чаммаккхандхакакатха̄ван̣н̣ана̄
2650. ел̣ака̄ ча аджа̄ ча мига̄ ча̄ти виггахо. пасӯнам̣ дванде екаттанапум̣сакаттасса вибха̄ситатта̄ бахувачананиддесо. ел̣ака̄нан̃ча аджа̄нан̃ча мига̄нам̣ рохитен̣икурун̇га̄нан̃ча. пасада̄ ча мигама̄та̄ ча пасадамигама̄та̄, ‘‘пасадамигама̄туйа̄’’ти ваттаббе га̄тха̄бандхавасена ‘‘пасада’’нти ниггахита̄гамо. пасадамигама̄туйа̄ ча чаммам̣ бхиккхуно ват̣т̣атӣти йоджана̄. ‘‘мига̄на’’нти имина̄ гахита̄намеветтха вибха̄гадассанам̣ ‘‘рохитен̣ӣ’’тиа̄ди. рохита̄дайо мигавибха̄гависеса̄.
2651. етесам̣ йатха̄вуттасатта̄нам̣ чаммам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ чаммам̣ дуккат̣а̄паттийа̄ ваттхубхӯтанти аттхо. ан̃н̃анти ча –
‘‘маккат̣о ка̄л̣асӣхо ча, сарабхо кадалӣмиго;
йе ча ва̄л̣амига̄ хонти, тесам̣ чаммам̣ на ват̣т̣атӣ’’ти. (маха̄ва. ат̣т̣ха. 259) –
ат̣т̣хакатха̄йа пат̣иккхиттам̣ чаммама̄ха. маккат̣о на̄ма са̄кхамиго. ка̄л̣асӣхо на̄ма маха̄мукхава̄нараджа̄тико. ва̄л̣амига̄ на̄ма сӣхабйаггха̄дайо. йатха̄ха – ‘‘таттха ва̄л̣амига̄ти сӣхабйаггхааччхатараччха̄, на кевалан̃ча етейева, йесам̣ пана чаммам̣ ват̣т̣атӣти вуттам̣, те т̣хапетва̄ авасеса̄ антамасо гомахим̣сассамил̣а̄ра̄дайопи саббе имасмим̣ аттхе ‘ва̄л̣амига̄’твева ведитабба̄’’ти.
тхавика̄ ча упа̄хана̄ ча тхавикопа̄ханам̣. ама̄нусам̣ мануссачаммарахитам̣ саббам̣ чаммам̣ тхавикопа̄хане ват̣т̣атӣти йоджана̄. еттха тхавика̄ти упа̄хана̄дикосакасса гахан̣ам̣. йатха̄ха ‘‘мануссачаммам̣ т̣хапетва̄ йена кеначи чаммена упа̄хана̄ ват̣т̣ати. упа̄хана̄косакасаттхакакосакакун̃джика̄косакесупи есева найо’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 259).
2652. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, саббапаччантимесу джанападесу гун̣ан̇гун̣ӯпа̄хана’’нти (маха̄ва. 259) вачанато ‘‘ват̣т̣анти маджджхиме десе, на гун̣ан̇гун̣ӯпа̄хана̄’’ти вуттам̣. маджджхиме десети ‘‘пураттхима̄йа диса̄йа гаджан̇галам̣ на̄ма нигамо’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 259) вуттасӣма̄париччхеде маджджхимадесе. гун̣ан̇гун̣ӯпа̄хана̄ти чатупат̣алато пат̣т̣ха̄йа бахупат̣ала̄ упа̄хана̄. йатха̄ха – ‘‘гун̣ан̇гун̣ӯпа̄хана̄ти чатупат̣алато пат̣т̣ха̄йа вуччатӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 245). маджджхимадесе гун̣ан̇гун̣ӯпа̄хана̄ на ват̣т̣антӣти йоджана̄. антоа̄ра̄мети еттха пакаран̣ато ‘‘саббеса’’нти лаббхати, гила̄на̄намитаресан̃ча саббесанти аттхо. саббаттха̄пи ча̄ти антоа̄ра̄ме, бахи ча̄ти саббаттха̄пи. рогиноти гила̄насса ват̣т̣антӣти йоджана̄.
2653. пут̣абаддха̄ кхаллакабаддха̄ча̄ти паччекам̣ йоджетаббам̣. висесо панета̄сам̣ ат̣т̣хакатха̄йамева вутто ‘‘пут̣абаддха̄ти йонакаупа̄хана̄ вуччати, йа̄ йа̄ваджан̇гхато саббапа̄дам̣ пат̣иччха̄дети. кхаллакабаддха̄ти пан̣хипидха̄наттхам̣ тале кхаллакам̣ бандхитва̄ ката̄’’ти. па̄лигун̣т̣хима̄ ча ‘‘палигун̣т̣хитва̄ ката̄, йа̄ упари па̄даматтамева пат̣иччха̄дети, на джан̇гха’’нти ат̣т̣хакатха̄йам̣ дассита̄ва. тӯлапун̣н̣а̄ти тӯлапичуна̄ пӯретва̄ ката̄.
сабба̄ва нӣла̄ саббанӣла̄, са̄ а̄ди йа̄сам̣ та̄ саббанӣла̄дайо. а̄ди-саддена маха̄на̄мараттапарийанта̄нам̣ гахан̣ам̣. ета̄сам̣ сарӯпам̣ ат̣т̣хакатха̄йамева вуттам̣ ‘‘нӣлика̄ ума̄пуппхаван̣н̣а̄ хоти, пӣтика̄ кан̣ика̄рапуппхаван̣н̣а̄, лохитика̄ джайасуманапуппхаван̣н̣а̄, ман̃джит̣т̣хика̄ ман̃джит̣т̣хаван̣н̣а̄ ева, кан̣ха̄ адда̄рит̣т̣хакаван̣н̣а̄, маха̄ран̇гаратта̄ сатападипит̣т̣хиван̣н̣а̄, маха̄на̄маратта̄ самбхиннаван̣н̣а̄ хоти пан̣д̣упала̄саван̣н̣а̄. курундийам̣ пана ‘падумапуппхаван̣н̣а̄’ти вутта’’нти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 246). саббанӣла̄дайопи ча̄ти апи-саддена нӣла̄диваддхика̄нам̣ гахан̣ам̣.
2654. читра̄ти вичитра̄. мен̣д̣ависа̄н̣ӯпамаваддхика̄ти мен̣д̣а̄нам̣ виса̄н̣асадисаваддхика̄, кан̣н̣икат̣т̣ха̄не мен̣д̣асин̇гасан̣т̣ха̄не ваддхе йоджетва̄ ката̄ти аттхо. ‘‘мен̣д̣ависа̄н̣ӯпамаваддхика̄’’ти идам̣ аджависа̄н̣ӯпамаваддхика̄нам̣ упалаккхан̣ам̣. морасса пин̃чхена парисиббита̄ти талесу ва̄ ваддхесу ва̄ морапин̃чхехи суттакасадисехи парисиббита̄. упа̄хана̄ на ча ват̣т̣антӣти йоджана̄.
2655. маджджа̄ра̄ти бил̣а̄ра̄. ка̄л̣ака̄ руккхакан̣т̣ака̄. ӯлӯка̄ паккхибил̣а̄ла̄. сӣха̄ти кесарасӣха̄дайо сӣха̄. удда̄ти чатуппададжа̄тика̄. дӣпӣ саддала̄. аджинасса̄ти евам̣на̄микасса. париккхат̣а̄ти упа̄ханапарийанте чӣваре анува̄там̣ вийа вуттаппака̄рам̣ чаммам̣ йоджетва̄ ката̄.
2656. саче ӣдиса̄ упа̄хана̄ лабханти, та̄сам̣ вал̣ан̃джанаппака̄рам̣ дассетума̄ха ‘‘пут̣а̄дим̣ апанетва̄’’тиа̄ди. пут̣а̄дим̣ саббасо чхиндитва̄ ва̄ апанетва̄ ва̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄ти йоджана̄. евамакатва̄ ладдханӣха̄ренева дха̄рентасса дуккат̣ам̣. йатха̄ха – ‘‘ета̄су йам̣ кин̃чи лабхитва̄ саче та̄ни кхаллака̄дӣни апанетва̄ сакка̄ хонти вал̣ан̃джитум̣, вал̣ан̃джетабба̄, тесу пана сати вал̣ан̃джантасса дуккат̣а’’нти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 246).
ван̣н̣абхедам̣ татха̄ катва̄ти еттха ‘‘екадесена̄’’ти сесо. ‘‘саббасо ва̄’’ти а̄харитва̄ саббасо ва̄ екадесена ва̄ ван̣н̣абхедам̣ катва̄ саббанӣла̄дайо упа̄хана̄ дха̄ретабба̄ти йоджана̄. татха̄ акатва̄ дха̄рентасса дуккат̣ам̣. йатха̄ха ‘‘ета̄су йам̣ кин̃чи лабхитва̄ раджанам̣ чол̣акена пун̃чхитва̄ ван̣н̣ам̣ бхиндитва̄ дха̄ретум̣ ват̣т̣ати. аппаматтакепи бхинне ват̣т̣атийева̄’’ти. нӣлаваддхика̄дайопи ван̣н̣абхедам̣ катва̄ дха̄ретабба̄.
2657. таттха т̣ха̄не пасса̄вапа̄дука̄, ваччапа̄дука̄, а̄чаманапа̄дука̄ти тиссо па̄дука̄йо т̣хапетва̄ сабба̄пи па̄дука̄ та̄лапаттика̄дибхеда̄ сабба̄пи сан̇каманӣйа̄ па̄дука̄ дха̄ретум̣ на ват̣т̣антӣти йоджана̄.
2658. атиккантапама̄н̣ам̣ учча̄сайанасан̃н̃итам̣ а̄сандин̃чева паллан̇кан̃ча севама̄насса дуккат̣анти йоджана̄. а̄сандӣ вутталаккхан̣а̄ва. паллан̇коти па̄десу а̄харима̄ни ва̄л̣арӯпа̄ни т̣хапетва̄ като, екасмим̣йева да̄румхи кат̣т̣хакаммавасена чхиндитва̄ ката̄ни асам̣ха̄рима̄ни татрат̣т̣ха̄нева ва̄л̣арӯпа̄ни йасса па̄десу санти, еварӯпо паллан̇ко каппатӣти ‘‘а̄харимена̄’’ти имина̄ва дӣпитам̣. ‘‘акаппийарӯпакато акаппийаман̃чо паллан̇ко’’ти хи са̄расама̄се вуттам̣.
2659. гонаканти дӣгхаломакамаха̄коджавам̣. чатуран̇гула̄дхика̄ни кира тасса лома̄ни, ка̄л̣аван̣н̣ан̃ча хоти. ‘‘чатуран̇гулато ӯнакаппама̄н̣аломо коджаво ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. куттаканти сол̣асаннам̣ на̄т̣акиттхӣнам̣ т̣хатва̄ наччанайоггам̣ ун̣н̣а̄майаттхаран̣ам̣. читтанти бхиттиччхидда̄дикавичитрам̣ ун̣н̣а̄майаттхаран̣ам̣. пат̣иканти ун̣н̣а̄майам̣ сетаттхаран̣ам̣. пат̣аликанти гханапуппхакам̣ ун̣н̣а̄майам̣ лохитаттхаран̣ам̣, йо ‘‘а̄малакапатто’’типи вуччати.
еканталоминти убхато уггаталомам̣ ун̣н̣а̄майаттхаран̣ам̣. викатинти сӣхабйаггха̄дирӯпавичитрам̣ ун̣н̣а̄майаттхаран̣ам̣. ‘‘еканталомӣти екатодасам̣ ун̣н̣а̄майаттхаран̣а’’нти дӣгханика̄. тӯликанти руккхатӯлалата̄тӯлапот̣акитӯласан̇кха̄та̄нам̣ тин̣н̣ам̣ тӯла̄нам̣ ан̃н̃атарапун̣н̣ам̣ пакатитӯликам̣. уддаломиканти екато уггаталомам̣ ун̣н̣а̄майаттхаран̣ам̣. ‘‘уддаломӣти убхатодасам̣ ун̣н̣а̄майаттхаран̣ам̣. еканталомӣти екатодасам̣ ун̣н̣а̄майаттхаран̣а’’нти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.15) дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. са̄расама̄се пана ‘‘уддаломӣти екато уггатапуппхам̣. еканталомӣти убхато уггатапуппха’’нти вуттам̣.
2660. кат̣т̣иссанти ратанапарисиббитам̣ косеййакат̣т̣иссамайам̣ паччаттхаран̣ам̣. ‘‘косеййакат̣т̣иссамайанти косеййакасат̣амайа’’нти (дӣ. ни. т̣ӣ. 1.15) а̄чарийадхаммапа̄латтхерена вуттам̣, кантитакосеййапут̣амайанти аттхо. косеййанти ратанапарисиббитам̣ косийасуттамайам̣ паччаттхаран̣ам̣. ратанапарисиббанарахитам̣ суддхакосеййам̣ пана ват̣т̣ати.
дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йам̣ панеттха ‘‘т̣хапетва̄ тӯликам̣ сабба̄нева гонака̄дӣни ратанапарисиббита̄ни на ват̣т̣антӣ’’ти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.15) вуттам̣. таттха ‘‘т̣хапетва̄ тӯлика’’нти етена ратанапарисиббанарахита̄пи тӯлика̄ на ват̣т̣атӣти дӣпети. ‘‘ратанапарисиббита̄ни на ват̣т̣антӣ’’ти имина̄ пана йа̄ни ратанапарисиббита̄ни, та̄ни бхӯматтхаран̣авасена йатха̄нурӯпам̣ ман̃ча̄дӣсу ча упанетум̣ ват̣т̣атӣти дӣпитанти ведитаббам̣. еттха ча винайапарийа̄йам̣ патва̄ гаруке т̣ха̄таббатта̄ идха вуттанайеневеттха виниччхайо ведитаббо. суттантикадесана̄йам̣ пана гахат̣т̣ха̄нампи васена вуттатта̄ несам̣ сан̇ган̣ханаттхам̣ ‘‘т̣хапетва̄ тӯликам̣…пе… ват̣т̣антӣти вутта’’нти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.15) апаре.
хаттхиассаратхаттхаранти хаттхипит̣т̣хе аттхаритам̣ аттхаран̣ам̣ хаттхаттхаран̣ам̣ на̄ма. ассаратхаттхарепи есева найо. кадалимигапавара-паччаттхаран̣акампи ча̄ти кадалимигачаммам̣ на̄ма аттхи, тена катам̣ паварапаччаттхаран̣анти аттхо. там̣ кира сетаваттхасса упари кадалимигачаммам̣ паттхаритва̄ сиббетва̄ каронти. пи-саддена аджинаппавен̣ӣ гахита̄. аджинаппавен̣ӣ на̄ма аджиначаммехи ман̃чапама̄н̣ена сиббетва̄ ката̄ павен̣ӣ. та̄ни кира чамма̄ни сукхуматара̄ни, тасма̄ дупат̣т̣атипат̣т̣а̄ни катва̄ сиббанти. тена вуттам̣ ‘‘аджинаппавен̣ӣ’’ти.
2661. раттавита̄насса хет̣т̣ха̄ти кусумбха̄дираттасса лохитавита̄насса хет̣т̣ха̄ каппийапаччаттхаран̣ехи аттхатам̣ сайана̄санан̃ча. каса̄вараттавита̄насса пана хет̣т̣ха̄ каппийапаччаттхаран̣ена аттхатам̣ ват̣т̣ати. тенева ваккхати ‘‘хет̣т̣ха̄ акаппийе’’тиа̄ди.
двидха̄ раттӯпадха̄наканти сӣсапассе, па̄дапассе ча̄ти убхатопассе пан̃н̃аттараттабиббоханавантан̃ча сайана̄санам̣. идам̣ саббам̣ акаппийам̣ парибхун̃джато дуккат̣ам̣ хоти. ‘‘йам̣ пана екамева упадха̄нам̣ убхосу пассесу раттам̣ ва̄ хоти падумаван̣н̣ам̣ ва̄ вичитрам̣ ва̄, саче пама̄н̣айуттам̣, ват̣т̣атӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 254) ат̣т̣хакатха̄виниччхайо етенева бйатирекато вутто хоти. ‘‘йебхуййаратта̄нипи две биббохана̄ни на ват̣т̣антӣ’’ти ган̣т̣хипаде вуттам̣. тенева йебхуййена раттавита̄нампи на ват̣т̣атӣти вин̃н̃а̄йати.
еттха ча кин̃ча̄пи дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘алохитака̄ни двепи ват̣т̣антийева, тато уттари лабхитва̄ ан̃н̃есам̣ да̄табба̄ни, да̄тум̣ асакконто ман̃че тирийам̣ аттхаритва̄ упари паччаттхаран̣ам̣ датва̄ нипаджджитумпи лабхатӣ’’ти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.15) ависесена вуттам̣. сена̄санаккхандхакасам̣ван̣н̣ана̄йам̣ пана ‘‘агила̄насса сӣсӯпадха̄нан̃ча па̄дӯпадха̄нан̃ча̄ти двайамева ват̣т̣ати, гила̄насса биббохана̄ни сантхаритва̄ упари паччаттхаран̣ам̣ датва̄ нипаджджитумпи ват̣т̣атӣ’’ти (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 297) вуттатта̄ гила̄нойева ман̃че тирийам̣ аттхаритва̄ нипаджджитум̣ лабхатӣти ведитаббам̣.
2662. уддхам̣ сетавита̄нампи хет̣т̣ха̄ акаппийе паччаттхаран̣е сати на ват̣т̣атӣти йоджана̄. тасминти акаппийапаччаттхаран̣е.
2663. ‘‘т̣хапетва̄’’ти имина̄ а̄санда̄диттайасса ват̣т̣ана̄ка̄ро наттхӣти дӣпети. сесам̣ саббанти гонака̄ди двидха̄раттӯпадха̄накапарийантам̣ саббам̣. гихисантаканти гихӣнам̣ сантакам̣ техийева пан̃н̃аттам̣, имина̄ пан̃часу сахадхаммикесу ан̃н̃атарена ва̄ тесам̣ а̄н̣аттийа̄ ва̄ пан̃н̃аттам̣ на ват̣т̣атӣти дӣпети. лабхатети нисӣдитум̣ лабхати.
2664. там̣ каттха лабхатӣти падесанийамам̣ дассетума̄ха ‘‘дхамма̄сане’’тиа̄ди. дхамма̄санети еттха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘йади дхамма̄сане сан̇гхикампи гонака̄дим̣ бхиккхӯхи ана̄н̣атта̄ а̄ра̄мика̄дайо сайамева пан̃н̃а̄пенти чева нӣхаранти ча, етам̣ гихивикатанӣха̄рам̣ на̄ма. имина̄ гихивикатанӣха̄рена ват̣т̣атӣ’’ти (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 320; ви. сан̇га. ат̣т̣ха. пакин̣н̣акавиниччхайакатха̄ 56 аттхато сама̄нам̣) вуттам̣. бхаттагге ва̄ти виха̄ре нисӣда̄петва̄ паривесанат̣т̣ха̄не ва̄ бходжанаса̄ла̄йам̣ ва̄. аписаддена гихӣнам̣ гехепи техи пан̃н̃атте гонака̄димхи нисӣдитум̣ ана̄паттӣти дӣпети. дхамма̄сана̄дипадесанийаманена тато ан̃н̃аттха гихипан̃н̃аттепи таттха нисӣдитум̣ на ват̣т̣атӣти бйатирекато вин̃н̃а̄йати.
бхӯматтхаран̣акети еттха ‘‘кате’’ти сесо. таттха̄ти сан̇гхике ва̄ гихисантаке ва̄ гонака̄димхи сахадхаммикехи ана̄н̣аттехи гихӣхи ева бхӯматтхаран̣е кате. сайитунти упари аттано паччаттхаран̣ам̣ датва̄ нипаджджитум̣ ват̣т̣ати. апи-саддена нисӣдитумпи ва̄ти самуччиноти. ‘‘бхӯматтхаран̣аке’’ти имина̄ гихӣхи ева ман̃ча̄дӣсу сайанаттхам̣ аттхате упари аттано паччаттхаран̣ам̣ датва̄ сайитум̣ ва̄ нисӣдитум̣ ва̄ на ват̣т̣атӣти дӣпети.
чаммаккхандхакакатха̄ван̣н̣ана̄.