ джагатийа̄ памукхам̣ сандха̄йа катхитанти хи имасса вачанасса айамадхиппа̄йо – ‘‘апариккхитте памукхе ана̄паттӣ’’ти йам̣ вуттам̣, там̣ вина̄ ваттхум̣ бхӯмийам̣ катагехасса памукхам̣ сандха̄йа катхитам̣. саче пана уччаваттхукам̣ памукхам̣ хоти, париккхиттасан̇кхйам̣ на гаччхатӣти. тенева̄ха ‘‘дасахаттхуббедха̄пи хи джагати париккхепасан̇кхйам̣ на гаччхатӣ’’ти. хет̣т̣ха̄пи идамева манаси саннидха̄йа вуттам̣ ‘‘уччаваттхукам̣ чепи хоти, памукхе сайито габбхе сайита̄нам̣ а̄паттим̣ на каротӣ’’ти. таттха̄ти андхакат̣т̣хакатха̄йам̣. джагатийа̄ пама̄н̣ам̣ ватва̄ти ‘‘саче джагатийа̄ отаритва̄ бхӯмийам̣ сайито, джагатийа̄ упари сайитам̣ на пассатӣ’’ти евам̣ джагатийа̄ уббедхена пама̄н̣ам̣ ватва̄. екаса̄ла̄дӣсу уджукамева дӣгхам̣ катва̄ саннивесито па̄са̄до екаса̄ласаннивесо. двиса̄ласаннивеса̄дайопи вутта̄нуса̄рато ведитабба̄. са̄лаппабхедадӣпанамева четтха хет̣т̣ха̄ вуттато висесо.
маджджхепа̄ка̄рам̣ каронтӣти еттха̄пи париккхепасса хет̣т̣химапариччхедена дийад̣д̣хахаттхуббедхатта̄ дийад̣д̣хахаттхам̣ чепи маджджхе па̄ка̄рам̣ каронти, на̄нӯпача̄рамева хотӣти ведитаббам̣. на хи чхиддена гехам̣ екӯпача̄рам̣ на̄ма хотӣти еттха саче уббедхена дийад̣д̣хахаттхаббхантаре манусса̄нам̣ сан̃ча̄раппахонакам̣ чхиддам̣ хоти, тампи два̄рамева̄ти екӯпача̄рам̣ хоти. ким̣ париккхеповиддхастоти памукхасса париккхепам̣ сандха̄йа вадати. саббаттха пан̃чаннам̣йева чхадана̄нам̣ а̄гататта̄ вадати ‘‘пан̃чаннам̣ ан̃н̃атарена чхаданена чханна̄’’ти.
53. па̄л̣ийам̣ ‘‘сеййа̄ на̄ма саббаччханна̄ саббапариччханна̄ йебхуййеначчханна̄ йебхуййенапариччханна̄’’ти вадантена йебхуййеначчханнайебхуййенапариччханнасена̄санам̣ па̄читтийасса аваса̄нам̣ вийа катва̄ дасситам̣, ‘‘упад̣д̣хаччханне упад̣д̣хапариччханне а̄патти дуккат̣асса̄’’ти вадантена ча упад̣д̣хаччханнаупад̣д̣хапариччханнасена̄санам̣ дуккат̣асса а̄дим̣ катва̄ дасситам̣, убхиннамантара̄ кена бхавитаббам̣ па̄читтийена, уда̄ху дуккат̣ена̄ти? локаваджджасиккха̄падассева анавасесам̣ катва̄ пан̃н̃а̄панато имасса ча пан̣н̣аттиваджджатта̄ йебхуййеначчханнайебхуййенапариччханнасса упад̣д̣хаччханнаупад̣д̣хапариччханнасса ча антара̄ па̄читтийам̣ анива̄ритамева, тасма̄ винайавиниччхайе ча гарукейева т̣ха̄таббатта̄ ат̣т̣хакатха̄йампи па̄читтийамева дасситам̣. сатта па̄читтийа̄нӣти па̄л̣ийам̣ вуттапа̄читтийам̣ са̄ман̃н̃ато екаттена гахетва̄ вуттам̣. висум̣ пана гайхама̄не ‘‘саббаччханне саббапариччханне па̄читтийам̣, йебхуййеначчханне йебхуййенапариччханне па̄читтийа’’нти ат̣т̣хева па̄читтийа̄ни хонти.
сенамбаман̣д̣апаван̣н̣ам̣ хотӣти сӣхал̣адӣпе кира уччаваттхуко саббаччханно саббаапариччханно евам̣на̄мако саннипа̄таман̣д̣апо аттхи, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. йади джагатипариккхепасан̇кхйам̣ гаччхати, уччаваттхукатта̄ ман̣д̣апасса саббаапариччханната̄ на йуджджатӣти а̄ха ‘‘имина̄петам̣ ведитабба’’нтиа̄ди. чӯл̣акаччханна̄дӣни четтха евам̣ ведитабба̄ни – йасса чатӯсу бха̄гесу еко чханно, сеса̄ аччханна̄, идам̣ чӯл̣акаччханнам̣. йасса тӣсу бха̄гесу две чханна̄, еко аччханно, идам̣ йебхуййеначчханнам̣. йасса двӣсу бха̄гесу еко чханно, еко аччханно, идам̣ упад̣д̣хаччханнам̣ на̄ма сена̄санам̣. чӯл̣акапариччханна̄дӣнипи имина̄ва найена ведитабба̄ни. сесам̣ утта̄намева. па̄читтийаваттхукасена̄санам̣, таттха таттха анупасампаннена саха нипаджджанам̣, чатуттхадивасе сӯрийаттхан̇гамананти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.
сахасеййасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. дутийасахасеййасиккха̄падаван̣н̣ана̄
55. чхат̣т̣хе ‘‘пат̣хамасиккха̄паде ‘бхиккхум̣ т̣хапетва̄ авасесо анупасампанно на̄ма̄’ти вуттатта̄ ‘ма̄туга̄мопи анупасампаннаггахан̣ена гахитойева̄’ти чатуттхадивасе ма̄туга̄мена саддхим̣ сайантасса двӣхи сиккха̄падехи две па̄читтийа̄ни хонтӣ’’ти ваданти. ган̣т̣хипадесу пана тӣсупи ‘‘имасмим̣ сиккха̄паде ма̄туга̄масса висум̣ вуччама̄натта̄ пат̣хамасиккха̄паде ‘бхиккхум̣ т̣хапетва̄ авасесо анупасампанно на̄ма̄’ти пурисассева гахан̣ам̣ ануччхавика’’нти вуттам̣, тадева ча йуттатарам̣.
йан̃ча идха ‘‘пат̣хамадивасепӣти пи-саддена чатуттхадивасепӣти вуттам̣ хотӣ’’ти ка̄ран̣ам̣ ваданти, тампи ака̄ран̣ам̣ пи-саддо сампин̣д̣анаттхойева̄ти нийама̄бха̄вато авадха̄ран̣аттхасса ча самбхавато. самбха̄ване ва̄ пи-саддо дат̣т̣хаббо. тена идха пат̣хамадивасепи та̄ва а̄патти, дутийа̄дидивасе кимева ваттаббанти имаматтхам̣ дӣпети. сампин̣д̣анаттхепи пи-садде гайхама̄не имина̄ва сиккха̄падена а̄паджджитабба̄паттийа̄ ан̃н̃асмимпи дивасе а̄паджджанам̣ дӣпети, на пат̣хамасиккха̄падена а̄паджджитабба̄паттийа̄ти ака̄ран̣амева танти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘матиттхӣ па̄ра̄джикаваттхубхӯта̄пи анупа̄диннапаккхе т̣хитатта̄ сахасеййа̄паттим̣ на джанетӣ’’ти ваданти. ‘‘аттхан̇гате сӯрийе ма̄туга̄ме нипанне бхиккху нипаджджатӣ’’ти вачанато дива̄ сайантасса сахасеййа̄патти на хотийева̄ти дат̣т̣хаббам̣. па̄читтийаваттхукасена̄санам̣, таттха ма̄туга̄мена саха нипаджджанам̣, сӯрийаттхан̇гамананти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.
дутийасахасеййасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. дхаммадесана̄сиккха̄падаван̣н̣ана̄
60-64. саттаме гхарам̣ найатӣти гхаран̣ӣ, гхарана̄йика̄. тена̄ха ‘‘гхараса̄минӣ’’ти. сун̣ха̄ти сун̣иса̄. на йаккхена̄тиа̄дӣнам̣ ‘‘ан̃н̃атра̄’’ти имина̄ самбандхо. пурисавиггахам̣ гахетва̄ т̣хитена йаккхена ва̄ петена ва̄ тираччха̄нена ва̄ саддхим̣ т̣хита̄йапи десетум̣ на ват̣т̣ати. аккхара̄йа десетӣти еттха ‘‘чхаппан̃чава̄чато уттари ‘имам̣ падам̣ бха̄сисса̄мӣ’ти екампи аккхарам̣ ватва̄ тит̣т̣хати, а̄паттийева̄’’ти ваданти.
66. ‘‘еко га̄тха̄па̄доти идам̣ га̄тха̄бандхамева сандха̄йа вуттам̣, ан̃н̃аттха пана вибхаттиантападамева гахетабба’’нти ваданти. ‘‘ат̣т̣хакатхам̣ дхаммападам̣ джа̄така̄диваттхум̣ ва̄ти имина̄пи пора̄н̣ам̣ сан̇гӣтиа̄рул̣хамева ат̣т̣хакатха̄ди вутта’’нти ваданти. ат̣т̣хакатха̄дипа̄т̣хам̣ т̣хапетва̄ дамил̣а̄дибха̄сантарена йатха̄ручи катхетум̣ ват̣т̣ати. падасодхамме вуттаппабхедоти имина̄ ан̃н̃аттха ана̄паттӣти дӣпети. ут̣т̣хахитва̄ пуна нисӣдитва̄ти ирийа̄патхапариваттананайена на̄на̄ирийа̄патхенапи ана̄паттӣти дӣпети. саббам̣ чепи дӣгханика̄йам̣ катхетӣти йа̄ва на нит̣т̣ха̄ти, та̄ва пунадивасепи катхети.
дутийасса вин̃н̃ӯпурисасса аггахан̣ам̣ акирийа̄. ма̄туга̄мена саддхим̣ т̣хитасса ча вин̃н̃ӯпурисасса ча упача̄ро анийатесу вуттанайенева гахетаббо. сесам̣ утта̄намева. вутталаккхан̣асса дхаммасса чханнам̣ ва̄ча̄нам̣ упари десана̄, вутталаккхан̣о ма̄туга̄мо, ирийа̄патхапааваттана̄бха̄во, вин̃н̃ӯпуриса̄бха̄во, апан̃хависсаджджана̄ти има̄ни панеттха пан̃ча ан̇га̄ни.
дхаммадесана̄сиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. бхӯта̄рочанасиккха̄падаван̣н̣ана̄
77. ат̣т̣хаме антара̄ти паринибба̄насамайато ан̃н̃асмим̣ ка̄ле. атикад̣д̣хийама̄нена̄ти ‘‘вадатха, бханте, ким̣ тумхехи адхигата’’нти евам̣ ниппӣл̣ийама̄нена. анатикад̣д̣хийама̄ненапи пуччхите ва̄ апуччхите ва̄ татха̄рӯпе ка̄ран̣е сати а̄рочетум̣ ват̣т̣атийева. тенева ан̃н̃атарена дахарабхиккхуна̄ упавадито ан̃н̃атаро тхеро ‘‘а̄вусо, упаримаггаттха̄йа ва̄йа̄мам̣ ма̄ ака̄си, кхӣн̣а̄саво тайа̄ упавадито’’ти а̄ха. тхерена ча ‘‘аттхи те, а̄вусо, имасмим̣ са̄сане патит̣т̣ха̄’’ти вутто дахарабхиккху ‘‘а̄ма, бханте, сота̄панно аха’’нти авоча. ‘‘ка̄рако айа’’нти н̃атва̄пи пат̣ипаттийа̄ амогхабха̄вадассанена самуттеджана̄йа сампахам̣сана̄йа ча арийа̄ атта̄нам̣ пака̄сентийева. сутапарийаттисӣлагун̣анти сутагун̣ам̣ парийаттигун̣ам̣ сӣлагун̣ан̃ча. умматтакасса идха авачане ка̄ран̣ам̣ вадантена кхиттачиттаведанат̣т̣а̄нампи авачане ка̄ран̣ам̣ вуттамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. ити-саддена ва̄ а̄диаттхена кхиттачиттаведанат̣т̣е сан̇ган̣ха̄ти. тенева вадати ‘‘читтаккхепасса ва̄ абха̄ва̄’’ти. дит̣т̣хисампанна̄нанти маггапхаладит̣т̣хийа̄ саманна̄гата̄нам̣. арийа̄намева хи умматтака̄дибха̄во наттхи. джха̄нала̄бхино пана тасмим̣ сати джха̄на̄ париха̄йанти, тасма̄ тесам̣ абхӯта̄рочанапаччайа̄ ана̄патти ваттабба̄, на бхӯта̄рочанапаччайа̄. тенева̄ха ‘‘бхӯта̄рочанапаччайа̄ ана̄патти на ваттабба̄’’ти.
пуббе авуттехӣти чатуттхапа̄ра̄джике авуттехи. идан̃ча сиккха̄падам̣ пан̣н̣аттиаджа̄нанавасена ачиттакасамут̣т̣ха̄нам̣ хоти. арийа̄ четтха пан̣н̣аттим̣ джа̄нанта̄ вӣтиккамам̣ на каронти, путхуджджана̄ пана пан̣н̣аттим̣ джа̄нитва̄пи вӣтиккамам̣ каронти, те ча саттхуно а̄н̣а̄вӣтиккамачетана̄йа балаваакусалабха̄вато джха̄на̄ париха̄йантӣти дат̣т̣хаббам̣, уккат̣т̣хапариччхедена арийапуггале ева сандха̄йа ‘‘кусала̄бйа̄катачиттехи двичитта’’нти вуттам̣. пан̣н̣аттим̣ аджа̄нанта̄ пана джха̄нала̄бхӣ путхуджджана̄ ваттхумхи лобхавасена акусалачиттенапи на а̄рочентӣти наттхи. идха дуккхаведана̄йа абха̄вато ‘‘двиведана’’нти имасса анурӯпам̣ катва̄ двичиттанти идам̣ вуттанти евам̣ ва̄ еттха адхиппа̄йо гахетаббо. сесам̣ утта̄намева. уттаримануссадхаммасса бхӯтата̄, анупасампаннасса а̄рочанам̣, тан̇кхан̣авиджа̄нана̄, анан̃н̃аппадесоти има̄ни панеттха чатта̄ри ан̇га̄ни.
бхӯта̄рочанасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. дут̣т̣хулла̄рочанасиккха̄падаван̣н̣ана̄
78. наваме дут̣т̣хулласаддаттхадассанаттханти дут̣т̣хулласаддасса аттхадассанаттхам̣. аттхе хи дассите саддопи ‘‘айам̣ етесу аттхесу ваттатӣ’’ти дасситойева хоти. ‘‘йам̣ йам̣ дут̣т̣хулласаддена абхидхӣйати, там̣ саббам̣ дассетум̣ па̄ра̄джика̄ни вутта̄нӣ’’ти айан̃хеттха адхиппа̄йо. татра̄йам̣ вича̄ран̣а̄ти татра па̄л̣ийам̣ айам̣ вича̄ран̣а̄, татра па̄л̣иат̣т̣хакатха̄су ва̄ айам̣ вича̄ран̣а̄. таттха бхавеййа̄ти таттха кассачи вимати евам̣ бхавеййа. анупасампаннасса дут̣т̣хулла̄рочане вийа дуккат̣ена бхавитаббанти а̄ха ‘‘дуккат̣ам̣ а̄паджджатӣ’’ти. аккосантопи дуккат̣ам̣ а̄паджджеййа̄ти омасава̄дена дуккат̣ам̣ а̄паджджеййа. адхиппа̄йам̣ аджа̄нантенапи ат̣т̣хакатха̄чарийа̄нам̣ вачанейева т̣ха̄таббанти дӣпанаттхам̣ ‘‘ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ва еттха пама̄н̣а’’нти вуттам̣. пунапи ат̣т̣хакатха̄вачанамева упапаттито дал̣хам̣ катва̄ патит̣т̣хапенто ‘‘имина̄пи чета’’нтиа̄дима̄ха.
80. ‘‘ан̃н̃атра бхиккхусаммутийа̄’’ти вуттатта̄ саммути аттхӣти гахетабба̄ти а̄ха ‘‘идха вуттатта̄йева̄’’тиа̄ди.
82. а̄дито пан̃ча сиккха̄пада̄нӣти па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни пан̃ча сиккха̄пада̄ни. ‘‘сеса̄нӣти вика̄лабходжана̄дӣни пан̃ча̄’’ти ваданти. кечи пана ‘‘а̄дито пат̣т̣ха̄йа пан̃ча сиккха̄пада̄нӣти суккависсат̣т̣хиа̄дӣни пан̃ча̄’’ти ваданти, там̣ на гахетаббам̣. па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни хи дасева сиккха̄пада̄ни са̄ман̣ера̄нам̣ пан̃н̃атта̄ни. вуттан̃хетам̣ –
‘‘атха кхо са̄ман̣ера̄нам̣ етадахоси ‘кати ну кхо амха̄кам̣ сиккха̄пада̄ни, каттха ча амхехи сиккхитабба’нти? бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, са̄ман̣ера̄нам̣ даса сиккха̄пада̄ни, тесу ча са̄ман̣ерехи сиккхитум̣, па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ адинна̄да̄на̄ вераман̣ӣ’’тиа̄ди (маха̄ва. 106).
тесам̣ пан̃н̃аттесуйева сиккха̄падесу дут̣т̣хулла̄дут̣т̣хуллавича̄ран̣а̄ ка̄табба̄, на ча суккависсат̣т̣хиа̄дӣни висум̣ тесам̣ пан̃н̃атта̄ни аттхӣти. атха бхиккхуно дут̣т̣хулласан̇кха̄та̄ни суккависсат̣т̣хиа̄дӣни анупасампаннасса ким̣ на̄ма хонтӣти а̄ха ‘‘суккависсат̣т̣хи…пе… аджджха̄ча̄ро на̄ма̄ти вутта’’нти. имина̄пи четам̣ сиддхам̣ ‘‘анупасампаннасса суккависсат̣т̣хиа̄ди дут̣т̣хуллам̣ на̄ма на хотӣ’’ти. аджджха̄ча̄ро на̄ма̄ти хи ваданто анупасампаннасса суккависсат̣т̣хиа̄ди кевалам̣ аджджха̄ча̄ро на̄ма хоти, на пана дут̣т̣хулло на̄ма аджджха̄ча̄роти дӣпети. ‘‘аджджха̄ча̄ро на̄ма̄ти ча ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттатта̄ акаттаббарӯпатта̄ ча анупасампаннасса суккависсат̣т̣хиа̄дӣни дан̣д̣акаммаваттхупаккхам̣ бхаджанти, та̄ни ча ан̃н̃асса анупасампаннасса аван̣н̣ака̄мата̄йа а̄роченто бхиккху дуккат̣ам̣ а̄паджджатӣ’’ти ваданти. идха пана анупасампаннаггахан̣ена са̄ман̣ераса̄ман̣ерӣсиккхама̄на̄нам̣ гахан̣ам̣ ведитаббам̣. сесаметтха утта̄намева. антимаваттхум̣ анаджджха̄паннасса бхиккхуно саваттхуко сан̇гха̄дисесо, анупасампаннасса а̄рочанам̣, бхиккхусаммутийа̄ абха̄воти има̄ни панеттха тӣн̣и ан̇га̄ни.
дут̣т̣хулла̄рочанасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. патхавӣкхан̣анасиккха̄падаван̣н̣ана̄
84-86. дасаме екиндрийанти ‘‘ка̄йиндрийам̣ аттхӣ’’ти ман̃н̃ама̄на̄ ваданти. мут̣т̣хиппама̄н̣а̄ти мут̣т̣хина̄ сан̇гахетаббаппама̄н̣а̄. еттха кин̃ча̄пи йебхуййапам̣сум̣ аппапам̣сун̃ча патхавим̣ ватва̄ упад̣д̣хапам̣сука̄ патхавӣ на вутта̄, татха̄пи пан̣н̣аттиваджджасиккха̄падесу са̄васесапан̃н̃аттийа̄пи самбхавато упад̣д̣хапам̣сука̄йапи патхавийа̄ па̄читтийамева̄ти гахетаббам̣. кечи пана ‘‘саббаччханна̄дӣсу упад̣д̣хе дуккат̣асса вуттатта̄ идха̄пи дуккат̣ам̣ йутта’’нти ваданти, там̣ на йуттам̣ па̄читтийаваттхукан̃ча ана̄паттиваттхукан̃ча дувидхам̣ патхавим̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃исса̄ дуккат̣аваттхука̄йа татийа̄йа патхавийа̄ абха̄вато. двейева хи патхавийо вутта̄ ‘‘джа̄та̄ ча патхавӣ аджа̄та̄ ча патхавӣ’’ти. тасма̄ двӣсу ан̃н̃атара̄йа патхавийа̄ бхавитаббам̣, винайавиниччхайе ча сампатте гарукейева т̣ха̄таббатта̄ на сакка̄ еттха ана̄паттийа̄ бхавитум̣. саббаччханна̄дӣсу пана упад̣д̣хе дуккат̣ам̣ йуттам̣ таттха та̄дисасса дуккат̣аваттхуно саббха̄ва̄.
‘‘поккхаран̣им̣ кхан̣а̄’’ти вадати, ват̣т̣атӣти ‘‘имасмим̣ ока̄се’’ти анийаметва̄ вуттатта̄ ват̣т̣ати. ‘‘имам̣ валлим̣ кхан̣а̄’’ти вуттепи патхавӣкхан̣анам̣ сандха̄йа паваттавоха̄ратта̄ имина̄ва сиккха̄падена а̄патти, на бхӯтага̄мапа̄табйата̄йа. кут̣ехӣти гхат̣ехи. танукакаддамоти удакамиссакакаддамо. со ча удакагатикатта̄ ват̣т̣ати. омакача̄тума̄санти ӯнача̄тума̄сам̣. оват̣т̣ханти девена оват̣т̣хам̣. акатапаббха̄рети авал̣ан̃джанат̣т̣ха̄надассанаттхам̣ вуттам̣. та̄дисе хи ваммикасса саббха̄воти. мӯсикуккурам̣ на̄ма мӯсика̄хи кхан̣итва̄ бахи катапам̣сура̄си. есева найоти омакача̄тума̄саоват̣т̣хойева ват̣т̣атӣти аттхо.
екадивасампи на ват̣т̣атӣти оват̣т̣хаекадиваса̄тиккантопи викопетум̣ на ват̣т̣ати. ‘‘хет̣т̣ха̄бхӯмисамбандхепи ча гокан̣т̣аке бхӯмито чхиндитва̄ уддхам̣ т̣хитатта̄ аччуггатаматтхакато чхиндитва̄ гахетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. сакат̣т̣ха̄не атит̣т̣хама̄нам̣ катва̄ па̄дехи маддитва̄ чхиндитва̄ а̄лол̣итакаддамампи гахетум̣ ват̣т̣ати. татоти тато пура̄н̣асена̄санато. ит̣т̣хакам̣ ган̣ха̄мӣтиа̄ди суддхачиттам̣ сандха̄йа вуттам̣. удакена̄ти уджукам̣ а̄ка̄сатойева патанакаудакена. ‘‘саче пана ан̃н̃аттха пахаритва̄ патитена удакена темитам̣ хоти, ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. учча̄летва̄ти уккхипитва̄. тена ападесена̄ти тена лесена.
87-88. ависайатта̄ ана̄паттӣти еттха сачепи нибба̄петум̣ сакка̄ хоти, пат̣хамам̣ суддхачиттена диннатта̄ ‘‘дахатӯ’’ти саллаккхетва̄пи тит̣т̣хати, ана̄патти. оват̣т̣хам̣ чханнанти пат̣хамам̣ оват̣т̣хам̣ паччха̄ чханнам̣. сесам̣ утта̄намева. джа̄тапатхавӣ, патхавӣсан̃н̃ита̄, кхан̣анакхан̣а̄пана̄нам̣ ан̃н̃атаранти има̄ни панеттха тӣн̣и ан̇га̄ни.
патхавӣкхан̣анасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нит̣т̣хито муса̄ва̄давагго пат̣хамо.
2. бхӯтага̄мавагго
1. бхӯтага̄масиккха̄падаван̣н̣ана̄
89. сена̄санаваггасса пат̣хаме ниггахетум̣ асакконтоти сандха̄ретум̣ асакконто. имина̄ пана вачанена да̄ракасса таттха упанӣтабха̄во тена ча дит̣т̣хабха̄во вуттойева̄ти дат̣т̣хаббам̣. тена хи бхиккхуна̄ там̣ руккхам̣ чхиндитум̣ а̄раддхе таттха ниббатта̄ ека̄ тарун̣апутта̄ девадхӣта̄ путтам̣ ан̇кена̄да̄йа т̣хита̄ там̣ йа̄чи ‘‘ма̄ ме са̄ми вима̄нам̣ чхинди, на саккхисса̄ми путтакам̣ а̄да̄йа ана̄ва̄са̄ вичариту’’нти. со ‘‘ахам̣ ан̃н̃аттха ӣдисам̣ руккхам̣ на лабхисса̄мӣ’’ти тасса̄ вачанам̣ на̄дийи. са̄ ‘‘имампи та̄ва да̄ракам̣ олокетва̄ орамиссатӣ’’ти путтам̣ руккхаса̄кха̄йа т̣хапеси. со бхиккху уккхиттам̣ пхарасум̣ сандха̄ретум̣ асакконто да̄ракасса ба̄хам̣ чхинди. еван̃ча сайито вима̄не сайито на̄ма хотӣти катва̄ вуттам̣ ‘‘руккхат̣т̣хакадиббавима̄не нипаннасса̄’’ти.
руккхат̣т̣хакадиббавима̄нети ча са̄кхат̣т̣хакавима̄нам̣ сандха̄йа вуттам̣. руккхасса упари ниббаттан̃хи вима̄нам̣ руккхапат̣ибаддхатта̄ ‘‘руккхат̣т̣хакавима̄на’’нти вуччати. са̄кхат̣т̣хакавима̄нам̣ пана саббаса̄кха̄саннисситам̣ хутва̄ тит̣т̣хати. таттха йам̣ руккхат̣т̣хакавима̄нам̣ хоти, там̣ йа̄ва руккхасса мӯламаттампи тит̣т̣хати, та̄ва на нассати. са̄кхат̣т̣хакавима̄нам̣ пана са̄кха̄су бхиджджама̄на̄су таттха таттхева бхиджджитва̄ саббаса̄кха̄су бхинна̄су саббам̣ бхиджджати, идампи ча вима̄нам̣ са̄кхат̣т̣хакам̣, тасма̄ руккхе чхинне там̣ вима̄нам̣ саббасо винат̣т̣хам̣, тенева са̄ девата̄ бхагавато сантика̄ ладдхе ан̃н̃асмим̣ вима̄не васи. ба̄хум̣ тханамӯлейева чхиндӣти ам̣сена саддхим̣ ба̄хам̣ чхинди. имина̄ ча руккхадевата̄нам̣ гатта̄ни чхиджджанти, на ча̄тумаха̄ра̄джика̄дӣнам̣ вийа аччхеджджа̄нӣти дат̣т̣хаббам̣. руккхадхаммети руккхапакатийам̣, руккхасабха̄вети аттхо. руккха̄нам̣ вийа чхедана̄дӣсу акуппанан̃хи руккхадхаммо на̄ма.
уппатитанти уппаннам̣. бхантанти дха̄вантам̣. ва̄райети нигган̣хеййа. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ на̄ма чхеко са̄ратхи ативегена дха̄вантам̣ ратхам̣ ниггахетва̄ йатхиччхакам̣ песети, евам̣ йо пуггало уппаннам̣ кодхам̣ ва̄райе нигган̣хитум̣ саккоти, тамахам̣ са̄ратхим̣ брӯми. итаро пана ра̄джаупара̄джа̄дӣнам̣ ратхаса̄ратхиджано расмигга̄хо на̄ма хоти, на уттамаса̄ратхӣти.
дутийага̄тха̄йа пана айаматтхо – йоти (су. ни. ат̣т̣ха. 1.1) йо йа̄дисо кхаттийакула̄ ва̄ паббаджито бра̄хман̣акула̄ ва̄ паббаджито наво ва̄ маджджхимо ва̄ тхеро ва̄. уппатитанти уддхамуддхам̣ патитам̣, гатам̣ паваттанти аттхо, уппаннанти вуттам̣ хоти. кодханти ‘‘анаттхам̣ ме чаратӣти а̄гха̄то джа̄йатӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 3.340; а. ни. 9.29) найена сутте вутта̄нам̣ наваннам̣, ‘‘аттхам̣ ме на чаратӣ’’тиа̄дӣнан̃ча таппат̣ипаккхато сиддха̄нам̣ наваннамева̄ти ат̣т̣ха̄расаннам̣ кха̄н̣укан̣т̣ака̄дина̄ ат̣т̣ха̄нена саддхим̣ екӯнавӣсатийа̄ а̄гха̄таваттхӯнам̣ ан̃н̃атара̄гха̄таваттхусамбхавам̣ а̄гха̄там̣. висат̣анти виттхатам̣. саппависанти саппасса висам̣. ива̄ти опаммавачанам̣. и-ка̄ралопам̣ катва̄ ва-иччева вуттам̣. осадхехӣти агадехи. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ висатикиччхако веджджо саппена дат̣т̣хо саббам̣ ка̄йам̣ пхаритва̄ т̣хитам̣ висат̣ам̣ саппависам̣ мӯлакхандхатачапаттапуппха̄дӣнам̣ ан̃н̃атарехи, на̄на̄бхесаджджехи пайоджетва̄ катехи ва̄ осадхехи кхиппамева винеййа, евамева йо йатха̄вуттена а̄гха̄таваттхуна̄ уппатитам̣ читтасанта̄нам̣ бйа̄петва̄ т̣хитам̣ кодхам̣ винайанупа̄йесу тадан̇гавинайа̄дӣсу йена кеначи упа̄йена винети на̄дхива̄сети паджахати винодети бйантим̣ кароти, со бхиккху джаха̄ти орапа̄рам̣. со евам̣ кодхам̣ виненто бхиккху йасма̄ кодхо татийамаггена саббасо пахӣйати, тасма̄ орапа̄расан̃н̃ита̄ни пан̃чорамбха̄гийасам̣йоджана̄ни джаха̄тӣти. ависесена хи па̄ранти тӣрасса на̄мам̣, тасма̄ ора̄ни ча та̄ни сам̣са̄раса̄гарасса па̄рабхӯта̄ни ча̄ти катва̄ ‘‘орапа̄ра’’нти вуччати.
атха ва̄ йо уппатитам̣ винети кодхам̣ висат̣ам̣ саппависам̣ва осадхехи, со татийамаггена саббасо кодхам̣ винетва̄ ана̄га̄мипхале т̣хито бхиккху джаха̄ти орапа̄рам̣. таттха оранти сакаттабха̄во. па̄ранти параттабха̄во. орам̣ ва̄ чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни, па̄рам̣ чха ба̄хира̄йатана̄ни. татха̄ орам̣ мануссалоко, па̄рам̣ девалоко. орам̣ ка̄мадха̄ту, па̄рам̣ рӯпа̄рӯпадха̄ту. орам̣ ка̄марӯпабхаво, па̄рам̣ арӯпабхаво. орам̣ аттабха̄во, па̄рам̣ аттабха̄васукхупакаран̣а̄ни. еваметасмим̣ орапа̄ре чатуттхамаггена чхандара̄гам̣ паджаханто ‘‘джаха̄ти орапа̄ра’’нти вуччати. еттха ча кин̃ча̄пи ана̄га̄мино ка̄мара̄гасса пахӣнатта̄ идхаттабха̄ва̄дӣсу чхандара̄го ева наттхи, апича кхо панасса ван̣н̣аппака̄санаттхам̣ саббаметам̣ орапа̄рабхедам̣ сан̇гахетва̄ таттха чхандара̄гаппаха̄нена ‘‘джаха̄ти орапа̄ра’’нти вуттам̣.
ида̄ни тассаттхасса вибха̄ванаттха̄йа упамам̣ а̄ха ‘‘ураго джин̣н̣амиваттачам̣ пура̄н̣а’’нти. таттха урена гаччхатӣти ураго, саппассетам̣ адхивачанам̣. со дувидхо ка̄марӯпӣ ча ака̄марӯпӣ ча. ка̄марӯпӣпи дувидхо джаладжо тхаладжо ча. джаладжо джале ева ка̄марӯпам̣ лабхати, на тхале сан̇кхапа̄ладжа̄таке (джа̄. 2.17.143 а̄дайо) сан̇кхапа̄лана̄гара̄джа̄ вийа. тхаладжо тхале ева, на джале. со джаджджарабха̄вена джин̣н̣ам̣, чирака̄лата̄йа пура̄н̣ан̃ча̄ти сан̇кхам̣ гатам̣ тачам̣ джаханто чатуббидхена джахати саджа̄тийам̣ т̣хито джигуччханто нисса̄йа тха̄мена̄ти. саджа̄ти на̄ма саппаджа̄ти дӣгхаттабха̄во. урага̄ хи пан̃часу т̣ха̄несу саджа̄тим̣ на̄тиваттанти упапаттийам̣ чутийам̣ виссат̣т̣ханиддоккамане саджа̄тийа̄ метхунапат̣исеване джин̣н̣атача̄панайане ча̄ти. тасма̄ йада̄ тачам̣ джахати, тада̄ саджа̄тийам̣йева т̣хатва̄ джахати. саджа̄тийам̣ т̣хитопи ча джигуччханто джахати. джигуччханто на̄ма йада̄ упад̣д̣хат̣т̣ха̄не мутто хоти, упад̣д̣хат̣т̣ха̄не амутто оламбати, тада̄ нам̣ ат̣т̣ӣйанто джахати, евам̣ джигуччхантопи ча дан̣д̣антарам̣ ва̄ мӯлантарам̣ ва̄ па̄са̄н̣антарам̣ ва̄ нисса̄йа джахати. нисса̄йа джахантопи ча тха̄мам̣ джанетва̄ усса̄хам̣ каритва̄ вӣрийена ван̇кам̣ нан̇гут̣т̣хам̣ катва̄ пассасантова пхан̣ам̣ каритва̄ джахати. евам̣ джахитва̄ йенака̄мам̣ паккамати.
евамева айампи бхиккху орапа̄рам̣ джахитука̄мо чатуббидхена джахати саджа̄тийам̣ т̣хито джигуччханто нисса̄йа тха̄мена̄ти. саджа̄ти на̄ма бхиккхуно ‘‘арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄то’’ти (ма. ни. 2.351) вачанато сӣлам̣. тенева̄ха ‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа наро сапан̃н̃о’’ти (сам̣. ни. 1.23, 192). еваметиссам̣ саджа̄тийам̣ т̣хито бхиккху там̣ сакаттабха̄ва̄дибхедам̣ орапа̄рам̣ джин̣н̣апура̄н̣аттачамива там̣ дуккхам̣ джанентам̣ таттха таттха а̄дӣнавадассанена джигуччханто калйа̄н̣амитте нисса̄йа адхиматтасамма̄ва̄йа̄масан̇кха̄там̣ тха̄мам̣ джанетва̄ ‘‘дивасам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхетӣ’’ти (а. ни. 3.16; 4.37) вуттанайена раттиндивам̣ чхадха̄ вибхаджитва̄ гхат̣енто ва̄йаманто ураго вийа ван̇кам̣ нан̇гут̣т̣хам̣ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ ураго вийа пассасанто айампи аситхилапараккамата̄йа ва̄йаманто урагова пхан̣ам̣ каритва̄ айампи н̃а̄н̣авиппха̄рам̣ джанетва̄ урагова тачам̣ орапа̄рам̣ джахати, джахитва̄ ча ураго вийа охитатачо йенака̄мам̣ паккамати, айампи охитабха̄ро анупа̄дисесанибба̄надха̄тудисам̣ паккаматӣти.
90. бхавантӣти имина̄ вирул̣хамӯле нӣлабха̄вам̣ а̄паджджитва̄ вад̣д̣хама̄наке тарун̣агаччхе дассети. ахувунти имина̄ пана вад̣д̣хитва̄ т̣хите маханте руккхагаччха̄дике дассети. бхавантӣти имасса виваран̣ам̣ ‘‘джа̄йанти вад̣д̣хантӣ’’ти, ахувунти имасса ‘‘джа̄та̄ вад̣д̣хита̄’’ти. ра̄сӣти суддхат̣т̣хакадхаммасамӯхо. бхӯта̄нанти татха̄ладдхасаман̃н̃а̄нам̣ ат̣т̣хадхамма̄нам̣. ‘‘бхӯта̄нам̣ га̄мо’’ти вуттепи авайававинимуттасса самуда̄йасса абха̄вато бхӯтасан̃н̃ита̄ тейева тин̣аруккхалата̄дайо гайханти. ‘‘бхӯмийам̣ патит̣т̣хахитва̄ харитабха̄вама̄панна̄ руккхагаччха̄дайо девата̄хи париггайханти, тасма̄ бхӯта̄нам̣ нива̄сат̣т̣ха̄ната̄йа бхӯта̄нам̣ га̄мо’’типи ваданти. руккха̄дӣнанти а̄ди-саддена осадхигаччхалата̄дайо ведитабба̄.
нану ча руккха̄дайо читтарахитата̄йа на джӣва̄, читтарахитата̄ ча париппханда̄бха̄вато чхиннепи руханато висадисаджа̄тикабха̄вато чатуйониапарийа̄паннато ча ведитабба̄, вуд̣д̣хи пана пава̄л̣асила̄лаван̣а̄нампи виджджатӣти на тесам̣ джӣвабха̄ве ка̄ран̣ам̣, висайаггахан̣ан̃ча несам̣ парикаппана̄маттам̣ супанам̣ вийа чин̃ча̄дӣнам̣, татха̄ дохал̣а̄дайо, таттха касма̄ бхӯтага̄масса чхедана̄дипаччайа̄ па̄читтийам̣ вуттанти? саман̣аса̄руппато там̣нива̄сасатта̄нураккхан̣ато ча. тенева̄ха ‘‘джӣвасан̃н̃ино хи могхапуриса̄ манусса̄ руккхасми’’нтиа̄ди.
91. ‘‘мӯле джа̄йантӣ’’тиа̄дӣсу аттхо упари аттана̄ вуччама̄наппака̄рена сӣхал̣ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттоти а̄ха ‘‘евам̣ сантепи…пе… на саментӣ’’ти. виджа̄та-саддо идха ви-саддалопам̣ катва̄ ниддит̣т̣хоти а̄ха ‘‘виджа̄та̄нӣ’’ти. виджа̄та-саддо ча ‘‘виджа̄та̄ иттхӣ’’тиа̄дӣсу вийа пасӯтавачаноти а̄ха ‘‘пасӯта̄нӣ’’ти. пасӯти ча на̄меттха ниббаттапан̣н̣амӯлата̄ти а̄ха ‘‘ниббаттапан̣н̣амӯла̄нӣ’’ти. имина̄ имам̣ дӣпети ‘‘ниббаттапан̣н̣амӯла̄ни бӣджа̄ни бхӯтага̄масан̇кхамева гаччханти, тесу ча ваттама̄но бӣджаджа̄та-саддо рул̣хӣвасена руккха̄дӣсупи ваттатӣ’’ти. пуримасмим̣ аттхавикаппе пана бӣджехи джа̄та̄нам̣ руккхалата̄дӣнам̣йева бхӯтага̄мата̄ вутта̄.
та̄ни дассентоти та̄ни бӣджа̄ни дассенто. мӯлабӣджантиа̄дӣсу мӯламева бӣджам̣ мӯлабӣджам̣. сесесупи есева найо. пхал̣убӣджанти паббабӣджам̣. паччайантарасамава̄йе садисапхалуппаттийа̄ висесака̄ран̣абха̄вато вируханасаматтхе са̄рапхале нирул̣хо бӣджа-саддо. тадаттхасам̣сиддхийа̄ мӯла̄дӣсупи кесучи паваттатӣти мӯла̄дито ниваттанаттхам̣ екена бӣджасаддена висесетва̄ вуттам̣ ‘‘бӣджабӣджа’’нти ‘‘рӯпарӯпам̣, дуккхадуккха’’нти ча йатха̄. бӣджато ниббаттена бӣджам̣ дасситанти ка̄рийопача̄рена ка̄ран̣ам̣ дасситанти дӣпети.
92. бӣдже бӣджасан̃н̃ӣти еттха ка̄ран̣ӯпача̄рена ка̄рийам̣ вуттанти дассенто ‘‘таттха йатха̄’’тиа̄дима̄ха. бхӯтага̄мапаримочанам̣ катва̄ти бхӯтага̄мато мочетва̄, вийоджетва̄ти аттхо. йам̣ бӣджам̣ бхӯтага̄мо на̄ма хотӣти бӣджа̄ни ча та̄ни джа̄та̄ни ча̄ти вуттаматтхам̣ сандха̄йа вадати. таттха йам̣ бӣджанти йам̣ ниббаттапан̣н̣амӯлам̣ бӣджам̣. тасмим̣ бӣджети тасмим̣ бхӯтага̄масан̃н̃ите бӣдже. еттха ча бӣджаджа̄та-саддасса вийа рул̣хӣвасена руккха̄дӣсу бӣджа-саддассапи паватти ведитабба̄. йатха̄рутанти йатха̄па̄л̣и.
йаттха каттхачӣти мӯле агге маджджхе ва̄. сан̃чичча уккхипитум̣ на ват̣т̣атӣти еттха сачепи сарӣре лаггабха̄вам̣ джа̄нантова удакато ут̣т̣хахати, ‘‘там̣ уддхарисса̄мӣ’’ти сан̃н̃а̄йа абха̄вато ват̣т̣ати. уппа̄т̣ита̄нӣти уддхат̣а̄ни. бӣджага̄ме сан̇гахам̣ гаччхантӣти бхӯтага̄мато паримочитатта̄ вуттам̣. анантака-ггахан̣ена са̄сапаматтика̄ гахита̄. на̄ман̃хетам̣ тасса̄ сева̄ладжа̄тийа̄. мӯлапан̣н̣а̄нам̣ асампун̣н̣атта̄ ‘‘асампун̣н̣абхӯтага̄мо на̄ма̄’’ти вуттам̣. абхӯтага̄мамӯлатта̄ти еттха бхӯтага̄мо мӯлам̣ ка̄ран̣ам̣ етасса̄ти бхӯтага̄мамӯло, бхӯтага̄масса ва̄ мӯлам̣ ка̄ран̣анти бхӯтага̄мамӯлам̣. бӣджага̄мо хи на̄ма бхӯтага̄мато самбхавати, бхӯтага̄масса ча ка̄ран̣ам̣ хоти, айам̣ пана та̄дисо на хотӣти ‘‘абхӯтага̄мамӯлатта̄’’ти вуттам̣. татрат̣т̣хакатта̄ вуттам̣ ‘‘со бӣджага̄мена сан̇гахито’’ти. идан̃ча ‘‘абхӯтага̄мамӯлатта̄’’ти еттха пат̣хамам̣ вуттааттхасамбхавато вуттам̣. кин̃ча̄пи хи та̄лана̄л̣икера̄дӣнам̣ кха̄н̣у уддхам̣ авад̣д̣ханато бхӯтага̄масса ка̄ран̣ам̣ на хоти, татха̄пи бхӯтага̄масан̇кхйупагатаниббаттапан̣н̣амӯлабӣджато самбхӯтатта̄ бхӯтага̄мато уппанно на̄ма хотӣти бӣджага̄мена сан̇гахам̣ гаччхати.
‘‘ан̇куре харите’’ти ватва̄ тамева вибха̄вети ‘‘нӣлапан̣н̣аван̣н̣е джа̄те’’ти, нӣлапан̣н̣асса ван̣н̣асадисе ван̣н̣е джа̄тети аттхо. ‘‘нӣлаван̣н̣е джа̄те’’ти ва̄ па̄т̣хо гахетаббо. амӯлакабхӯтага̄ме сан̇гахам̣ гаччхатӣти на̄л̣икерасса а̄вен̣икам̣ катва̄ вадати. ‘‘па̄нӣйагхат̣а̄дӣнам̣ бахи сева̄ло удаке ат̣т̣хитатта̄ бӣджага̄ма̄нуломатта̄ ча дуккат̣аваттхӯ’’ти ваданти. кан̣н̣акампи аббоха̄рикамева̄ти нӣлаван̣н̣ампи аббоха̄рикамева. селеййакам̣ на̄ма сила̄йа самбхӯта̄ ека̄ сугандхаджа̄ти. ‘‘руккхаттачам̣ викопетӣти вуттатта̄ руккхе джа̄там̣ йам̣ кин̃чи чхаттакам̣ руккхаттачам̣ авикопетва̄ маттхакато чхиндитва̄ гахетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. руккхато муччитва̄ тит̣т̣хатӣти еттха ‘‘йадипи кин̃чиматтам̣ руккхе аллӣна̄ хутва̄ тит̣т̣хати, руккхато гайхама̄но пана руккхаччхавим̣ на викопети, ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. алларуккхато на ват̣т̣атӣти еттха̄пи руккхаттачам̣ авикопетва̄ маттхакато таччхетва̄ гахетум̣ ват̣т̣атӣти ведитаббам̣. хаттхакуккуччена̄ти хаттха̄нам̣ асам̣йатабха̄вена, хаттхача̄паллена̄ти вуттам̣ хоти. па̄нӣйам̣ на ва̄сетаббанти идам̣ аттано аттха̄йа на̄митам̣ сандха̄йа вуттам̣. кевалам̣ анупасампаннасса аттха̄йа на̄мите пана паччха̄ тато лабхитва̄ на ва̄сетаббанти наттхи. ‘‘йесам̣ руккха̄нам̣ са̄кха̄ рухатӣти вуттатта̄ йесам̣ са̄кха̄ на рухати, таттха каппийакаран̣акиччам̣ наттхӣ’’ти ваданти.
93. пан̃чахи саман̣акаппехӣти пан̃чахи саман̣авоха̄рехи. кин̃ча̄пи хи бӣджа̄нам̣ аггина̄ пхут̣т̣хаматтена накха̄дӣхи виликханаматтена ча авирул̣хӣдхаммата̄ на хоти, татха̄пи евам̣ катейева саман̣а̄нам̣ каппатӣти аггипариджита̄дайо саман̣авоха̄ра̄ на̄ма джа̄та̄, тасма̄ техи саман̣авоха̄рехи каран̣абхӯтехи пхалам̣ парибхун̃джитум̣ ануджа̄на̄мӣти адхиппа̄йо. абӣджаниббат̣т̣абӣджа̄нипи саман̣а̄нам̣ каппантӣти пан̃н̃аттапан̣н̣аттибха̄вато саман̣авоха̄ра̄иччева сан̇кхам̣ гата̄ни. атха ва̄ аггипариджита̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ каппийабха̄ватойева пан̃чахи саман̣акаппийабха̄васан̇кха̄техи ка̄ран̣ехи пхалам̣ парибхун̃джитум̣ ануджа̄на̄мӣти еваметтха адхиппа̄йо ведитаббо. аггипариджитантиа̄дӣсу ‘‘паричита’’нтипи пат̣ханти. абӣджам̣ на̄ма тарун̣амбапхала̄ди. ниббат̣т̣абӣджам̣ на̄ма амбапанаса̄ди, йам̣ бӣджам̣ ниббат̣т̣етва̄ висум̣ катва̄ парибхун̃джитум̣ сакка̄ хоти. ‘‘каппийа’’нти ватва̄ва ка̄таббанти йо каппийам̣ кароти, тена каттабба̄ка̄рассева вуттатта̄ бхиккхуна̄ авуттепи ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти на гахетаббам̣. пуна ‘‘каппийам̣ ка̄ретабба’’нти ка̄ра̄панасса пат̣хамамева катхитатта̄ бхиккхуна̄ ‘‘каппийам̣ карохӣ’’ти вуттейева анупасампаннена ‘‘каппийа’’нти ватва̄ аггипариджита̄ди ка̄таббанти гахетаббам̣. ‘‘каппийанти вачанам̣ пана йа̄йа ка̄йачи бха̄са̄йа ваттум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. ‘‘каппийанти ватва̄ва ка̄табба’’нти вачанато пат̣хамам̣ ‘‘каппийа’’нти ватва̄ паччха̄ аггиа̄дина̄ пхусана̄ди ка̄таббанти ведитаббам̣. ‘‘пат̣хамам̣ аггим̣ никкхипитва̄ накха̄дина̄ ва̄ виджджхитва̄ там̣ ануддхаритва̄ва ‘каппийа’нти ваттумпи ват̣т̣атӣ’’ти ваданти.
екасмим̣ бӣдже ва̄тиа̄дӣсу ‘‘екам̣йева ка̄ремӣти адхиппа̄йе сатипи ека̄баддхатта̄ саббам̣ катамева хотӣ’’ти ваданти. да̄рум̣ виджджхатӣти еттха ‘‘джа̄нитва̄пи виджджхати ва̄ виджджха̄пети ва̄, ват̣т̣атийева̄’’ти ваданти. бхаттаситтхе виджджхатӣти еттха̄пи есева найо. ‘‘там̣ виджджхати, на ват̣т̣атӣти раджджуа̄дӣнам̣ бха̄джанагатикатта̄’’ти ваданти. маричапакка̄дӣхи миссетва̄ти еттха бхаттаситтхасамбандхавасена ека̄баддхата̄ ведитабба̄, на пхала̄нам̣йева ан̃н̃аман̃н̃ам̣ самбандхавасена. бхинда̄петва̄ каппийам̣ ка̄ра̄петаббанти бӣджато муттасса кат̣а̄хасса бха̄джанагатикатта̄ вуттам̣.
никкха̄метунти там̣ бхиккхум̣ никкха̄метум̣. ‘‘саче етасса анулома’’нти сена̄санараккхан̣аттха̄йа анун̃н̃а̄тампи пат̣аггида̄на̄дим̣ аттана̄пи ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти еттакенева идампи етасса ануломанти евамадхиппа̄йо сийа̄. пат̣аггида̄нам̣ париттакаран̣ан̃ча аттано парасса ва̄ сена̄санараккхан̣аттха̄йа ват̣т̣атийева. тасма̄ саче тасса суттасса етам̣ ануломам̣ сийа̄, аттано на ват̣т̣ати, ан̃н̃асса ват̣т̣атӣти айам̣ висесо куто лаббхатӣти а̄ха ‘‘аттано на ват̣т̣ати…пе… на сакка̄ ладдху’’нти. сесаметтха утта̄намева. бхӯтага̄мо, бхӯтага̄масан̃н̃ита̄, викопанам̣ ва̄ викопа̄панам̣ ва̄ти има̄ни панеттха тӣн̣и ан̇га̄ни.
бхӯтага̄масиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. ан̃н̃ава̄дакасиккха̄падаван̣н̣ана̄
94-98. дутийе ан̃н̃ам̣ вачананти йам̣ чодакена чудитакасса досавибха̄ванавачанам̣ вуттам̣, там̣ тато ан̃н̃енева вачанена пат̣ичарати. атха ва̄ ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаратӣти ан̃н̃ена ка̄ран̣ена ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣ пат̣ичаратӣти еваметтха аттхо ведитаббо, йам̣ чодакена чудитакасса досавибха̄ванака̄ран̣ам̣ вуттам̣, тато ан̃н̃ена чодана̄йа амӯлакабха̄вадӣпакена ка̄ран̣ена пат̣ичаратӣти вуттам̣ хоти. пат̣ичаратӣти ча пат̣иччха̄данавасена чарати, паваттатӣти аттхо. пат̣иччха̄данаттхо ева ва̄ чарати-саддо анекаттхатта̄ дха̄тӯнам̣. тена̄ха ‘‘пат̣иччха̄детӣ’’ти. ко а̄паннотиа̄дина̄ па̄л̣ийам̣ чоданам̣ ависсаджджетва̄ виккхепа̄паджджанавасена ан̃н̃ена ан̃н̃ам̣ пат̣ичаран̣ам̣ дасситам̣. апарампи пана чоданам̣ виссаджджетва̄ бахиддха̄ катха̄апана̄мавасена паваттам̣ па̄л̣имуттакам̣ ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаран̣ам̣ ведитаббам̣. ‘‘иттханна̄мам̣ а̄паттим̣ а̄панносӣ’’ти пут̣т̣хо ‘‘па̄т̣алипуттам̣ гатомхӣ’’ти ватва̄ пуна ‘‘на тава па̄т̣алипуттагаманам̣ пуччха̄ма, а̄паттим̣ пуччха̄ма̄’’ти вутте ‘‘тато ра̄джагахам̣ гатомхӣ’’ти ватва̄ ‘‘ра̄джагахам̣ ва̄ йа̄хи бра̄хман̣агахам̣ ва̄, а̄паттим̣ а̄панносӣ’’ти вутте ‘‘таттха ме сӯкарамам̣сам̣ ладдха’’нтиа̄дӣни ватва̄ва катхам̣ бахиддха̄ виккхипантопи хи ‘‘ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичарати’’ччева сан̇кхам̣ гаччхати.
йадетам̣ ан̃н̃ена ан̃н̃ам̣ пат̣ичаран̣авасена паваттавачанам̣, тадева пуччхитаматтхам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ вадатӣти ан̃н̃ава̄даканти а̄ха ‘‘ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаран̣ассетам̣ на̄ма’’нти. тун̣хӣбхӯтассетам̣ на̄манти тун̣хӣбха̄вассетам̣ на̄мам̣, айамева ва̄ па̄т̣хо. ан̃н̃ава̄дакам̣ а̄ропетӯти ан̃н̃ава̄дакакаммам̣ а̄ропету, ан̃н̃ава̄дакаттам̣ ва̄ ида̄ни карийама̄нена каммена а̄ропетӯти аттхо. вихесакам̣ а̄ропетӯти еттха̄пи вихесакакаммам̣ вихесакабха̄вам̣ ва̄ а̄ропетӯти еваматтхо дат̣т̣хаббо.
ана̄ропите ан̃н̃ава̄даке вуттадуккат̣ам̣ па̄л̣ийам̣ а̄гатаан̃н̃енан̃н̃ам̣пат̣ичаран̣авасена йуджджати. ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гатена пана па̄л̣имуттакаан̃н̃енан̃н̃ам̣пат̣ичаран̣авасена ана̄ропите ан̃н̃ава̄даке муса̄ва̄дена па̄читтийам̣, а̄ропите имина̄ва па̄читтийанти ведитаббам̣. кечи пана ‘‘а̄ропите ан̃н̃ава̄даке муса̄ва̄дена имина̄ ча па̄читтийадвайам̣ хотӣ’’ти ваданти, там̣ вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣. йа̄ са̄ а̄дикаммикасса ана̄патти вутта̄, са̄пи па̄л̣ийам̣ а̄гатаан̃н̃енан̃н̃ам̣пат̣ичаран̣авасена вутта̄ти дат̣т̣хабба̄, имина̄ сиккха̄падена ана̄паттидассанаттхам̣ ва̄. сесам̣ утта̄намева. дхаммакаммена а̄ропитата̄, а̄паттийа̄ ва̄ ваттхуна̄ ва̄ ануйун̃джийама̄ната̄, чха̄детука̄мата̄йа ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаран̣ам̣ ва̄ тун̣хӣбха̄во ва̄ти има̄ни панеттха тӣн̣и ан̇га̄ни.
ан̃н̃ава̄дакасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. уджджха̄панакасиккха̄падаван̣н̣ана̄
103. татийе дха̄тупа̄т̣хе джхе-саддо чинта̄йам̣ пат̣хитоти а̄ха ‘‘ла̄макато ва̄ чинта̄пентӣ’’тиа̄ди. айамева ча анекаттхатта̄ дха̄тӯнам̣ олоканаттхопи хотӣти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘аккхара̄йа ва̄четӣ’’тиа̄дӣсу (па̄чи. 46) вийа ‘‘чханда̄йа̄’’ти лин̇гавипалла̄савасена вуттанти а̄ха ‘‘чхандена̄’’ти.
105. йена вачанена̄ти йена ‘‘чханда̄йа иттханна̄мо идам̣ на̄ма каротӣ’’тиа̄дивачанена. йена ча кхиййантӣти йена ‘‘чханда̄йа иттханна̄мо’’тиа̄дивачанена таттха таттха бхиккхӯнам̣ саванӯпача̄ре т̣хатва̄ аван̣н̣ам̣ пака̄сенти.
106. ан̃н̃ам̣ анупасампаннам̣ уджджха̄петӣти ан̃н̃ена анупасампаннена уджджха̄пети. тасса ва̄ там̣ сантике кхиййатӣти тасса анупасампаннасса сантике там̣ сан̇гхена самматам̣ упасампаннам̣ кхиййати, аван̣н̣ам̣ ваданто ва̄ пака̄сети. анупасампаннам̣ сан̇гхена самматанти еттха самматапуббо самматоти вутто. тена̄ха ‘‘кин̃ча̄пӣ’’тиа̄ди. йасма̄ уджджха̄панам̣ кхиййанан̃ча муса̄ва̄давасенева паваттам̣, тасма̄ а̄дикаммикасса ана̄паттӣти па̄читтийат̣т̣ха̄не дуккат̣ат̣т̣ха̄не ча имина̄ва ана̄паттидассанаттхам̣ вуттанти гахетаббам̣. еван̃ча катва̄ уджджха̄пентасса кхиййантасса ча екаккхан̣е две две а̄паттийо хонтӣти а̄паннам̣. атха ва̄ ӣдисам̣ сиккха̄падам̣ муса̄ва̄дато пат̣хамам̣ пан̃н̃аттанти гахетаббам̣. сесаметтха утта̄намева. дхаммакаммена самматата̄, упасампанната̄, агатигамана̄бха̄во, тасса аван̣н̣ака̄мата̄, йасса сантике вадати, тасса упасампанната̄, уджджха̄панам̣ ва̄ кхиййанам̣ ва̄ти има̄ни панеттха чха ан̇га̄ни.
уджджха̄панакасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. пат̣хамасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄
108-110. чатуттхе химавассена̄ти химамева вуттам̣. апан̃н̃а̄тети аппатӣте, аппасиддхети аттхо. ‘‘ман̣д̣апе ва̄ руккхамӯле ва̄ти вачанато виват̣ан̇ган̣епи никкхипитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣. гочараппасута̄ти гочарат̣т̣ха̄нам̣ пат̣ипанна̄. ‘‘ат̣т̣ха ма̄се’’ти имина̄ васса̄нам̣ ча̄тума̄сам̣ чепи дево на вассати, пат̣иккхиттамева̄ти а̄ха ‘‘ат̣т̣ха ма̄сети вачанато…пе… никкхипитум̣ на ват̣т̣атийева̄’’ти. таттха чатта̄ро ма̄сети васса̄насса чатта̄ро ма̄се. авассикасан̇кетети имина̄ анун̃н̃а̄тепи ат̣т̣ха ма̄се йаттха хеманте дево вассати, таттха апарепи чатта̄ро ма̄са̄ пат̣иккхитта̄ти а̄ха ‘‘авассикасан̇кетети вачанато’’тиа̄ди. имина̄ имам̣ дӣпети ‘‘йасмим̣ десе хеманте дево вассати, таттха ат̣т̣ха ма̄се пат̣иккхипитва̄ чатта̄ро ма̄са̄ анун̃н̃а̄та̄. йаттха пана васса̄нейева вассати, таттха чатта̄ро ма̄се пат̣иккхипитва̄ ат̣т̣ха ма̄са̄ анун̃н̃а̄та̄’’ти.
имина̄ва найена маджджхимападесе йаттха хеманте химавассам̣ вассати, таттха̄пи ат̣т̣хева ма̄са̄ пат̣иккхитта̄ти ведитабба̄. тасма̄ васса̄нака̄ле пакатиаджджхока̄се овассакаман̣д̣апе руккхамӯле ча сантхаритум̣ на ват̣т̣ати, хемантака̄ле пакатиаджджхока̄се овассакаман̣д̣апа̄дӣсупи ват̣т̣ати. тан̃ча кхо йаттха химавассена сена̄санам̣ на темати, гимхака̄лепи пакатиаджджхока̄са̄дӣсу ват̣т̣атийева, тан̃ча кхо ака̄ламегха̄дассане, ка̄ка̄дӣнам̣ нибаддхава̄саруккхамӯле пана када̄чипи на ват̣т̣атӣти еваметтха виниччхайо ведитаббо.
иман̃ча пана аттхависесам̣ гахетва̄ бхагавата̄ пат̣хамамева сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттанти висум̣ анупан̃н̃атти на вутта̄. тенева хи ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. пат̣хамасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄) вуттам̣ ‘‘ити йаттха ча йада̄ ча сантхаритум̣ на ват̣т̣ати, там̣ саббамидха аджджхока̄сасан̇кхамева гата’’нти. атха ва̄ ависесена аджджхока̄се сантхаран̣асантхара̄пана̄ни пат̣иккхипитва̄ ‘‘ӣдисе ка̄ле ӣдисе ча падесе т̣хапетха̄’’ти ануджа̄нанаматтенева аланти на сиккха̄паде висум̣ анупан̃н̃атти уддхат̣а̄ти ведитабба̄. парива̄ре (пари. 65-67) пана имассева сиккха̄падасса анурӯпавасена пан̃н̃аттатта̄ ‘‘ека̄ анупан̃н̃аттӣ’’ти вуттам̣.
навава̄йимо сӣгхам̣ на нассатӣти а̄ха ‘‘навава̄йимо ва̄’’ти. онаддхакоти чаммена онаддхо. уккат̣т̣хааббхока̄сикоти идам̣ тасса паривитаккадассанаматтам̣, уккат̣т̣хааббхока̄сикасса пана чӣваракут̣и на ват̣т̣атӣти наттхи. ка̄йа̄нугатикатта̄ти бхиккхуно таттхева саннихитабха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. имина̄ ча тасмим̣йева ка̄ле ана̄патти вутта̄, чӣваракут̣ито никкхамитва̄ пана ан̃н̃аттха гаччхантасса пин̣д̣а̄йа пависантассапи а̄паттийева. ‘‘йасма̄ пана да̄йакехи да̄нака̄лейева сахассаггханакампи камбалам̣ ‘па̄дапун̃чханим̣ катва̄ парибхун̃джатха̄’ти диннам̣ татхева парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати, тасма̄ ‘имам̣ ман̃чапӣт̣ха̄дисена̄санам̣ аббхока̄сепи йатха̄сукхам̣ парибхун̃джатха̄’ти да̄йакехи диннам̣ че, саббасмимпи ка̄ле аббхока̄се никкхипитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. песетва̄ гантаббанти еттха ‘‘йо бхиккху имам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гантва̄ васати, тасса детха̄’’ти ватва̄ песетаббам̣.
вала̄хака̄нам̣ анут̣т̣хитабха̄вам̣ саллаккхетва̄ти имина̄ ча гимха̄непи мегхе ут̣т̣хите ман̃чапӣт̣ха̄дим̣ йам̣кин̃чи сена̄санам̣ аджджхока̄се никкхипитум̣ на ват̣т̣атӣти дӣпитанти ведитаббам̣. ‘‘па̄дат̣т̣ха̄на̄бхимукха̄ти нисӣданта̄нам̣ па̄дапатанат̣т̣ха̄на̄бхимукха’’нти кечи. ‘‘саммаджджантасса па̄дат̣т̣ха̄на̄бхимукха’’нти апаре. ‘‘бахи ва̄лука̄йа агамананимиттам̣ па̄дат̣т̣ха̄на̄бхимукха̄ ва̄лика̄ харитабба̄ти вутта’’нти еке. качаварам̣ хаттхехи гахетва̄ бахи чхат̣т̣етаббанти имина̄ качаварам̣ чхад̣д̣есса̄мӣти ва̄лика̄ на чхад̣д̣етабба̄ти дӣпети.
111. анто сам̣вет̣хетва̄ баддханти еракапатта̄дӣхи вен̣им̣ катва̄ та̄йа вен̣ийа̄ убхосу пассесу виттхатат̣т̣ха̄несу бахум̣ вет̣хетва̄ тато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва маджджхат̣т̣ха̄нам̣, та̄ва анто а̄кад̣д̣ханавасена вет̣хетва̄ маджджхе сан̇кхипитва̄ тирийам̣ таттха таттха бандхитва̄ катам̣. каппам̣ лабхитва̄ти гаччха̄ти вуттавачанена каппам̣ лабхитва̄. тхерасса хи а̄н̣аттийа̄ гаччхантасса ана̄патти. пуриманайенева̄ти ‘‘нисӣдитва̄ сайам̣ гаччханто’’тиа̄дина̄ пуббе вуттанайенева. ан̃н̃аттха гаччхатӣти там̣ маггам̣ атиккамитва̄ ан̃н̃аттха гаччхати. лед̣д̣упа̄тупача̄рато бахи т̣хитатта̄ ‘‘па̄дуддха̄рена ка̄ретаббо’’ти вуттам̣, ан̃н̃аттха гаччхантасса пат̣хамапа̄дуддха̄ре дуккат̣ам̣, дутийапа̄дуддха̄ре па̄читтийанти аттхо. па̄катикам̣ акатва̄ти аппат̣иса̄метва̄. антарасаннипа̄тети антарантара̄ саннипа̄те.
а̄ва̄сика̄нам̣йева палибодхоти еттха а̄гантукехи а̄гантва̄ кин̃чи аватва̄ таттха нисиннепи а̄ва̄сика̄нам̣йева палибодхоти адхиппа̄йо. маха̄паччарива̄де пана ‘‘ан̃н̃есу а̄гантва̄ нисиннесӯ’’ти идам̣ амха̄канти ватва̄ ва̄ аватва̄ ва̄ нисиннесӯти адхиппа̄йо. маха̄ат̣т̣хакатха̄ва̄де ‘‘а̄паттӣ’’ти па̄читтийамева вуттам̣. маха̄паччарийам̣ пана сантхаран̣асантхара̄пане сати па̄читтийена бхавитаббанти ана̄н̣аттийа̄ пан̃н̃аттатта̄ дуккат̣ам̣ вуттам̣. ‘‘идам̣ усса̄ракасса, идам̣ дхаммакатхикасса̄’’ти висум̣ пан̃н̃аттатта̄ ана̄н̣аттийа̄ пан̃н̃аттепи па̄читтийенева бхавитаббанти адхиппа̄йена ‘‘тасмим̣ а̄гантва̄ нисинне тасса палибодхо’’ти вуттам̣. кечи пана ваданти ‘‘ана̄н̣аттийа̄ пан̃н̃аттепи дхаммакатхикасса анут̣т̣ха̄панӣйатта̄ па̄читтийена бхавитаббам̣, а̄гантукасса пана паччха̄ а̄гатехи вуд̣д̣хатарехи ут̣т̣ха̄петаббатта̄ дуккат̣ам̣ вутта’’нти.
112. бхӯмийам̣ аттхаритабба̄ти чимилика̄йа сати тасса̄ упари, асати суддхабхӯмийам̣ аттхаритабба̄. сӣхачамма̄дӣнам̣ парихаран̣ейева пат̣иккхепо ведитабботи имина̄ –
‘‘на, бхиккхаве, маха̄чамма̄ни дха̄ретабба̄ни сӣхачаммам̣ бйаггхачаммам̣ дӣпичаммам̣, йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 255) –
евам̣ вутта̄йа кхандхакапа̄л̣ийа̄ адхиппа̄йам̣ вибха̄вети. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘антопи ман̃че пан̃н̃атта̄ни хонти, бахипи ман̃че пан̃н̃атта̄ни хонтӣ’’ти имасмим̣ ваттхусмим̣ сиккха̄падасса пан̃н̃аттатта̄ ман̃чапӣт̣хесу аттхаритва̄ парибхогойева пат̣иккхитто, бхӯматтхаран̣авасена парибхого пана аппат̣иккхиттоти. йади евам̣ ‘‘парихаран̣ейева пат̣иккхепо’’ти идам̣ касма̄ вуттанти? йатха̄ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, саббам̣ па̄са̄дапарибхога’’нти (чӯл̣ава. 320) вачанато пуггаликепи сена̄сане сена̄санапарибхогавасена нийамитам̣ суван̣н̣агхат̣а̄дикам̣ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ама̄нампи кевалам̣ аттано сантакам̣ катва̄ парибхун̃джитум̣ на ват̣т̣ати, евамидам̣ бхӯматтхаран̣авасена парибхун̃джийама̄нампи аттано сантакам̣ катва̄ там̣ там̣ виха̄рам̣ харитва̄ парибхун̃джитум̣ на ват̣т̣атӣти дассанаттхам̣ ‘‘парихаран̣ейева пат̣иккхепо ведитаббо’’ти вуттам̣. да̄румайапӣт̣ханти пхалакамайамева пӣт̣хам̣ вуттам̣. па̄дакатхаликанти адхотапа̄дат̣т̣хапанакам̣. аджджхока̄се раджанам̣ пачитва̄…пе… пат̣иса̄метаббанти еттха тхеве асати раджанакамме нит̣т̣хите пат̣иса̄метаббам̣.
113. ‘‘бхиккху ва̄ са̄ман̣еро ва̄ а̄ра̄мико ва̄ ладжджӣ хотӣти вуттатта̄ аладжджим̣ а̄пуччхитва̄ гантум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. ота̄пенто гаччхатӣти еттха ‘‘кин̃ча̄пи ‘еттакам̣ дӯрам̣ гантабба’нти париччхедо наттхи, татха̄пи лед̣д̣упа̄там̣ атиккамма на̄тидӯрам̣ гантабба’’нти ваданти. сесаметтха утта̄намева. ман̃ча̄дӣнам̣ сан̇гхиката̄, вутталаккхан̣е десе сантхаран̣ам̣ ва̄ сантхара̄панам̣ ва̄, апалибуддхата̄, а̄пада̄йа абха̄во, лед̣д̣упа̄та̄тиккамоти има̄ни панеттха пан̃ча ан̇га̄ни.
ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. пат̣хамасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄) пана ана̄пуччхам̣ ва̄ гаччхеййа̄ти еттха ‘‘йо бхиккху ва̄ са̄ман̣еро ва̄ а̄ра̄мико ва̄ ладжджӣ хоти, аттано палибодхам̣ вийа ман̃н̃ати, татха̄рӯпам̣ ана̄пуччхитва̄ там̣ сена̄санам̣ тасса аниййа̄тетва̄ нирапеккхо гаччхати, тха̄мамаджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄там̣ атиккамеййа, екена па̄дена лед̣д̣упа̄та̄тиккаме дуккат̣ам̣, дутийапа̄да̄тиккаме па̄читтийа’’нти ватва̄ ан̇гесупи нирапеккхата̄йа саддхим̣ чха ан̇га̄ни вутта̄ни. па̄л̣ийам̣ пана ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘нирапеккхо гаччхатӣ’’ти айам̣ висесо на диссати. ‘‘ота̄пенто гаччхатӣ’’ти ча ота̄панависайе ева са̄пеккхагамане ана̄патти вутта̄. йади ан̃н̃аттха̄пи са̄пеккхагамане ана̄патти сийа̄, ‘‘ана̄патти са̄пеккхо гаччхатӣ’’ти ависесена ваттаббам̣ бхавеййа, тасма̄ вӣмам̣ситва̄ йуттатарам̣ гахетаббанти.
пат̣хамасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. дутийасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄
116. дутийасена̄санасиккха̄паде еттакамева вуттанти ат̣т̣хакатха̄су вуттам̣. ‘‘идан̃ча ат̣т̣хакатха̄су татха̄вуттабха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣, ан̃н̃ампи та̄дисам̣ ман̃чапӣт̣хесу аттхаритам̣ паччаттхаран̣амева̄’’ти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣. ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘паччаттхаран̣ам̣ на̄ма па̄ва̄ро коджавоти еттакамева̄’’ти нийаметва̄ вуттам̣, тасма̄ ган̣т̣хипадесу вуттам̣ имина̄ на самети, вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣. сена̄санатоти саббапаччхимасена̄санато. йо кочӣти тасса н̃а̄тако ва̄ ан̃н̃а̄тако ва̄ йо кочи.
117. паривен̣анти екекасса виха̄расса париккхепаббхантарам̣. курундат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттамеваттхам̣ сависесам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘кин̃ча̄пи вутто’’тиа̄ди а̄раддхам̣. ‘‘апариччханне ман̣д̣апе’’ти висум̣ йоджетаббам̣. тенева ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. дутийасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄) ‘‘апариччханнаман̣д̣апе ва̄ париччханне ва̄пи бахӯнам̣ саннипа̄табхӯте’’ти вуттам̣. бходжанаса̄ла̄йампи айам̣ висесо лаббхатийева. ваттаббам̣ наттхӣти висесетва̄ кин̃чи ваттаббам̣ наттхи. палуджджатӣти винассати. нассеййа̄ти чора̄дӣхи винассеййа.
118. йена ман̃чам̣ ва̄ пӣт̣хам̣ ва̄ винанти, там̣ ман̃чапӣт̣хакава̄нам̣. силуччайален̣анти силуччайе лен̣ам̣, паббатагуха̄ти аттхо. ‘‘сена̄санам̣ упачика̄хи кха̄йита’’нти имасмим̣ ваттхусмим̣ пан̃н̃аттатта̄ ваттхуанурӯпавасена ат̣т̣хакатха̄йам̣ упачика̄сан̇ка̄йа абха̄ве ана̄патти вутта̄. ваттаккхандхаке гамикаваттам̣ пан̃н̃апентена ‘‘сена̄санам̣ а̄пуччхитабба’’нти вуттатта̄ кевалам̣ итикаттабба̄ка̄раматтадассанаттхам̣ ‘‘а̄пуччханам̣ пана ватта’’нти вуттам̣, на пана ваттабхедена дуккат̣анти дассанаттхам̣. тенева андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘сена̄санам̣ а̄пуччхитабба’’нти еттха ‘‘йам̣ па̄са̄н̣апит̣т̣хийам̣ ва̄ па̄са̄н̣аттхамбхесу ва̄ катасена̄санам̣ йаттха упачика̄ на̄роханти, там̣ ана̄пуччхантассапи ана̄паттӣ’’ти ваккхати, тасма̄ йам̣ вуттам̣ ган̣т̣хипаде ‘‘та̄дисе сена̄сане ана̄пуччха̄ гаччхантасса па̄читтийам̣ наттхи, гамикаваттавасена пана ана̄пуччха̄ гаччхато ваттабхедо хоти, тасма̄ дуккат̣ам̣ а̄паджджатӣ’’ти, там̣ на гахетаббам̣.
паччхимасса а̄бхогена мутти наттхӣти тасса паччхато гаччхантасса ан̃н̃асса абха̄вато вуттам̣. екам̣ ва̄ песетва̄ а̄пуччхитаббанти еттха гаманачиттасса уппаннат̣т̣ха̄нато ана̄пуччхитва̄ гаччхато дутийапа̄дуддха̄ре па̄читтийам̣. кин̃ча̄пи ман̃чам̣ ва̄ пӣт̣хам̣ ва̄ аджджхока̄се никкхипитва̄ гаччхантасса идха висум̣ а̄патти на вутта̄, татха̄пи ака̄ле аджджхока̄се ман̃чапӣт̣ха̄ни пан̃н̃апетва̄ гаччхантасса лед̣д̣упа̄та̄тиккаме пуримасиккха̄падена па̄читтийам̣, париккхепа̄тиккаме имина̄ дуккат̣анти ведитаббам̣. ‘‘ман̣д̣апе ва̄ руккхамӯле ва̄’’ти имина̄ аджджхока̄сопи сан̇гахитойева̄ти таттха̄пи дуккат̣ам̣ идха вуттамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. сеййам̣ пана аджджхока̄се сантхаритва̄ гаччхантасса убхайенапи дуккат̣амева. ‘‘сан̇гхике виха̄ре сан̇гхикам̣йева сеййам̣ сантхаритва̄ паккамантасса па̄читтийам̣ вуттанти убхосу екекасмим̣ сан̇гхике дуккат̣а’’нти ваданти. сесаметтха утта̄намева. вутталаккхан̣асеййа̄, тасса̄ сан̇гхиката̄, вутталаккхан̣е виха̄ре сантхаран̣ам̣ ва̄ сантхара̄панам̣ ва̄, апалибуддхата̄, а̄пада̄йа абха̄во, анапеккхасса диса̄паккаманам̣, упача̄расӣма̄тиккамоти има̄ни панеттха сатта ан̇га̄ни.
дутийасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. анупакхаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄
119-121. чхат̣т̣хе анупависитва̄ти самӣпам̣ пависитва̄. бахӯпака̄ратам̣ гун̣ависит̣т̣хатан̃ча саллаккхентоти бхан̣д̣а̄га̄рикасса бахӯпака̄ратам̣ дхаммакатхика̄дӣнам̣ гун̣ависит̣т̣хатан̃ча саллаккхенто. саманта̄ дийад̣д̣хо хаттхоти маджджхе пан̃н̃аттаман̃чапӣт̣хам̣ сандха̄йа вуттам̣.
122. упача̄рам̣ т̣хапетва̄ти вутталаккхан̣ам̣ упача̄рам̣ т̣хапетва̄. екавиха̄рети екасмим̣ сена̄сане. екапаривен̣ети тасса виха̄расса париккхепаббхантаре. ‘‘гила̄но пависатӣтиа̄дӣсу ана̄паттика̄ран̣асаббха̄вато гила̄на̄дита̄йа пависисса̄мӣти упача̄рам̣ пависантасса сатипи самба̄дхетука̄мата̄йа ана̄патти вутта̄йева̄’’ти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣. еван̃ча сати агила̄на̄дибха̄вопи висум̣ ан̇гесу ваттаббо сийа̄, ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. анупакхаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄) пана ‘‘сан̇гхикавиха̄рата̄, анут̣т̣ха̄панӣйабха̄ваджа̄нанам̣, самба̄дхетука̄мата̄, упача̄ре нисӣданам̣ ва̄ нипаджджанам̣ ва̄ти има̄ни панеттха чатта̄ри ан̇га̄нӣ’’ти еттакамева вуттам̣, тасма̄ вӣмам̣ситаббам̣.
анупакхаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. никкад̣д̣ханасиккха̄падаван̣н̣ана̄
126. саттаме кот̣т̣хака̄нӣти два̄ракот̣т̣хака̄ни. ‘‘никкхама̄ти вачанам̣ сутва̄пи аттано ручийа̄ никкхамати, ана̄паттӣ’’ти ваданти.
128. аладжджим̣ никкад̣д̣хатӣтиа̄дӣсу пат̣хамам̣ аладжджӣа̄дибха̄вена никкад̣д̣хисса̄мӣти чинтетва̄ никкад̣д̣хантасса читтасса лахупариваттита̄йа копе уппаннепи ана̄патти. сесаметтха утта̄намева. сан̇гхикавиха̄ро, упасампаннасса бхан̣д̣анака̄ракабха̄ва̄дивинимуттата̄, копена никкад̣д̣ханам̣ ва̄ никкад̣д̣ха̄панам̣ ва̄ти има̄ни панеттха тӣн̣и ан̇га̄ни.
никкад̣д̣ханасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. веха̄сакут̣исиккха̄падаван̣н̣ана̄
129-131. ат̣т̣хаме упариматале падара̄нам̣ асантхаритатта̄ ‘‘упариаччханнатала̄йа̄’’ти вуттам̣. пуббе вуттанайенева̄ти анупакхаджджасиккха̄паде вуттанайенева. сесам̣ сувин̃н̃еййамева. сан̇гхико виха̄ро, асӣсагхат̣т̣а̄ веха̄сакут̣и, хет̣т̣ха̄ сапарибхогата̄, апат̣а̄н̣идинне а̄хаччапа̄даке нисӣданам̣ ва̄ нипаджджанам̣ ва̄ти има̄ни панеттха чатта̄ри ан̇га̄ни.
веха̄сакут̣исиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. махаллакавиха̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄
135. наваме ‘‘махаллако на̄ма виха̄ро саса̄мико’’ти вуттатта̄ сан̃н̃а̄чика̄йа кут̣ийа̄ ана̄патти. ‘‘ад̣д̣хатеййахаттхампӣ’’ти уккат̣т̣хапариччхедена вуттавачанам̣ па̄л̣ийа̄ саметӣти а̄ха ‘‘там̣ сувутта’’нти. ‘‘па̄л̣ийам̣ ат̣т̣хакатха̄йан̃ча уккат̣т̣хапариччхедена ад̣д̣хатеййахаттхаппама̄н̣асса ока̄сасса дасситатта̄ кава̄т̣ам̣ ад̣д̣хатеййахаттхавиттха̄рато ӯнакам̣ ва̄ хоту адхикам̣ ва̄, ад̣д̣хатеййахаттхаппама̄н̣ам̣йева ока̄со’’ти ваданти.
йасса вемаджджхети йасса виха̄расса вемаджджхе. са̄ апарипӯраупача̄ра̄пи хотӣти виварийама̄нам̣ кава̄т̣ам̣ йам̣ бхиттим̣ а̄ханати, са̄ саманта̄ кава̄т̣авиттха̄раппама̄н̣аупача̄рарахита̄пи хотӣти аттхо. а̄локам̣ сандхети пидхетӣти а̄локасандхи. ‘‘пунаппунам̣ чха̄да̄песи, пунаппунам̣ лимпа̄песӣти имасмим̣ ваттхусмим̣ уппаннадосена сиккха̄падасса пан̃н̃аттатта̄ лепам̣ ануджа̄нантена ча два̄рабандхасса саманта̄ ад̣д̣хатеййахаттхаппама̄н̣ейева падесе пунаппунам̣ лепасса анун̃н̃а̄татта̄ тато ан̃н̃аттха пунаппунам̣ лимпентасса ва̄ лимпа̄пентасса ва̄ бхиттийам̣ маттика̄йа каттаббакиччам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ пуна чатуттхалепе динне па̄читтийена бхавитабба’’нти ваданти. ган̣т̣хипадесу пана тӣсупи ‘‘пунаппунам̣ лепада̄насса вуттаппама̄н̣ато ан̃н̃аттха пат̣иккхиттаматтам̣ т̣хапетва̄ па̄читтийасса авуттатта̄ дуккат̣ам̣ анурӯпа’’нти вуттам̣.
адхит̣т̣ха̄таббанти сам̣видха̄таббам̣. аппахаритети еттха аппа-саддо ‘‘аппиччхо’’тиа̄дӣсу вийа абха̄ваттхоти а̄ха ‘‘ахарите’’ти. патанока̄соти патанока̄сатта̄ татра т̣хитасса бхиккхуно упари патеййа̄ти адхиппа̄йо. саче харите т̣хито адхит̣т̣хети, а̄патти дуккат̣асса̄ти вачанена имаматтхам̣ дӣпети – саче виха̄расса саманта̄ вуттаппама̄н̣е париччхеде пуббан̣н̣а̄дӣни на санти, таттха виха̄ро ка̄ретаббо. йаттха пана санти, таттха ка̄ра̄пентасса дуккат̣анти.
136. екекам̣ маггам̣ уджукамева ут̣т̣хапетва̄ чха̄данам̣ маггена чха̄данам̣ на̄ма хотӣти дассетум̣ ‘‘маггена чха̄дентасса̄’’ти вуттам̣. имина̄ пана найена саббасмим̣ виха̄ре екава̄рам̣ чха̄дите там̣ чхаданам̣ екамагганти гахетва̄ ‘‘две магге’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘парийа̄йена чха̄данепи имина̄ва найена йоджетабба’’нти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣, там̣ ‘‘пунаппунам̣ чха̄да̄песӣ’’ти има̄йа па̄л̣ийа̄ ‘‘саббампи четам̣ чхаданам̣ чхаданӯпари ведитабба’’нти имина̄ ат̣т̣хакатха̄вачанена ча самети, тасма̄ две магге адхит̣т̣хахитва̄ татийа̄йа маггам̣ а̄н̣а̄петва̄ паккамитаббанти еттха две чхадана̄ни адхит̣т̣хахитва̄ татийам̣ чхаданам̣ ‘‘евам̣ чха̄дехӣ’’ти а̄н̣а̄петва̄ паккамитаббанти еваматтхо гахетаббо.
кечи пана ‘‘пат̣хамам̣ та̄ва екава̄рам̣ апарисесам̣ чха̄детва̄ пуна чхаданадан̣д̣аке бандхитва̄ дутийава̄рам̣ татхева чха̄детаббам̣, татийава̄рачатуттхава̄ре сампатте две магге адхит̣т̣хахитва̄ а̄н̣а̄петва̄ паккамитабба’’нти ваданти. апаре пана ‘‘пат̣хамава̄рейева тайопи магге адхит̣т̣ха̄тум̣ ват̣т̣ати, чатуттхато пат̣т̣ха̄йа а̄патти па̄читтийа’’нти ваданти. тадубхайампи па̄л̣ийа̄ ат̣т̣хакатха̄йа ча на самети. татийа̄йа магганти еттха татийа̄йа̄ти упайогаттхе сампада̄навачанам̣, татийам̣ магганти аттхо. тин̣н̣ам̣ магга̄нанти маггавасена чха̄дита̄нам̣ тин̣н̣ам̣ чхадана̄нам̣. тин̣н̣ам̣ парийа̄йа̄нанти еттха̄пи есева найо. чатуттхе магге ва̄ парийа̄йе ва̄ти ча татха̄ чха̄дента̄нам̣ чатуттхам̣ чха̄данамева вуттам̣. сесам̣ утта̄намева. махаллакавиха̄рата̄, аттано ва̄са̄га̄рата̄, уттари адхит̣т̣ха̄нанти има̄ни панеттха тӣн̣и ан̇га̄ни.
махаллакавиха̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. саппа̄н̣акасиккха̄падаван̣н̣ана̄
140. дасаме имасса сиккха̄падасса ‘‘син̃чеййа ва̄ син̃ча̄пеййа ва̄’’ти ба̄хирапарибхогавасена пат̣хамам̣ пан̃н̃аттатта̄ ‘‘саппа̄н̣акам̣ удакам̣ парибхун̃джеййа̄’’ти сиккха̄падам̣ аттано наха̄напа̄на̄дипарибхогавасена пан̃н̃аттанти ведитаббам̣. тасмим̣ ва̄ пат̣хамам̣ пан̃н̃аттепи аттано парибхогавасенева пан̃н̃аттатта̄ пуна имам̣ сиккха̄падам̣ ба̄хирапарибхогавасенева пан̃н̃аттанти гахетаббам̣.
саппа̄н̣акасан̃н̃исса ‘‘парибхогена па̄н̣ака̄ мариссантӣ’’ти пуббабха̄ге джа̄нантассапи син̃чанасин̃ча̄панам̣ ‘‘падӣпе нипатитва̄ пат̣ан̇га̄дипа̄н̣ака̄ мариссантӣ’’ти джа̄нантасса падӣпуджджаланам̣ вийа вина̄пи вадхакачетана̄йа хотӣти а̄ха ‘‘пан̣н̣аттиваджджа’’нти. сесам̣ утта̄наттхамева. удакасса саппа̄н̣аката̄, ‘‘син̃чанена па̄н̣ака̄ мариссантӣ’’ти джа̄нанам̣, та̄дисамева ча удакам̣, вина̄ вадхакачетана̄йа кеначидева каран̣ӣйена тин̣а̄дӣнам̣ син̃чананти има̄ни панеттха чатта̄ри ан̇га̄ни.
саппа̄н̣акасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нит̣т̣хито сена̄санавагго дутийо.
бхӯтага̄мавагготипи имассева на̄мам̣.
3. ова̄давагго
1. ова̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄
144. бхиккхуниваггасса пат̣хамасиккха̄паде катха̄нуса̄рена̄ти ‘‘со тхеро ким̣сӣло ким̣сама̄ча̄ро катаракула̄ паббаджито’’тиа̄дина̄ пуччханта̄нам̣ пуччха̄катха̄нуса̄рена. катхетум̣ ват̣т̣антӣти нира̄мисенева читтена катхетум̣ ват̣т̣анти. аниййа̄никатта̄ саггамоккхамагга̄нам̣ тираччха̄набхӯта̄ катха̄ тираччха̄накатха̄ти а̄ха ‘‘саггамаггагаманепӣ’’тиа̄ди. апи-саддена пагева моккхамаггагаманети дӣпети. тираччха̄набхӯтанти тирокаран̣абхӯтам̣, ба̄дхиканти вуттам̣ хоти. ладдха̄севана̄ хи тираччха̄накатха̄ саггамоккха̄нам̣ ба̄дхика̄ва хоти. самиддхоти парипун̣н̣о. сахитаттхоти йуттаттхо. аттхагамбхӣрата̄дийогато гамбхӣро. бахурасоти аттхараса̄дибахурасо. лаккхан̣апат̣иведхасам̣йуттоти аничча̄дилаккхан̣апат̣иведхарасаа̄ваханато лаккхан̣апат̣иведхасам̣йутто.
145-147. паратоти параттха, уттаринти аттхо. каронтова̄ти париба̄хире каронтойева. па̄тимоккхоти ча̄риттава̄риттаппабхедам̣ сиккха̄падасӣлам̣. тан̃хи йо нам̣ па̄ти раккхати, там̣ моккхети мочети а̄па̄йика̄дӣхи дуккхехи, тасма̄ ‘‘па̄тимоккха’’нти вуччати. сам̣варан̣ам̣ сам̣варо, ка̄йавачӣдва̄ра̄нам̣ пидаханам̣. йена хи те сам̣вута̄ пихита̄ хонти, со сам̣варо, ка̄йикава̄часикасса авӣтиккамассетам̣ на̄мам̣. па̄тимоккхасам̣варена сам̣вутоти па̄тимоккхасам̣варена пихитака̄йавачӣдва̄ро. татха̄бхӯто ча йасма̄ тена саман̇гӣ на̄ма хоти, тасма̄ вуттам̣ ‘‘саманна̄гато’’ти. ваттатӣти аттабха̄вам̣ паваттети. вихаратӣти имина̄ па̄тимоккхасам̣варасӣле т̣хитасса бхиккхуно ирийа̄патхавиха̄ро дассито.
сан̇кхепато вуттаматтхам̣ виттха̄рато па̄л̣ийа̄ вибха̄ветум̣ ‘‘вуттан̃хета’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. таттха вибхан̇гети джха̄навибхан̇ге. сӣлам̣ патит̣т̣ха̄тиа̄дӣни па̄тимоккхассева вевачана̄ни. таттха (вибха. ат̣т̣ха. 511) сӣланти ка̄ман̃четам̣ саха каммава̄ча̄парийоса̄нена иджджханакасса па̄тимоккхассева вевачанам̣, евам̣ сантепи дхаммато етам̣ сӣлам̣ на̄ма па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи ва̄ вирамантасса ваттапат̣ипаттим̣ ва̄ пӯрентасса четана̄дайо дхамма̄ ведитабба̄. йасма̄ пана па̄тимоккхасӣлена бхиккху са̄сане патит̣т̣ха̄ти на̄ма, тасма̄ там̣ ‘‘патит̣т̣ха̄’’ти вуттам̣. патит̣т̣хахати ва̄ еттха бхиккху, кусаладхамма̄ ева ва̄ еттха патит̣т̣хахантӣти патит̣т̣ха̄. айаматтхо ‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа наро сапан̃н̃о’’ти (сам̣. ни. 1.23, 192) ча ‘‘патит̣т̣ха̄, маха̄ра̄джа, сӣлам̣ саббесам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄на’’нти (ми. па. 2.1.9) ча ‘‘сӣле патит̣т̣хитасса кхо, маха̄ра̄джа, саббе кусала̄ дхамма̄ на париха̄йантӣ’’ти ча а̄дисуттавасена ведитаббо.
тадетам̣ пуббуппаттиаттхена а̄ди. вуттампи четам̣ –
‘‘тасма̄тиха твам̣, уттийа, а̄димева висодхехи кусалесу дхаммесу. ко ча̄ди кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣? сӣлан̃ча сувисуддхам̣ дит̣т̣хи ча уджука̄’’ти (сам̣. ни. 5.382).
йатха̄ хи нагаравад̣д̣хакӣ нагарам̣ ма̄петука̄мо пат̣хамам̣ нагарат̣т̣ха̄нам̣ содхети, тато апарабха̄ге вӣтхичатуккасин̇гха̄т̣ака̄дипариччхедена вибхаджитва̄ нагарам̣ ма̄пети, евамева йога̄вачаро а̄димхи сӣлам̣ содхети, тато апарабха̄ге сама̄дхивипассана̄маггапхаланибба̄на̄ни саччхикароти. йатха̄ ва̄ пана раджако пат̣хамам̣ тӣхи кха̄рехи ваттхам̣ дховитва̄ парисуддхе ваттхе йадиччхакам̣ ран̇гаджа̄там̣ упанети, йатха̄ ва̄ пана чхеко читтака̄ро рӯпам̣ ликхитука̄мо а̄дито бхиттипарикаммам̣ кароти, тато апарабха̄ге рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети, евамева йога̄вачаро а̄дитова сӣлам̣ висодхетва̄ апарабха̄ге саматхавипассана̄дайо дхамме саччхикароти. тасма̄ сӣлам̣ ‘‘а̄дӣ’’ти вуттам̣.
тадетам̣ чаран̣асариккхата̄йа чаран̣ам̣. ‘‘чаран̣а̄’’ти па̄да̄ вуччанти. йатха̄ хи чхинначаран̣асса пурисасса дисам̣гамана̄бхисан̇кха̄ро на джа̄йати, парипун̣н̣апа̄дассева джа̄йати, евамева йасса сӣлам̣ бхиннам̣ хоти кхан̣д̣ам̣ апарипун̣н̣ам̣, тасса нибба̄нагамана̄йа н̃а̄н̣агаманам̣ на сампаджджати. йасса пана там̣ абхиннам̣ хоти акхан̣д̣ам̣ парипун̣н̣ам̣, тасса нибба̄нагамана̄йа н̃а̄н̣агаманам̣ сампаджджати. тасма̄ сӣлам̣ ‘‘чаран̣а’’нти вуттам̣.