1. муса̄ва̄давагго

1. муса̄ва̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄

1. муса̄ва̄даваггасса пат̣хамасиккха̄паде кхуддака̄нанти еттха ‘‘кхуддака-саддо баху-саддапарийа̄йо. бахубха̄вато има̄ни кхуддака̄ни на̄ма джа̄та̄нӣ’’ти ваданти. таттха̄ти тесу навасу ваггесу, тесу ва̄ кхуддакесу. ка̄ран̣ена ка̄ран̣антарапат̣иччха̄данамева вибха̄ветум̣ ‘‘рӯпам̣ аничча’’нтиа̄дима̄ха. рӯпам̣ аниччанти пат̣иджа̄нитва̄ таттха ка̄ран̣ам̣ ваданто ‘‘джа̄нитаббато’’ти а̄ха. ‘‘йади евам̣ нибба̄нассапи аниччата̄ а̄паджджатӣ’’ти парена вутто там̣ ка̄ран̣ам̣ пат̣иччха̄детум̣ пуна ‘‘джа̄тидхаммато’’ти ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣ вадати.

‘‘сампаджа̄нам̣ муса̄ бха̄сатӣ’’ти ваттаббе сампаджа̄на муса̄ бха̄сатӣти ануна̄сикалопена ниддесоти а̄ха ‘‘джа̄нанто муса̄ бха̄сатӣ’’ти.

2. джа̄нитва̄ джа̄нантасса ча муса̄ бхан̣анети пуббабха̄гепи джа̄нитва̄ вачанаккхан̣епи джа̄нантасса муса̄ бхан̣ане. бхан̣анан̃ча на̄ма идха абхӯтасса ва̄ бхӯтатам̣ бхӯтасса ва̄ абхӯтатам̣ катва̄ ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ вин̃н̃а̄панапайого. сампаджа̄намуса̄ва̄дети ча нимиттаттхе бхуммавачанам̣, тасма̄ йо сампаджа̄на муса̄ вадати, тасса там̣нимиттам̣ там̣хету таппаччайа̄ па̄читтийам̣ хотӣти еваметтха ан̃н̃есу ча ӣдисесу аттхо ведитаббо.

3. висам̣ва̄денти етена̄ти висам̣ва̄данам̣, ван̃чана̄дхиппа̄йавасаппаваттам̣ читтам̣. тена̄ха ‘‘висам̣ва̄даначиттам̣ пурато катва̄ вадантасса̄’’ти. вадати ета̄йа̄ти ва̄ча̄, вачанасамут̣т̣ха̄пика̄ четана̄. тена̄ха ‘‘миччха̄ва̄ча̄…пе… четана̄’’ти. пабхедагата̄ ва̄ча̄ти анекабхедабхинна̄. евам̣ пат̣хамападена суддхачетана̄…пе… катхита̄ти ведитабба̄ти имина̄ имам̣ дӣпети – суддхачетана̄ ва̄ суддхасаддо ва̄ суддхавин̃н̃атти ва̄ муса̄ва̄до на̄ма на хоти, вин̃н̃аттийа̄ саддена ча сахита̄ там̣самут̣т̣ха̄пика̄ четана̄ муса̄ва̄доти. чаккхувасена аггахита̄рамман̣анти чаккхусаннисситена вин̃н̃а̄н̣ена аггахитама̄рамман̣ам̣. гха̄на̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ индрийа̄нам̣ сампаттависайагга̄хакатта̄ вуттам̣ ‘‘тӣхи индрийехи ека̄баддхам̣ вийа катва̄’’ти. ‘‘дхануна̄ виджджхатӣ’’тиа̄дӣсу вийа ‘‘чаккхуна̄ дит̣т̣ха’’нти айам̣ воха̄ро локе па̄кат̣оти а̄ха ‘‘ол̣а̄рикенева найена̄’’ти.

11. авӣмам̣ситва̄ти анупапариккхитва̄. анупадха̄ретва̄ти авиниччхинитва̄. джал̣атта̄ти ан̃н̃а̄н̣ата̄йа. да̄русакат̣ам̣ йоджетва̄ гатоти да̄русакат̣ам̣ йоджетва̄ таттха нисӣдитва̄ гатоти адхиппа̄йо. гато бхависсатӣти татхева саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ вуттатта̄ муса̄ва̄до джа̄то. кечи пана ‘‘кел̣им̣ курума̄ноти вуттатта̄ евам̣ ваданто дуббха̄ситам̣ а̄паджджатӣ’’ти ваданти, там̣ на гахетаббам̣. джа̄тиа̄дӣхийева хи дасахи аккосаваттхӯхи давакамйата̄йа вадантасса дуббха̄ситам̣ вуттам̣. вуттан̃хетам̣ –

‘‘хӣнуккат̣т̣хехи уккат̣т̣хам̣, хӣнам̣ ва̄ джа̄тиа̄дихи;

уджум̣ ва̄н̃н̃а̄падесена, ваде дуббха̄ситам̣ дава̄’’ти.

читтена тхокатарабха̄вам̣йева аггахетва̄ бахубха̄вам̣йева гахетва̄ вуттатта̄ ‘‘га̄мо екатело’’тиа̄дина̄пи муса̄ва̄до джа̄то. ча̄ресунти упанесум̣. висам̣ва̄данапуреккха̄рата̄, висам̣ва̄даначиттена йаматтхам̣ ваттука̄мо, тасса пуггаласса вин̃н̃а̄панапайого ча̄ти има̄неттха две ан̇га̄ни. уттаримануссадхамма̄рочанаттхам̣ муса̄ бхан̣антасса па̄ра̄джикам̣, амӯлакена па̄ра̄джикена ануддхам̣санаттхам̣ сан̇гха̄дисесо, сан̇гха̄дисесена ануддхам̣санаттхам̣ па̄читтийам̣, а̄ча̄равипаттийа̄ дуккат̣ам̣, ‘‘йо те виха̄ре васатӣ’’тиа̄дипарийа̄йена уттаримануссадхамма̄рочанаттхам̣ пат̣ивиджа̄нантасса муса̄ бхан̣ите тхуллаччайам̣, аппат̣ивиджа̄нантасса дуккат̣ам̣, кевалам̣ муса̄ бхан̣антасса идха па̄читтийам̣ вуттам̣.

муса̄ва̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. омасава̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄

12. дутийе кан̣н̣акат̣уката̄йа амана̄пам̣ ваданта̄ кан̣н̣есу виджджханта̄ вийа хонтӣти а̄ха ‘‘омасантӣти овиджджхантӣ’’ти. падхам̣сентӣти абхибхаванти.

13. бодхисатто тена самайена хотӣти тена самайена бодхисатто нандивиса̄ло на̄ма ахосӣти аттхо. атӣтаттхе ваттама̄навачанам̣, кирийа̄ка̄лавачаниччха̄йа ва̄ ваттама̄наппайого саддантарасаннидха̄нена бхӯтата̄вагамо сийа̄ти. паччесӣти ‘‘амана̄пам̣ ида’’нти ан̃н̃а̄си. хет̣т̣ха̄руккхе датва̄ти упаттхамбхаке датва̄. пуббе патит̣т̣хита̄раппадесам̣ пуна аре паттети пуббе уджукам̣ хет̣т̣ха̄мукхам̣ патит̣т̣хитаарасса бхӯмиппадесам̣ пуна тасмим̣йева аре париваттетва̄ хет̣т̣ха̄мукхабха̄вена сампатте, пат̣хамам̣ бхӯмийам̣ патит̣т̣хитанемиппадесе париваттетва̄ пуна бхӯмийам̣ патит̣т̣хитети вуттам̣ хоти. ситхилакаран̣анти ситхилакирийа̄.

15. пуббети ат̣т̣хуппаттийам̣. таччхакакамманти вад̣д̣хакӣкаммам̣. кот̣т̣акакамманти ва̄ па̄са̄н̣акот̣т̣акакаммам̣. хаттхамудда̄ган̣ана̄ти ан̇гулисан̇коченева ган̣ана̄. па̄дасикамилаккхака̄дайо вийа навантавасена ган̣ана̄ аччхиддакаган̣ана̄. а̄ди-саддена сан̇каланапат̣уппа̄данавокланабха̄гаха̄ра̄дивасена паватта̄ пин̣д̣аган̣ана̄ гахита̄. йасса са̄ пагун̣а̄ хоти, со руккхампи дисва̄ ‘‘еттака̄ни еттха пан̣н̣а̄нӣ’’ти джа̄на̄ти. йабха метхунети вачанато йа-ка̄ра бха-ка̄ре екато йоджите асаддхаммавачанам̣ хоти.

16-26. а̄паттийа̄ ка̄ретабботи па̄читтийена ка̄ретаббо упасагга̄диматтависит̣т̣ха̄нам̣ атичан̣д̣а̄ла̄дипада̄нам̣ па̄л̣ийам̣ а̄гатесуйева сан̇гахитатта̄. чоросӣтиа̄дӣнам̣ пана кеначи парийа̄йена па̄л̣ийам̣ ана̄гататта̄ дуккат̣ам̣ вуттам̣. хаса̄дхиппа̄йата̄ти пуримападасса аттхавиваран̣ам̣. па̄л̣ийам̣ авуттепи ‘‘джа̄тиа̄дӣхи аккосаваттхӯхи параммукха̄ аккосантасса ваттхӯнам̣ анан̃н̃абха̄вато йатха̄ дуккат̣ам̣, татха̄ давакамйата̄йа параммукха̄ вадантассапи дуббха̄ситамева̄’’ти а̄чарийа̄ ваданти. саббасатта̄ти еттха вачанаттхавиджа̄нанапакатика̄ тираччха̄нагата̄пи гахетабба̄.

35. ануса̄санипуреккха̄рата̄йа т̣хатва̄ вадантасса читтасса лахупариваттибха̄вато антара̄ копе уппаннепи ана̄патти. йам̣ аккосати, тасса упасампанната̄, анан̃н̃а̄падесена джа̄тиа̄дӣхи аккосанам̣, ‘‘мам̣ аккосатӣ’’ти джа̄нана̄, аттхапуреккха̄рата̄дӣнам̣ абха̄вата̄ти има̄неттха чатта̄ри ан̇га̄ни.

омасава̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. песун̃н̃асиккха̄падаван̣н̣ана̄

36. татийе бхан̣д̣анам̣ джа̄там̣ етесанти бхан̣д̣анаджа̄та̄. саммантананти рахо сам̣санданам̣. хаттхапара̄ма̄са̄дивасена маттхакам̣ патто калахо джа̄то етесанти калахаджа̄та̄. ана̄паттига̄микам̣ вируддхава̄дабхӯтам̣ вива̄дам̣ а̄панна̄ти вива̄да̄панна̄. виггахасам̣ваттаника̄ катха̄ вигга̄хикакатха̄. писатӣти писун̣а̄, ва̄ча̄, самагге сатте авайавабхӯте вагге бхинне каротӣти аттхо. писун̣а̄ ева песун̃н̃ам̣. та̄йа ва̄ча̄йа ва̄ саманна̄гато писун̣о, тасса каммам̣ песун̃н̃ам̣. пийабха̄васса сун̃н̃акаран̣ава̄чанти имина̄ пана ‘‘пийасун̃н̃акаран̣ато писун̣а̄’’ти нируттинайена аттхам̣ вадати.

идха̄пи ‘‘дасаха̄ка̄рехи песун̃н̃ам̣ упасам̣харатӣ’’ти вачанато дасавидхааккосаваттхувасенева песун̃н̃ам̣ упасам̣харантасса па̄читтийам̣. па̄л̣имуттака̄нам̣ чоротиа̄дӣнам̣ васена пана дуккат̣амева̄ти ведитаббам̣. ‘‘анаккосаваттхубхӯтам̣ пана песун̃н̃акарам̣ тасса кирийам̣ вачанам̣ ва̄ пийакамйата̄йа упасам̣харантасса кин̃ча̄пи имина̄ сиккха̄падена а̄патти на диссати, татха̄пи дуккат̣енеттха бхавитабба’’нти ваданти. джа̄тиа̄дӣхи анан̃н̃а̄падесена аккосантасса бхиккхуно сутва̄ бхиккхусса упасам̣харан̣ам̣, пийакамйата̄бхеда̄дхиппа̄йесу ан̃н̃атарата̄, тасса виджа̄нана̄ти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

песун̃н̃асиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. падасодхаммасиккха̄падаван̣н̣ана̄

45. чатуттхе екатоти анупасампаннена саддхим̣. пуримабйан̃джанена садисам̣ паччха̄бйан̃джананти ‘‘рӯпам̣ аничча’’нти еттха аничча-саддена садисам̣ ‘‘ведана̄ аничча̄’’ти еттха аничча-саддам̣ вадати. аккхарасамӯхоти авибхаттико аккхарасамӯхо. аккхара̄нубйан̃джанасамӯхо паданти вибхаттиантам̣ падама̄ха. вибхаттиантамева падам̣ гахетва̄ ‘‘пат̣хамападам̣ падамева, дутийам̣ анупада’’нти вуттам̣.

екам̣ паданти га̄тха̄падам̣ сандха̄йа вадати. падаган̣ана̄йа̄ти га̄тха̄падаган̣ана̄йа. апа̄пун̣итва̄ти саддхим̣ акатхетва̄. рунти опа̄тетӣти еттха ануна̄сико а̄гамавасена вутто, сам̣йогапуббасса рассаттам̣ катанти ведитаббам̣. тена̄ха ‘‘рӯ-ка̄раматтамева̄’’ти. еттха ча ‘‘рӯпам̣ аниччанти бхан̣а са̄ман̣ера̄’’ти вуччама̄но саче рӯ-ка̄рам̣ аватва̄ ру-ити рассам̣ катва̄ вадати, ан̃н̃ам̣ бхан̣итам̣ на̄ма хоти, тасма̄ ана̄патти. еван̃ча катва̄ ‘‘ведана̄ аничча̄’’ти еттха̄пи аничча-саддаматтенева а̄патти хотӣти ведитаббам̣. еса найоти екамеваккхарам̣ ватва̄ т̣ха̄нам̣. ‘‘манопуббан̇гама̄ дхамма̄’’ти вуччама̄но хи ма-ка̄раматтамева ватва̄ тит̣т̣хати. ‘‘евам̣ ме сута’’нтиа̄дисуттам̣ бхан̣а̄пийама̄но е-ка̄рам̣ ватва̄ тит̣т̣хати че, анваккхарена па̄читтийам̣, апарипун̣н̣ападам̣ ватва̄ т̣хите анубйан̃джанена. падесу екам̣ пат̣хамападам̣ вираджджхати, дутийена анупадена па̄читтийам̣.

анан̇ган̣асуттам̣ (ма. ни. 1.57 а̄дайо) самма̄дит̣т̣хисуттам̣ (ма. ни. 1.89 а̄дайо) маха̄ведаллан̃ча (ма. ни. 1.449 а̄дайо) дхаммасена̄патина̄ бха̄ситам̣, анума̄насуттам̣ (ма. ни. 1.181 а̄дайо) маха̄моггалла̄наттхерена, чӯл̣аведалласуттам̣ (ма. ни. 1.460 а̄дайо) дхаммадинна̄йа тхерийа̄ бха̄ситам̣. паччекабуддхабха̄ситампи буддхабха̄ситейева сан̇гахам̣ гаччхати. ат̣т̣хакатха̄нисситоти пуббе магадхабха̄са̄йа вуттам̣ дхаммасан̇гаха̄рул̣хам̣ ат̣т̣хакатхам̣ сандха̄йа вадати. ида̄нипи ‘‘йатха̄пи дӣпико на̄ма, нилӣйитва̄ ган̣хате миге’’ти (ми. па. 6.1.5) евама̄дикам̣ сан̇гаха̄рул̣хам̣ ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ гахетаббанти ваданти. па̄л̣инисситоти ‘‘маккат̣ӣ ваджджипутта̄ ча̄’’тиевама̄дина̄ (па̄ра̄. 66) па̄л̣ийам̣йева а̄гато. виват̣т̣ӯпанисситанти нибба̄нупанисситам̣. виват̣т̣анисситам̣ пана са̄ман̃н̃ато гахетаббанти а̄ха ‘‘кин̃ча̄пӣ’’тиа̄ди. тхерасса̄ти на̄гасенаттхерасса. маггакатха̄дӣни пакаран̣а̄ни. ‘‘аккхарена ва̄чети, аккхараккхаре а̄патти па̄читтийасса̄’’ти ваттаббе ‘‘аккхара̄йа ва̄чети, аккхараккхара̄йа а̄патти па̄читтийасса̄’’ти па̄л̣ийам̣ вуттам̣.

48. анупасампаннена саддхим̣ ган̣хантасса ана̄паттӣти анупасампаннена саха нисӣдитва̄ уддесам̣ ган̣хантасса ана̄патти вутта̄. дахарабхиккху нисинно…пе… бхан̣ато ана̄паттӣти еттха двӣсупи т̣хитесу нисиннесу ва̄ упасампаннасса бхан̣а̄мӣти бхан̣антасса ана̄паттийева. упача̄рам̣ мун̃читва̄ти парисапарийантато два̄дасахаттхам̣ мун̃читва̄. ‘‘нисинне ва̄чемӣ’’ти бхан̣антассапи упача̄рам̣ мун̃читва̄ нисиннатта̄ ана̄патти. саче пана дӯре нисиннампи ва̄чемӣти висум̣ саллаккхетва̄ бхан̣ати, а̄паттийева. еко па̄до на а̄гаччхатӣти пуббе пагун̣ойева паччха̄ асарантасса на а̄гаччхати, там̣ ‘‘евам̣ бхан̣а̄хӣ’’ти екато бхан̣антасса ана̄патти. опа̄тетӣти саддхим̣ катхети. сесаметтха утта̄намева. анупасампанната̄, вутталаккхан̣адхаммам̣ падасо ва̄чаната̄, екато бхан̣анан̃ча̄ти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

падасодхаммасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. сахасеййасиккха̄падаван̣н̣ана̄

49-50. пан̃чаме викӯджама̄на̄ти ниттхунанта̄. ка̄каччхама̄на̄ти роданта̄. татридам̣ ваттхунидассанам̣ ва̄. тена ну кхо па̄титанти пуччха̄васена катхитатта̄ наттхи муса̄ва̄до. кечи пана ‘‘сандехавасена вачанам̣ муса̄ на̄ма на хоти, тасма̄ евам̣ вутта’’нти ваданти. сантикам̣ агантва̄ти ‘‘йам̣ етесам̣ на каппати, там̣ тесампи на каппатӣ’’ти адхиппа̄йена агантва̄.

51. дираттатираттанти еттха вачанасилит̣т̣хата̄маттена диратта-ггахан̣ам̣ катанти ведитаббам̣. тираттан̃хи сахава̄се лаббхама̄не диратте ваттаббамева наттхӣти дираттаггахан̣ам̣ висум̣ на йоджети. тенева̄ха ‘‘уттаридираттатираттанти бхагава̄ са̄ман̣ера̄нам̣ сан̇гахакаран̣аттха̄йа тираттапариха̄рам̣ ада̄сӣ’’ти. нирантарам̣ тираттадассанаттхам̣ ва̄ дираттаггахан̣ам̣ катам̣. кевалан̃хи тираттанти вутте ан̃н̃аттха ва̄сена антарикампи тираттам̣ ган̣хеййа, дираттависит̣т̣хам̣ пана тираттам̣ вуччама̄нам̣ тена анантарикамева тираттам̣ дӣпети. сайанам̣ сеййа̄, сайанти еттха̄типи сеййа̄ти а̄ха ‘‘ка̄йаппаса̄ран̣асан̇кха̄та’’нтиа̄ди. тасма̄ти йасма̄ убхайампи париггахитам̣, тасма̄. пан̃чахи чхаданехӣти ит̣т̣хакасила̄судха̄тин̣апан̣н̣асан̇кхаа̄техи пан̃чахи чхаданехи. ва̄чуггатавасена̄ти пагун̣авасена. дийад̣д̣хахаттхуббедхо вад̣д̣хакӣхаттхена гахетаббо. екӯпача̄роти вал̣ан̃джанадва̄расса екаттам̣ сандха̄йа вуттам̣. сатагаббхам̣ ва̄ чатусса̄лам̣ екӯпача̄рам̣ хотӣти самбандхо.

упариматалена саддхим̣ асамбаддхабхиттикасса̄ти идам̣ тула̄йа аббхантаре сайитва̄ пуна тенева сусирена никкхамитва̄ бхиттиантарена хет̣т̣химаталам̣ пависитум̣ йоггепи упариматалена асамбаддхабхиттике сена̄сане ана̄паттийа̄ вутта̄йа татха̄ пависитум̣ асаккун̣еййе самбаддхабхиттике ваттаббамева наттхӣти дассанаттхам̣ вуттам̣, на пана самбаддхабхиттике а̄паттӣти дассанаттхам̣ вуттам̣. хет̣т̣ха̄па̄са̄де сайитабхиккхусса ана̄паттӣти идампи та̄дисе сена̄сане хет̣т̣химатале сайитассева а̄паттиппасан̇ка̄ сийа̄ти там̣нива̄ран̣аттхам̣ вуттам̣, на пана упариматале сайитасса а̄паттӣти дассанаттхам̣. на̄нӯпача̄рети йаттха бахи ниссен̣им̣ катва̄ упариматалам̣ а̄роханти, та̄дисам̣ сандха̄йа вуттам̣. упариматалепи а̄ка̄сан̇ган̣е нипаджджантасса а̄паттийа̄ абха̄вато ‘‘чхаданаббхантаре’’ти вуттам̣.

сабха̄сан̇кхепена̄ти сабха̄ка̄рена. ад̣д̣хакут̣т̣аке сена̄санети еттха ‘‘ад̣д̣хакут̣т̣акам̣ на̄ма йаттха екам̣ пассам̣ мун̃читва̄ тӣсу пассесу бхиттийо баддха̄ хонти, йаттха ва̄ екасмим̣ пассе бхиттим̣ ут̣т̣ха̄петва̄ убхосу пассесу упад̣д̣хам̣ упад̣д̣хам̣ катва̄ бхиттийо ут̣т̣ха̄пенти, та̄дисам̣ сена̄сана’’нти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣. ган̣т̣хипаде пана ‘‘ад̣д̣хакут̣т̣акети чхаданам̣ ад̣д̣хена асампаттакут̣т̣аке’’ти вуттам̣, тампи но на йуттам̣. ‘‘ва̄л̣асан̇гха̄т̣о на̄ма тхамбха̄нам̣ упари ва̄л̣арӯпехи катасан̇гха̄т̣о вуччатӣ’’ти ваданти. париккхепасса бахигатети еттха йасмим̣ пассе париккхепо наттхи, таттха̄пи париккхепа̄рахаппадесато бахигате ана̄паттийева̄ти дат̣т̣хаббам̣. апариччхиннагаббхӯпача̄рети еттха маджджхе виват̣ан̇ган̣аванта̄су памукхамаха̄чатусса̄ла̄су йатха̄ а̄ка̄сан̇ган̣ам̣ анотаритва̄ памукхенева гантва̄ саббагаббхе пависитум̣ на сакка̄ хоти, евам̣ екекагаббхасса двӣсу пассесу кут̣т̣ам̣ нӣхаритва̄ катам̣ париччхиннагаббхӯпача̄рам̣ на̄ма, идам̣ пана та̄дисам̣ на хотӣти ‘‘апариччхиннагаббхӯпача̄ре’’ти вуттам̣. саббагаббхе пависантӣти габбхӯпача̄расса апариччхиннатта̄ а̄ка̄сан̇ган̣ам̣ анотаритва̄ памукхенева гантва̄ там̣ там̣ габбхам̣ пависанти. атха куто тасса париккхепойева саббапариччханнатта̄ти вуттанти а̄ха ‘‘габбхапариккхепойева хисса париккхепо’’ти. идан̃ча саманта̄ габбхабхиттийо сандха̄йа вуттам̣. чатусса̄лавасена саннивит̣т̣хепи сена̄сане габбхапамукхам̣ висум̣ апариккхиттампи саманта̄ т̣хитагаббхабхиттӣнам̣ васена париккхиттам̣ на̄ма хоти.

‘‘нану ча ‘апариккхитте памукхе ана̄паттӣ’ти андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ ависесена вуттам̣, тасма̄ чатусса̄лавасена саннивит̣т̣хепи сена̄сане висум̣ апариккхитте памукхе ана̄паттийева̄’’ти йо вадеййа, тасса ва̄дапаримочанаттхам̣ идам̣ вуттам̣ ‘‘йам̣ пана…пе… па̄т̣еккасаннивеса̄ екаччхадана̄ габбхапа̄л̣ийо сандха̄йа вутта’’нти. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘апариккхитте памукхе ана̄паттӣти йам̣ вуттам̣, там̣ на чатусса̄лавасена саннивит̣т̣ха̄ габбхапа̄л̣ийо сандха̄йа вуттам̣, кин̃чарахи висум̣ саннивит̣т̣хам̣ екамева габбхапа̄л̣им̣ сандха̄йа. та̄диса̄йа хи габбхапа̄л̣ийа̄ апариккхитте памукхе ана̄патти, на чатусса̄лавасена саннивит̣т̣ха̄йа̄’’ти. ека̄йа ча габбхапа̄л̣ийа̄ тасса тасса габбхасса упача̄рам̣ париччхиндитва̄ антамасо убхосу пассесу кхуддакабхиттӣнам̣ ут̣т̣ха̄панаматтенапи памукхам̣ париккхиттам̣ на̄ма хоти, чатусса̄лавасена саннивит̣т̣ха̄су пана габбхапа̄л̣ӣсу убхосу пассесу габбхабхиттӣнам̣ васенапи памукхам̣ париккхиттам̣ на̄ма хоти. тасма̄ йам̣ имина̄ лаккхан̣ена париккхиттам̣ памукхам̣, таттха а̄патти, итараттха ана̄паттӣти идаметтха саннит̣т̣ха̄нам̣.

ида̄ни ‘‘апариккхитте памукхе ана̄паттӣ’’ти ватва̄ тассева вачанасса адхиппа̄йам̣ пака̄сентена йам̣ вуттам̣ ‘‘бхӯмийам̣ вина̄ джагатийа̄ памукхам̣ сандха̄йа катхита’’нти, тасса айуттата̄вибха̄ванаттхам̣ ‘‘йан̃ча таттха̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. бхӯмийам̣ вина̄ джагатийа̄ памукхам̣ сандха̄йа катхитанти хи имасса вачанасса айамадхиппа̄йо – ‘‘апариккхитте памукхе ана̄паттӣ’’ти йам̣ вуттам̣, там̣ вина̄ ваттхум̣ бхӯмийам̣ катагехасса памукхам̣ сандха̄йа катхитам̣. саче пана уччаваттхукам̣ памукхам̣ хоти, париккхиттасан̇кхйам̣ на гаччхатӣти. тенева̄ха ‘‘дасахаттхуббедха̄пи хи джагати париккхепасан̇кхйам̣ на гаччхатӣ’’ти. хет̣т̣ха̄пи идамева манаси саннидха̄йа вуттам̣ ‘‘уччаваттхукам̣ чепи хоти, памукхе сайито габбхе сайита̄нам̣ а̄паттим̣ на каротӣ’’ти. таттха̄ти андхакат̣т̣хакатха̄йам̣. джагатийа̄ пама̄н̣ам̣ ватва̄ти ‘‘саче джагатийа̄ отаритва̄ бхӯмийам̣ сайито, джагатийа̄ упари сайитам̣ на пассатӣ’’ти евам̣ джагатийа̄ уббедхена пама̄н̣ам̣ ватва̄. екаса̄ла̄дӣсу уджукамева дӣгхам̣ катва̄ саннивесито па̄са̄до екаса̄ласаннивесо. двиса̄ласаннивеса̄дайопи вутта̄нуса̄рато ведитабба̄. са̄лаппабхедадӣпанамева четтха хет̣т̣ха̄ вуттато висесо.

маджджхепа̄ка̄рам̣ каронтӣти еттха̄пи париккхепасса хет̣т̣химапариччхедена дийад̣д̣хахаттхуббедхатта̄ дийад̣д̣хахаттхам̣ чепи маджджхе па̄ка̄рам̣ каронти, на̄нӯпача̄рамева хотӣти ведитаббам̣. на хи чхиддена гехам̣ екӯпача̄рам̣ на̄ма хотӣти еттха саче уббедхена дийад̣д̣хахаттхаббхантаре манусса̄нам̣ сан̃ча̄раппахонакам̣ чхиддам̣ хоти, тампи два̄рамева̄ти екӯпача̄рам̣ хоти. ким̣ париккхеповиддхастоти памукхасса париккхепам̣ сандха̄йа вадати. саббаттха пан̃чаннам̣йева чхадана̄нам̣ а̄гататта̄ вадати ‘‘пан̃чаннам̣ ан̃н̃атарена чхаданена чханна̄’’ти.

53. па̄л̣ийам̣ ‘‘сеййа̄ на̄ма саббаччханна̄ саббапариччханна̄ йебхуййеначчханна̄ йебхуййенапариччханна̄’’ти вадантена йебхуййеначчханнайебхуййенапариччханнасена̄санам̣ па̄читтийасса аваса̄нам̣ вийа катва̄ дасситам̣, ‘‘упад̣д̣хаччханне упад̣д̣хапариччханне а̄патти дуккат̣асса̄’’ти вадантена ча упад̣д̣хаччханнаупад̣д̣хапариччханнасена̄санам̣ дуккат̣асса а̄дим̣ катва̄ дасситам̣, убхиннамантара̄ кена бхавитаббам̣ па̄читтийена, уда̄ху дуккат̣ена̄ти? локаваджджасиккха̄падассева анавасесам̣ катва̄ пан̃н̃а̄панато имасса ча пан̣н̣аттиваджджатта̄ йебхуййеначчханнайебхуййенапариччханнасса упад̣д̣хаччханнаупад̣д̣хапариччханнасса ча антара̄ па̄читтийам̣ анива̄ритамева, тасма̄ винайавиниччхайе ча гарукейева т̣ха̄таббатта̄ ат̣т̣хакатха̄йампи па̄читтийамева дасситам̣. сатта па̄читтийа̄нӣти па̄л̣ийам̣ вуттапа̄читтийам̣ са̄ман̃н̃ато екаттена гахетва̄ вуттам̣. висум̣ пана гайхама̄не ‘‘саббаччханне саббапариччханне па̄читтийам̣, йебхуййеначчханне йебхуййенапариччханне па̄читтийа’’нти ат̣т̣хева па̄читтийа̄ни хонти.

сенамбаман̣д̣апаван̣н̣ам̣ хотӣти сӣхал̣адӣпе кира уччаваттхуко саббаччханно саббаапариччханно евам̣на̄мако саннипа̄таман̣д̣апо аттхи, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. йади джагатипариккхепасан̇кхйам̣ гаччхати, уччаваттхукатта̄ ман̣д̣апасса саббаапариччханната̄ на йуджджатӣти а̄ха ‘‘имина̄петам̣ ведитабба’’нтиа̄ди. чӯл̣акаччханна̄дӣни четтха евам̣ ведитабба̄ни – йасса чатӯсу бха̄гесу еко чханно, сеса̄ аччханна̄, идам̣ чӯл̣акаччханнам̣. йасса тӣсу бха̄гесу две чханна̄, еко аччханно, идам̣ йебхуййеначчханнам̣. йасса двӣсу бха̄гесу еко чханно, еко аччханно, идам̣ упад̣д̣хаччханнам̣ на̄ма сена̄санам̣. чӯл̣акапариччханна̄дӣнипи имина̄ва найена ведитабба̄ни. сесам̣ утта̄намева. па̄читтийаваттхукасена̄санам̣, таттха таттха анупасампаннена саха нипаджджанам̣, чатуттхадивасе сӯрийаттхан̇гамананти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

сахасеййасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. дутийасахасеййасиккха̄падаван̣н̣ана̄

55. чхат̣т̣хе ‘‘пат̣хамасиккха̄паде ‘бхиккхум̣ т̣хапетва̄ авасесо анупасампанно на̄ма̄’ти вуттатта̄ ‘ма̄туга̄мопи анупасампаннаггахан̣ена гахитойева̄’ти чатуттхадивасе ма̄туга̄мена саддхим̣ сайантасса двӣхи сиккха̄падехи две па̄читтийа̄ни хонтӣ’’ти ваданти. ган̣т̣хипадесу пана тӣсупи ‘‘имасмим̣ сиккха̄паде ма̄туга̄масса висум̣ вуччама̄натта̄ пат̣хамасиккха̄паде ‘бхиккхум̣ т̣хапетва̄ авасесо анупасампанно на̄ма̄’ти пурисассева гахан̣ам̣ ануччхавика’’нти вуттам̣, тадева ча йуттатарам̣.

йан̃ча идха ‘‘пат̣хамадивасепӣти пи-саддена чатуттхадивасепӣти вуттам̣ хотӣ’’ти ка̄ран̣ам̣ ваданти, тампи ака̄ран̣ам̣ пи-саддо сампин̣д̣анаттхойева̄ти нийама̄бха̄вато авадха̄ран̣аттхасса ча самбхавато. самбха̄ване ва̄ пи-саддо дат̣т̣хаббо. тена идха пат̣хамадивасепи та̄ва а̄патти, дутийа̄дидивасе кимева ваттаббанти имаматтхам̣ дӣпети. сампин̣д̣анаттхепи пи-садде гайхама̄не имина̄ва сиккха̄падена а̄паджджитабба̄паттийа̄ ан̃н̃асмимпи дивасе а̄паджджанам̣ дӣпети, на пат̣хамасиккха̄падена а̄паджджитабба̄паттийа̄ти ака̄ран̣амева танти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘матиттхӣ па̄ра̄джикаваттхубхӯта̄пи анупа̄диннапаккхе т̣хитатта̄ сахасеййа̄паттим̣ на джанетӣ’’ти ваданти. ‘‘аттхан̇гате сӯрийе ма̄туга̄ме нипанне бхиккху нипаджджатӣ’’ти вачанато дива̄ сайантасса сахасеййа̄патти на хотийева̄ти дат̣т̣хаббам̣. па̄читтийаваттхукасена̄санам̣, таттха ма̄туга̄мена саха нипаджджанам̣, сӯрийаттхан̇гамананти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

дутийасахасеййасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. дхаммадесана̄сиккха̄падаван̣н̣ана̄

60-64. саттаме гхарам̣ найатӣти гхаран̣ӣ, гхарана̄йика̄. тена̄ха ‘‘гхараса̄минӣ’’ти. сун̣ха̄ти сун̣иса̄. на йаккхена̄тиа̄дӣнам̣ ‘‘ан̃н̃атра̄’’ти имина̄ самбандхо. пурисавиггахам̣ гахетва̄ т̣хитена йаккхена ва̄ петена ва̄ тираччха̄нена ва̄ саддхим̣ т̣хита̄йапи десетум̣ на ват̣т̣ати. аккхара̄йа десетӣти еттха ‘‘чхаппан̃чава̄чато уттари ‘имам̣ падам̣ бха̄сисса̄мӣ’ти екампи аккхарам̣ ватва̄ тит̣т̣хати, а̄паттийева̄’’ти ваданти.

66. ‘‘еко га̄тха̄па̄доти идам̣ га̄тха̄бандхамева сандха̄йа вуттам̣, ан̃н̃аттха пана вибхаттиантападамева гахетабба’’нти ваданти. ‘‘ат̣т̣хакатхам̣ дхаммападам̣ джа̄така̄диваттхум̣ ва̄ти имина̄пи пора̄н̣ам̣ сан̇гӣтиа̄рул̣хамева ат̣т̣хакатха̄ди вутта’’нти ваданти. ат̣т̣хакатха̄дипа̄т̣хам̣ т̣хапетва̄ дамил̣а̄дибха̄сантарена йатха̄ручи катхетум̣ ват̣т̣ати. падасодхамме вуттаппабхедоти имина̄ ан̃н̃аттха ана̄паттӣти дӣпети. ут̣т̣хахитва̄ пуна нисӣдитва̄ти ирийа̄патхапариваттананайена на̄на̄ирийа̄патхенапи ана̄паттӣти дӣпети. саббам̣ чепи дӣгханика̄йам̣ катхетӣти йа̄ва на нит̣т̣ха̄ти, та̄ва пунадивасепи катхети.

дутийасса вин̃н̃ӯпурисасса аггахан̣ам̣ акирийа̄. ма̄туга̄мена саддхим̣ т̣хитасса ча вин̃н̃ӯпурисасса ча упача̄ро анийатесу вуттанайенева гахетаббо. сесам̣ утта̄намева. вутталаккхан̣асса дхаммасса чханнам̣ ва̄ча̄нам̣ упари десана̄, вутталаккхан̣о ма̄туга̄мо, ирийа̄патхапааваттана̄бха̄во, вин̃н̃ӯпуриса̄бха̄во, апан̃хависсаджджана̄ти има̄ни панеттха пан̃ча ан̇га̄ни.

дхаммадесана̄сиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. бхӯта̄рочанасиккха̄падаван̣н̣ана̄

77. ат̣т̣хаме антара̄ти паринибба̄насамайато ан̃н̃асмим̣ ка̄ле. атикад̣д̣хийама̄нена̄ти ‘‘вадатха, бханте, ким̣ тумхехи адхигата’’нти евам̣ ниппӣл̣ийама̄нена. анатикад̣д̣хийама̄ненапи пуччхите ва̄ апуччхите ва̄ татха̄рӯпе ка̄ран̣е сати а̄рочетум̣ ват̣т̣атийева. тенева ан̃н̃атарена дахарабхиккхуна̄ упавадито ан̃н̃атаро тхеро ‘‘а̄вусо, упаримаггаттха̄йа ва̄йа̄мам̣ ма̄ ака̄си, кхӣн̣а̄саво тайа̄ упавадито’’ти а̄ха. тхерена ча ‘‘аттхи те, а̄вусо, имасмим̣ са̄сане патит̣т̣ха̄’’ти вутто дахарабхиккху ‘‘а̄ма, бханте, сота̄панно аха’’нти авоча. ‘‘ка̄рако айа’’нти н̃атва̄пи пат̣ипаттийа̄ амогхабха̄вадассанена самуттеджана̄йа сампахам̣сана̄йа ча арийа̄ атта̄нам̣ пака̄сентийева. сутапарийаттисӣлагун̣анти сутагун̣ам̣ парийаттигун̣ам̣ сӣлагун̣ан̃ча. умматтакасса идха авачане ка̄ран̣ам̣ вадантена кхиттачиттаведанат̣т̣а̄нампи авачане ка̄ран̣ам̣ вуттамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. ити-саддена ва̄ а̄диаттхена кхиттачиттаведанат̣т̣е сан̇ган̣ха̄ти. тенева вадати ‘‘читтаккхепасса ва̄ абха̄ва̄’’ти. дит̣т̣хисампанна̄нанти маггапхаладит̣т̣хийа̄ саманна̄гата̄нам̣. арийа̄намева хи умматтака̄дибха̄во наттхи. джха̄нала̄бхино пана тасмим̣ сати джха̄на̄ париха̄йанти, тасма̄ тесам̣ абхӯта̄рочанапаччайа̄ ана̄патти ваттабба̄, на бхӯта̄рочанапаччайа̄. тенева̄ха ‘‘бхӯта̄рочанапаччайа̄ ана̄патти на ваттабба̄’’ти.

пуббе авуттехӣти чатуттхапа̄ра̄джике авуттехи. идан̃ча сиккха̄падам̣ пан̣н̣аттиаджа̄нанавасена ачиттакасамут̣т̣ха̄нам̣ хоти. арийа̄ четтха пан̣н̣аттим̣ джа̄нанта̄ вӣтиккамам̣ на каронти, путхуджджана̄ пана пан̣н̣аттим̣ джа̄нитва̄пи вӣтиккамам̣ каронти, те ча саттхуно а̄н̣а̄вӣтиккамачетана̄йа балаваакусалабха̄вато джха̄на̄ париха̄йантӣти дат̣т̣хаббам̣, уккат̣т̣хапариччхедена арийапуггале ева сандха̄йа ‘‘кусала̄бйа̄катачиттехи двичитта’’нти вуттам̣. пан̣н̣аттим̣ аджа̄нанта̄ пана джха̄нала̄бхӣ путхуджджана̄ ваттхумхи лобхавасена акусалачиттенапи на а̄рочентӣти наттхи. идха дуккхаведана̄йа абха̄вато ‘‘двиведана’’нти имасса анурӯпам̣ катва̄ двичиттанти идам̣ вуттанти евам̣ ва̄ еттха адхиппа̄йо гахетаббо. сесам̣ утта̄намева. уттаримануссадхаммасса бхӯтата̄, анупасампаннасса а̄рочанам̣, тан̇кхан̣авиджа̄нана̄, анан̃н̃аппадесоти има̄ни панеттха чатта̄ри ан̇га̄ни.

бхӯта̄рочанасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. дут̣т̣хулла̄рочанасиккха̄падаван̣н̣ана̄

78. наваме дут̣т̣хулласаддаттхадассанаттханти дут̣т̣хулласаддасса аттхадассанаттхам̣. аттхе хи дассите саддопи ‘‘айам̣ етесу аттхесу ваттатӣ’’ти дасситойева хоти. ‘‘йам̣ йам̣ дут̣т̣хулласаддена абхидхӣйати, там̣ саббам̣ дассетум̣ па̄ра̄джика̄ни вутта̄нӣ’’ти айан̃хеттха адхиппа̄йо. татра̄йам̣ вича̄ран̣а̄ти татра па̄л̣ийам̣ айам̣ вича̄ран̣а̄, татра па̄л̣иат̣т̣хакатха̄су ва̄ айам̣ вича̄ран̣а̄. таттха бхавеййа̄ти таттха кассачи вимати евам̣ бхавеййа. анупасампаннасса дут̣т̣хулла̄рочане вийа дуккат̣ена бхавитаббанти а̄ха ‘‘дуккат̣ам̣ а̄паджджатӣ’’ти. аккосантопи дуккат̣ам̣ а̄паджджеййа̄ти омасава̄дена дуккат̣ам̣ а̄паджджеййа. адхиппа̄йам̣ аджа̄нантенапи ат̣т̣хакатха̄чарийа̄нам̣ вачанейева т̣ха̄таббанти дӣпанаттхам̣ ‘‘ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ва еттха пама̄н̣а’’нти вуттам̣. пунапи ат̣т̣хакатха̄вачанамева упапаттито дал̣хам̣ катва̄ патит̣т̣хапенто ‘‘имина̄пи чета’’нтиа̄дима̄ха.

80. ‘‘ан̃н̃атра бхиккхусаммутийа̄’’ти вуттатта̄ саммути аттхӣти гахетабба̄ти а̄ха ‘‘идха вуттатта̄йева̄’’тиа̄ди.

82. а̄дито пан̃ча сиккха̄пада̄нӣти па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни пан̃ча сиккха̄пада̄ни. ‘‘сеса̄нӣти вика̄лабходжана̄дӣни пан̃ча̄’’ти ваданти. кечи пана ‘‘а̄дито пат̣т̣ха̄йа пан̃ча сиккха̄пада̄нӣти суккависсат̣т̣хиа̄дӣни пан̃ча̄’’ти ваданти, там̣ на гахетаббам̣. па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни хи дасева сиккха̄пада̄ни са̄ман̣ера̄нам̣ пан̃н̃атта̄ни. вуттан̃хетам̣ –

‘‘атха кхо са̄ман̣ера̄нам̣ етадахоси ‘кати ну кхо амха̄кам̣ сиккха̄пада̄ни, каттха ча амхехи сиккхитабба’нти? бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, са̄ман̣ера̄нам̣ даса сиккха̄пада̄ни, тесу ча са̄ман̣ерехи сиккхитум̣, па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ адинна̄да̄на̄ вераман̣ӣ’’тиа̄ди (маха̄ва. 106).

тесам̣ пан̃н̃аттесуйева сиккха̄падесу дут̣т̣хулла̄дут̣т̣хуллавича̄ран̣а̄ ка̄табба̄, на ча суккависсат̣т̣хиа̄дӣни висум̣ тесам̣ пан̃н̃атта̄ни аттхӣти. атха бхиккхуно дут̣т̣хулласан̇кха̄та̄ни суккависсат̣т̣хиа̄дӣни анупасампаннасса ким̣ на̄ма хонтӣти а̄ха ‘‘суккависсат̣т̣хи…пе… аджджха̄ча̄ро на̄ма̄ти вутта’’нти. имина̄пи четам̣ сиддхам̣ ‘‘анупасампаннасса суккависсат̣т̣хиа̄ди дут̣т̣хуллам̣ на̄ма на хотӣ’’ти. аджджха̄ча̄ро на̄ма̄ти хи ваданто анупасампаннасса суккависсат̣т̣хиа̄ди кевалам̣ аджджха̄ча̄ро на̄ма хоти, на пана дут̣т̣хулло на̄ма аджджха̄ча̄роти дӣпети. ‘‘аджджха̄ча̄ро на̄ма̄ти ча ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттатта̄ акаттаббарӯпатта̄ ча анупасампаннасса суккависсат̣т̣хиа̄дӣни дан̣д̣акаммаваттхупаккхам̣ бхаджанти, та̄ни ча ан̃н̃асса анупасампаннасса аван̣н̣ака̄мата̄йа а̄роченто бхиккху дуккат̣ам̣ а̄паджджатӣ’’ти ваданти. идха пана анупасампаннаггахан̣ена са̄ман̣ераса̄ман̣ерӣсиккхама̄на̄нам̣ гахан̣ам̣ ведитаббам̣. сесаметтха утта̄намева. антимаваттхум̣ анаджджха̄паннасса бхиккхуно саваттхуко сан̇гха̄дисесо, анупасампаннасса а̄рочанам̣, бхиккхусаммутийа̄ абха̄воти има̄ни панеттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

дут̣т̣хулла̄рочанасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. патхавӣкхан̣анасиккха̄падаван̣н̣ана̄

84-86. дасаме екиндрийанти ‘‘ка̄йиндрийам̣ аттхӣ’’ти ман̃н̃ама̄на̄ ваданти. мут̣т̣хиппама̄н̣а̄ти мут̣т̣хина̄ сан̇гахетаббаппама̄н̣а̄. еттха кин̃ча̄пи йебхуййапам̣сум̣ аппапам̣сун̃ча патхавим̣ ватва̄ упад̣д̣хапам̣сука̄ патхавӣ на вутта̄, татха̄пи пан̣н̣аттиваджджасиккха̄падесу са̄васесапан̃н̃аттийа̄пи самбхавато упад̣д̣хапам̣сука̄йапи патхавийа̄ па̄читтийамева̄ти гахетаббам̣. кечи пана ‘‘саббаччханна̄дӣсу упад̣д̣хе дуккат̣асса вуттатта̄ идха̄пи дуккат̣ам̣ йутта’’нти ваданти, там̣ на йуттам̣ па̄читтийаваттхукан̃ча ана̄паттиваттхукан̃ча дувидхам̣ патхавим̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃исса̄ дуккат̣аваттхука̄йа татийа̄йа патхавийа̄ абха̄вато. двейева хи патхавийо вутта̄ ‘‘джа̄та̄ ча патхавӣ аджа̄та̄ ча патхавӣ’’ти. тасма̄ двӣсу ан̃н̃атара̄йа патхавийа̄ бхавитаббам̣, винайавиниччхайе ча сампатте гарукейева т̣ха̄таббатта̄ на сакка̄ еттха ана̄паттийа̄ бхавитум̣. саббаччханна̄дӣсу пана упад̣д̣хе дуккат̣ам̣ йуттам̣ таттха та̄дисасса дуккат̣аваттхуно саббха̄ва̄.

‘‘поккхаран̣им̣ кхан̣а̄’’ти вадати, ват̣т̣атӣти ‘‘имасмим̣ ока̄се’’ти анийаметва̄ вуттатта̄ ват̣т̣ати. ‘‘имам̣ валлим̣ кхан̣а̄’’ти вуттепи патхавӣкхан̣анам̣ сандха̄йа паваттавоха̄ратта̄ имина̄ва сиккха̄падена а̄патти, на бхӯтага̄мапа̄табйата̄йа. кут̣ехӣти гхат̣ехи. танукакаддамоти удакамиссакакаддамо. со ча удакагатикатта̄ ват̣т̣ати. омакача̄тума̄санти ӯнача̄тума̄сам̣. оват̣т̣ханти девена оват̣т̣хам̣. акатапаббха̄рети авал̣ан̃джанат̣т̣ха̄надассанаттхам̣ вуттам̣. та̄дисе хи ваммикасса саббха̄воти. мӯсикуккурам̣ на̄ма мӯсика̄хи кхан̣итва̄ бахи катапам̣сура̄си. есева найоти омакача̄тума̄саоват̣т̣хойева ват̣т̣атӣти аттхо.

екадивасампи на ват̣т̣атӣти оват̣т̣хаекадиваса̄тиккантопи викопетум̣ на ват̣т̣ати. ‘‘хет̣т̣ха̄бхӯмисамбандхепи ча гокан̣т̣аке бхӯмито чхиндитва̄ уддхам̣ т̣хитатта̄ аччуггатаматтхакато чхиндитва̄ гахетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. сакат̣т̣ха̄не атит̣т̣хама̄нам̣ катва̄ па̄дехи маддитва̄ чхиндитва̄ а̄лол̣итакаддамампи гахетум̣ ват̣т̣ати. татоти тато пура̄н̣асена̄санато. ит̣т̣хакам̣ ган̣ха̄мӣтиа̄ди суддхачиттам̣ сандха̄йа вуттам̣. удакена̄ти уджукам̣ а̄ка̄сатойева патанакаудакена. ‘‘саче пана ан̃н̃аттха пахаритва̄ патитена удакена темитам̣ хоти, ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. учча̄летва̄ти уккхипитва̄. тена ападесена̄ти тена лесена.

87-88. ависайатта̄ ана̄паттӣти еттха сачепи нибба̄петум̣ сакка̄ хоти, пат̣хамам̣ суддхачиттена диннатта̄ ‘‘дахатӯ’’ти саллаккхетва̄пи тит̣т̣хати, ана̄патти. оват̣т̣хам̣ чханнанти пат̣хамам̣ оват̣т̣хам̣ паччха̄ чханнам̣. сесам̣ утта̄намева. джа̄тапатхавӣ, патхавӣсан̃н̃ита̄, кхан̣анакхан̣а̄пана̄нам̣ ан̃н̃атаранти има̄ни панеттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

патхавӣкхан̣анасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нит̣т̣хито муса̄ва̄давагго пат̣хамо.