намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса
винайавиниччхайат̣ӣка̄
(пат̣хамо бха̄го)
гантха̄рамбхакатха̄
(ка)
а̄диччавам̣самбарапа̄тубхӯтам̣;
бйа̄маппабха̄ман̣д̣аладевача̄пам̣;
дхаммамбуниджджха̄питапа̄пагхаммам̣;
ванда̄махам̣ буддха махамбувантам̣.
(кха)
пасаннагамбхӣрапада̄л̣исотам̣;
на̄на̄найа̄нантатаран̇гама̄лам̣;
сӣла̄дикхандха̄митамаччхагумбам̣;
ванда̄махам̣ дхамма маха̄савантим̣.
(га)
сӣлорувелам̣ дхутасан̇кхама̄лам̣;
сантосатойам̣ саматхӯмичиттам̣;
падха̄накиччам̣ адхичиттаса̄рам̣;
ванда̄махам̣ сан̇гха маха̄самуддам̣.
(гха)
йе тантидхаммам̣ мунира̄джапутта̄;
йа̄ваджджака̄лам̣ парипа̄лайанта̄;
сам̣ван̣н̣анам̣ ниммалама̄найим̣су;
те пуббаке ча̄чарийе нама̄ми.
(н̇а)
йо дхаммасена̄патитулйана̄мо;
татхӯпамо сӣхал̣адӣпадӣпо;
мамам̣ маха̄са̄мимаха̄йатиндо;
па̄песи вуд̣д̣хим̣ джинаса̄санамхи.
(ча)
т̣ӣка̄ ката̄ ат̣т̣хакатха̄йа йена;
самантапа̄са̄дикана̄мика̄йа;
ан̇гуттара̄йат̣т̣хакатха̄йа чева;
саттхантарасса̄пи ча джотисаттхам̣.
(чха)
ника̄йаса̄маггивидха̄йакена;
ран̃н̃а̄ параккантибхуджена самма̄;
лан̇киссарена̄пи катопаха̄рам̣;
ванде гарум̣ га̄равабха̄джанам̣ там̣.
(джа)
намассама̄нохамалаттхамевам̣;
ваттхуттайам̣ вандитаванданеййам̣;
йам̣ пун̃н̃асандохамамандабхӯтам̣;
тасса̄нубха̄вена хатантара̄йо.
(джха)
йо буддхагхоса̄чарийа̄сабхена;
вин̃н̃уппасаттхенапи суппасаттхо;
со буддхадатта̄чарийа̄бхидха̄но;
маха̄кавӣ тхерийавам̣садӣпо.
(н̃а)
ака̄си йам̣ винайавиниччхайавхайам̣;
сауттарам̣ пакаран̣амуттамам̣ хитам̣;
апеккхатам̣ винайанайесу па̄т̣авам̣;
пура̄си йам̣ виваран̣амасса сӣхал̣ам̣.
(т̣а)
йасма̄ на дӣпантарика̄наматтхам̣;
са̄дхети бхиккхӯнамасесато там̣;
тасма̄ хи саббаттха йатӣнаматтхам̣;
а̄сӣсама̄нена дайа̄лайена.
(т̣ха)
суман̇галаттхераварена йасма̄;
саккачча калйа̄н̣аманоратхена;
найан̃н̃уна̄ран̃н̃анива̄сикена;
аджджхесито са̄дхугун̣а̄карена.
(д̣а)
а̄кан̇кхама̄нена чираппаваттим̣;
дхаммасса дхаммиссарадеситасса;
чол̣аппадӣпена ча буддхамитта-
ттхерена саддха̄дигун̣одитена.
(д̣ха)
татха̄ маха̄кассапаавхайена;
тхерена сиккха̄су сага̄равена;
кудит̣т̣химаттебхавида̄ракена;
сӣхена чол̣а̄ванипӯджитена.
(н̣а)
йо дхаммакиттӣти пасаттхана̄мо;
тена̄пи саддхена упа̄сакена;
сӣла̄дина̄на̄гун̣аман̣д̣итена;
саддхаммака̄менидха пан̣д̣итена.
(та)
саддхена пан̃н̃а̄н̣авата̄ вал̣атта̄-;
ман̇галйавам̣сена маха̄йасена;
а̄йа̄чито ва̄н̣иджабха̄н̣уна̄пи;
варан̃н̃уна̄ са̄дхугун̣одайена.
(тха)
тасма̄ тама̄ропийа па̄л̣ибха̄сам̣;
нисса̄йа пубба̄чарийопадесам̣;
хитва̄ ника̄йантараладдхидосам̣;
катва̄тивиттха̄ранайам̣ сама̄сам̣.
(да)
авуттаматтхан̃ча пака̄сайанто;
па̄т̣хаккаман̃ча̄пи авоккаманто;
сам̣ван̣н̣айисса̄ми тадаттхаса̄рам̣;
а̄да̄йа гантхантаратопи са̄рам̣.
(дха)
чират̣т̣хитим̣ паттхайата̄ джана̄нам̣;
хита̄вахасса̄маласа̄санасса;
майа̄ сама̄сена видхӣйама̄нам̣;
сам̣ван̣н̣анам̣ са̄дху сун̣анту сантоти.
гантха̄рамбхакатха̄ван̣н̣ана̄
1-5.
.сувипула̄маласаддха̄пан̃н̃а̄дигун̣асамудайа̄вахам̣ сакаладжанахитекахетуджинаса̄санат̣т̣хитимӯлабхӯтам̣ винайаппакаран̣амидама̄рабхантойама̄чарийо пакаран̣а̄рамбхе ратанаттайаппан̣а̄мапакаран̣а̄бхидха̄на̄бхидхеййакаран̣аппака̄рапайоджананимиттакаттупарима̄н̣а̄дӣни дассетума̄ха ‘‘вандитва̄’’тиа̄ди. таттха ратанаттайам̣ на̄ма.
‘‘читтӣкатам̣ махаггхан̃ча, атулам̣ дуллабхадассанам̣;
аномасаттапарибхогам̣, ратанам̣ тена вуччатӣ’’ти. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.33; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.5.223; кху. па̄. ат̣т̣ха. 6.3; су. ни. ат̣т̣ха. 1.226; маха̄ни. ат̣т̣ха. 50) –
ниддит̣т̣хасабха̄вам̣
‘‘буддхо саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣, дхаммо локуттаро нава;
сан̇гхо маггапхалат̣т̣хо ча, иччетам̣ ратанаттайа’’нти. –
вибха̄витаппабхедам̣ сакалабхавадуккхавинива̄ран̣ам̣ тибхавенекапат̣исаран̣ам̣ ваттхуттайам̣.
тасса пан̣а̄мо на̄ма пан̣а̄макирийа̄ниппха̄дика̄ четана̄. са̄ тивидха̄ ка̄йапан̣а̄мо вачӣпан̣а̄мо манопан̣а̄моти. таттха ка̄йапан̣а̄мо на̄ма ратанаттайагун̣а̄нуссаран̣апуббика̄ ан̃джаликамма̄дика̄йакирийа̄васаппаваттика̄ ка̄йавин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄пика̄ четана̄. вачӣпан̣а̄мо на̄ма татхева паватта̄ на̄на̄видхагун̣ависесавибха̄ванасабха̄ватхомана̄кирийа̄васаппаваттика̄ вачӣвин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄пика̄ четана̄. манопан̣а̄мо на̄ма убхайавин̃н̃аттийо асамут̣т̣ха̄петва̄ кевалам̣ гун̣а̄нуссаран̣ена читтасанта̄насса танниннатаппон̣атаппаббха̄рата̄йа га̄равабахума̄нанавасаппаваттиса̄дхика̄ четана̄.
имасса та̄ва ратанаттайапан̣а̄масса дассанам̣ йатха̄дхиппетаттхаса̄дханаттхам̣. гун̣а̄тисайайогена хи пан̣а̄ма̄рахе ратанаттайе като пан̣а̄мо пун̃н̃ависесабха̄вато иччхитаттха̄бхиниппхаттивибандхакена упагха̄такена, упапӣл̣акена ча апун̃н̃акаммена упанӣйама̄насса упаддаваджа̄ласса винива̄ран̣ена йатха̄ладдхасампаттинимиттакасса пун̃н̃акаммасса анубалаппада̄нена ча таббипа̄касантатийа̄ а̄йусукхабала̄дивад̣д̣ханена ча чирака̄лаппаваттихетукоти йатха̄дхиппетапакаран̣аниппхаттинибандханако хоти. атха̄пи сотӯнан̃ча ванданӣйавандана̄пуббакена̄рамбхена анантара̄йена уггахан̣адха̄ран̣а̄диккамена пакаран̣а̄вабодхаппайоджанаса̄дханаттхам̣. апича сотӯнамева вин̃н̃а̄тасаттхука̄нам̣ бхагавато йатха̄бхӯтагун̣ависеса̄нуссаванена самупаджа̄таппаса̄да̄нам̣ пакаран̣е га̄равуппа̄данаттхам̣, авин̃н̃а̄тасаттхука̄нам̣ пана пакаран̣асса сва̄кхйа̄тата̄йа таппабхаве саттхари га̄равуппа̄данаттхан̃ча сотуджана̄нуггахамева падха̄нам̣ катва̄ а̄чарийехи гантха̄рамбхе тхутиппан̣а̄мапаридӣпака̄нам̣ га̄тха̄ва̄кйа̄нам̣ никкхепо видхӣйати. итаратха̄ вина̄пи танниккхепам̣ ка̄йаманопан̣а̄мена̄пи йатха̄дхиппетаппайоджанасиддхито киметена гантхага̄равакарена̄ти айаметтха сан̇кхепо. виттха̄рато пана пан̣а̄маппайоджанам̣ са̄раттхадӣпанийа̄дӣсу (са̄раттха. т̣ӣ. 1.гантха̄рамбхакатха̄ван̣н̣ана̄; ви. ви. т̣ӣ. 2.гантха̄рамбхакатха̄ван̣н̣ана̄) дасситанайенева н̃а̄таббам̣.
абхидха̄накатханам̣ пана воха̄расукхаттхам̣. абхидхеййасса самудитена пакаран̣ена пат̣ипа̄детаббасса катханам̣ пакаран̣асса а̄рабхитаббасабха̄вадассанаттхам̣. видита̄ниндитаса̄ттхакасукара̄нут̣т̣ха̄на̄бхи дхеййамева хи пакаран̣ам̣ париккхакаджана̄ а̄рабхитаббам̣ ман̃н̃антӣти. каран̣аппака̄расандассанам̣ сотуджанасамусса̄ханаттхам̣. ана̄куламасам̣кин̣н̣ата̄диппака̄рена хи вирачитам̣ пакаран̣ам̣ сота̄ро сотумуссахантӣти. пайоджанакатханам̣ пана пакаран̣аджджха̄йане сотуджанасамуттеджанаттхам̣. асати хи пайоджанакатхане авин̃н̃а̄таппайоджана̄ аджджха̄йане бйа̄ват̣а̄ на хонтӣти. нимиттакатханам̣ сариккхакаджана̄нам̣ пакаран̣е га̄равуппа̄данаттхам̣. пасаттхака̄ран̣уппаннейева хи пакаран̣е сариккхака̄ га̄равам̣ джанентӣти.
каттукатханам̣ пуггалагарукасса пакаран̣е га̄раво пуггалага̄равенапи хотӯти. парима̄н̣акатханам̣ асаджджха̄йана̄дипасута̄нам̣ сампахам̣санаттхам̣. пакаран̣апарима̄н̣ассаванена хи те сампахат̣т̣ха̄ ‘‘киттакамидамаппакам̣ на чиренева парисама̄песса̄ма̄’’ти саджджха̄йана̄дӣсу ваттантӣти. а̄ди-саддена саккаччасавананийоджанам̣ сан̇гахитам̣, там̣ саббасампаттинида̄насутамайан̃а̄н̣аниппха̄данаттхам̣. асаккаччам̣ сун̣ама̄насса ча савана̄бха̄вато там̣хетукасса сутамайан̃а̄н̣асса̄пи абха̄воти. татха̄ хи виккхиттачитто пуггало саббасампаттийа̄ вуччама̄нопи ‘‘на майа̄ сутам̣, пуна бхан̣итабба’’нти бхан̣ати.
таттха пат̣хамага̄тха̄йам̣ та̄ва ‘‘вандитва̄’’ти имина̄ тивидхопи пан̣а̄мо ависесато дассито. висесато пана ‘‘сет̣т̣хам̣, аппат̣ипуггалам̣, бхава̄бха̄вакарам̣, ниран̇ган̣а’’нти имехи чатӯхи падехи вачӣпан̣а̄мо, ‘‘сираса̄’’ти имина̄ ка̄йаппан̣а̄мо, ‘‘буддхам̣, дхаммам̣, ган̣ан̃ча̄’’ти имехи пана тӣхи падехи пан̣а̄макирийа̄йа каммабхӯтам̣ ратанаттайам̣ дасситанти дат̣т̣хаббам̣.
‘‘винайассавиниччхайа’’нти имина̄ абхидха̄нам̣ дасситам̣ алуттасама̄сена винайавиниччхайана̄масса дассанато. тасса анваттхабха̄вена саддаппаваттинимиттабхӯтам̣ сакалена̄нена пакаран̣ена пат̣ипа̄детаббамабхидхеййампи тенева дасситам̣. ‘‘сама̄сена̄’’ти ча ‘‘ана̄куламасам̣кин̣н̣ам̣, мадхураттхападаккама’’нти ча етехи каран̣аппака̄ро дассито. ‘‘хитаттха̄йа̄’’ти ча ‘‘пат̣убха̄вакарам̣ винайаккаме’’ти ча ‘‘апа̄рам̣ отаранта̄на’’нтиа̄дина̄ ча пайоджанам̣. ‘‘бхиккхӯнам̣ бхиккхунӣна’’нти имина̄ ба̄хиранимиттам̣ дасситам̣. аббхантаранимиттам̣ пана ба̄хиранимиттабхӯтабхиккхубхиккхунивисайа̄ карун̣а̄, са̄ а̄чарийасса пакаран̣а̄рамбхенева вин̃н̃а̄йатӣти висум̣ на вутта̄. ‘‘паваккха̄мӣ’’ти имина̄ сама̄на̄дхикаран̣абха̄вена лаббхама̄но ‘‘аха’’нти суддхакатта̄ са̄ман̃н̃ена дассито. висесато пана пакаран̣а̄васа̄не –
‘‘рачито буддхадаттена, суддхачиттена дхӣмата̄;
сучират̣т̣хитика̄мена, са̄санасса махесино’’ти. (у. ви. 961) –
има̄йа га̄тха̄йа чева ‘‘ити тамбапан̣н̣ийена парамавеййа̄каран̣ена типит̣аканайавидхикусалена парамакавивараджана хадайападумаванавикасанакарена кавивара̄сабхена парамаратикараварамадхуравачанугга̄рена урагапурена буддхадаттена рачитойам̣ винайавиниччхайо’’ти (ви. ви. 3183) имина̄ ва̄кйена ча дассито – ‘‘ма̄диса̄пи кавӣ хонти, буддхадатте диван̇гате’’тиа̄дина̄ паччхимакехи ча пасаттхатарехи кавиварехи абхиттхутагун̣о бхадантабуддхадатта̄чарийо ведитаббо. хетукатта̄ ча таттхева ваккхама̄но пакаран̣аджджхесане ката̄дхӣно буддхасӣхамаха̄тхеро, со –
‘‘вуттасса буддхасӣхена;
винайасса виниччхайо;
буддхасӣхам̣ самуддисса;
мама саддхивиха̄рикам̣;
катойам̣ пана бхиккхӯнам̣;
хитаттха̄йа сама̄сато’’ти. (ви. ви. 3177-3178) –
евам̣ дассито.
уттараппакаран̣асса хетукатта̄ пана сан̇гхапа̄ламаха̄тхеро, сопи –
‘‘кхантисораччасосилйа-буддхисаддха̄дайа̄дайо;
патит̣т̣хита̄ гун̣а̄ йасмим̣, ратана̄нӣва са̄гаре.
‘‘винайа̄ча̄райуттена, тена саккачча са̄дарам̣;
йа̄чито сан̇гхапа̄лена, тхерена тхирачетаса̄.
‘‘сучират̣т̣хитика̄мена, винайасса махесино;
бхиккхӯнам̣ па̄т̣аваттха̄йа, винайассавиниччхайе;
ака̄сим̣ парамам̣ етам̣, уттарам̣ на̄ма на̄мато’’ти. (у. ви. 965-968) –
евам̣ дассито. на кеваламете двейева маха̄тхера̄ хетукатта̄ро, атха кхо маха̄вам̣са̄дӣсу –
‘‘буддхасса вийа гамбхӣра-
гхосатта̄ там̣ вийа̄карум̣;
‘буддхагхосо’ти йо со хи;
буддхо вийа махӣтале’’ти. –
а̄дина̄ найена абхиттхутагун̣о типит̣акапарийаттийа̄ ат̣т̣хакатха̄ка̄ро бхадантабуддхагхоса̄чарийо ча ануссутивасена ‘‘хетукатта̄’’ти ведитаббо.
катхам̣? айам̣ кира бхадантабуддхадатта̄чарийо лан̇ка̄дӣпато саджа̄тибхӯмим̣ джамбудӣпама̄гаччханто бхадантабуддхагхоса̄чарийам̣ джамбудӣпава̄сикехи пат̣ипаттипара̄йанехи йуттабйаттагун̣опетехи маха̄тхераварехи ката̄ра̄дханам̣ сӣхал̣ат̣т̣хакатхам̣ париваттетва̄ сакаладжанаса̄дха̄ран̣а̄йа мӯлабха̄са̄йа типит̣акапарийаттийа̄ ат̣т̣хакатхам̣ ликхитум̣ лан̇ка̄дӣпам̣ гаччхантам̣ антара̄магге дисва̄ са̄каччха̄йа самупапариккхитва̄ саббалока̄тӣтена асадисена пан̣д̣иччагун̣ена ратананидхидассане парамадалиддо вийа балавапаритосам̣ патва̄ ат̣т̣хакатхамасса ка̄тука̄матам̣ н̃атва̄ ‘‘тумхе йатха̄дхиппетапарийанталикхитамат̣т̣хакатхам̣ амха̄кам̣ песетха, майамасса̄ пакаран̣ам̣ ликха̄ма̄’’ти тасса саммукха̄ пат̣иджа̄нитва̄ тена ча ‘‘са̄дху татха̄ ка̄табба’’нти аджджхесито абхидхаммат̣т̣хакатха̄йа абхидхамма̄вата̄рам̣, винайат̣т̣хакатха̄йа сауттарам̣ винайавиниччхайапакаран̣ан̃ча ака̄сӣти ануссуййатети.
‘‘сама̄сена̄’’ти имина̄ ча парима̄н̣ампи са̄ман̃н̃ена дасситам̣ виттха̄рапарима̄н̣е тасса парима̄н̣аса̄ман̃н̃асса вин̃н̃а̄йама̄натта̄. висесато пана париччхедапарима̄н̣ам̣ гантхапарима̄н̣анти дувидхам̣. таттха париччхедапарима̄н̣ам̣ имасмим̣ пакаран̣е катха̄воха̄рена вуччати.
сеййатхидам̣? – па̄ра̄джикакатха̄ сан̇гха̄дисесакатха̄ анийатакатха̄ ниссаггийакатха̄ па̄читтийакатха̄ па̄т̣идесанӣйакатха̄ секхийакатха̄ти бхиккхувибхан̇гакатха̄ саттавидха̄, тато анийатакатхам̣ ваджджетва̄ татхева бхиккхунивибхан̇гакатха̄ чхаббидха̄, маха̄кхандхакакатха̄дика̄ бхиккхуниккхандхакакатха̄васа̄на̄ вӣсативидха̄ кхандхакакатха̄, каммакатха̄, каммавипаттикатха̄, пакин̣н̣акавиниччхайо, каммат̣т̣ха̄набха̄вана̄видха̄нанти винайавиниччхайе катха̄париччхедо саттатим̣са.
уттараппакаран̣е ча вуттанайена бхиккхувибхан̇ге саттавидха̄ катха̄, бхиккхунивибхан̇ге чхаббидха̄, таданантара̄ випаттикатха̄, адхикаран̣апаччайакатха̄, кхандхакапан̃ха̄катха̄, самут̣т̣ха̄насӣсакатха̄, а̄паттисамут̣т̣ха̄накатха̄, екуттаранайакатха̄, седамочанакатха̄, вибхан̇гадвайанида̄на̄дикатха̄, саббан̇галаккхан̣акатха̄, парива̄расан̇каланакатха̄ти чхаттим̣са катха̄париччхеда̄.
ниссандехе пана ‘‘ат̣т̣хатим̣са катха̄париччхеда̄’’ти вуттам̣, там̣ екуттаранайе адасситехипи два̄дасакапаннарасаканайехи саха сол̣асапариччхеде гахетва̄ аппакам̣ ӯнамадхикам̣ ган̣анӯпагам̣ на хотӣти катва̄ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. убхайаттха катха̄париччхедапарима̄н̣ам̣ тесаттативидхам̣ хоти. ниссандехе ‘‘пан̃часаттативидха̄’’ти вачане париха̄ро вуттанайова. гантхапарима̄н̣ам̣ пана винайавиниччхайе асӣтигантха̄дхика̄ни чатта̄ри гантхасахасса̄ни, уттаре пан̃н̃а̄сагантха̄дхика̄ни нава гантхасата̄ни хонти. тена вуттам̣ уттара̄васа̄не –
‘‘га̄тха̄ чатусахасса̄ни, сатан̃ча ӯнавӣсати;
парима̄н̣атоти вин̃н̃еййо, винайассавиниччхайо.
пан̃н̃а̄са̄дхикасан̇кха̄ни, нава га̄тха̄сата̄ни хи;
ган̣ана̄ уттарасса̄йам̣, чхандаса̄нут̣т̣хубхена тӯ’’ти. (у. ви. 969-970);
иччевам̣ винайавиниччхайо уттаро ча̄ти две пакаран̣а̄ни тим̣са̄дхика̄ни пан̃чага̄тха̄сахасса̄ни. еттха ча винайавиниччхайо на̄ма убхатовибхан̇гакхандхака̄гатавиниччхайасан̇га̄хакапакаран̣ам̣. тато парам̣ парива̄раттхасан̇га̄хакапакаран̣ам̣ уттаро на̄ма. тенева ваккхати –
‘‘йо майа̄ рачито са̄ро, винайассавиниччхайо;
тасса да̄ни карисса̄ми, сабба̄нуттарамуттара’’нти. (у. ви. 2)