саматхаккхандхакакатха̄ван̣н̣ана̄

2760. ида̄ни саматхавиниччхайам̣ дассетум̣ йесу адхикаран̣есу сантесу саматхехи бхавитаббам̣, та̄ни та̄ва дассенто а̄ха ‘‘вива̄да̄дха̄рата̄’’тиа̄ди. вива̄да̄дха̄рата̄ти вива̄да̄дхикаран̣ам̣. а̄патта̄дха̄рата̄ти еттха̄пи есева найо. а̄дха̄рата̄ти адхикаран̣апарийа̄йо. а̄дха̄рӣйати абхибхуййати вӯпасаммати саматхехӣти а̄дха̄ро, вива̄до ча со а̄дха̄ро ча̄ти вива̄да̄дха̄ро, со ева вива̄да̄дха̄рата̄. евама̄дха̄ра̄дхикаран̣а-садда̄нам̣ вива̄да̄дисаддехи саха каммадха̄райасама̄со дат̣т̣хаббо. адхикарӣйати абхибхуййати вӯпасаммати саматхехӣти адхикаран̣анти вива̄да̄дичатуббидхамева па̄л̣ийам̣ дасситам̣. айаматтхо ‘‘етесам̣ ту чатуннампи, саматта̄ саматха̄ мата̄’’ти ваккхама̄нена вин̃н̃а̄йати.

2761. ета̄ни чатта̄ри адхикаран̣а̄ни ча ‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккхӯ виваданти ‘дхаммо’ти ва̄ ‘адхаммо’ти ва̄’’ти (чӯл̣ава. 215) ат̣т̣ха̄раса бхедака̄ракаваттхӯни ча махесина̄ вутта̄ни. таттха тесу чатӯсу адхикаран̣есу вива̄до адхикаран̣асан̇кха̄то ета̄ни ат̣т̣ха̄раса бхедакараваттхӯни ниссито нисса̄йа паваттоти йоджана̄.

2762. випаттийо чатассова̄ти ‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккхӯ бхиккхум̣ ануваданти сӣлавипаттийа̄ ва̄ а̄ча̄равипаттийа̄ ва̄ дит̣т̣хивипаттийа̄ ва̄ а̄джӣвавипаттийа̄ ва̄’’ти (чӯл̣ава. 215) вутта̄ чатассо випаттийо. дит̣т̣ха̄дӣнам̣ анугантва̄ сӣлавипаттиа̄дӣхи ваданам̣ чодана̄ анува̄до. упа̄гатоти ниссито, анува̄до чатассо випаттийо нисса̄йа паваттоти аттхо. ‘‘таттха̄’’ти пат̣хамамева ниддха̄ран̣асса вуттатта̄ идха пунавачане пайоджанам̣ на диссати, ‘‘самбхава̄’’ти вачанасса̄пи на кочи аттхависесо диссати. тасма̄ ‘‘а̄патта̄дха̄рата̄ таттха, саттаа̄паттисамбхава̄’’ти па̄т̣хо на йуджджати, ‘‘а̄патта̄дха̄рата̄ на̄ма, сатта а̄паттийо мата̄’’ти па̄т̣хо йуттатаро, а̄патта̄дха̄рата̄ на̄ма а̄патта̄дхикаран̣ам̣ на̄ма сатта а̄паттийо мата̄ сатта а̄паттийова адхиппета̄ти аттхо.

2763. сан̇гхакичча̄ни нисса̄йа̄ти апалоканакамма̄дӣни чатта̄ри сан̇гхакамма̄ни упа̄да̄йа кичча̄дхикаран̣а̄бхидха̄нам̣ сийа̄, кичча̄дхикаран̣ам̣ на̄ма чатта̄ри сан̇гхакамма̄нӣти аттхо. етесам̣ ту чатуннампӣти етесам̣ пана чатуннампи адхикаран̣а̄нам̣. саматта̄ти вӯпасамахетутта̄. саматха̄ мата̄ти саммукха̄винайа̄дайо сатта адхикаран̣асаматха̄ти адхиппета̄. адхикаран̣а̄ни саменти, самманти ва̄ етехӣти ‘‘саматха̄’’ти вуччантӣти ‘‘саматта̄ саматха̄ мата̄’’ти имина̄ саматха-саддасса анваттхам̣ дӣпети.

2764-5. те сарӯпато дассетума̄ха ‘‘саммукха̄’’тиа̄ди. ‘‘винайо’’ти идам̣ саммукха̄дипадехи паччекам̣ йоджетаббам̣ ‘‘саммукха̄винайо сативинайо амӯл̣хавинайо’’ти. ‘‘пат̣ин̃н̃а̄винайо’’ти ча пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ам̣ вуттам̣. саттамо винайоти саматхо адхиппето. тин̣аваттха̄ракоти име сатта саматха̄ буддхена̄диччабандхуна̄ вутта̄ти йоджана̄.

2766. чатӯсу адхикаран̣есу йам̣ адхикаран̣ам̣ йаттакехи саматхехи саммати, те сан̇гахетва̄ дассенто а̄ха ‘‘вива̄до’’тиа̄ди.

2767-9. ‘‘вива̄до’’тиа̄дина̄ уддит̣т̣хаматтхам̣ ниддисанто а̄ха ‘‘чхат̣т̣хена̄’’тиа̄ди. еттха етесу чатӯсу адхикаран̣есу, саматхесу ча ким̣ кена самматӣти че? вива̄до вива̄да̄дхикаран̣ам̣ чхат̣т̣хена йебхуййасика̄йа, пат̣хамена саматхена саммукха̄винайена ча̄ти двӣхи саматхехи саммати. йасса̄ кирийа̄йа дхаммава̄дино бахутара̄, еса̄ йебхуййасика̄. ‘‘сан̇гхасаммукхата̄, дхаммасаммукхата̄, винайасаммукхата̄, пуггаласаммукхата̄’’ти (чӯл̣ава. 229, 234, 236, 237, 242) вутта̄нам̣ сан̇гха̄дӣнам̣ чатуннам̣ саннидха̄нена ва̄ ган̣апуггалехи самийама̄нам̣ вива̄да̄дхикаран̣ам̣ сан̇гхасаммукхатам̣ вина̄ итарехи тӣхи ва̄ самматӣти вуттам̣ хоти.

еттха ча ка̄ракасан̇гхасса сан̇гхаса̄маггивасена саммукхӣбха̄во сан̇гхасаммукхата̄, саметаббасса ваттхуно бхӯтата̄ дхаммасаммукхата̄, йатха̄ там̣ саметаббам̣, татхевасса саманам̣ винайасаммукхата̄, йо ча вивадати, йена ча вивадати, тесам̣ убхиннам̣ аттхапаччаттхика̄нам̣ саммукхӣбха̄во пуггаласаммукхата̄.

‘‘анува̄до чатӯхипӣ’’ти уддит̣т̣хам̣ ниддисанто а̄ха ‘‘саммукха̄’’тиа̄ди. анупуббена̄ти анупат̣ипа̄т̣ийа̄. саммукха̄винайа̄дӣхи тӣхипӣти саммукха̄винайасативинайаамӯл̣хавинайехи тӣхипи. татхева̄ти йатха̄ тӣхи, татха̄ пан̃чамена тассапа̄пийасика̄саматхена̄пи анува̄до саммати, пагева чатӯхӣти аттхо.

йо па̄пуссанната̄йа па̄пийо пуггало, тасса каттаббато ‘‘тассапа̄пийасика̄’’ти каммам̣ вуччати. а̄йасмато даббасса маллапуттасса вийа сативепуллаппаттасса кхӣн̣а̄савасса ката̄ амӯлика̄ сӣлавипаттичодана̄ саммукха̄винайена, н̃аттичатуттха̄йа каммава̄ча̄йа диннена сативинайена ча саммати. умматтакасса бхиккхуно ката̄ а̄паттичодана̄ саммукха̄винайена ча татхева диннена амӯл̣хавинайена ча саммати. сан̇гхамаджджхе а̄паттийа̄ чодийама̄насса аваджа̄нитва̄ пат̣иджа̄нана̄дим̣ каронтасса па̄пабхиккхуно бахула̄паттичодана̄ саммукха̄винайена чева татхева пакатена тассапа̄пийасика̄каммена ча вӯпасамматӣти вуттам̣ хоти.

‘‘а̄патти пана тӣхева̄’’ти уддесасса ниддесама̄ха ‘‘саммукхена̄’’тиа̄ди. саммукхена саммукха̄винайена, пат̣ин̃н̃а̄йа пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ена, тин̣аваттха̄ракена ва̄ имехи тӣхи ева саматхехи са̄ а̄патти а̄патта̄дхикаран̣ам̣ упасамам̣ йа̄тӣти йоджана̄. еттха пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ам̣ на̄ма а̄паттим̣ пат̣игган̣хантена ‘‘пассасӣ’’ти вутте а̄паттим̣ десентена ‘‘а̄ма пасса̄мӣ’’ти сампат̣иччханам̣. тин̣аваттха̄ракам̣ пана сайамева ваккхати.

тӣхева саматхехӣти еттха гарука̄патти саммукха̄винайена, пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ена ча̄ти двӣхи, лахука̄паттим̣ а̄паджджитва̄ сан̇гхе ва̄ ган̣е ва̄ пуггале ва̄ десана̄йа саммукха̄винайена чева пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ена ча, косамбака̄нам̣ виггахасадисам̣ маха̄виггахам̣ каронтехи а̄панна̄ анекавидха̄ а̄паттийо саче хонти, та̄су ваккхама̄насарӯпам̣ тхуллаваджджа̄дим̣ т̣хапетва̄ авасеса̄ сабба̄ а̄паттийо саммукха̄винайена, тин̣аваттха̄ракена ча саммантӣти аттхо.

киччам̣ кичча̄дхикаран̣ам̣ екена саммукха̄винайенева самматӣти йоджана̄.

2770. йебхуййасикакаммети еттха нимиттаттхе бхуммам̣. сала̄кам̣ га̄хайети виниччхайака̄раке сан̇гхе дхаммава̄дӣнам̣ бахуттам̣ ва̄ аппатараттам̣ ва̄ джа̄нитум̣ ваккхама̄нена найена сала̄кам̣ га̄ха̄пеййа. будхоти ‘‘на чханда̄гатим̣ гаччхати…пе… гахита̄гахитан̃ча джа̄на̄тӣ’’ти вуттам̣ пан̃чахи ан̇гехи саманна̄гатам̣ пуггалам̣ дассети. ‘‘гӯл̣хена̄’’тиа̄дина̄ сала̄кагга̄хаппака̄ро дассито. кан̣н̣аджаппена̄ти еттха кан̣н̣е джаппо йасмим̣ сала̄кагга̄хапайогети виггахо. еттха гӯл̣хасала̄кагга̄хо на̄ма дхаммава̄дисала̄ка̄ ча адхаммава̄дисала̄ка̄ ча висум̣ висум̣ чӣваракан̣н̣е паккхипитва̄ пуггала̄нам̣ сантикам̣ висум̣ висум̣ упасан̇камитва̄ сала̄ка̄ висум̣ висум̣ дассетва̄ ‘‘ито тава руччанакам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти рахо т̣хатва̄ га̄ха̄панам̣. виват̣акам̣ на̄ма дхаммава̄дӣнам̣ бахубха̄вам̣ н̃атва̄ саббесу джа̄нантесу пуггала̄нам̣ сантикам̣ га̄ха̄панам̣. кан̣н̣аджаппанам̣ на̄ма евамева кан̣н̣амӯле рахо т̣хатва̄ га̄ха̄панам̣.

2771. аладжджуссадети еттха ‘‘сан̇гхе’’ти сесо. ладжджису ба̄лесӯти еттха̄пи ‘‘уссадесӯ’’ти ваттаббам̣.

2772. сакена каммуна̄йева̄ти аттано йам̣ киччам̣, тенева̄ти.

2773-5. ‘‘а̄паджджатӣ’’тиа̄ди ‘‘аладжджӣ, ладжджӣ, ба̄ло’’ти джа̄нанасса хетубхӯтакаммадассанам̣. дуччинтитоти абхиджджха̄дитивидхаманодуччаритавасена дут̣т̣ху чинтенто. дуббха̄сӣти муса̄ва̄да̄дичатуббидхавачӣдуччаритавасена вачӣдва̄ре пан̃н̃атта̄нам̣ сиккха̄пада̄нам̣ вӣтиккамавасена дут̣т̣ху бха̄санасӣло. дуккат̣ака̄рикоти па̄н̣а̄типа̄та̄дитивидхака̄йадуччаритавасена ка̄йадва̄ре пан̃н̃аттасиккха̄пада̄нам̣ вӣтиккамавасена куччхитакаммасса каран̣асӣло. ити лаккхан̣енева̄ти йатха̄вуттам̣ аладжджӣладжджӣба̄лалаккхан̣ам̣ нигамети.

2776. ‘‘йебхуййасика̄’’тиа̄дига̄тха̄хи ниддит̣т̣хамева аттхам̣ нигаметума̄ха ‘‘тидха̄’’тиа̄ди. тидха̄сала̄кага̄хена̄ти тивидхасса сала̄кага̄хасса ан̃н̃атарена. бахука̄ дхаммава̄дино йади сийунти йоджана̄. ка̄таббанти еттха ‘‘вива̄да̄дхикаран̣авӯпасамана’’нти сесо.

2777. йо пуггало аладжджӣ ча хоти са̄нува̄до ча каммато ка̄йакаммато, вачӣкаммато ча асучи ча самбуддхаджигуччханӣйоти аттхо. со евам̣видхо па̄папуггало тасса па̄пийасикакаммасса його хотӣти самбандхо. са̄нува̄доти еттха анува̄до на̄ма чодана̄, саха анува̄дена ваттатӣти са̄нува̄до, па̄пагарахитапуггалехи ка̄таббачодана̄йа анурӯпоти аттхо.

2778-9. бхан̣д̣анети калахасса пуббабха̄ге. калахети ка̄йавачӣдва̄раппаватте хаттхапара̄маса̄дике калахе ча. вива̄дамхи анаппакети бахувидхе вива̄де джа̄те. бахуасса̄ман̣е чин̣н̣ети саман̣а̄нам̣ анануччхавике на̄наппака̄ре ка̄йикава̄часикавӣтиккаме ча кате. анаггети ананте. бхассакети куччхите амана̄павачане чин̣н̣ети йоджана̄, бха̄ситети аттхо. гавесантанти гавесийама̄нам̣, а̄патта̄дхикаран̣анти сесо. ва̄л̣анти чан̣д̣ам̣. каккхал̣анти а̄саджджам̣. ка̄таббанти вӯпасаметаббам̣.

2780-2. йатха̄ ча вӯпасаммати, татха̄ тин̣аваттха̄раке суддхо хотӣти самбандхо.

тхуллаваджджанти па̄ра̄джикан̃чева сан̇гха̄дисесан̃ча. гихӣхи пат̣исам̣йутанти гихӣнам̣ джа̄тиа̄дӣхи па̄л̣ийа̄ а̄гатехи дасахи аккосаваттхӯхи, ат̣т̣хакатха̄гатехи ча тадан̃н̃ехи аккосаваттхӯхи кхум̣санавамбханапаччайа̄ ча дхаммикапат̣иссавасса асачча̄панапаччайа̄ ча а̄панна̄паттим̣. еса̄ ева хи а̄патти гихипат̣исам̣йутта̄ на̄ма парива̄ре ‘‘аттхи гихипат̣исам̣йутта̄, аттхи нагихипат̣исам̣йутта̄’’ти дукам̣ никкхипитва̄ ‘‘гихипат̣исам̣йутта̄ти судхамматтхерасса а̄патти, йа̄ ча дхаммикасса пат̣иссавасса асачча̄пане а̄патти. авасеса̄ нагихипат̣исам̣йутта̄’’ти (пари. ат̣т̣ха. 321) вачанато.

судхамматтхерасса а̄паттӣти ча тена читтасса гахапатино джа̄тим̣ пат̣ичча кхум̣санавамбханапаччайа̄ а̄панна̄ омасава̄дасиккха̄падавибха̄гагата̄ дуккат̣а̄патти гахетабба̄. идан̃ча упалаккхан̣аматтам̣, тасма̄ итарехипи аккосаваттхӯхи гихим̣ кхум̣сента̄нам̣ вамбхента̄нам̣ итаресам̣ бхиккхӯнам̣ са̄ а̄патти гихипат̣исам̣йутта̄ва̄ти ведитаббам̣. татха̄ а̄паннам̣ а̄паттим̣ деса̄пентена дассанӯпача̄рам̣ авиджаха̄петва̄ саванӯпача̄рам̣ джаха̄петва̄ екам̣се уттара̄сан̇гам̣ ка̄ра̄петва̄ уккут̣икам̣ нисӣда̄петва̄ ан̃джалим̣ пагган̣ха̄петва̄ са̄ а̄патти деса̄петабба̄.

дит̣т̣ха̄викаммиканти дит̣т̣ха̄викамме нийутто дит̣т̣ха̄викаммико, там̣, ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘йе пана ‘на метам̣ кхаматӣ’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ дит̣т̣ха̄викаммам̣ каронтӣ’’ти (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 214) йе пуггала̄ дассита̄, тесаман̃н̃атарассева гахан̣ам̣.

йоти бхан̣д̣анака̄ракехи бхиккхӯхи саддхим̣ махантам̣ виггахам̣ катва̄ самбахула̄ а̄паттийо а̄панно йо бхиккху. таттха̄ти тасмим̣ тин̣аваттха̄ракасаматхака̄раке бхиккхусамӯхе. на хотӣти чхандам̣ датва̄ там̣ бхиккхупарисам̣ ана̄гататта̄ на сам̣виджджати. тан̃ча т̣хапетва̄ти йоджана̄.

тин̣аваттха̄раке кате сати йа̄ва упасампадама̄л̣ато пабхути а̄панна̄йа сеса̄йа а̄паттийа̄ нира̄патти хутва̄ суддхо хоти сан̇гхоти йоджана̄.

саматхаккхандхакакатха̄ван̣н̣ана̄.