2. бхӯтага̄мавагго
1. бхӯтага̄масиккха̄падаван̣н̣ана̄
89. сена̄санаваггасса пат̣хаме ниггахетум̣ асакконтоти сандха̄ретум̣ асакконто. имина̄ пана вачанена да̄ракасса таттха упанӣтабха̄во тена ча дит̣т̣хабха̄во вуттойева̄ти дат̣т̣хаббам̣. тена хи бхиккхуна̄ там̣ руккхам̣ чхиндитум̣ а̄раддхе таттха ниббатта̄ ека̄ тарун̣апутта̄ девадхӣта̄ путтам̣ ан̇кена̄да̄йа т̣хита̄ там̣ йа̄чи ‘‘ма̄ ме са̄ми вима̄нам̣ чхинди, на саккхисса̄ми путтакам̣ а̄да̄йа ана̄ва̄са̄ вичариту’’нти. со ‘‘ахам̣ ан̃н̃аттха ӣдисам̣ руккхам̣ на лабхисса̄мӣ’’ти тасса̄ вачанам̣ на̄дийи. са̄ ‘‘имампи та̄ва да̄ракам̣ олокетва̄ орамиссатӣ’’ти путтам̣ руккхаса̄кха̄йа т̣хапеси. со бхиккху уккхиттам̣ пхарасум̣ сандха̄ретум̣ асакконто да̄ракасса ба̄хам̣ чхинди. еван̃ча сайито вима̄не сайито на̄ма хотӣти катва̄ вуттам̣ ‘‘руккхат̣т̣хакадиббавима̄не нипаннасса̄’’ти.
руккхат̣т̣хакадиббавима̄нети ча са̄кхат̣т̣хакавима̄нам̣ сандха̄йа вуттам̣. руккхасса упари ниббаттан̃хи вима̄нам̣ руккхапат̣ибаддхатта̄ ‘‘руккхат̣т̣хакавима̄на’’нти вуччати. са̄кхат̣т̣хакавима̄нам̣ пана саббаса̄кха̄саннисситам̣ хутва̄ тит̣т̣хати. таттха йам̣ руккхат̣т̣хакавима̄нам̣ хоти, там̣ йа̄ва руккхасса мӯламаттампи тит̣т̣хати, та̄ва на нассати. са̄кхат̣т̣хакавима̄нам̣ пана са̄кха̄су бхиджджама̄на̄су таттха таттхева бхиджджитва̄ саббаса̄кха̄су бхинна̄су саббам̣ бхиджджати, идампи ча вима̄нам̣ са̄кхат̣т̣хакам̣, тасма̄ руккхе чхинне там̣ вима̄нам̣ саббасо винат̣т̣хам̣, тенева са̄ девата̄ бхагавато сантика̄ ладдхе ан̃н̃асмим̣ вима̄не васи. ба̄хум̣ тханамӯлейева чхиндӣти ам̣сена саддхим̣ ба̄хам̣ чхинди. имина̄ ча руккхадевата̄нам̣ гатта̄ни чхиджджанти, на ча̄тумаха̄ра̄джика̄дӣнам̣ вийа аччхеджджа̄нӣти дат̣т̣хаббам̣. руккхадхаммети руккхапакатийам̣, руккхасабха̄вети аттхо. руккха̄нам̣ вийа чхедана̄дӣсу акуппанан̃хи руккхадхаммо на̄ма.
уппатитанти уппаннам̣. бхантанти дха̄вантам̣. ва̄райети нигган̣хеййа. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ на̄ма чхеко са̄ратхи ативегена дха̄вантам̣ ратхам̣ ниггахетва̄ йатхиччхакам̣ песети, евам̣ йо пуггало уппаннам̣ кодхам̣ ва̄райе нигган̣хитум̣ саккоти, тамахам̣ са̄ратхим̣ брӯми. итаро пана ра̄джаупара̄джа̄дӣнам̣ ратхаса̄ратхиджано расмигга̄хо на̄ма хоти, на уттамаса̄ратхӣти.
дутийага̄тха̄йа пана айаматтхо – йоти (су. ни. ат̣т̣ха. 1.1) йо йа̄дисо кхаттийакула̄ ва̄ паббаджито бра̄хман̣акула̄ ва̄ паббаджито наво ва̄ маджджхимо ва̄ тхеро ва̄. уппатитанти уддхамуддхам̣ патитам̣, гатам̣ паваттанти аттхо, уппаннанти вуттам̣ хоти. кодханти ‘‘анаттхам̣ ме чаратӣти а̄гха̄то джа̄йатӣ’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 3.340; а. ни. 9.29) найена сутте вутта̄нам̣ наваннам̣, ‘‘аттхам̣ ме на чаратӣ’’тиа̄дӣнан̃ча таппат̣ипаккхато сиддха̄нам̣ наваннамева̄ти ат̣т̣ха̄расаннам̣ кха̄н̣укан̣т̣ака̄дина̄ ат̣т̣ха̄нена саддхим̣ екӯнавӣсатийа̄ а̄гха̄таваттхӯнам̣ ан̃н̃атара̄гха̄таваттхусамбхавам̣ а̄гха̄там̣. висат̣анти виттхатам̣. саппависанти саппасса висам̣. ива̄ти опаммавачанам̣. и-ка̄ралопам̣ катва̄ ва-иччева вуттам̣. осадхехӣти агадехи. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ висатикиччхако веджджо саппена дат̣т̣хо саббам̣ ка̄йам̣ пхаритва̄ т̣хитам̣ висат̣ам̣ саппависам̣ мӯлакхандхатачапаттапуппха̄дӣнам̣ ан̃н̃атарехи, на̄на̄бхесаджджехи пайоджетва̄ катехи ва̄ осадхехи кхиппамева винеййа, евамева йо йатха̄вуттена а̄гха̄таваттхуна̄ уппатитам̣ читтасанта̄нам̣ бйа̄петва̄ т̣хитам̣ кодхам̣ винайанупа̄йесу тадан̇гавинайа̄дӣсу йена кеначи упа̄йена винети на̄дхива̄сети паджахати винодети бйантим̣ кароти, со бхиккху джаха̄ти орапа̄рам̣. со евам̣ кодхам̣ виненто бхиккху йасма̄ кодхо татийамаггена саббасо пахӣйати, тасма̄ орапа̄расан̃н̃ита̄ни пан̃чорамбха̄гийасам̣йоджана̄ни джаха̄тӣти. ависесена хи па̄ранти тӣрасса на̄мам̣, тасма̄ ора̄ни ча та̄ни сам̣са̄раса̄гарасса па̄рабхӯта̄ни ча̄ти катва̄ ‘‘орапа̄ра’’нти вуччати.
атха ва̄ йо уппатитам̣ винети кодхам̣ висат̣ам̣ саппависам̣ва осадхехи, со татийамаггена саббасо кодхам̣ винетва̄ ана̄га̄мипхале т̣хито бхиккху джаха̄ти орапа̄рам̣. таттха оранти сакаттабха̄во. па̄ранти параттабха̄во. орам̣ ва̄ чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни, па̄рам̣ чха ба̄хира̄йатана̄ни. татха̄ орам̣ мануссалоко, па̄рам̣ девалоко. орам̣ ка̄мадха̄ту, па̄рам̣ рӯпа̄рӯпадха̄ту. орам̣ ка̄марӯпабхаво, па̄рам̣ арӯпабхаво. орам̣ аттабха̄во, па̄рам̣ аттабха̄васукхупакаран̣а̄ни. еваметасмим̣ орапа̄ре чатуттхамаггена чхандара̄гам̣ паджаханто ‘‘джаха̄ти орапа̄ра’’нти вуччати. еттха ча кин̃ча̄пи ана̄га̄мино ка̄мара̄гасса пахӣнатта̄ идхаттабха̄ва̄дӣсу чхандара̄го ева наттхи, апича кхо панасса ван̣н̣аппака̄санаттхам̣ саббаметам̣ орапа̄рабхедам̣ сан̇гахетва̄ таттха чхандара̄гаппаха̄нена ‘‘джаха̄ти орапа̄ра’’нти вуттам̣.
ида̄ни тассаттхасса вибха̄ванаттха̄йа упамам̣ а̄ха ‘‘ураго джин̣н̣амиваттачам̣ пура̄н̣а’’нти. таттха урена гаччхатӣти ураго, саппассетам̣ адхивачанам̣. со дувидхо ка̄марӯпӣ ча ака̄марӯпӣ ча. ка̄марӯпӣпи дувидхо джаладжо тхаладжо ча. джаладжо джале ева ка̄марӯпам̣ лабхати, на тхале сан̇кхапа̄ладжа̄таке (джа̄. 2.17.143 а̄дайо) сан̇кхапа̄лана̄гара̄джа̄ вийа. тхаладжо тхале ева, на джале. со джаджджарабха̄вена джин̣н̣ам̣, чирака̄лата̄йа пура̄н̣ан̃ча̄ти сан̇кхам̣ гатам̣ тачам̣ джаханто чатуббидхена джахати саджа̄тийам̣ т̣хито джигуччханто нисса̄йа тха̄мена̄ти. саджа̄ти на̄ма саппаджа̄ти дӣгхаттабха̄во. урага̄ хи пан̃часу т̣ха̄несу саджа̄тим̣ на̄тиваттанти упапаттийам̣ чутийам̣ виссат̣т̣ханиддоккамане саджа̄тийа̄ метхунапат̣исеване джин̣н̣атача̄панайане ча̄ти. тасма̄ йада̄ тачам̣ джахати, тада̄ саджа̄тийам̣йева т̣хатва̄ джахати. саджа̄тийам̣ т̣хитопи ча джигуччханто джахати. джигуччханто на̄ма йада̄ упад̣д̣хат̣т̣ха̄не мутто хоти, упад̣д̣хат̣т̣ха̄не амутто оламбати, тада̄ нам̣ ат̣т̣ӣйанто джахати, евам̣ джигуччхантопи ча дан̣д̣антарам̣ ва̄ мӯлантарам̣ ва̄ па̄са̄н̣антарам̣ ва̄ нисса̄йа джахати. нисса̄йа джахантопи ча тха̄мам̣ джанетва̄ усса̄хам̣ каритва̄ вӣрийена ван̇кам̣ нан̇гут̣т̣хам̣ катва̄ пассасантова пхан̣ам̣ каритва̄ джахати. евам̣ джахитва̄ йенака̄мам̣ паккамати.
евамева айампи бхиккху орапа̄рам̣ джахитука̄мо чатуббидхена джахати саджа̄тийам̣ т̣хито джигуччханто нисса̄йа тха̄мена̄ти. саджа̄ти на̄ма бхиккхуно ‘‘арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄то’’ти (ма. ни. 2.351) вачанато сӣлам̣. тенева̄ха ‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа наро сапан̃н̃о’’ти (сам̣. ни. 1.23, 192). еваметиссам̣ саджа̄тийам̣ т̣хито бхиккху там̣ сакаттабха̄ва̄дибхедам̣ орапа̄рам̣ джин̣н̣апура̄н̣аттачамива там̣ дуккхам̣ джанентам̣ таттха таттха а̄дӣнавадассанена джигуччханто калйа̄н̣амитте нисса̄йа адхиматтасамма̄ва̄йа̄масан̇кха̄там̣ тха̄мам̣ джанетва̄ ‘‘дивасам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхетӣ’’ти (а. ни. 3.16; 4.37) вуттанайена раттиндивам̣ чхадха̄ вибхаджитва̄ гхат̣енто ва̄йаманто ураго вийа ван̇кам̣ нан̇гут̣т̣хам̣ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ ураго вийа пассасанто айампи аситхилапараккамата̄йа ва̄йаманто урагова пхан̣ам̣ каритва̄ айампи н̃а̄н̣авиппха̄рам̣ джанетва̄ урагова тачам̣ орапа̄рам̣ джахати, джахитва̄ ча ураго вийа охитатачо йенака̄мам̣ паккамати, айампи охитабха̄ро анупа̄дисесанибба̄надха̄тудисам̣ паккаматӣти.
90. бхавантӣти имина̄ вирул̣хамӯле нӣлабха̄вам̣ а̄паджджитва̄ вад̣д̣хама̄наке тарун̣агаччхе дассети. ахувунти имина̄ пана вад̣д̣хитва̄ т̣хите маханте руккхагаччха̄дике дассети. бхавантӣти имасса виваран̣ам̣ ‘‘джа̄йанти вад̣д̣хантӣ’’ти, ахувунти имасса ‘‘джа̄та̄ вад̣д̣хита̄’’ти. ра̄сӣти суддхат̣т̣хакадхаммасамӯхо. бхӯта̄нанти татха̄ладдхасаман̃н̃а̄нам̣ ат̣т̣хадхамма̄нам̣. ‘‘бхӯта̄нам̣ га̄мо’’ти вуттепи авайававинимуттасса самуда̄йасса абха̄вато бхӯтасан̃н̃ита̄ тейева тин̣аруккхалата̄дайо гайханти. ‘‘бхӯмийам̣ патит̣т̣хахитва̄ харитабха̄вама̄панна̄ руккхагаччха̄дайо девата̄хи париггайханти, тасма̄ бхӯта̄нам̣ нива̄сат̣т̣ха̄ната̄йа бхӯта̄нам̣ га̄мо’’типи ваданти. руккха̄дӣнанти а̄ди-саддена осадхигаччхалата̄дайо ведитабба̄.
нану ча руккха̄дайо читтарахитата̄йа на джӣва̄, читтарахитата̄ ча париппханда̄бха̄вато чхиннепи руханато висадисаджа̄тикабха̄вато чатуйониапарийа̄паннато ча ведитабба̄, вуд̣д̣хи пана пава̄л̣асила̄лаван̣а̄нампи виджджатӣти на тесам̣ джӣвабха̄ве ка̄ран̣ам̣, висайаггахан̣ан̃ча несам̣ парикаппана̄маттам̣ супанам̣ вийа чин̃ча̄дӣнам̣, татха̄ дохал̣а̄дайо, таттха касма̄ бхӯтага̄масса чхедана̄дипаччайа̄ па̄читтийам̣ вуттанти? саман̣аса̄руппато там̣нива̄сасатта̄нураккхан̣ато ча. тенева̄ха ‘‘джӣвасан̃н̃ино хи могхапуриса̄ манусса̄ руккхасми’’нтиа̄ди.
91. ‘‘мӯле джа̄йантӣ’’тиа̄дӣсу аттхо упари аттана̄ вуччама̄наппака̄рена сӣхал̣ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттоти а̄ха ‘‘евам̣ сантепи…пе… на саментӣ’’ти. виджа̄та-саддо идха ви-саддалопам̣ катва̄ ниддит̣т̣хоти а̄ха ‘‘виджа̄та̄нӣ’’ти. виджа̄та-саддо ча ‘‘виджа̄та̄ иттхӣ’’тиа̄дӣсу вийа пасӯтавачаноти а̄ха ‘‘пасӯта̄нӣ’’ти. пасӯти ча на̄меттха ниббаттапан̣н̣амӯлата̄ти а̄ха ‘‘ниббаттапан̣н̣амӯла̄нӣ’’ти. имина̄ имам̣ дӣпети ‘‘ниббаттапан̣н̣амӯла̄ни бӣджа̄ни бхӯтага̄масан̇кхамева гаччханти, тесу ча ваттама̄но бӣджаджа̄та-саддо рул̣хӣвасена руккха̄дӣсупи ваттатӣ’’ти. пуримасмим̣ аттхавикаппе пана бӣджехи джа̄та̄нам̣ руккхалата̄дӣнам̣йева бхӯтага̄мата̄ вутта̄.
та̄ни дассентоти та̄ни бӣджа̄ни дассенто. мӯлабӣджантиа̄дӣсу мӯламева бӣджам̣ мӯлабӣджам̣. сесесупи есева найо. пхал̣убӣджанти паббабӣджам̣. паччайантарасамава̄йе садисапхалуппаттийа̄ висесака̄ран̣абха̄вато вируханасаматтхе са̄рапхале нирул̣хо бӣджа-саддо. тадаттхасам̣сиддхийа̄ мӯла̄дӣсупи кесучи паваттатӣти мӯла̄дито ниваттанаттхам̣ екена бӣджасаддена висесетва̄ вуттам̣ ‘‘бӣджабӣджа’’нти ‘‘рӯпарӯпам̣, дуккхадуккха’’нти ча йатха̄. бӣджато ниббаттена бӣджам̣ дасситанти ка̄рийопача̄рена ка̄ран̣ам̣ дасситанти дӣпети.
92. бӣдже бӣджасан̃н̃ӣти еттха ка̄ран̣ӯпача̄рена ка̄рийам̣ вуттанти дассенто ‘‘таттха йатха̄’’тиа̄дима̄ха. бхӯтага̄мапаримочанам̣ катва̄ти бхӯтага̄мато мочетва̄, вийоджетва̄ти аттхо. йам̣ бӣджам̣ бхӯтага̄мо на̄ма хотӣти бӣджа̄ни ча та̄ни джа̄та̄ни ча̄ти вуттаматтхам̣ сандха̄йа вадати. таттха йам̣ бӣджанти йам̣ ниббаттапан̣н̣амӯлам̣ бӣджам̣. тасмим̣ бӣджети тасмим̣ бхӯтага̄масан̃н̃ите бӣдже. еттха ча бӣджаджа̄та-саддасса вийа рул̣хӣвасена руккха̄дӣсу бӣджа-саддассапи паватти ведитабба̄. йатха̄рутанти йатха̄па̄л̣и.
йаттха каттхачӣти мӯле агге маджджхе ва̄. сан̃чичча уккхипитум̣ на ват̣т̣атӣти еттха сачепи сарӣре лаггабха̄вам̣ джа̄нантова удакато ут̣т̣хахати, ‘‘там̣ уддхарисса̄мӣ’’ти сан̃н̃а̄йа абха̄вато ват̣т̣ати. уппа̄т̣ита̄нӣти уддхат̣а̄ни. бӣджага̄ме сан̇гахам̣ гаччхантӣти бхӯтага̄мато паримочитатта̄ вуттам̣. анантака-ггахан̣ена са̄сапаматтика̄ гахита̄. на̄ман̃хетам̣ тасса̄ сева̄ладжа̄тийа̄. мӯлапан̣н̣а̄нам̣ асампун̣н̣атта̄ ‘‘асампун̣н̣абхӯтага̄мо на̄ма̄’’ти вуттам̣. абхӯтага̄мамӯлатта̄ти еттха бхӯтага̄мо мӯлам̣ ка̄ран̣ам̣ етасса̄ти бхӯтага̄мамӯло, бхӯтага̄масса ва̄ мӯлам̣ ка̄ран̣анти бхӯтага̄мамӯлам̣. бӣджага̄мо хи на̄ма бхӯтага̄мато самбхавати, бхӯтага̄масса ча ка̄ран̣ам̣ хоти, айам̣ пана та̄дисо на хотӣти ‘‘абхӯтага̄мамӯлатта̄’’ти вуттам̣. татрат̣т̣хакатта̄ вуттам̣ ‘‘со бӣджага̄мена сан̇гахито’’ти. идан̃ча ‘‘абхӯтага̄мамӯлатта̄’’ти еттха пат̣хамам̣ вуттааттхасамбхавато вуттам̣. кин̃ча̄пи хи та̄лана̄л̣икера̄дӣнам̣ кха̄н̣у уддхам̣ авад̣д̣ханато бхӯтага̄масса ка̄ран̣ам̣ на хоти, татха̄пи бхӯтага̄масан̇кхйупагатаниббаттапан̣н̣амӯлабӣджато самбхӯтатта̄ бхӯтага̄мато уппанно на̄ма хотӣти бӣджага̄мена сан̇гахам̣ гаччхати.
‘‘ан̇куре харите’’ти ватва̄ тамева вибха̄вети ‘‘нӣлапан̣н̣аван̣н̣е джа̄те’’ти, нӣлапан̣н̣асса ван̣н̣асадисе ван̣н̣е джа̄тети аттхо. ‘‘нӣлаван̣н̣е джа̄те’’ти ва̄ па̄т̣хо гахетаббо. амӯлакабхӯтага̄ме сан̇гахам̣ гаччхатӣти на̄л̣икерасса а̄вен̣икам̣ катва̄ вадати. ‘‘па̄нӣйагхат̣а̄дӣнам̣ бахи сева̄ло удаке ат̣т̣хитатта̄ бӣджага̄ма̄нуломатта̄ ча дуккат̣аваттхӯ’’ти ваданти. кан̣н̣акампи аббоха̄рикамева̄ти нӣлаван̣н̣ампи аббоха̄рикамева. селеййакам̣ на̄ма сила̄йа самбхӯта̄ ека̄ сугандхаджа̄ти. ‘‘руккхаттачам̣ викопетӣти вуттатта̄ руккхе джа̄там̣ йам̣ кин̃чи чхаттакам̣ руккхаттачам̣ авикопетва̄ маттхакато чхиндитва̄ гахетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. руккхато муччитва̄ тит̣т̣хатӣти еттха ‘‘йадипи кин̃чиматтам̣ руккхе аллӣна̄ хутва̄ тит̣т̣хати, руккхато гайхама̄но пана руккхаччхавим̣ на викопети, ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. алларуккхато на ват̣т̣атӣти еттха̄пи руккхаттачам̣ авикопетва̄ маттхакато таччхетва̄ гахетум̣ ват̣т̣атӣти ведитаббам̣. хаттхакуккуччена̄ти хаттха̄нам̣ асам̣йатабха̄вена, хаттхача̄паллена̄ти вуттам̣ хоти. па̄нӣйам̣ на ва̄сетаббанти идам̣ аттано аттха̄йа на̄митам̣ сандха̄йа вуттам̣. кевалам̣ анупасампаннасса аттха̄йа на̄мите пана паччха̄ тато лабхитва̄ на ва̄сетаббанти наттхи. ‘‘йесам̣ руккха̄нам̣ са̄кха̄ рухатӣти вуттатта̄ йесам̣ са̄кха̄ на рухати, таттха каппийакаран̣акиччам̣ наттхӣ’’ти ваданти.
93. пан̃чахи саман̣акаппехӣти пан̃чахи саман̣авоха̄рехи. кин̃ча̄пи хи бӣджа̄нам̣ аггина̄ пхут̣т̣хаматтена накха̄дӣхи виликханаматтена ча авирул̣хӣдхаммата̄ на хоти, татха̄пи евам̣ катейева саман̣а̄нам̣ каппатӣти аггипариджита̄дайо саман̣авоха̄ра̄ на̄ма джа̄та̄, тасма̄ техи саман̣авоха̄рехи каран̣абхӯтехи пхалам̣ парибхун̃джитум̣ ануджа̄на̄мӣти адхиппа̄йо. абӣджаниббат̣т̣абӣджа̄нипи саман̣а̄нам̣ каппантӣти пан̃н̃аттапан̣н̣аттибха̄вато саман̣авоха̄ра̄иччева сан̇кхам̣ гата̄ни. атха ва̄ аггипариджита̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ каппийабха̄ватойева пан̃чахи саман̣акаппийабха̄васан̇кха̄техи ка̄ран̣ехи пхалам̣ парибхун̃джитум̣ ануджа̄на̄мӣти еваметтха адхиппа̄йо ведитаббо. аггипариджитантиа̄дӣсу ‘‘паричита’’нтипи пат̣ханти. абӣджам̣ на̄ма тарун̣амбапхала̄ди. ниббат̣т̣абӣджам̣ на̄ма амбапанаса̄ди, йам̣ бӣджам̣ ниббат̣т̣етва̄ висум̣ катва̄ парибхун̃джитум̣ сакка̄ хоти. ‘‘каппийа’’нти ватва̄ва ка̄таббанти йо каппийам̣ кароти, тена каттабба̄ка̄рассева вуттатта̄ бхиккхуна̄ авуттепи ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти на гахетаббам̣. пуна ‘‘каппийам̣ ка̄ретабба’’нти ка̄ра̄панасса пат̣хамамева катхитатта̄ бхиккхуна̄ ‘‘каппийам̣ карохӣ’’ти вуттейева анупасампаннена ‘‘каппийа’’нти ватва̄ аггипариджита̄ди ка̄таббанти гахетаббам̣. ‘‘каппийанти вачанам̣ пана йа̄йа ка̄йачи бха̄са̄йа ваттум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. ‘‘каппийанти ватва̄ва ка̄табба’’нти вачанато пат̣хамам̣ ‘‘каппийа’’нти ватва̄ паччха̄ аггиа̄дина̄ пхусана̄ди ка̄таббанти ведитаббам̣. ‘‘пат̣хамам̣ аггим̣ никкхипитва̄ накха̄дина̄ ва̄ виджджхитва̄ там̣ ануддхаритва̄ва ‘каппийа’нти ваттумпи ват̣т̣атӣ’’ти ваданти.
екасмим̣ бӣдже ва̄тиа̄дӣсу ‘‘екам̣йева ка̄ремӣти адхиппа̄йе сатипи ека̄баддхатта̄ саббам̣ катамева хотӣ’’ти ваданти. да̄рум̣ виджджхатӣти еттха ‘‘джа̄нитва̄пи виджджхати ва̄ виджджха̄пети ва̄, ват̣т̣атийева̄’’ти ваданти. бхаттаситтхе виджджхатӣти еттха̄пи есева найо. ‘‘там̣ виджджхати, на ват̣т̣атӣти раджджуа̄дӣнам̣ бха̄джанагатикатта̄’’ти ваданти. маричапакка̄дӣхи миссетва̄ти еттха бхаттаситтхасамбандхавасена ека̄баддхата̄ ведитабба̄, на пхала̄нам̣йева ан̃н̃аман̃н̃ам̣ самбандхавасена. бхинда̄петва̄ каппийам̣ ка̄ра̄петаббанти бӣджато муттасса кат̣а̄хасса бха̄джанагатикатта̄ вуттам̣.
никкха̄метунти там̣ бхиккхум̣ никкха̄метум̣. ‘‘саче етасса анулома’’нти сена̄санараккхан̣аттха̄йа анун̃н̃а̄тампи пат̣аггида̄на̄дим̣ аттана̄пи ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти еттакенева идампи етасса ануломанти евамадхиппа̄йо сийа̄. пат̣аггида̄нам̣ париттакаран̣ан̃ча аттано парасса ва̄ сена̄санараккхан̣аттха̄йа ват̣т̣атийева. тасма̄ саче тасса суттасса етам̣ ануломам̣ сийа̄, аттано на ват̣т̣ати, ан̃н̃асса ват̣т̣атӣти айам̣ висесо куто лаббхатӣти а̄ха ‘‘аттано на ват̣т̣ати…пе… на сакка̄ ладдху’’нти. сесаметтха утта̄намева. бхӯтага̄мо, бхӯтага̄масан̃н̃ита̄, викопанам̣ ва̄ викопа̄панам̣ ва̄ти има̄ни панеттха тӣн̣и ан̇га̄ни.
бхӯтага̄масиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. ан̃н̃ава̄дакасиккха̄падаван̣н̣ана̄
94-98. дутийе ан̃н̃ам̣ вачананти йам̣ чодакена чудитакасса досавибха̄ванавачанам̣ вуттам̣, там̣ тато ан̃н̃енева вачанена пат̣ичарати. атха ва̄ ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаратӣти ан̃н̃ена ка̄ран̣ена ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣ пат̣ичаратӣти еваметтха аттхо ведитаббо, йам̣ чодакена чудитакасса досавибха̄ванака̄ран̣ам̣ вуттам̣, тато ан̃н̃ена чодана̄йа амӯлакабха̄вадӣпакена ка̄ран̣ена пат̣ичаратӣти вуттам̣ хоти. пат̣ичаратӣти ча пат̣иччха̄данавасена чарати, паваттатӣти аттхо. пат̣иччха̄данаттхо ева ва̄ чарати-саддо анекаттхатта̄ дха̄тӯнам̣. тена̄ха ‘‘пат̣иччха̄детӣ’’ти. ко а̄паннотиа̄дина̄ па̄л̣ийам̣ чоданам̣ ависсаджджетва̄ виккхепа̄паджджанавасена ан̃н̃ена ан̃н̃ам̣ пат̣ичаран̣ам̣ дасситам̣. апарампи пана чоданам̣ виссаджджетва̄ бахиддха̄ катха̄апана̄мавасена паваттам̣ па̄л̣имуттакам̣ ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаран̣ам̣ ведитаббам̣. ‘‘иттханна̄мам̣ а̄паттим̣ а̄панносӣ’’ти пут̣т̣хо ‘‘па̄т̣алипуттам̣ гатомхӣ’’ти ватва̄ пуна ‘‘на тава па̄т̣алипуттагаманам̣ пуччха̄ма, а̄паттим̣ пуччха̄ма̄’’ти вутте ‘‘тато ра̄джагахам̣ гатомхӣ’’ти ватва̄ ‘‘ра̄джагахам̣ ва̄ йа̄хи бра̄хман̣агахам̣ ва̄, а̄паттим̣ а̄панносӣ’’ти вутте ‘‘таттха ме сӯкарамам̣сам̣ ладдха’’нтиа̄дӣни ватва̄ва катхам̣ бахиддха̄ виккхипантопи хи ‘‘ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичарати’’ччева сан̇кхам̣ гаччхати.
йадетам̣ ан̃н̃ена ан̃н̃ам̣ пат̣ичаран̣авасена паваттавачанам̣, тадева пуччхитаматтхам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ вадатӣти ан̃н̃ава̄даканти а̄ха ‘‘ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаран̣ассетам̣ на̄ма’’нти. тун̣хӣбхӯтассетам̣ на̄манти тун̣хӣбха̄вассетам̣ на̄мам̣, айамева ва̄ па̄т̣хо. ан̃н̃ава̄дакам̣ а̄ропетӯти ан̃н̃ава̄дакакаммам̣ а̄ропету, ан̃н̃ава̄дакаттам̣ ва̄ ида̄ни карийама̄нена каммена а̄ропетӯти аттхо. вихесакам̣ а̄ропетӯти еттха̄пи вихесакакаммам̣ вихесакабха̄вам̣ ва̄ а̄ропетӯти еваматтхо дат̣т̣хаббо.
ана̄ропите ан̃н̃ава̄даке вуттадуккат̣ам̣ па̄л̣ийам̣ а̄гатаан̃н̃енан̃н̃ам̣пат̣ичаран̣авасена йуджджати. ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гатена пана па̄л̣имуттакаан̃н̃енан̃н̃ам̣пат̣ичаран̣авасена ана̄ропите ан̃н̃ава̄даке муса̄ва̄дена па̄читтийам̣, а̄ропите имина̄ва па̄читтийанти ведитаббам̣. кечи пана ‘‘а̄ропите ан̃н̃ава̄даке муса̄ва̄дена имина̄ ча па̄читтийадвайам̣ хотӣ’’ти ваданти, там̣ вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣. йа̄ са̄ а̄дикаммикасса ана̄патти вутта̄, са̄пи па̄л̣ийам̣ а̄гатаан̃н̃енан̃н̃ам̣пат̣ичаран̣авасена вутта̄ти дат̣т̣хабба̄, имина̄ сиккха̄падена ана̄паттидассанаттхам̣ ва̄. сесам̣ утта̄намева. дхаммакаммена а̄ропитата̄, а̄паттийа̄ ва̄ ваттхуна̄ ва̄ ануйун̃джийама̄ната̄, чха̄детука̄мата̄йа ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаран̣ам̣ ва̄ тун̣хӣбха̄во ва̄ти има̄ни панеттха тӣн̣и ан̇га̄ни.
ан̃н̃ава̄дакасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. уджджха̄панакасиккха̄падаван̣н̣ана̄
103. татийе дха̄тупа̄т̣хе джхе-саддо чинта̄йам̣ пат̣хитоти а̄ха ‘‘ла̄макато ва̄ чинта̄пентӣ’’тиа̄ди. айамева ча анекаттхатта̄ дха̄тӯнам̣ олоканаттхопи хотӣти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘аккхара̄йа ва̄четӣ’’тиа̄дӣсу (па̄чи. 46) вийа ‘‘чханда̄йа̄’’ти лин̇гавипалла̄савасена вуттанти а̄ха ‘‘чхандена̄’’ти.
105. йена вачанена̄ти йена ‘‘чханда̄йа иттханна̄мо идам̣ на̄ма каротӣ’’тиа̄дивачанена. йена ча кхиййантӣти йена ‘‘чханда̄йа иттханна̄мо’’тиа̄дивачанена таттха таттха бхиккхӯнам̣ саванӯпача̄ре т̣хатва̄ аван̣н̣ам̣ пака̄сенти.
106. ан̃н̃ам̣ анупасампаннам̣ уджджха̄петӣти ан̃н̃ена анупасампаннена уджджха̄пети. тасса ва̄ там̣ сантике кхиййатӣти тасса анупасампаннасса сантике там̣ сан̇гхена самматам̣ упасампаннам̣ кхиййати, аван̣н̣ам̣ ваданто ва̄ пака̄сети. анупасампаннам̣ сан̇гхена самматанти еттха самматапуббо самматоти вутто. тена̄ха ‘‘кин̃ча̄пӣ’’тиа̄ди. йасма̄ уджджха̄панам̣ кхиййанан̃ча муса̄ва̄давасенева паваттам̣, тасма̄ а̄дикаммикасса ана̄паттӣти па̄читтийат̣т̣ха̄не дуккат̣ат̣т̣ха̄не ча имина̄ва ана̄паттидассанаттхам̣ вуттанти гахетаббам̣. еван̃ча катва̄ уджджха̄пентасса кхиййантасса ча екаккхан̣е две две а̄паттийо хонтӣти а̄паннам̣. атха ва̄ ӣдисам̣ сиккха̄падам̣ муса̄ва̄дато пат̣хамам̣ пан̃н̃аттанти гахетаббам̣. сесаметтха утта̄намева. дхаммакаммена самматата̄, упасампанната̄, агатигамана̄бха̄во, тасса аван̣н̣ака̄мата̄, йасса сантике вадати, тасса упасампанната̄, уджджха̄панам̣ ва̄ кхиййанам̣ ва̄ти има̄ни панеттха чха ан̇га̄ни.
уджджха̄панакасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. пат̣хамасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄
108-110. чатуттхе химавассена̄ти химамева вуттам̣. апан̃н̃а̄тети аппатӣте, аппасиддхети аттхо. ‘‘ман̣д̣апе ва̄ руккхамӯле ва̄ти вачанато виват̣ан̇ган̣епи никкхипитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣. гочараппасута̄ти гочарат̣т̣ха̄нам̣ пат̣ипанна̄. ‘‘ат̣т̣ха ма̄се’’ти имина̄ васса̄нам̣ ча̄тума̄сам̣ чепи дево на вассати, пат̣иккхиттамева̄ти а̄ха ‘‘ат̣т̣ха ма̄сети вачанато…пе… никкхипитум̣ на ват̣т̣атийева̄’’ти. таттха чатта̄ро ма̄сети васса̄насса чатта̄ро ма̄се. авассикасан̇кетети имина̄ анун̃н̃а̄тепи ат̣т̣ха ма̄се йаттха хеманте дево вассати, таттха апарепи чатта̄ро ма̄са̄ пат̣иккхитта̄ти а̄ха ‘‘авассикасан̇кетети вачанато’’тиа̄ди. имина̄ имам̣ дӣпети ‘‘йасмим̣ десе хеманте дево вассати, таттха ат̣т̣ха ма̄се пат̣иккхипитва̄ чатта̄ро ма̄са̄ анун̃н̃а̄та̄. йаттха пана васса̄нейева вассати, таттха чатта̄ро ма̄се пат̣иккхипитва̄ ат̣т̣ха ма̄са̄ анун̃н̃а̄та̄’’ти.
имина̄ва найена маджджхимападесе йаттха хеманте химавассам̣ вассати, таттха̄пи ат̣т̣хева ма̄са̄ пат̣иккхитта̄ти ведитабба̄. тасма̄ васса̄нака̄ле пакатиаджджхока̄се овассакаман̣д̣апе руккхамӯле ча сантхаритум̣ на ват̣т̣ати, хемантака̄ле пакатиаджджхока̄се овассакаман̣д̣апа̄дӣсупи ват̣т̣ати. тан̃ча кхо йаттха химавассена сена̄санам̣ на темати, гимхака̄лепи пакатиаджджхока̄са̄дӣсу ват̣т̣атийева, тан̃ча кхо ака̄ламегха̄дассане, ка̄ка̄дӣнам̣ нибаддхава̄саруккхамӯле пана када̄чипи на ват̣т̣атӣти еваметтха виниччхайо ведитаббо.
иман̃ча пана аттхависесам̣ гахетва̄ бхагавата̄ пат̣хамамева сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттанти висум̣ анупан̃н̃атти на вутта̄. тенева хи ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. пат̣хамасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄) вуттам̣ ‘‘ити йаттха ча йада̄ ча сантхаритум̣ на ват̣т̣ати, там̣ саббамидха аджджхока̄сасан̇кхамева гата’’нти. атха ва̄ ависесена аджджхока̄се сантхаран̣асантхара̄пана̄ни пат̣иккхипитва̄ ‘‘ӣдисе ка̄ле ӣдисе ча падесе т̣хапетха̄’’ти ануджа̄нанаматтенева аланти на сиккха̄паде висум̣ анупан̃н̃атти уддхат̣а̄ти ведитабба̄. парива̄ре (пари. 65-67) пана имассева сиккха̄падасса анурӯпавасена пан̃н̃аттатта̄ ‘‘ека̄ анупан̃н̃аттӣ’’ти вуттам̣.
навава̄йимо сӣгхам̣ на нассатӣти а̄ха ‘‘навава̄йимо ва̄’’ти. онаддхакоти чаммена онаддхо. уккат̣т̣хааббхока̄сикоти идам̣ тасса паривитаккадассанаматтам̣, уккат̣т̣хааббхока̄сикасса пана чӣваракут̣и на ват̣т̣атӣти наттхи. ка̄йа̄нугатикатта̄ти бхиккхуно таттхева саннихитабха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣. имина̄ ча тасмим̣йева ка̄ле ана̄патти вутта̄, чӣваракут̣ито никкхамитва̄ пана ан̃н̃аттха гаччхантасса пин̣д̣а̄йа пависантассапи а̄паттийева. ‘‘йасма̄ пана да̄йакехи да̄нака̄лейева сахассаггханакампи камбалам̣ ‘па̄дапун̃чханим̣ катва̄ парибхун̃джатха̄’ти диннам̣ татхева парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати, тасма̄ ‘имам̣ ман̃чапӣт̣ха̄дисена̄санам̣ аббхока̄сепи йатха̄сукхам̣ парибхун̃джатха̄’ти да̄йакехи диннам̣ че, саббасмимпи ка̄ле аббхока̄се никкхипитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. песетва̄ гантаббанти еттха ‘‘йо бхиккху имам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гантва̄ васати, тасса детха̄’’ти ватва̄ песетаббам̣.
вала̄хака̄нам̣ анут̣т̣хитабха̄вам̣ саллаккхетва̄ти имина̄ ча гимха̄непи мегхе ут̣т̣хите ман̃чапӣт̣ха̄дим̣ йам̣кин̃чи сена̄санам̣ аджджхока̄се никкхипитум̣ на ват̣т̣атӣти дӣпитанти ведитаббам̣. ‘‘па̄дат̣т̣ха̄на̄бхимукха̄ти нисӣданта̄нам̣ па̄дапатанат̣т̣ха̄на̄бхимукха’’нти кечи. ‘‘саммаджджантасса па̄дат̣т̣ха̄на̄бхимукха’’нти апаре. ‘‘бахи ва̄лука̄йа агамананимиттам̣ па̄дат̣т̣ха̄на̄бхимукха̄ ва̄лика̄ харитабба̄ти вутта’’нти еке. качаварам̣ хаттхехи гахетва̄ бахи чхат̣т̣етаббанти имина̄ качаварам̣ чхад̣д̣есса̄мӣти ва̄лика̄ на чхад̣д̣етабба̄ти дӣпети.
111. анто сам̣вет̣хетва̄ баддханти еракапатта̄дӣхи вен̣им̣ катва̄ та̄йа вен̣ийа̄ убхосу пассесу виттхатат̣т̣ха̄несу бахум̣ вет̣хетва̄ тато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва маджджхат̣т̣ха̄нам̣, та̄ва анто а̄кад̣д̣ханавасена вет̣хетва̄ маджджхе сан̇кхипитва̄ тирийам̣ таттха таттха бандхитва̄ катам̣. каппам̣ лабхитва̄ти гаччха̄ти вуттавачанена каппам̣ лабхитва̄. тхерасса хи а̄н̣аттийа̄ гаччхантасса ана̄патти. пуриманайенева̄ти ‘‘нисӣдитва̄ сайам̣ гаччханто’’тиа̄дина̄ пуббе вуттанайенева. ан̃н̃аттха гаччхатӣти там̣ маггам̣ атиккамитва̄ ан̃н̃аттха гаччхати. лед̣д̣упа̄тупача̄рато бахи т̣хитатта̄ ‘‘па̄дуддха̄рена ка̄ретаббо’’ти вуттам̣, ан̃н̃аттха гаччхантасса пат̣хамапа̄дуддха̄ре дуккат̣ам̣, дутийапа̄дуддха̄ре па̄читтийанти аттхо. па̄катикам̣ акатва̄ти аппат̣иса̄метва̄. антарасаннипа̄тети антарантара̄ саннипа̄те.
а̄ва̄сика̄нам̣йева палибодхоти еттха а̄гантукехи а̄гантва̄ кин̃чи аватва̄ таттха нисиннепи а̄ва̄сика̄нам̣йева палибодхоти адхиппа̄йо. маха̄паччарива̄де пана ‘‘ан̃н̃есу а̄гантва̄ нисиннесӯ’’ти идам̣ амха̄канти ватва̄ ва̄ аватва̄ ва̄ нисиннесӯти адхиппа̄йо. маха̄ат̣т̣хакатха̄ва̄де ‘‘а̄паттӣ’’ти па̄читтийамева вуттам̣. маха̄паччарийам̣ пана сантхаран̣асантхара̄пане сати па̄читтийена бхавитаббанти ана̄н̣аттийа̄ пан̃н̃аттатта̄ дуккат̣ам̣ вуттам̣. ‘‘идам̣ усса̄ракасса, идам̣ дхаммакатхикасса̄’’ти висум̣ пан̃н̃аттатта̄ ана̄н̣аттийа̄ пан̃н̃аттепи па̄читтийенева бхавитаббанти адхиппа̄йена ‘‘тасмим̣ а̄гантва̄ нисинне тасса палибодхо’’ти вуттам̣. кечи пана ваданти ‘‘ана̄н̣аттийа̄ пан̃н̃аттепи дхаммакатхикасса анут̣т̣ха̄панӣйатта̄ па̄читтийена бхавитаббам̣, а̄гантукасса пана паччха̄ а̄гатехи вуд̣д̣хатарехи ут̣т̣ха̄петаббатта̄ дуккат̣ам̣ вутта’’нти.
112. бхӯмийам̣ аттхаритабба̄ти чимилика̄йа сати тасса̄ упари, асати суддхабхӯмийам̣ аттхаритабба̄. сӣхачамма̄дӣнам̣ парихаран̣ейева пат̣иккхепо ведитабботи имина̄ –
‘‘на, бхиккхаве, маха̄чамма̄ни дха̄ретабба̄ни сӣхачаммам̣ бйаггхачаммам̣ дӣпичаммам̣, йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 255) –
евам̣ вутта̄йа кхандхакапа̄л̣ийа̄ адхиппа̄йам̣ вибха̄вети. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘антопи ман̃че пан̃н̃атта̄ни хонти, бахипи ман̃че пан̃н̃атта̄ни хонтӣ’’ти имасмим̣ ваттхусмим̣ сиккха̄падасса пан̃н̃аттатта̄ ман̃чапӣт̣хесу аттхаритва̄ парибхогойева пат̣иккхитто, бхӯматтхаран̣авасена парибхого пана аппат̣иккхиттоти. йади евам̣ ‘‘парихаран̣ейева пат̣иккхепо’’ти идам̣ касма̄ вуттанти? йатха̄ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, саббам̣ па̄са̄дапарибхога’’нти (чӯл̣ава. 320) вачанато пуггаликепи сена̄сане сена̄санапарибхогавасена нийамитам̣ суван̣н̣агхат̣а̄дикам̣ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ама̄нампи кевалам̣ аттано сантакам̣ катва̄ парибхун̃джитум̣ на ват̣т̣ати, евамидам̣ бхӯматтхаран̣авасена парибхун̃джийама̄нампи аттано сантакам̣ катва̄ там̣ там̣ виха̄рам̣ харитва̄ парибхун̃джитум̣ на ват̣т̣атӣти дассанаттхам̣ ‘‘парихаран̣ейева пат̣иккхепо ведитаббо’’ти вуттам̣. да̄румайапӣт̣ханти пхалакамайамева пӣт̣хам̣ вуттам̣. па̄дакатхаликанти адхотапа̄дат̣т̣хапанакам̣. аджджхока̄се раджанам̣ пачитва̄…пе… пат̣иса̄метаббанти еттха тхеве асати раджанакамме нит̣т̣хите пат̣иса̄метаббам̣.
113. ‘‘бхиккху ва̄ са̄ман̣еро ва̄ а̄ра̄мико ва̄ ладжджӣ хотӣти вуттатта̄ аладжджим̣ а̄пуччхитва̄ гантум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. ота̄пенто гаччхатӣти еттха ‘‘кин̃ча̄пи ‘еттакам̣ дӯрам̣ гантабба’нти париччхедо наттхи, татха̄пи лед̣д̣упа̄там̣ атиккамма на̄тидӯрам̣ гантабба’’нти ваданти. сесаметтха утта̄намева. ман̃ча̄дӣнам̣ сан̇гхиката̄, вутталаккхан̣е десе сантхаран̣ам̣ ва̄ сантхара̄панам̣ ва̄, апалибуддхата̄, а̄пада̄йа абха̄во, лед̣д̣упа̄та̄тиккамоти има̄ни панеттха пан̃ча ан̇га̄ни.
ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. пат̣хамасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄) пана ана̄пуччхам̣ ва̄ гаччхеййа̄ти еттха ‘‘йо бхиккху ва̄ са̄ман̣еро ва̄ а̄ра̄мико ва̄ ладжджӣ хоти, аттано палибодхам̣ вийа ман̃н̃ати, татха̄рӯпам̣ ана̄пуччхитва̄ там̣ сена̄санам̣ тасса аниййа̄тетва̄ нирапеккхо гаччхати, тха̄мамаджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄там̣ атиккамеййа, екена па̄дена лед̣д̣упа̄та̄тиккаме дуккат̣ам̣, дутийапа̄да̄тиккаме па̄читтийа’’нти ватва̄ ан̇гесупи нирапеккхата̄йа саддхим̣ чха ан̇га̄ни вутта̄ни. па̄л̣ийам̣ пана ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘нирапеккхо гаччхатӣ’’ти айам̣ висесо на диссати. ‘‘ота̄пенто гаччхатӣ’’ти ча ота̄панависайе ева са̄пеккхагамане ана̄патти вутта̄. йади ан̃н̃аттха̄пи са̄пеккхагамане ана̄патти сийа̄, ‘‘ана̄патти са̄пеккхо гаччхатӣ’’ти ависесена ваттаббам̣ бхавеййа, тасма̄ вӣмам̣ситва̄ йуттатарам̣ гахетаббанти.
пат̣хамасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. дутийасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄
116. дутийасена̄санасиккха̄паде еттакамева вуттанти ат̣т̣хакатха̄су вуттам̣. ‘‘идан̃ча ат̣т̣хакатха̄су татха̄вуттабха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣, ан̃н̃ампи та̄дисам̣ ман̃чапӣт̣хесу аттхаритам̣ паччаттхаран̣амева̄’’ти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣. ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘паччаттхаран̣ам̣ на̄ма па̄ва̄ро коджавоти еттакамева̄’’ти нийаметва̄ вуттам̣, тасма̄ ган̣т̣хипадесу вуттам̣ имина̄ на самети, вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣. сена̄санатоти саббапаччхимасена̄санато. йо кочӣти тасса н̃а̄тако ва̄ ан̃н̃а̄тако ва̄ йо кочи.
117. паривен̣анти екекасса виха̄расса париккхепаббхантарам̣. курундат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттамеваттхам̣ сависесам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘кин̃ча̄пи вутто’’тиа̄ди а̄раддхам̣. ‘‘апариччханне ман̣д̣апе’’ти висум̣ йоджетаббам̣. тенева ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. дутийасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄) ‘‘апариччханнаман̣д̣апе ва̄ париччханне ва̄пи бахӯнам̣ саннипа̄табхӯте’’ти вуттам̣. бходжанаса̄ла̄йампи айам̣ висесо лаббхатийева. ваттаббам̣ наттхӣти висесетва̄ кин̃чи ваттаббам̣ наттхи. палуджджатӣти винассати. нассеййа̄ти чора̄дӣхи винассеййа.
118. йена ман̃чам̣ ва̄ пӣт̣хам̣ ва̄ винанти, там̣ ман̃чапӣт̣хакава̄нам̣. силуччайален̣анти силуччайе лен̣ам̣, паббатагуха̄ти аттхо. ‘‘сена̄санам̣ упачика̄хи кха̄йита’’нти имасмим̣ ваттхусмим̣ пан̃н̃аттатта̄ ваттхуанурӯпавасена ат̣т̣хакатха̄йам̣ упачика̄сан̇ка̄йа абха̄ве ана̄патти вутта̄. ваттаккхандхаке гамикаваттам̣ пан̃н̃апентена ‘‘сена̄санам̣ а̄пуччхитабба’’нти вуттатта̄ кевалам̣ итикаттабба̄ка̄раматтадассанаттхам̣ ‘‘а̄пуччханам̣ пана ватта’’нти вуттам̣, на пана ваттабхедена дуккат̣анти дассанаттхам̣. тенева андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘сена̄санам̣ а̄пуччхитабба’’нти еттха ‘‘йам̣ па̄са̄н̣апит̣т̣хийам̣ ва̄ па̄са̄н̣аттхамбхесу ва̄ катасена̄санам̣ йаттха упачика̄ на̄роханти, там̣ ана̄пуччхантассапи ана̄паттӣ’’ти ваккхати, тасма̄ йам̣ вуттам̣ ган̣т̣хипаде ‘‘та̄дисе сена̄сане ана̄пуччха̄ гаччхантасса па̄читтийам̣ наттхи, гамикаваттавасена пана ана̄пуччха̄ гаччхато ваттабхедо хоти, тасма̄ дуккат̣ам̣ а̄паджджатӣ’’ти, там̣ на гахетаббам̣.
паччхимасса а̄бхогена мутти наттхӣти тасса паччхато гаччхантасса ан̃н̃асса абха̄вато вуттам̣. екам̣ ва̄ песетва̄ а̄пуччхитаббанти еттха гаманачиттасса уппаннат̣т̣ха̄нато ана̄пуччхитва̄ гаччхато дутийапа̄дуддха̄ре па̄читтийам̣. кин̃ча̄пи ман̃чам̣ ва̄ пӣт̣хам̣ ва̄ аджджхока̄се никкхипитва̄ гаччхантасса идха висум̣ а̄патти на вутта̄, татха̄пи ака̄ле аджджхока̄се ман̃чапӣт̣ха̄ни пан̃н̃апетва̄ гаччхантасса лед̣д̣упа̄та̄тиккаме пуримасиккха̄падена па̄читтийам̣, париккхепа̄тиккаме имина̄ дуккат̣анти ведитаббам̣. ‘‘ман̣д̣апе ва̄ руккхамӯле ва̄’’ти имина̄ аджджхока̄сопи сан̇гахитойева̄ти таттха̄пи дуккат̣ам̣ идха вуттамева̄ти дат̣т̣хаббам̣. сеййам̣ пана аджджхока̄се сантхаритва̄ гаччхантасса убхайенапи дуккат̣амева. ‘‘сан̇гхике виха̄ре сан̇гхикам̣йева сеййам̣ сантхаритва̄ паккамантасса па̄читтийам̣ вуттанти убхосу екекасмим̣ сан̇гхике дуккат̣а’’нти ваданти. сесаметтха утта̄намева. вутталаккхан̣асеййа̄, тасса̄ сан̇гхиката̄, вутталаккхан̣е виха̄ре сантхаран̣ам̣ ва̄ сантхара̄панам̣ ва̄, апалибуддхата̄, а̄пада̄йа абха̄во, анапеккхасса диса̄паккаманам̣, упача̄расӣма̄тиккамоти има̄ни панеттха сатта ан̇га̄ни.
дутийасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. анупакхаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄
119-121. чхат̣т̣хе анупависитва̄ти самӣпам̣ пависитва̄. бахӯпака̄ратам̣ гун̣ависит̣т̣хатан̃ча саллаккхентоти бхан̣д̣а̄га̄рикасса бахӯпака̄ратам̣ дхаммакатхика̄дӣнам̣ гун̣ависит̣т̣хатан̃ча саллаккхенто. саманта̄ дийад̣д̣хо хаттхоти маджджхе пан̃н̃аттаман̃чапӣт̣хам̣ сандха̄йа вуттам̣.
122. упача̄рам̣ т̣хапетва̄ти вутталаккхан̣ам̣ упача̄рам̣ т̣хапетва̄. екавиха̄рети екасмим̣ сена̄сане. екапаривен̣ети тасса виха̄расса париккхепаббхантаре. ‘‘гила̄но пависатӣтиа̄дӣсу ана̄паттика̄ран̣асаббха̄вато гила̄на̄дита̄йа пависисса̄мӣти упача̄рам̣ пависантасса сатипи самба̄дхетука̄мата̄йа ана̄патти вутта̄йева̄’’ти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣. еван̃ча сати агила̄на̄дибха̄вопи висум̣ ан̇гесу ваттаббо сийа̄, ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. анупакхаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄) пана ‘‘сан̇гхикавиха̄рата̄, анут̣т̣ха̄панӣйабха̄ваджа̄нанам̣, самба̄дхетука̄мата̄, упача̄ре нисӣданам̣ ва̄ нипаджджанам̣ ва̄ти има̄ни панеттха чатта̄ри ан̇га̄нӣ’’ти еттакамева вуттам̣, тасма̄ вӣмам̣ситаббам̣.
анупакхаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. никкад̣д̣ханасиккха̄падаван̣н̣ана̄
126. саттаме кот̣т̣хака̄нӣти два̄ракот̣т̣хака̄ни. ‘‘никкхама̄ти вачанам̣ сутва̄пи аттано ручийа̄ никкхамати, ана̄паттӣ’’ти ваданти.
128. аладжджим̣ никкад̣д̣хатӣтиа̄дӣсу пат̣хамам̣ аладжджӣа̄дибха̄вена никкад̣д̣хисса̄мӣти чинтетва̄ никкад̣д̣хантасса читтасса лахупариваттита̄йа копе уппаннепи ана̄патти. сесаметтха утта̄намева. сан̇гхикавиха̄ро, упасампаннасса бхан̣д̣анака̄ракабха̄ва̄дивинимуттата̄, копена никкад̣д̣ханам̣ ва̄ никкад̣д̣ха̄панам̣ ва̄ти има̄ни панеттха тӣн̣и ан̇га̄ни.
никкад̣д̣ханасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. веха̄сакут̣исиккха̄падаван̣н̣ана̄
129-131. ат̣т̣хаме упариматале падара̄нам̣ асантхаритатта̄ ‘‘упариаччханнатала̄йа̄’’ти вуттам̣. пуббе вуттанайенева̄ти анупакхаджджасиккха̄паде вуттанайенева. сесам̣ сувин̃н̃еййамева. сан̇гхико виха̄ро, асӣсагхат̣т̣а̄ веха̄сакут̣и, хет̣т̣ха̄ сапарибхогата̄, апат̣а̄н̣идинне а̄хаччапа̄даке нисӣданам̣ ва̄ нипаджджанам̣ ва̄ти има̄ни панеттха чатта̄ри ан̇га̄ни.
веха̄сакут̣исиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. махаллакавиха̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄
135. наваме ‘‘махаллако на̄ма виха̄ро саса̄мико’’ти вуттатта̄ сан̃н̃а̄чика̄йа кут̣ийа̄ ана̄патти. ‘‘ад̣д̣хатеййахаттхампӣ’’ти уккат̣т̣хапариччхедена вуттавачанам̣ па̄л̣ийа̄ саметӣти а̄ха ‘‘там̣ сувутта’’нти. ‘‘па̄л̣ийам̣ ат̣т̣хакатха̄йан̃ча уккат̣т̣хапариччхедена ад̣д̣хатеййахаттхаппама̄н̣асса ока̄сасса дасситатта̄ кава̄т̣ам̣ ад̣д̣хатеййахаттхавиттха̄рато ӯнакам̣ ва̄ хоту адхикам̣ ва̄, ад̣д̣хатеййахаттхаппама̄н̣ам̣йева ока̄со’’ти ваданти.
йасса вемаджджхети йасса виха̄расса вемаджджхе. са̄ апарипӯраупача̄ра̄пи хотӣти виварийама̄нам̣ кава̄т̣ам̣ йам̣ бхиттим̣ а̄ханати, са̄ саманта̄ кава̄т̣авиттха̄раппама̄н̣аупача̄рарахита̄пи хотӣти аттхо. а̄локам̣ сандхети пидхетӣти а̄локасандхи. ‘‘пунаппунам̣ чха̄да̄песи, пунаппунам̣ лимпа̄песӣти имасмим̣ ваттхусмим̣ уппаннадосена сиккха̄падасса пан̃н̃аттатта̄ лепам̣ ануджа̄нантена ча два̄рабандхасса саманта̄ ад̣д̣хатеййахаттхаппама̄н̣ейева падесе пунаппунам̣ лепасса анун̃н̃а̄татта̄ тато ан̃н̃аттха пунаппунам̣ лимпентасса ва̄ лимпа̄пентасса ва̄ бхиттийам̣ маттика̄йа каттаббакиччам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ пуна чатуттхалепе динне па̄читтийена бхавитабба’’нти ваданти. ган̣т̣хипадесу пана тӣсупи ‘‘пунаппунам̣ лепада̄насса вуттаппама̄н̣ато ан̃н̃аттха пат̣иккхиттаматтам̣ т̣хапетва̄ па̄читтийасса авуттатта̄ дуккат̣ам̣ анурӯпа’’нти вуттам̣.
адхит̣т̣ха̄таббанти сам̣видха̄таббам̣. аппахаритети еттха аппа-саддо ‘‘аппиччхо’’тиа̄дӣсу вийа абха̄ваттхоти а̄ха ‘‘ахарите’’ти. патанока̄соти патанока̄сатта̄ татра т̣хитасса бхиккхуно упари патеййа̄ти адхиппа̄йо. саче харите т̣хито адхит̣т̣хети, а̄патти дуккат̣асса̄ти вачанена имаматтхам̣ дӣпети – саче виха̄расса саманта̄ вуттаппама̄н̣е париччхеде пуббан̣н̣а̄дӣни на санти, таттха виха̄ро ка̄ретаббо. йаттха пана санти, таттха ка̄ра̄пентасса дуккат̣анти.
136. екекам̣ маггам̣ уджукамева ут̣т̣хапетва̄ чха̄данам̣ маггена чха̄данам̣ на̄ма хотӣти дассетум̣ ‘‘маггена чха̄дентасса̄’’ти вуттам̣. имина̄ пана найена саббасмим̣ виха̄ре екава̄рам̣ чха̄дите там̣ чхаданам̣ екамагганти гахетва̄ ‘‘две магге’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘парийа̄йена чха̄данепи имина̄ва найена йоджетабба’’нти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣, там̣ ‘‘пунаппунам̣ чха̄да̄песӣ’’ти има̄йа па̄л̣ийа̄ ‘‘саббампи четам̣ чхаданам̣ чхаданӯпари ведитабба’’нти имина̄ ат̣т̣хакатха̄вачанена ча самети, тасма̄ две магге адхит̣т̣хахитва̄ татийа̄йа маггам̣ а̄н̣а̄петва̄ паккамитаббанти еттха две чхадана̄ни адхит̣т̣хахитва̄ татийам̣ чхаданам̣ ‘‘евам̣ чха̄дехӣ’’ти а̄н̣а̄петва̄ паккамитаббанти еваматтхо гахетаббо.
кечи пана ‘‘пат̣хамам̣ та̄ва екава̄рам̣ апарисесам̣ чха̄детва̄ пуна чхаданадан̣д̣аке бандхитва̄ дутийава̄рам̣ татхева чха̄детаббам̣, татийава̄рачатуттхава̄ре сампатте две магге адхит̣т̣хахитва̄ а̄н̣а̄петва̄ паккамитабба’’нти ваданти. апаре пана ‘‘пат̣хамава̄рейева тайопи магге адхит̣т̣ха̄тум̣ ват̣т̣ати, чатуттхато пат̣т̣ха̄йа а̄патти па̄читтийа’’нти ваданти. тадубхайампи па̄л̣ийа̄ ат̣т̣хакатха̄йа ча на самети. татийа̄йа магганти еттха татийа̄йа̄ти упайогаттхе сампада̄навачанам̣, татийам̣ магганти аттхо. тин̣н̣ам̣ магга̄нанти маггавасена чха̄дита̄нам̣ тин̣н̣ам̣ чхадана̄нам̣. тин̣н̣ам̣ парийа̄йа̄нанти еттха̄пи есева найо. чатуттхе магге ва̄ парийа̄йе ва̄ти ча татха̄ чха̄дента̄нам̣ чатуттхам̣ чха̄данамева вуттам̣. сесам̣ утта̄намева. махаллакавиха̄рата̄, аттано ва̄са̄га̄рата̄, уттари адхит̣т̣ха̄нанти има̄ни панеттха тӣн̣и ан̇га̄ни.
махаллакавиха̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
10. саппа̄н̣акасиккха̄падаван̣н̣ана̄
140. дасаме имасса сиккха̄падасса ‘‘син̃чеййа ва̄ син̃ча̄пеййа ва̄’’ти ба̄хирапарибхогавасена пат̣хамам̣ пан̃н̃аттатта̄ ‘‘саппа̄н̣акам̣ удакам̣ парибхун̃джеййа̄’’ти сиккха̄падам̣ аттано наха̄напа̄на̄дипарибхогавасена пан̃н̃аттанти ведитаббам̣. тасмим̣ ва̄ пат̣хамам̣ пан̃н̃аттепи аттано парибхогавасенева пан̃н̃аттатта̄ пуна имам̣ сиккха̄падам̣ ба̄хирапарибхогавасенева пан̃н̃аттанти гахетаббам̣.
саппа̄н̣акасан̃н̃исса ‘‘парибхогена па̄н̣ака̄ мариссантӣ’’ти пуббабха̄ге джа̄нантассапи син̃чанасин̃ча̄панам̣ ‘‘падӣпе нипатитва̄ пат̣ан̇га̄дипа̄н̣ака̄ мариссантӣ’’ти джа̄нантасса падӣпуджджаланам̣ вийа вина̄пи вадхакачетана̄йа хотӣти а̄ха ‘‘пан̣н̣аттиваджджа’’нти. сесам̣ утта̄наттхамева. удакасса саппа̄н̣аката̄, ‘‘син̃чанена па̄н̣ака̄ мариссантӣ’’ти джа̄нанам̣, та̄дисамева ча удакам̣, вина̄ вадхакачетана̄йа кеначидева каран̣ӣйена тин̣а̄дӣнам̣ син̃чананти има̄ни панеттха чатта̄ри ан̇га̄ни.
саппа̄н̣акасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нит̣т̣хито сена̄санавагго дутийо.
бхӯтага̄мавагготипи имассева на̄мам̣.