паббаджджа̄катха̄ван̣н̣ана̄
2444. иччевам̣ на̄тисан̇кхепавиттха̄равасена вибхан̇гадвайе, тадат̣т̣хакатха̄йа ча а̄гатам̣ виниччхайам̣ дассетва̄ ида̄ни кхандхака̄гатам̣ виниччхайам̣ дассетума̄рабханто а̄ха ‘‘сӣлаккхандха̄дӣ’’тиа̄ди. таттха сӣлаккхандха̄дийуттена̄ти сӣласама̄дхипан̃н̃а̄вимуттивимуттин̃а̄н̣адассанасан̇кха̄техи пан̃чахи кхандхехи гун̣ара̄сӣхи йуттена саманна̄гатена. субхаккхандхена̄ти суван̣н̣а̄лин̇гасадисават̣т̣аккхандхата̄йа субхо сундаро кхандхо етасса̄ти субхаккхандхо, бхагава̄, тена. имина̄ ба̄ттим̣салаккхан̣а̄намекадесабхӯтасса самават̣т̣аккхандхата̄лаккхан̣асса паридӣпакена вачанена лаккхан̣а̄ха̄ранайена ба̄ттим̣салаккхан̣а̄дика̄ сабба̄пи рӯпака̄йасирӣ сандассита̄ти ведитабба̄.
кхандхакети кхандха̄нам̣ самӯхо кхандхако, кхандха̄нам̣ ва̄ ка̄йанато дӣпанато кхандхако. ‘‘кхандха̄’’ти четтха паббаджджӯпасампада̄дивинайакаммасан̇кха̄та̄, ча̄риттава̄риттасиккха̄падасан̇кха̄та̄ ча пан̃н̃аттийо адхиппета̄. паббаджджа̄дӣни хи бхагавата̄ пан̃н̃аттатта̄ ‘‘пан̃н̃аттийо’’ти вуччанти. пан̃н̃аттийан̃ча кхандха-саддо диссати ‘‘да̄руккхандхо (сам̣. ни. 4.241) аггиккхандхо (пат̣и. ма. 1.116) удакаккхандхо’’тиа̄дӣсу (а. ни. 6.37) вийа. апича бха̄гара̄саттхата̄ четтха йуджджатийева та̄сам̣ пан̃н̃аттӣнам̣ бха̄гасо, ра̄сито ча вибхаттатта̄. тасмим̣ кхандхаке. пи-саддо вутта̄пеккха̄йа пан̃часатикасаттасатикаккхандхаке две ваджджетва̄ паббаджджаккхандхака̄дике бхиккхуникхандхакапарийоса̄не вӣсативидхе кхандхаке вуттавиниччхайасса идха ваккхама̄натта̄. тадева сандха̄йа̄ха ‘‘кхандхакепи паваккха̄ми, сама̄сена виниччхайа’’нти.
2445. ‘‘ма̄тара̄ питара̄’’ти имина̄ джанака̄йева адхиппета̄. ‘‘бхан̣д̣укаммам̣, саман̣акаран̣ам̣, пабба̄джананти ча парийа̄йа-садда̄’’ти ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, сан̇гхам̣ апалокетум̣ бхан̣д̣укамма̄йа̄’’ти (маха̄ва. 98) имисса̄ па̄л̣ийа̄ ат̣т̣хакатха̄йа (маха̄ва. ат̣т̣ха. 98) вуттам̣. а̄пуччхитва̄ти еттха ‘‘сан̇гха’’нти сесо.
2446. ва̄ват̣оти пасуто, йуттапайуттоти аттхо. ‘‘пабба̄джетва̄ а̄найа ити ча̄’’ти падаччхедо. еттха ча тидха̄ пабба̄джанам̣ ведитаббам̣ кесаччхеданам̣, ка̄са̄йааччха̄данам̣, саран̣ада̄нанти, има̄ни тӣн̣и каронто ‘‘пабба̄джетӣ’’ти вуччати. тесу екам̣, две ва̄пи каронто татха̄ вохарӣйатийева. тасма̄ ‘‘пабба̄джетва̄найа̄’’ти имина̄ кесе чхиндитва̄ ка̄са̄йа̄ни аччха̄детва̄ а̄нехӣти айаматтхо дӣпитоти дат̣т̣хаббо.
2447. авуттоти упаджджха̄йена ануййоджито. со дахаро саче там̣ сайамева кесаччхеданака̄са̄йаччха̄данехи пабба̄джети, ват̣т̣атӣти йоджана̄.
2448. таттха̄ти аттано самӣпе. кхан̣д̣асӣмам̣ нетва̄ти бхан̣д̣укамма̄рочанапариха̄раттхам̣ вуттам̣. тена сабхиккхуке виха̄ре ан̃н̃ампи бхиккхум̣ ‘‘етасса кесе чхинда̄’’ти ваттум̣ на ват̣т̣ати. пабба̄джетва̄ти кесаччхеданам̣ сандха̄йа вадати.
2450. ‘‘пурисам̣ бхиккхуто ан̃н̃о, пабба̄джети на ват̣т̣атӣ’’ти идам̣ саран̣ада̄нам̣ сандха̄йа вуттам̣. тенева̄ха ‘‘са̄ман̣еро’’тиа̄ди.
2451. убхиннампи тхератхерӣнам̣ ‘‘имехи чӣварехи имам̣ аччха̄дехӣ’’ти а̄н̣аттийа̄ са̄ман̣еропи ва̄ хоту, татха̄ са̄ман̣ерӣ ва̄ хоту, те убхо са̄ман̣ераса̄ман̣ерӣ ка̄са̄йа̄ни да̄тум̣ лабхантӣти йоджана̄.
2452-4. пабба̄джентена бхиккхуна̄ти еттха ‘‘тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ датва̄’’ти ваттаббам̣ еван̃хи катва̄ кеса̄панайанасса ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттатта̄. вуттан̃хи таттха ‘‘а̄вусо, сут̣т̣ху упадха̄рехи, сатим̣ упат̣т̣ха̄пехӣти ватва̄ тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхитаббам̣. а̄чиккхантена ча ван̣н̣асан̣т̣ха̄нагандха̄сайока̄савасена асучиджегуччхапат̣иккӯлабха̄вам̣, ниджджӣваниссаттабха̄вам̣ ва̄ па̄кат̣ам̣ каронтена а̄чиккхитабба’’нтиа̄ди. киматтхамевам̣ карӣйатӣти че? саче упаниссайасампанно хоти, тасса кхураггейева арахаттапа̄пун̣анаттхам̣. вуттан̃четам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ –
‘‘йе хи кечи кхурагге арахаттам̣ патта̄, саббе те еварӯпам̣ саванам̣ лабхитва̄ калйа̄н̣амиттена а̄чарийена диннанайам̣ нисса̄йа, но анисса̄йа, тасма̄сса а̄дитова еварӯпӣ катха̄ катхетабба̄’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 34).
етенева бйатирекато ито ан̃н̃а̄ аниййа̄никакатха̄ на катхетабба̄ти дӣпитам̣ хоти. гомайа̄дина̄ти гомайачун̣н̣а̄дина̄. а̄ди-саддена маттика̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. пӣл̣ака̄ ва̄ти тхуллапӣл̣ака̄ ва̄. каччху ва̄ти сукхумакаччху ва̄. нийам̣путтанти аттано путтам̣. ‘‘бхиккхуна̄’’ти имасса падасса дӯратта̄ ‘‘йатина̄’’ти а̄ха.
2455-6. касма̄ пана евам̣ наха̄петабботи а̄ха ‘‘еттакена̄пӣ’’тиа̄ди. соти паббаджджа̄пеккхо. упаджджха̄йака̄дисӯти еттха а̄ди-саддена а̄чарийасама̄нупаджджха̄йака̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. па̄пун̣анти хӣти еттха хи-саддо йасма̄-падаттхе ваттати. йасма̄ еттакена̄пи упаджджха̄йа̄дӣсу сага̄раво хоти, йасма̄ ча еварӯпам̣ упака̄рам̣ лабхитва̄ кулапутта̄ уппаннам̣ анабхиратим̣ пат̣ивинодетва̄ сиккха̄йо парипӯретва̄ нибба̄нам̣ па̄пун̣иссанти, тасма̄ еварӯпо упака̄ро ка̄табботи аттхо.
2458. екатоти сабба̄ни чӣвара̄ни екато катва̄.
2459. атха̄ти адхика̄рантара̄рамбхе нипа̄то. тасса хаттхе адатва̄пи упаджджха̄йо ва̄ а̄чарийо ва̄пи сайамева там̣ паббаджджа̄пеккхам̣ аччха̄дети, ват̣т̣атӣти йоджана̄.
2460. адинначӣварасса аггахетаббатта̄ а̄ха ‘‘апанетва̄ тато саббам̣, пуна да̄таббамева та’’нти. татоти тасса сарӣрато. танти чӣварам̣.
2461-2. етадева а̄ха ‘‘бхиккхуна̄’’тиа̄дина̄. адиннам̣ на ват̣т̣атӣти еттха паббаджджа̄ на рухатӣти ваданти. тассева сантакам̣ ва̄пи чӣварам̣ адиннам̣ на ват̣т̣ати аттасантаке а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ аттано сантаке чӣваре ка̄ катха̄ ваттаббамева наттхӣти аттхо. бхиккхӯти йе таттха саннипатита̄. ка̄ра̄петва̄на уккут̣инти еттха саббадха̄тваттха̄нугато кароти-саддо гахитоти уккут̣икам̣ нисӣда̄петва̄ти аттхо гахетаббо, ‘‘уккут̣ика’’нти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 34) ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хо га̄тха̄бандхасукхаттхам̣ идха ка-ка̄ралопена ниддит̣т̣хо.
2464. екападам̣ ва̄пӣти буддхамичча̄дикам̣ екампи ва̄ падам̣. екаккхарампи ва̄ти бука̄ра̄диаккхаресу екампи ва̄ аккхарам̣. пат̣ипа̄т̣инти ‘‘буддха’’мичча̄дикам̣ падапантим̣.
2465. акаттаббаппака̄рантарам̣ дассетума̄ха ‘‘тиккхаттум̣ йади ва̄’’тиа̄ди. татха̄ сесесӯти йади ва̄ ‘‘дхаммам̣ саран̣а’’нти тиккхаттум̣ дети, ‘‘сан̇гхам̣ саран̣а’’нти йади ва̄ тиккхаттум̣ дети, евампи тӣн̣и саран̣а̄ни адинна̄нева хонти.
2466. ануна̄сиканта̄ни катва̄ да̄табба̄нӣти самбандхо. ануна̄сикантам̣ катва̄ да̄нака̄ле антара̄виччхедам̣ акатва̄ да̄табба̄нӣти дассетум̣ ‘‘ека̄баддха̄ни ва̄ пана̄’’ти вуттам̣. виччхиндитва̄ падапат̣ипа̄т̣ито ма-ка̄рантам̣ катва̄ да̄насамайе виччхедам̣ катва̄. манта̄нӣти ‘‘буддхам̣ саран̣ам̣ ичча̄дина̄ ма-ка̄ранта̄ни. ‘‘буддхам̣ саран̣ам̣ гаччха̄мӣ’’тиа̄дина̄ найена ниггахитантамева катва̄ на да̄таббанти ‘‘атха̄’’ти а̄ха.
2467. суддхи на̄ма а̄чарийасса н̃аттийа̄, каммава̄ча̄йа ча учча̄ран̣ависуддхи. паббаджджа̄ти са̄ман̣ераса̄ман̣ерипаббаджджа̄. убхатосуддхийа̄ вина̄ти убхатосуддхим̣ вина̄ а̄чарийантева̄сӣнам̣ убхиннам̣ тӣсу саран̣аттайада̄наггахан̣есу учча̄ран̣асуддхим̣ вина̄, екасса̄пи аккхарасса випаттисаббха̄ве на хотӣти аттхо.
2468-9. ‘‘паббаджджа̄гун̣амиччхата̄’’ти идам̣ ‘‘а̄чарийена, антева̄сикена̄’’ти пададвайасса висесанам̣ дат̣т̣хаббам̣, антева̄сикасса паббаджджа̄гун̣ам̣ иччхантена а̄чарийена, аттано паббаджджа̄гун̣ам̣ иччхантена антева̄сикена ча бу-ддха-ка̄ра̄дайо ван̣н̣а̄ бу-ка̄ра дха-ка̄ра̄дайо ван̣н̣а̄ аккхара̄ т̣ха̄накаран̣асампадам̣ кан̣т̣хата̄лумуддхадантаот̣т̣хана̄сика̄бхедам̣ т̣ха̄насампадан̃ча аккхаруппаттиса̄дхакатамадживха̄маджджха̄дикаран̣асампадан̃ча аха̄пентена апариха̄пентена ваттабба̄ти йоджана̄. касма̄ идамева дал̣хам̣ катва̄ вуттанти а̄ха ‘‘екаван̣н̣авина̄сена̄’’тиа̄ди. хи-саддо йасма̄-падаттхе, йасма̄ екасса̄пи ван̣н̣асса вина̄сена анучча̄ран̣ена ва̄ дуручча̄ран̣ена ва̄ паббаджджа̄ на рухати, тасма̄ евам̣ вуттанти адхиппа̄йо.
2470. йади сиддха̄ти са̄сан̇кавачанена убхатоучча̄ран̣асуддхийа̄ дуккараттам̣ дӣпетва̄ ‘‘аппаматтехи бхавитабба’’нти убхиннам̣ а̄чарийантева̄сика̄нам̣ анусит̣т̣хи динна̄ хоти. саран̣агаманатова̄ти авадха̄ран̣ена са̄ман̣ерапаббаджджа̄ упасампада̄ вийа н̃аттичатуттхена каммена на хоти, ида̄нипи саран̣агаманенева сиджджхатӣти дӣпети. хи-саддо пасиддхийам̣. йатха̄ха –
‘‘йасма̄ саран̣агаманена упасампада̄ парато пат̣иккхитта̄, тасма̄ са̄ етарахи саран̣агаманаматтенева на рухати. са̄ман̣ерасса паббаджджа̄ пана йасма̄ паратопи ‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, имехи тӣхи саран̣агаманехи са̄ман̣ерапаббаджджа’нти (маха̄ва. 105) анун̃н̃а̄та̄ ева, тасма̄ са̄ етарахипи саран̣агаманаматтенева рухатӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 34).
саран̣агаманато ева паббаджджа̄ йадипи кин̃ча̄пи сиддха̄ ниппханна̄, татха̄пи асса са̄ман̣ерасса ‘‘идан̃чидан̃ча майа̄ пӯретаббам̣ сӣла’’нти н̃атва̄ парипӯран̣аттха̄йа бхиккхуна̄ даса сӣла̄ни да̄табба̄нӣти йоджана̄. йатха̄ха ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, са̄ман̣ера̄нам̣ даса сиккха̄пада̄ни, тесу ча са̄ман̣ерехи сиккхитум̣. па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ’’тиа̄ди (маха̄ва. 106).
паббаджджа̄катха̄ван̣н̣ана̄.
2471. упаджджха̄йанти ваджджа̄вадждже упаниджджха̄йатӣти упаджджха̄йо, там̣, бхагавата̄ вуттехи ан̇гехи саманна̄гато парипун̣н̣адасавассо пуггало. нива̄сетва̄ ча па̄рупитва̄ ча сираси ан̃джалим̣ паггахетва̄ аттано абхимукхе уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ ‘‘упаджджха̄йо ме, бханте, хохӣ’’ти тиккхаттум̣ ватва̄ а̄йа̄чана̄йа ката̄йа ‘‘са̄ху, лаху, опа̄йикам̣, пат̣ирӯпам̣, па̄са̄дикена сампа̄дехӣ’’ти имесу пан̃часу падесу ан̃н̃атарам̣ ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ убхайена ва̄ вин̃н̃а̄петва̄ тасмим̣ сампат̣иччхите питут̣т̣ха̄не т̣хатва̄ атраджамива там̣ гахетва̄ ваджджа̄ваджджам̣ упапариккхитва̄ досена нигган̣хитва̄ саддхивиха̄рике сиккха̄пенто упаджджха̄йо на̄ма.
виджджа̄сиппам̣, а̄ча̄расама̄ча̄рам̣ ва̄ сиккхитука̄мехи а̄дарена чаритаббо упат̣т̣ха̄табботи а̄чарийо, там̣, упаджджха̄йе вутталаккхан̣асаманна̄гатойева пуггало. вуттанайенева нисӣдитва̄ ‘‘а̄чарийо ме, бханте, хохи, а̄йасмато нисса̄йа ваччха̄мӣ’’ти тиккхаттум̣ ватва̄ а̄йа̄чана̄йа ката̄йа ‘‘са̄хӯ’’тиа̄дӣсу пан̃часу ан̃н̃атарам̣ ватва̄ тасмим̣ сампат̣иччхите питут̣т̣ха̄не т̣хатва̄ путтат̣т̣ха̄нийам̣ антева̄сим̣ сиккха̄пенто а̄чарийо на̄ма.
еттха ча са̄хӯти са̄дху. лахӯти агару, мама туйхам̣ упаджджха̄йабха̄ве бха̄рийам̣ наттхӣти аттхо. опа̄йиканти упа̄йапат̣исам̣йуттам̣, там̣ упаджджха̄йаггахан̣ам̣ имина̄ упа̄йена твам̣ ме ито пат̣т̣ха̄йа бха̄ро джа̄тосӣти вуттам̣ хоти. пат̣ирӯпанти анурӯпам̣ те упаджджха̄йаггахан̣анти аттхо. па̄са̄дикена̄ти паса̄да̄вахена ка̄йавачӣпайогена. сампа̄дехӣти тивидхам̣ сиккхам̣ ниппха̄дехӣти аттхо. ка̄йена ва̄ти хаттхамудда̄дим̣ дассенто ка̄йена ва̄. на̄мависесам̣ вина̄ пӯретаббаватта̄нам̣ самата̄йа убхопи екато вутта̄.
ета̄ни ватта̄ни упаджджха̄йасса саддхивиха̄рикена, а̄чарийасса антева̄сикена̄пи евамева ка̄табба̄нева̄ти. васата̄ти васантена. пийасӣлена̄ти пийам̣ сӣламетасса̄ти пийасӣло, тена, сӣлам̣ парипӯритука̄мена̄ти вуттам̣ хоти.
2472-3. а̄санам̣ пан̃н̃апетаббанти еттха ‘‘ка̄лассева вут̣т̣ха̄йа упа̄хана̄ омун̃читва̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄’’ти (маха̄ва. 66) вутта̄ пуббакирийа̄ ваттабба̄. а̄санам̣ пан̃н̃апетаббанти дантакат̣т̣хакха̄данат̣т̣ха̄нам̣ саммаджджитва̄ нисӣданаттха̄йа а̄санам̣ пан̃н̃апетаббам̣. имина̄ ча йа̄гупа̄нат̣т̣ха̄на̄дӣсупи а̄сана̄ни пан̃н̃апетабба̄нева̄ти дасситам̣ хоти.
дантакат̣т̣хам̣ да̄таббанти махантам̣, маджджхимам̣, кхуддаканти тӣн̣и дантакат̣т̣ха̄ни упанетва̄ тато йам̣ тӣн̣и диваса̄ни ган̣ха̄ти, чатуттхадивасато пат̣т̣ха̄йа та̄дисамева да̄таббам̣. саче анийамам̣ катва̄ йам̣ ва̄ там̣ ва̄ ган̣ха̄ти, атха йа̄дисам̣ лабхати, та̄дисам̣ да̄таббам̣.
мукходакам̣ да̄таббанти мукхадхованодакам̣ мукходаканти маджджхепадалопӣсама̄со, там̣ дентена сӣтан̃ча ун̣хан̃ча удакам̣ упанетва̄ тато йам̣ тӣн̣и диваса̄ни вал̣ан̃джети, чатуттхадивасато пат̣т̣ха̄йа та̄дисамева мукхадхованодакам̣ да̄таббам̣. саче анийамам̣ катва̄ йам̣ ва̄ там̣ ва̄ ган̣ха̄ти, атха йа̄дисам̣ лабхати, та̄дисам̣ да̄таббам̣. саче дувидхампи вал̣ан̃джети, дувидхампи упанетаббам̣. ‘‘мукходакам̣ мукхадхованат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ авасесат̣т̣ха̄на̄ни саммаджджитабба̄ни. саммаджджантена ча ваччакут̣ито пат̣т̣ха̄йа саммаджджитаббам̣. тхере ваччакут̣им̣ гате паривен̣ам̣ саммаджджитаббам̣, евам̣ паривен̣ам̣ асун̃н̃ам̣ хотӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ (маха̄ва. ат̣т̣ха. 64 аттхато сама̄нам̣) вуттанайенева саммаджджитаббам̣.
тато уттарим̣ каттаббам̣ дассетума̄ха ‘‘тасса ка̄лена̄’’тиа̄ди. тасса̄ти упаджджха̄йасса ва̄ а̄чарийасса ва̄. ка̄лена̄ти йа̄гупа̄нака̄ле. идха̄пи ‘‘а̄санам̣ пан̃н̃апетабба’’нти сесо. йатха̄ха ‘‘тхере ваччакут̣ито аниккхантейева а̄санам̣ пан̃н̃апетаббам̣. сарӣракиччам̣ катва̄ а̄гантва̄ тасмим̣ нисиннасса ‘саче йа̄гу хотӣ’тиа̄дина̄ найена вуттам̣ ваттам̣ ка̄табба’’нти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 64).
йа̄гу тассупанетабба̄ти еттха ‘‘бха̄джанам̣ дховитва̄’’ти сесо. йатха̄ха – ‘‘бха̄джанам̣ дховитва̄ йа̄гу упана̄метабба̄’’ти (маха̄ва. 66). сан̇гхато ва̄ти сала̄ка̄дивасена сан̇гхато лаббхама̄на̄ ва̄. кулатопи ва̄ти упа̄сака̄дикулато ва̄.
‘‘патте ваттан̃ча ка̄табба’’нти идам̣ ‘‘йа̄гум̣ пӣтасса удакам̣ датва̄ бха̄джанам̣ пат̣иггахетва̄ нӣчам̣ катва̄ са̄дхукам̣ аппат̣игхам̣сантена дховитва̄ пат̣иса̄метаббам̣, упаджджха̄йамхи вут̣т̣хите а̄санам̣ уддхаритаббам̣. саче со десо укла̄по хоти, со десо саммаджджитаббо’’ти (маха̄ва. 66) а̄гатаваттам̣ сандха̄йа̄ха. дива̄ бхуттапаттепи ка̄таббам̣ етенева дасситам̣ хоти.
ваттам̣ ‘‘га̄маппавесане’’ти идам̣ ‘‘саче упаджджха̄йо га̄мам̣ пависитука̄мо хоти, нива̄санам̣ да̄таббам̣, пат̣инива̄санам̣ пат̣иггахетабба’’нтиа̄динайаппаваттам̣ (маха̄ва. 66) ваттам̣ сандха̄йа̄ха. ‘‘ка̄табба’’нти идам̣ саббападехи йоджетаббам̣.
2474. чӣваре йа̄ни ватта̄нӣти га̄мам̣ пависитука̄масса чӣварада̄не, пат̣иниваттасса чӣвараггахан̣асан̇гхаран̣апат̣иса̄манесу махесина̄ йа̄ни ватта̄ни вутта̄ни, та̄ни ча ка̄табба̄ни. сена̄сане татха̄ти ‘‘йасмим̣ виха̄ре упаджджха̄йо вихаратӣ’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 66) вуттанайена ‘‘сена̄сане каттабба’’нти дасситам̣ сена̄санаваттан̃ча.
па̄дапӣт̣хакатхалика̄дӣсу татха̄ти йоджана̄. упаджджха̄йе га̄мато пат̣иниватте ча джанта̄гхаре ча ‘‘па̄додакам̣ па̄дапӣт̣хам̣ па̄дакатхаликам̣ упаниккхипитабба’’нти (маха̄ва. 66) евама̄гатам̣ ваттан̃ча ка̄таббам̣. а̄ди-саддена ‘‘упаджджха̄йо па̄нӣйена пуччхитаббо’’тиа̄диваттам̣ (маха̄ва. 66) сан̇ган̣ха̄ти.
2475. евам̣ саббаттха ваттесу па̄т̣ийеккам̣ дассийама̄несу папан̃чоти кхандхакам̣ олокетва̄ сукхаггахан̣аттха̄йа ган̣анам̣ дассетука̄мо а̄ха ‘‘евама̄дӣнӣ’’тиа̄ди. рогато вут̣т̣ха̄на̄гамананта̄нӣти а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ рогато вут̣т̣ха̄на̄гаманапарийоса̄на̄ни. саттатим̣сасатам̣ сийунти саттатим̣са̄дхикасатаватта̄нӣти аттхо.
та̄ни пана ватта̄ни кхандхакапа̄л̣ийа̄ (маха̄ва. 66) а̄гатаккамена евам̣ йатха̄вуттаган̣ана̄йа сама̄нетабба̄ни – дантакат̣т̣хада̄нам̣, мукходакада̄нам̣, а̄санапан̃н̃а̄панам̣, саче йа̄гу хоти, бха̄джанам̣ дховитва̄ йа̄гуйа̄ упана̄манам̣, йа̄гум̣ пӣтасса удакам̣ датва̄ бха̄джанам̣ пат̣иггахетва̄ нӣчам̣ катва̄ са̄дхукам̣ аппат̣игхам̣сантена дховитва̄ пат̣иса̄манам̣, упаджджха̄йамхи вут̣т̣хите а̄санасса уддхаран̣ам̣, саче со десо укла̄по хоти, тасса саммаджджанам̣, саче упаджджха̄йо га̄мам̣ пависитука̄мо хоти, тасса нива̄санада̄нам̣, пат̣инива̄санапат̣иггахан̣ам̣, ка̄йабандханада̄нам̣, сагун̣ам̣ катва̄ сан̇гха̄т̣ида̄нам̣, дховитва̄ содакапаттасса да̄нам̣, саче упаджджха̄йо паччха̄саман̣ам̣ а̄кан̇кхати, тиман̣д̣алам̣ пат̣иччха̄дентена париман̣д̣алам̣ нива̄сетва̄ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ сагун̣ам̣ катва̄ сан̇гха̄т̣ийо па̄рупитва̄ ган̣т̣хикам̣ паримун̃читва̄ дховитва̄ паттам̣ гахетва̄ упаджджха̄йасса паччха̄саман̣ена гаманам̣, на̄тидӯраначча̄санне гаманам̣, паттапарийа̄паннасса пат̣иггахан̣ам̣, на упаджджха̄йасса бхан̣ама̄насса антарантара̄ катха̄опа̄танам̣, упаджджха̄йасса а̄паттиса̄манта̄ бхан̣ама̄насса ча нива̄ран̣ам̣, ниваттантена пат̣хаматарам̣ а̄гантва̄ а̄санапан̃н̃а̄панам̣, па̄додакапа̄дапӣт̣хапа̄дакатхалика̄нам̣ упаниккхипанам̣, паччуггантва̄ паттачӣварапат̣иггахан̣ам̣, пат̣инива̄санада̄нам̣, нива̄санапат̣иггахан̣ам̣, саче чӣварам̣ синнам̣ хоти, мухуттам̣ ун̣хе ота̄панам̣, нева ун̣хе чӣварасса нидаханам̣, маджджхе йатха̄ бхан̇го на хоти, евам̣ чатуран̇гулам̣ кан̣н̣ам̣ усса̄ретва̄ чӣварасса сан̇гхаран̣ам̣, обхоге ка̄йабандханасса каран̣ам̣, саче пин̣д̣апа̄то хоти, упаджджха̄йо ча бхун̃джитука̄мо хоти, удакам̣ датва̄ пин̣д̣апа̄тасса упана̄манам̣, упаджджха̄йасса па̄нӣйена пуччханам̣, бхутта̄висса удакам̣ датва̄ паттам̣ пат̣иггахетва̄ нӣчам̣ катва̄ са̄дхукам̣ аппат̣игхам̣сантена дховитва̄ водакам̣ катва̄ мухуттам̣ ун̣хе ота̄панам̣, на ча ун̣хе паттасса нидаханам̣, паттачӣварам̣ никкхипитаббам̣ –
паттам̣ никкхипантена екена хаттхена паттам̣ гахетва̄ екена хаттхена хет̣т̣ха̄ман̃чам̣ ва̄ хет̣т̣ха̄пӣт̣хам̣ ва̄ пара̄маситва̄ паттасса никкхипанам̣, на ча анантарахита̄йа бхӯмийа̄ паттасса никкхипанам̣, чӣварам̣ никкхипантена екена хаттхена чӣварам̣ гахетва̄ екена хаттхена чӣваравам̣сам̣ ва̄ чӣварараджджум̣ ва̄ памаджджитва̄ па̄рато антам̣ орато бхогам̣ катва̄ чӣварасса никкхипанам̣, упаджджха̄йамхи вут̣т̣хите а̄санасса уддхаран̣ам̣, па̄додакапа̄дапӣт̣хапа̄дакатхалика̄нам̣ пат̣иса̄манам̣, саче со десо укла̄по хоти, тасса саммаджджанам̣, саче упаджджха̄йо нха̄йитука̄мо хоти, нха̄насса пат̣ийа̄данам̣, саче сӣтена аттхо хоти, сӣтасса саче ун̣хена аттхо хоти, ун̣хасса пат̣ийа̄данам̣, саче упаджджха̄йо джанта̄гхарам̣ пависитука̄мо хоти, чун̣н̣асса саннайанам̣, маттика̄теманам̣, джанта̄гхарапӣт̣хам̣ а̄да̄йа упаджджха̄йасса пит̣т̣хито пит̣т̣хито гантва̄ джанта̄гхарапӣт̣хам̣ датва̄ чӣварам̣ пат̣иггахетва̄ екамантам̣ никкхипанам̣, чун̣н̣ада̄нам̣, маттика̄да̄нам̣, саче уссахати, джанта̄гхарам̣ пависитаббам̣ –
джанта̄гхарам̣ пависантена маттика̄йа мукхам̣ маккхетва̄ пурато ча паччхато ча пат̣иччха̄детва̄ джанта̄гхараппавесо, на тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ анупакхаджджа нисӣданам̣, на нава̄нам̣ бхиккхӯнам̣ а̄санена пат̣иба̄ханам̣, джанта̄гхаре упаджджха̄йасса парикаммасса каран̣ам̣, джанта̄гхара̄ никкхамантена джанта̄гхарапӣт̣хам̣ а̄да̄йа пурато ча паччхато ча пат̣иччха̄детва̄ джанта̄гхара̄ никкхаманам̣, удакепи упаджджха̄йасса парикаммакаран̣ам̣, нха̄тена пат̣хаматарам̣ уттаритва̄ аттано гаттам̣ водакам̣ катва̄ нива̄сетва̄ упаджджха̄йасса гаттато удакасса памаджджанам̣, нива̄санада̄нам̣, сан̇гха̄т̣ида̄нам̣, джанта̄гхарапӣт̣хам̣ а̄да̄йа пат̣хаматарам̣ а̄гантва̄ а̄санасса пан̃н̃а̄панам̣, па̄додакапа̄дапӣт̣хапа̄дакатхалика̄нам̣ упаниккхипанам̣, упаджджха̄йасса па̄нӣйена пуччханам̣, саче уддиса̄петука̄мо хоти, уддиса̄панам̣, саче парипуччхитука̄мо хоти, парипуччханам̣, йасмим̣ виха̄ре упаджджха̄йо вихарати, саче со виха̄ро укла̄по хоти, саче уссахати, тасса содханам̣, виха̄рам̣ содхентена пат̣хамам̣ паттачӣварасса нӣхаритва̄ екамантам̣ никкхипанам̣, нисӣданапаччаттхаран̣асса нӣхаритва̄ екамантам̣ никкхипанам̣, бхисибиббоханасса нӣхаритва̄ екамантам̣ никкхипанам̣, ман̃часса нӣчам̣ катва̄ са̄дхукам̣ аппат̣игхам̣сантена асан̇гхат̣т̣ентена кава̄т̣апӣт̣хам̣ нӣхаритва̄ екамантам̣ никкхипанам̣, пӣт̣хасса нӣчам̣ катва̄ са̄дхукам̣ аппат̣игхам̣сантена асан̇гхат̣т̣ентена кава̄т̣апӣт̣хам̣ нӣхаритва̄ екамантам̣ никкхипанам̣, ман̃чапат̣ипа̄дака̄нам̣ нӣхаритва̄ екамантам̣ никкхипанам̣, кхел̣амаллакасса нӣхаритва̄ екамантам̣ никкхипанам̣, апассенапхалакасса нӣхаритва̄ екамантам̣ никкхипанам̣, бхӯматтхаран̣асса йатха̄пан̃н̃аттасса саллаккхетва̄ нӣхаритва̄ екамантам̣ никкхипанам̣, саче виха̄ре санта̄накам̣ хоти, уллока̄ пат̣хамам̣ оха̄ран̣ам̣, а̄локасандхикан̣н̣абха̄га̄нам̣ памаджджанам̣, саче герукапарикаммаката̄ бхитти кан̣н̣акита̄ хоти, чол̣акам̣ теметва̄ пӣл̣етва̄ памаджджанам̣, саче ка̄л̣аван̣н̣аката̄ бхӯми кан̣н̣акита̄ хоти, чол̣акам̣ теметва̄ пӣл̣етва̄ памаджджанам̣, саче аката̄ хоти бхӯми, удакена париппхоситва̄ памаджджанам̣ ‘‘ма̄ виха̄ро раджена ухан̃н̃ӣ’’ти, сан̇ка̄рам̣ вичинитва̄ екамантам̣ чхад̣д̣анам̣, бхӯматтхаран̣асса ота̄петва̄ содхетва̄ паппхот̣етва̄ атихаритва̄ йатха̄пан̃н̃аттам̣ пан̃н̃а̄панам̣, ман̃чапат̣ипа̄дака̄нам̣ ота̄петва̄ памаджджитва̄ атихаритва̄ йатха̄т̣т̣ха̄не т̣хапанам̣, ман̃часса ота̄петва̄ содхетва̄ паппхот̣етва̄ нӣчам̣ катва̄ са̄дхукам̣ аппат̣игхам̣сантена асан̇гхат̣т̣ентена кава̄т̣апӣт̣хам̣ атихаритва̄ йатха̄пан̃н̃аттам̣ пан̃н̃а̄панам̣, пӣт̣хасса ота̄петва̄ содхетва̄ паппхот̣етва̄ нӣчам̣ катва̄ са̄дхукам̣ аппат̣игхам̣сантена асан̇гхат̣т̣ентена кава̄т̣апӣт̣хам̣ атихаритва̄ йатха̄пан̃н̃аттам̣ пан̃н̃а̄панам̣, бхисибиббоханасса ота̄петва̄ содхетва̄ паппхот̣етва̄ атихаритва̄ йатха̄пан̃н̃аттам̣ пан̃н̃а̄панам̣, нисӣданапаччаттхаран̣асса ота̄петва̄ содхетва̄ паппхот̣етва̄ атихаритва̄ йатха̄пан̃н̃аттам̣ пан̃н̃а̄панам̣, кхел̣амаллакасса ота̄петва̄ памаджджитва̄ атихаритва̄ йатха̄т̣т̣ха̄не т̣хапанам̣, апассенапхалакасса ота̄петва̄ памаджджитва̄ атихаритва̄ йатха̄т̣т̣ха̄не т̣хапанам̣, паттачӣварам̣ никкхипитаббам̣ –
паттам̣ никкхипантена екена хаттхена паттам̣ гахетва̄ екена хаттхена хет̣т̣ха̄ман̃чам̣ ва̄ хет̣т̣ха̄пӣт̣хам̣ ва̄ пара̄маситва̄ паттасса никкхипанам̣, на ча анантарахита̄йа бхӯмийа̄ паттасса никкхипанам̣, чӣварам̣ никкхипантена екена хаттхена чӣварам̣ гахетва̄ екена хаттхена чӣваравам̣сам̣ ва̄ чӣварараджджум̣ ва̄ памаджджитва̄ па̄рато антам̣ орато бхогам̣ катва̄ чӣварасса никкхипанам̣, саче пураттхима̄йа сараджа̄ ва̄та̄ ва̄йанти, пураттхима̄нам̣ ва̄тапа̄на̄нам̣ тхаканам̣, татха̄ паччхима̄нам̣, татха̄ уттара̄нам̣, татха̄ даккхин̣а̄нам̣ ва̄тапа̄на̄нам̣ тхаканам̣, саче сӣтака̄ло хоти, дива̄ ва̄тапа̄на̄нам̣ виваран̣ам̣, раттим̣ тхаканам̣, саче ун̣хака̄ло хоти, дива̄ ва̄тапа̄на̄нам̣ тхаканам̣, раттим̣ виваран̣ам̣, саче паривен̣ам̣ укла̄пам̣ хоти, паривен̣асса саммаджджанам̣, саче кот̣т̣хако укла̄по хоти, кот̣т̣хакасса саммаджджанам̣, саче упат̣т̣ха̄наса̄ла̄ укла̄па̄ хоти, тасса̄ саммаджджанам̣, саче аггиса̄ла̄ укла̄па̄ хоти, тасса̄ саммаджджанам̣, саче ваччакут̣и укла̄па̄ хоти, тасса̄ саммаджджанам̣, саче па̄нӣйам̣ на хоти, па̄нӣйасса упат̣т̣ха̄панам̣, саче парибходжанӣйам̣ на хоти, парибходжанӣйасса упат̣т̣ха̄панам̣, саче а̄чаманакумбхийа̄ удакам̣ на хоти, а̄чаманакумбхийа̄ удакасса а̄син̃чанам̣, саче упаджджха̄йасса анабхирати уппанна̄ хоти, саддхивиха̄рикена вӯпака̄санам̣ вӯпака̄са̄панам̣ ва̄, дхаммакатха̄йа ва̄ тасса каран̣ам̣, саче упаджджха̄йасса куккуччам̣ уппаннам̣ хоти, саддхивиха̄рикена виноданам̣ винода̄панам̣ ва̄, дхаммакатха̄йа ва̄ тасса каран̣ам̣, саче упаджджха̄йасса дит̣т̣хигатам̣ уппаннам̣ хоти, саддхивиха̄рикена вивечанам̣ вивеча̄панам̣ ва̄, дхаммакатха̄йа ва̄ тасса каран̣ам̣, саче упаджджха̄йо гарудхаммам̣ аджджха̄панно хоти парива̄са̄рахо, саддхивиха̄рикена уссуккакаран̣ам̣ ‘‘кинти ну кхо сан̇гхо упаджджха̄йасса парива̄сам̣ дадеййа̄’’ти, саче упаджджха̄йо мӯла̄йапат̣икассана̄рахо хоти, саддхивиха̄рикена уссуккакаран̣ам̣ ‘‘кинти ну кхо сан̇гхо упаджджха̄йам̣ мӯла̄йа пат̣икассеййа̄’’ти, саче упаджджха̄йо ма̄натта̄рахо хоти, саддхивиха̄рикена уссуккакаран̣ам̣ ‘‘кинти ну кхо сан̇гхо упаджджха̄йасса ма̄наттам̣ дадеййа̄’’ти, саче упаджджха̄йо аббха̄на̄рахо хоти, саддхивиха̄рикена уссуккакаран̣ам̣ ‘‘кинти ну кхо сан̇гхо упаджджха̄йам̣ аббхеййа̄’’ти, саче сан̇гхо упаджджха̄йасса каммам̣ каттука̄мо хоти таджджанӣйам̣ ва̄ нийассам̣ ва̄ пабба̄джанӣйам̣ ва̄ пат̣иса̄ран̣ӣйам̣ ва̄ уккхепанӣйам̣ ва̄, саддхивиха̄рикена уссуккакаран̣ам̣ ‘‘кинти ну кхо сан̇гхо упаджджха̄йасса каммам̣ на кареййа, лахука̄йа ва̄ парин̣а̄меййа̄’’ти, катам̣ ва̄ панасса хоти сан̇гхена каммам̣ таджджанӣйам̣ ва̄ нийассам̣ ва̄ пабба̄джанӣйам̣ ва̄ пат̣иса̄ран̣ӣйам̣ ва̄ уккхепанӣйам̣ ва̄, саддхивиха̄рикена уссуккакаран̣ам̣ ‘‘кинти ну кхо упаджджха̄йо самма̄ ваттеййа, ломам̣ па̄теййа, неттха̄рам̣ ваттеййа, сан̇гхо там̣ каммам̣ пат̣иппассамбхеййа̄’’ти, саче упаджджха̄йасса чӣварам̣ дховитаббам̣ хоти, саддхивиха̄рикена дхованам̣ уссуккакаран̣ам̣ ва̄ ‘‘кинти ну кхо упаджджха̄йасса чӣварам̣ дховийетха̄’’ти, саче упаджджха̄йасса чӣварам̣ ка̄таббам̣ хоти, саддхивиха̄рикена каран̣ам̣ уссуккакаран̣ам̣ ва̄ ‘‘кинти ну кхо упаджджха̄йасса чӣварам̣ карийетха̄’’ти, саче упаджджха̄йасса раджанам̣ пачитаббам̣ хоти, саддхивиха̄рикена пачанам̣ уссуккакаран̣ам̣ ва̄ ‘‘кинти ну кхо упаджджха̄йасса раджанам̣ пачийетха̄’’ти, саче упаджджха̄йасса чӣварам̣ раджетаббам̣ хоти, саддхивиха̄рикена раджанам̣ уссуккакаран̣ам̣ ва̄ ‘‘кинти ну кхо упаджджха̄йасса чӣварам̣ раджийетха̄’’ти, чӣварам̣ раджантена са̄дхукам̣ сампариваттакам̣ сампариваттакам̣ раджанам̣, на ча аччхинне тхеве паккаманам̣, упаджджха̄йам̣ ана̄пуччха̄ на екаччасса паттада̄нам̣, на екаччасса паттапат̣иггахан̣ам̣, на екаччасса чӣварада̄нам̣, на екаччасса чӣварапат̣иггахан̣ам̣, на екаччасса париккха̄рада̄нам̣, на екаччасса париккха̄рапат̣иггахан̣ам̣, на екаччасса кесаччхеданам̣, на екаччена кеса̄нам̣ чхеда̄панам̣, на екаччасса парикаммакаран̣ам̣, на екаччена парикаммасса ка̄ра̄панам̣, на екаччасса веййа̄ваччакаран̣ам̣, на екаччена веййа̄ваччасса ка̄ра̄панам̣, на екаччасса паччха̄саман̣ена гаманам̣, на екаччасса паччха̄саман̣асса а̄да̄нам̣, на екаччасса пин̣д̣апа̄тасса нӣхаран̣ам̣, на екаччена пин̣д̣апа̄танӣхара̄панам̣, на упаджджха̄йам̣ ана̄пуччха̄ га̄маппавесанам̣, на суса̄нагаманам̣, на диса̄паккаманам̣, саче упаджджха̄йо гила̄но хоти, йа̄ваджӣвам̣ упат̣т̣ха̄нам̣, вут̣т̣ха̄намасса а̄гамананти тесу ка̄ничи ватта̄ни савибхаттика̄ни, ка̄ничи авибхаттика̄ни, тесу авибхаттика̄нам̣ вибха̄ге вуччама̄не йатха̄вуттаган̣ана̄йа атирекатара̄ни хонти, там̣ пана вибха̄гам̣ ана̄маситва̄ пин̣д̣авасена гахетва̄ йатха̄ айам̣ ган̣ана̄ дассита̄ти ведитабба̄.
2476. акаронтасса̄ти еттха ‘‘ватта’’нти сесо. ана̄даравасенева ваттам̣ акаронтасса бхиккхуно тена ваттабхедена ватта̄каран̣ена саббаттха саттатим̣са̄дхикасатаппабхедат̣т̣ха̄не таттакам̣йева дуккат̣ам̣ пака̄ситанти йоджана̄.
упаджджха̄йа̄чарийаваттакатха̄ван̣н̣ана̄.
2477. евам̣ упаджджха̄йа̄чарийаватта̄ни сан̇кхепена дассетва̄ упаджджха̄йа̄чарийехи саддхивиха̄рикантева̄сӣнам̣ ка̄таббаватта̄ни дассетума̄ха ‘‘упаджджха̄йасса ватта̄нӣ’’тиа̄ди. упаджджха̄йасса ватта̄нӣти упаджджха̄йена саддхивиха̄рикасса йуттапаттака̄ле каттаббатта̄ упаджджха̄йа̄йаттаватта̄нӣти аттхо. татха̄ саддхивиха̄рикети йатха̄ саддхивиха̄рикена упаджджха̄йасса ка̄табба̄ни, татха̄ упаджджха̄йена саддхивиха̄рике ка̄табба̄ни.
упаджджха̄йа̄чарийаваттесу га̄маппавесе паччха̄саман̣ена хутва̄ на̄тидӯраначча̄саннагаманам̣, на антарантара̄ катха̄опа̄танам̣, а̄паттиса̄манта̄ бхан̣ама̄насса нива̄ран̣ам̣, паттапарийа̄паннапат̣иггахан̣анти чатта̄ри ватта̄ни, на екаччасса паттада̄на̄диана̄пуччха̄диса̄паккамана̄васа̄на̄ни вӣсати пат̣иккхепа̄ чети ета̄ни чатувӣсати ватта̄ни т̣хапетва̄ авасеса̄ни тераса̄дхикасатаватта̄ни сандха̄йа̄ха ‘‘сатам̣ тераса хонтева̄’’ти, тераса̄дхикасатаватта̄ни хонтӣти аттхо. а̄чарийена антева̄сикепи ча ка̄таббаватта̄ни татха̄ таттака̄нева̄ти аттхо.
саддхивиха̄рикантева̄сикаваттакатха̄ван̣н̣ана̄.
2478. упаджджха̄йа̄чарийехи саддхивиха̄рикантева̄сика̄нам̣ ниссайапат̣иппассаддхиппака̄рам̣ дассетума̄ха ‘‘пакканте ва̄пӣ’’тиа̄ди. пакканте ва̄пи виббханте ва̄пи паккхасан̇канте ва̄пи мате ва̄пи а̄н̣аттийа̄ ва̄пи евам̣ пан̃чадха̄ упаджджха̄йа̄ саддхивиха̄рикена гахито ниссайо пат̣иппассамбхатӣти йоджана̄. паккантети тадаху апачча̄гантука̄мата̄йа дисам̣ гате. виббхантети гихибха̄вам̣ патте. паккхасан̇кантакети титтхийа̄йатанам̣ гате. матети ка̄лакате. а̄н̣аттийа̄ти ниссайапан̣а̄манена.
2479-80. а̄чарийамха̄пи антева̄сикена гахитаниссайасса бхеданам̣ чхадха̄ чхаппака̄рена хотӣти йоджана̄. катханти а̄ха ‘‘пакканте ча̄’’тиа̄ди. там̣ упаджджха̄йато ниссайабхеде вуттанайамева. висесам̣ пана сайамева ваккхати ‘‘а̄н̣аттийа’’нтиа̄дина̄. а̄н̣аттийанти еттха висесаттхаджотако пана-саддо луттаниддит̣т̣хо. убхиннампи дхураниккхепанепи ча̄ти а̄чарийасса ниссайапан̣а̄мане пана убхиннам̣ а̄чарийантева̄сика̄нам̣йева ан̃н̃аман̃н̃анира̄лайабха̄ве сати ниссайабхедо хоти, на екасса̄ти аттхо. тамеваттхам̣ бйатирекато дал̣хӣкароти ‘‘екекасса̄’’тиа̄дина̄. екекасса ва̄ убхиннам̣ ва̄ а̄лайе сати на бхиджджатӣти йоджана̄. йатха̄ха –
‘‘а̄н̣аттийам̣ пана сачепи а̄чарийо мун̃читука̄мова хутва̄ ниссайапан̣а̄мана̄йа пан̣а̄мети, антева̄сико ча ‘кин̃ча̄пи мам̣ а̄чарийо пан̣а̄мети, атха кхо хадайена мудуко’ти са̄лайова хоти, ниссайо на пат̣иппассамбхатийева. сачепи а̄чарийо са̄лайо, антева̄сико нира̄лайо ‘на да̄ни имам̣ нисса̄йа васисса̄мӣ’ти дхурам̣ никкхипати, евампи на пат̣иппассамбхати. убхиннам̣ са̄лайабха̄ве пана на пат̣иппассамбхатийева. убхиннам̣ дхураниккхепена пат̣иппассамбхатӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 83).
айам̣ пана висесо а̄чарийа̄н̣аттийа̄ ниссайабхедейева дассито, на упаджджха̄йа̄н̣аттийа̄. са̄раттхадӣпанийам̣ пана ‘‘сачепи а̄чарийо мун̃читука̄мова хутва̄ ниссайапан̣а̄мана̄йа пан̣а̄метӣтиа̄ди саббам̣ упаджджха̄йасса а̄н̣аттийампи ведитабба’’нти вуттам̣.
2481. евам̣ пан̃ча са̄дха̄ран̣ан̇га̄ни дассетва̄ аса̄дха̄ран̣ан̇гам̣ дассетума̄ха ‘‘упаджджха̄йасамодха̄на-гатасса̄пи ча бхиджджатӣ’’ти. таттха самодха̄нагаманам̣ сарӯпато, пабхедато ча дассетума̄ха ‘‘дассанам̣ саванан̃ча̄ти, самодха̄нам̣ двидха̄ мата’’нти. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана самантапа̄са̄дика̄йам̣ (маха̄ва. ат̣т̣ха. 83) гахетаббо. гантхавиттха̄рабхӣрӯнам̣ ануггаха̄йа пана идха на виттха̄рито.
2482-3. сабха̄ге да̄йаке асанте аддхикасса ча гила̄насса ча ‘‘гила̄нена мам̣ упат̣т̣хаха̄’’ти йа̄читасса гила̄нупат̣т̣ха̄касса ча ниссайам̣ вина̄ васитум̣ досо наттхӣти йоджана̄. ‘‘гила̄нупат̣т̣ха̄касса̄’’ти ваттаббе га̄тха̄бандхавасена рассаттам̣. имина̄ сабха̄ге ниссайада̄йаке санте екадивасампи париха̄ро на лаббхатӣти дӣпети. аттано ване пха̄сувиха̄ратам̣ джа̄ната̄ти аттано саматхавипассана̄пат̣ила̄бхасса ване пха̄сувиха̄рам̣ джа̄нантенапи. ‘‘сабха̄ге да̄йаке асанте’’ти падаччхедо. саббаметам̣ видха̄нам̣ антовассато ан̃н̃асмим̣ ка̄ле ведитаббам̣. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана самантапа̄са̄дика̄йа гахетаббо.
ниссайапат̣иппассамбханакатха̄ван̣н̣ана̄.
2484. кут̣т̣хамасса аттхӣти кут̣т̣хӣ, там̣. ‘‘ган̣д̣и’’нтиа̄дӣсупи есева найо. раттасета̄дибхедена йена кеначи кут̣т̣хена веван̣н̣ийам̣ паттасарӣранти аттхо. йатха̄ха –
‘‘раттакут̣т̣хам̣ ва̄ хоту ка̄л̣акут̣т̣хам̣ ва̄, йам̣ кин̃чи кит̣ибхададдукаччхуа̄диппабхедампи саббам̣ кут̣т̣хамева̄ти вуттам̣. тан̃че накхапит̣т̣хиппама̄н̣ампи вад̣д̣ханакапаккхе т̣хитам̣ хоти, на пабба̄джетаббо. саче пана нива̄санапа̄рупанехи пакатипат̣иччханнат̣т̣ха̄не накхапит̣т̣хиппама̄н̣ам̣ авад̣д̣ханакапаккхе т̣хитам̣ хоти, ват̣т̣ати. мукхе, пана хаттхапа̄дапит̣т̣хесу ва̄ сачепи авад̣д̣ханакапаккхе т̣хитам̣ накхапит̣т̣хито кхуддакапама̄н̣ампи на ват̣т̣атийева̄ти курундийам̣ вуттам̣. там̣ тикиччха̄петва̄ пабба̄джентена̄пи пакативан̣н̣е джа̄тейева пабба̄джетаббо’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 88).
накхапит̣т̣хиппама̄н̣анти еттха ‘‘канит̣т̣хан̇гулинакхапит̣т̣хи адхиппета̄’’ти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣.
ган̣д̣инти медаган̣д̣а̄диган̣д̣абхедавантам̣. йатха̄ха ‘‘медаган̣д̣о ва̄ хоту ан̃н̃о ва̄, йо кочи колат̣т̣химаттакопи че вад̣д̣ханакапаккхе т̣хито ган̣д̣о хоти, на пабба̄джетаббо’’тиа̄ди (маха̄ва. ат̣т̣ха. 88). колат̣т̣хӣти бадарат̣т̣хи. кила̄синти кила̄савантам̣. йатха̄ха – ‘‘кила̄соти набхиджджанакам̣ напаггхаран̣акам̣ падумапун̣д̣арӣкапаттаван̣н̣ам̣ кут̣т̣хам̣, йена гуннам̣ вийа сабалам̣ сарӣрам̣ хотӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 88). ча-саддо саббехи упайогавантехи паччекам̣ йоджетаббо. сосинти кхайарогавантам̣. йатха̄ха – ‘‘сосоти сосабйа̄дхи. тасмим̣ сати на пабба̄джетаббо’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 88). апама̄риканти апама̄равантам̣. йатха̄ха – ‘‘апама̄роти питтумма̄ро ва̄ йаккхумма̄ро ва̄. таттха пуббаверикена амануссена гахито дуттикиччхо хоти, аппаматтакепи пана апама̄ре сати на пабба̄джетаббо’’ти.
ра̄джабхат̣анти ран̃н̃о бхаттаветанабхат̣ам̣ ва̄ т̣ха̄нантарам̣ паттам̣ ва̄ аппаттам̣ ва̄ ра̄джапурисам̣. йатха̄ха – ‘‘амаччо ва̄ хоту маха̄матто ва̄ севако ва̄ кин̃чи т̣ха̄нантарам̣ патто ва̄ аппатто ва̄, йо кочи ран̃н̃о бхаттаветанабхат̣о. саббо ‘ра̄джабхат̣о’ти сан̇кхйам̣ гаччхатӣ’’ти. чоранти мануссехи аппама̄данам̣ га̄магха̄тапантхагха̄та̄дикаммена па̄кат̣ам̣ чоран̃ча. ликхитаканти йам̣ кан̃чи чорикам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ гарум̣ ра̄джа̄пара̄дхам̣ катва̄ пала̄там̣, ра̄джа̄ ча нам̣ пан̣н̣е ва̄ поттхаке ва̄ ‘‘иттханна̄мо йаттха диссати, таттха гахетва̄ ма̄ретаббо’’ти ва̄ ‘‘хаттхапа̄да̄дӣнисса чхиндитабба̄нӣ’’ти ва̄ ‘‘еттакам̣ на̄ма дан̣д̣ам̣ хара̄петаббо’’ти ва̄ ликха̄пети, еварӯпам̣ ликхитакам̣.
‘‘ка̄рабхедака’’нти га̄тха̄бандхавасена рассо като. ка̄рабхедаканти да̄таббакарасса ва̄ катачоракаммасса ва̄ ка̄ран̣а̄ ка̄ра̄гхаре паккхитто ва̄ нигал̣абандхана̄дӣхи баддхо ва̄, тато со муччитва̄ пала̄йати, еварӯпам̣ ка̄ра̄бхедакан̃ча. йатха̄ха – ‘‘ка̄ра̄ вуччати бандхана̄га̄рам̣, идха пана андубандханам̣ ва̄ хоту сан̇кхаликабандханам̣ ва̄ раджджубандханам̣ ва̄ га̄мабандханам̣ ва̄ нигамабандханам̣ ва̄ нагарабандханам̣ ва̄ пурисагутти ва̄ джанападабандханам̣ ва̄ дӣпабандханам̣ ва̄, йо етесу йам̣ кин̃чи бандханам̣ чхиндитва̄ бхиндитва̄ мун̃читва̄ виваритва̄ ва̄ пассама̄на̄нам̣ ва̄ апассама̄на̄нам̣ ва̄ пала̄йати, со ‘ка̄ра̄бхедако’ти сан̇кхйам̣ гаччхатӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 92).
2485. каса̄хатанти ин̣ам̣ гахетва̄ да̄тум̣ асаматтхатта̄ ‘‘айамева те дан̣д̣о хотӯ’’ти каса̄дина̄ диннаппаха̄рам̣ авӯпасантаван̣ам̣. йатха̄ха –
‘‘йо вачанапесана̄дӣни акаронто хан̃н̃ати, на со катадан̣д̣акаммо. йо пана кен̣ийа̄ ва̄ ан̃н̃атха̄ ва̄ кин̃чи гахетва̄ кха̄дитва̄ пуна да̄тум̣ асакконто ‘айамева те дан̣д̣о хотӯ’ти каса̄хи хан̃н̃ати, айам̣ каса̄хато катадан̣д̣акаммо. йо ча каса̄хи ва̄ хато хоту аддхадан̣д̣ака̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атарена, йа̄ва аллаван̣о хоти, та̄ва на пабба̄джетаббо’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 94).
лаккхан̣а̄хатанти екам̣сам̣ катва̄ па̄рутена уттара̄сан̇гена аппат̣иччха̄данӣйат̣т̣ха̄не таттена лохена а̄хатам̣ асаччхавибхӯталаккхан̣ена саманна̄гатам̣. йатха̄ха –
‘‘йасса пана нала̄т̣е ва̄ ура̄дӣсу ва̄ таттена лохена лаккхан̣ам̣ а̄хатам̣ хоти, со саче бхуджиссо, йа̄ва аллаван̣о хоти, та̄ва на пабба̄джетаббо. сачеписса ван̣а̄ рул̣ха̄ хонти чхавийа̄ самапариччхеда̄, лаккхан̣ам̣ пана пан̃н̃а̄йати, тиман̣д̣алам̣ ниваттхасса уттара̄сан̇ге кате пат̣иччханнока̄се че хоти, пабба̄джетум̣ ват̣т̣ати. аппат̣иччханнока̄се че, на ват̣т̣атӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 95).
ин̣а̄йикан̃ча̄ти ма̄та̄питупита̄маха̄дӣхи ва̄ аттана̄ ва̄ гахитаин̣ам̣. йатха̄ха –
‘‘ин̣а̄йико на̄ма йасса питипита̄махехи ва̄ ин̣ам̣ гахитам̣ хоти, сайам̣ ва̄ ин̣ам̣ гахитам̣ хоти, йам̣ ва̄ а̄т̣хапетва̄ ма̄та̄питӯхи кин̃чи гахитам̣ хоти, со там̣ ин̣ам̣ паресам̣ дха̄ретӣти ин̣а̄йико. йам̣ пана ан̃н̃е н̃а̄така̄ а̄т̣хапетва̄ кин̃чи ган̣ханти, со на ин̣а̄йико. на хи те там̣ а̄т̣хапетум̣ иссара̄. тасма̄ там̣ пабба̄джетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 96).
да̄санти антоджа̄то, дханаккӣто, карамара̄нӣто, сайам̣ ва̄ да̄сабйам̣ упагатоти чатуннам̣ да̄са̄нам̣ ан̃н̃атарам̣. да̄савиниччхайо панеттха самантапа̄са̄дика̄йа (маха̄ва. ат̣т̣ха. 97) виттха̄рато гахетаббо. пабба̄джентасса дуккат̣анти ‘‘кут̣т̣хи’’нтиа̄дӣхи упайогавантападехи паччекам̣ йоджетаббам̣.
2486. хаттхаччхиннанти хаттхатале ва̄ ман̣ибандхе ва̄ каппаре ва̄ йаттха каттхачи чхиннахаттхам̣. ат̣т̣хаччхиннанти йатха̄ накхам̣ на пан̃н̃а̄йати, евам̣ чатӯсу ан̇гут̣т̣хакесу ан̃н̃атарам̣ ва̄ саббе ва̄ йасса чхинна̄ хонти, еварӯпам̣. па̄даччхиннанти йасса аггапа̄десу ва̄ гоппхакесу ва̄ джан̇гха̄йа ва̄ йаттха каттхачи еко ва̄ две ва̄ па̄да̄ чхинна̄ хонти. хаттхапа̄дачхиннасса̄пи па̄л̣ийам̣ (маха̄ва. 119) а̄гататта̄ сопи идха ваттаббо, йатха̄вуттанайенева тасса дуккат̣аваттхута̄ пан̃н̃а̄йатӣти на вуттоти дат̣т̣хаббам̣.
кан̣н̣ана̄сан̇гуличчхиннанти еттха ‘‘кан̣н̣аччхиннам̣ на̄саччхиннам̣ кан̣н̣ана̄саччхиннам̣ ан̇гуличчхинна’’нти йоджана̄. кан̣н̣аччхиннанти йасса кан̣н̣амӯле ва̄ кан̣н̣асаккхалика̄йа ва̄ еко ва̄ две ва̄ кан̣н̣а̄ чхинна̄ хонти. йасса пана кан̣н̣а̄ват̣т̣е чхинна̄ хонти, сакка̄ ча хонти сан̇гха̄т̣етум̣, со кан̣н̣ам̣ сан̇гха̄т̣етва̄ пабба̄джетаббо. на̄саччхиннанти йасса аджападаке ва̄ агге ва̄ екапут̣е ва̄ йаттха каттхачи на̄са̄ чхинна̄ хоти. йасса пана на̄сика̄ сакка̄ хоти сандхетум̣, со там̣ пха̄сукам̣ катва̄ пабба̄джетаббо. кан̣н̣ана̄саччхиннанти тадубхайаччхиннам̣. ан̇гуличчхиннанти йасса накхасесам̣ адассетва̄ ека̄ ва̄ бахӯ ва̄ ан̇гулийо чхинна̄ хонти. йасса пана суттатантуматтампи накхасесам̣ пан̃н̃а̄йати, там̣ пабба̄джетум̣ ват̣т̣ати. кан̣д̣араччхиннамева ча̄ти йасса кан̣д̣арана̄мака̄ маха̄нха̄рӯ пурато ва̄ паччхато ва̄ чхинна̄ хонти, йесу екасса̄пи чхиннатта̄ аггапа̄дена ва̄ чан̇камати, мӯлена ва̄ чан̇камати, на ва̄ па̄дам̣ патит̣т̣ха̄петум̣ саккоти.
2487. ка̄н̣анти пасаннандхо ва̄ хоту пуппха̄дӣхи ва̄ упахатапаса̄до, йо двӣхи ва̄ екена ва̄ аккхина̄ на пассати, там̣ ка̄н̣ам̣. кун̣инти хаттхакун̣ӣ ва̄ па̄дакун̣ӣ ва̄ ан̇гуликун̣ӣ ва̄, йасса етесу хаттха̄дӣсу йам̣ кин̃чи ван̇кам̣ пан̃н̃а̄йати, со кун̣ӣ. кхуджджан̃ча̄ти йо урасса ва̄ пит̣т̣хийа̄ ва̄ пассасса ва̄ никкхантатта̄ кхуджджасарӣро, там̣ кхуджджам̣. йасса пана кин̃чи кин̃чи ан̇гапаччан̇гам̣ ӣсакам̣ ван̇кам̣, там̣ пабба̄джетум̣ ват̣т̣ати. маха̄пурисо ева хи брахмуджугатто, авасесо сатто акхуджджо на̄ма наттхи.
ва̄мананти йо джан̇гхава̄мано ва̄ кат̣ива̄мано ва̄ убхайава̄мано ва̄, там̣. таттха джан̇гхава̄манасса кат̣ито пат̣т̣ха̄йа хет̣т̣химака̄йо рассо хоти, упаримака̄йо парипун̣н̣о. кат̣ива̄манасса кат̣ито пат̣т̣ха̄йа упаримака̄йо рассо хоти, хет̣т̣химака̄йо парипун̣н̣о хоти. убхайава̄манасса убхопи ка̄йа̄ расса̄ хонти. йесам̣ ка̄йарассатта̄ бхӯта̄нам̣ вийа париват̣умо маха̄куччхигхат̣асадисо аттабха̄во хоти. там̣ тивидхампи пабба̄джетум̣ на ват̣т̣ати.
пхан̣ахаттхаканти йасса ваггулипаккхака̄ вийа ан̇гулийо самбаддха̄ хонти, там̣. етам̣ пабба̄джетука̄мена ан̇гулантарика̄йо пха̄летва̄ саббам̣ антарачаммам̣ апанетва̄ пха̄сукам̣ катва̄ пабба̄джетаббо. йасса̄пи чха ан̇гулийо хонти, там̣ пабба̄джетука̄мена адхикам̣ ан̇гулим̣ чхиндитва̄ пха̄сукам̣ катва̄ пабба̄джетаббо.
кхан̃джанти йо натаджа̄н̣уко ва̄ бхиннаджан̇гхо ва̄ маджджхе сам̣кут̣итапа̄датта̄ кун̣д̣апа̄дако ва̄ пит̣т̣хипа̄дамаджджхена чан̇каманто агге сам̣кут̣итапа̄датта̄ кун̣д̣апа̄дако ва̄ пит̣т̣хипа̄даггена чан̇каманто аггапа̄денева чан̇каманакхан̃джо ва̄ пан̣хика̄йа чан̇каманакхан̃джо ва̄ па̄дасса ба̄хирантена чан̇каманакхан̃джо ва̄ па̄дасса аббхантарантена чан̇каманакхан̃джо ва̄ гоппхака̄нам̣ упари бхаггатта̄ сакалена пит̣т̣хипа̄дена чан̇каманакхан̃джо ва̄, там̣ пабба̄джетум̣ на ват̣т̣ати. еттха натаджа̄н̣укоти антопавит̣т̣хаа̄натапа̄до. паккхахатанти йасса еко хаттхо ва̄ па̄до ва̄ ад̣д̣хасарӣрам̣ ва̄ сукхам̣ на вахати.
сӣпадинти бха̄рапа̄дам̣. йасса па̄до тхӯло хоти сан̃джа̄тапӣл̣ако кхаро, со на пабба̄джетаббо. йасса пана на та̄ва кхарабха̄вам̣ ган̣ха̄ти, сакка̄ хоти упана̄хам̣ бандхитва̄ удакаа̄ва̄т̣е павесетва̄ удакава̄лика̄йа пӯретва̄ йатха̄ сира̄ пан̃н̃а̄йанти, джан̇гха̄ ча телана̄л̣ика̄ вийа хонти, евам̣ мила̄петум̣ сакка̄, тасса па̄дам̣ ӣдисам̣ катва̄ там̣ пабба̄джетум̣ ват̣т̣ати. саче пуна вад̣д̣хати, упасампа̄дентена̄пи татха̄ катва̄ва упасампа̄детаббо. па̄парогинанти йо арисабхагандарапиттасемхака̄сасоса̄дӣсу йена кеначи рогена ничча̄туро атекиччхарого джегуччхо амана̄по, там̣.
2488. джара̄йа дуббаланти йо джин̣н̣абха̄вена дуббало аттано чӣварараджана̄дикаммампи ка̄тум̣ асаматтхо, там̣. йо пана махаллакопи балава̄ хоти атта̄нам̣ пат̣иджаггитум̣ саккоти, со пабба̄джетаббо. андханти джаччандхам̣. падхиран̃чева̄ти йо саббена саббам̣ на сун̣а̄ти, там̣. йо пана маха̄саддам̣ сун̣а̄ти, там̣ пабба̄джетум̣ ват̣т̣ати. маммананти йасса вачӣбхедо ваттати, саран̣агаманам̣ парипун̣н̣ам̣ бха̄ситум̣ на саккоти, та̄дисам̣ мамманампи пабба̄джетум̣ на ват̣т̣ати. йо пана саран̣агаманаматтам̣ парипун̣н̣ам̣ бха̄ситум̣ саккоти, там̣ пабба̄джетум̣ ват̣т̣ати. атха ва̄ маммананти кхалитавачанам̣, йо екамева аккхарам̣ чатупан̃чаккхаттум̣ вадати, тассетамадхивачанам̣. пӣт̣хасаппинти чхиннирийа̄патхам̣. мӯганти йасса вачӣбхедо наппаваттати.
2489. аттано вирӯпабха̄вена парисам̣ дӯсентена парисадӯсаке (маха̄ва. ат̣т̣ха. 119) дассетума̄ха ‘‘атидӣгхо’’тиа̄ди. атидӣгхоти ан̃н̃есам̣ сӣсаппама̄н̣ана̄бхиппадесо. атирассоти вуттаппака̄ро убхайава̄мано вийа атирассо. атика̄л̣о ва̄ти джха̄питакхетте кха̄н̣уко вийа атика̄л̣аван̣н̣о. мат̣т̣хатамбалоханидассано аччода̄топи ва̄ти самбандхо, дадхитакка̄дӣхи маджджитамат̣т̣хатамбалохаван̣н̣о атӣва ода̄тасарӣроти аттхо.
2490. атитхӯло ва̄ти бха̄рийамам̣со маходаро маха̄бхӯтасадисо. атикисоти мандамам̣салохито ат̣т̣хисира̄чаммасарӣро вийа. атимаха̄сӣсо ва̄ти йоджана̄. атимаха̄сӣсо ва̄ти паччхим̣ сӣсе катва̄ т̣хито вийа. ‘‘атикхуддакасӣсена асахитена̄’’ти падаччхедо. асахитена̄ти сарӣрасса ананурӯпена. ‘‘атикхуддакасӣсена̄’’ти етасса висесанам̣. асахитена атикхуддакасӣсена саманна̄гатоти йоджана̄. йатха̄ха – ‘‘атикхуддакасӣсо ва̄ сарӣрасса ананурӯпена атикхуддакена сӣсена саманна̄гато’’ти.
2491. кут̣акут̣акасӣсоти та̄лапхалапин̣д̣исадисена сӣсена саманна̄гато. сикхарасӣсакоти уддхам̣ анупуббатанукена сӣсена саманна̄гато, маттхакато сам̣кут̣ико мӯлато виттхато хутва̄ т̣хитапаббатасикхарасадисасӣсоти аттхо. вел̣уна̄л̣исама̄нена̄ти маха̄вел̣упаббасадисена. сӣсена̄ти дӣгхасӣсена. йатха̄ха – ‘‘на̄л̣исӣсо ва̄ маха̄вел̣упаббасадисена сӣсена саманна̄гато’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 119).
2492. каппасӣсопӣти маджджхе диссама̄наа̄ва̄т̣ена хаттхикумбхасадисена двидха̄бхӯтасӣсена саманна̄гато. паббха̄расӣсо ва̄ти чатӯсу пассесу йена кеначи пассена он̣атена сӣсена саманна̄гато. ван̣асӣсакоти ван̣ехи саманна̄гатасӣсо. кан̣н̣икакесо ва̄ти па̄н̣акехи кха̄йитакеда̄ре сассасадисехи тахим̣ тахим̣ ут̣т̣хитехи кесехи саманна̄гато. тхӯлакесопи ва̄ти та̄лахӣрасадисехи кесехи саманна̄гато.
2493. пӯтисӣсоти дуггандхасӣсо. нилломасӣсо ва̄ти ломарахитасӣсо. джа̄типан̣д̣аракесакоти джа̄типхалитехи пан̣д̣аракесо ва̄. джа̄тийа̄ тамбакесо ва̄ти а̄диттехи вийа тамбаван̣н̣ехи кесехи саманна̄гато. а̄ват̣т̣асӣсакоти гуннам̣ сарӣре а̄ват̣т̣асадисехи уддхаггехи кеса̄ват̣т̣ехи саманна̄гато.
2494. сӣсаломекабаддхехи бхамукехи йутопӣти сӣсаломехи саддхим̣ ека̄баддхаломехи бхамукехи саманна̄гато. самбаддхабхамуко ва̄ти ека̄баддхаубхайабхамуко, маджджхе сан̃джа̄таломехи бхамукехи саманна̄гатоти аттхо. нилломабхамукопи ва̄ти бхамуломарахито. нилломабхамукопи ва̄ти пи-саддена авуттасамуччайаттхена маккат̣абхамуко сан̇гахито.
2495. махантакхудданетто ва̄ти еттха нетта-саддо махантакхудда-саддехи паччекам̣ йоджетаббо, махантанетто ва̄ кхуддаканетто ва̄ти аттхо. махантанетто ва̄ти атимахантехи неттехи саманна̄гато. кхуддаканетто ва̄ти махим̣сачамме ва̄сикон̣ена пахаритва̄ катачхиддасадисехи атикхуддакаккхӣхи саманна̄гато. висамалочаноти екена махантена, екена кхуддакена аккхина̄ саманна̄гато. кекаро ва̄пӣти тирийам̣ пассанто. еттха апи-саддена никкхантаккхим̣ сампин̣д̣ети, йасса каккат̣акассева аккхита̄рака̄ никкханта̄ хонти. гамбхӣранеттоти йасса гамбхӣре удапа̄не удаката̄рака̄ вийа аккхита̄рака̄ пан̃н̃а̄йанти. еттха ча удаката̄рака̄ на̄ма удакапуббул̣ам̣. аккхита̄рака̄ти аккхиген̣д̣ака̄. висамачаккалоти екена уддхам̣, екена адхоти евам̣ висамаджа̄техи аккхичаккехи саманна̄гато.
2496. джатукан̣н̣о ва̄ти атикхуддика̄хи кан̣н̣асаккхалӣхи саманна̄гато. мӯсикакан̣н̣о ва̄ти мӯсика̄нам̣ кан̣н̣асадисехи кан̣н̣ехи саманна̄гато. хаттхикан̣н̣опи ва̄ти ананурӯпа̄хи маханта̄хи хаттхикан̣н̣асадиса̄хи кан̣н̣асаккхалӣхи саманна̄гато. чхиддаматтакакан̣н̣о ва̄ти йасса вина̄ кан̣н̣асаккхалӣхи кан̣н̣аччхиддамева хоти. авиддхакан̣н̣акоти кан̣н̣абандхаттха̄йа авиддхена кан̣н̣ена саманна̄гато.
2497. т̣ан̇китакан̣н̣о ва̄ти гобхаттана̄л̣ика̄йа аггасадисехи кан̣н̣ехи саманна̄гато, гоханукот̣исан̣т̣ха̄нехи кан̣н̣ехи саманна̄гатоти аттхо. пӯтикан̣н̣опи ва̄ти сада̄ паггхаритапуббена кан̣н̣ена саманна̄гато. пӯтикан̣н̣опӣти апи-саддена кан̣н̣абхагандарико гахито. кан̣н̣абхагандарикоти ниччапӯтина̄ кан̣н̣ена саманна̄гато. авиддхакан̣н̣о парисадӯсако вутто, катхам̣ йонакаджа̄тӣнам̣ паббаджджа̄ти а̄ха ‘‘йонака̄диппабхедопи, на̄йам̣ парисадӯсако’’ти, кан̣н̣а̄ведханам̣ йонака̄нам̣ сабха̄во, айам̣ йонака̄диппабхедо парисадӯсако на хотӣти вуттам̣ хоти.
2498. атипин̇галанеттоти атисайена пин̇галехи неттехи саманна̄гато. мадхупин̇галам̣ пана пабба̄джетум̣ ват̣т̣ати. ниппакхумаккхи ва̄ти аккхидаларомехи вирахитааккхико. пакхума-саддо хи локе аккхидаларомесу нирул̣хо. ассупаггхаранетто ва̄ти паггхаран̣ассӯхи неттехи саманна̄гато. паккапуппхиталочаноти паккалочано пуппхиталочаноти йоджана̄. парипакканетто сан̃джа̄тапуппханеттоти аттхо.
2499. маха̄на̄соти сарӣрасса ананурӯпа̄йа махатийа̄ на̄са̄йа саманна̄гато. атикхуддакана̄сикоти татха̄ атикхуддика̄йа на̄са̄йа саманна̄гато. чипит̣ана̄со ва̄ти чипит̣а̄йа анто павит̣т̣ха̄йа вийа аллина̄са̄йа саманна̄гато. чипит̣ана̄со ва̄ти авуттавикаппаттхена ва̄-саддена дӣгхана̄сико сан̇гайхати. со ча сукатун̣д̣асадиса̄йа дживха̄йа лехитум̣ саккун̣еййа̄йа на̄сика̄йа саманна̄гато. кут̣илана̄сикоти мукхамаджджхе аппатит̣т̣хахитва̄ екапассе т̣хитана̄сико.
2500. ниччависсавана̄со ва̄ти ниччапаггхаритасин̇гха̄н̣икана̄со ва̄. маха̄мукхоти йасса пат̣ан̇гаман̣д̣укассева мукханимиттам̣йева махантам̣ хоти, мукхам̣ пана ла̄бусадисам̣ атикхуддакам̣. пат̣ан̇гаман̣д̣уко на̄ма маха̄мукхаман̣д̣уко. ван̇кабхиннамукхо ва̄пӣти еттха ‘‘ван̇камукхо ва̄ бхиннамукхо ва̄пӣ’’ти йоджана̄. ван̇камукхоти бхамукасса, нала̄тасса ва̄ екапассе нинната̄йа ван̇камукхо. бхиннамукхо ва̄ти маккат̣ассева бхиннамукхо. маха̄от̣т̣хопи ва̄ти уккхалимукхават̣т̣исадисехи от̣т̣хехи саманна̄гато.
2501. танукаот̣т̣хо ва̄ти бхеричаммасадисехи данте пидахитум̣ асаматтхехи от̣т̣хехи саманна̄гато. бхеричаммасадисехӣти бхеримукхачаммасадисехи. танукаот̣т̣хо ва̄ти еттха ва̄-саддена маха̄дхарот̣т̣хо ва̄ танукауттарот̣т̣хо ва̄ танукаадхарот̣т̣хо ва̄ти тайо викаппа̄ сан̇гахита̄. випулуттараот̣т̣хакоти маха̄уттарот̣т̣хо. от̣т̣хачхинноти йасса еко ва̄ две ва̄ от̣т̣ха̄ чхинна̄ хонти. уппаккамукхоти паккамукхо. ел̣амукхопи ва̄ти ниччапаггхаран̣амукхо.
2502-3. сан̇кхатун̣д̣опӣти бахи сетехи анто атираттехи от̣т̣хехи саманна̄гато. дуггандхамукхоти дуггандхакун̣апамукхо. маха̄дантопӣти ат̣т̣хакадантасадисехи саманна̄гато. аччантанти атисайена. ‘‘хет̣т̣ха̄ упарито ва̄пи, бахи никкхантадантако’’ти идам̣ ‘‘асурадантако’’ти етасса аттхападам̣. асуроти да̄наво. ‘‘сиппиданто ва̄ от̣т̣хаданто ва̄’’ти ган̣т̣хипаде ликхито. йасса пана сакка̄ хонти от̣т̣хехи пидахитум̣, катхентассева пан̃н̃а̄йати, но акатхентасса, там̣ пабба̄джетум̣ ват̣т̣ати. адантоти дантарахито. пӯтидантоти пӯтибхӯтехи дантехи саманна̄гато.
2504. ‘‘атикхуддакадантако’’ти имасса ‘‘йасса̄’’тиа̄ди апава̄до. йасса дантантаре ка̄л̣акадантасаннибхо каландакадантасадисо данто сукхумова т̣хито че, там̣ ту пабба̄джетум̣ ват̣т̣атӣти йоджана̄. пабба̄джетумпӣти еттха пи-саддо ту-саддаттхо.
2505. йо посоти самбандхо. маха̄ханукоти гоханусадисена хануна̄ саманна̄гато. ‘‘рассена хануна̄ йуто’’ти идам̣ ‘‘чипит̣ахануко ва̄’’ти имасса аттхападам̣. йатха̄ха – ‘‘чипит̣ахануко ва̄ антопавит̣т̣хена вийа атирассена ханукена саманна̄гато’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 119). чипит̣ахануко ва̄пӣти еттха пи-саддена ‘‘бхиннахануко ва̄ ван̇кахануко ва̄’’ти викаппадвайам̣ сан̇ган̣ха̄ти.
2506. ниммассуда̄т̣хико ва̄пӣти бхиккхунисадисамукхо. атидӣгхагалопи ва̄ти бакагаласадисена галена саманна̄гато. атирассагалопи ва̄ти антопавит̣т̣хена вийа галена саманна̄гато. бхиннагало ва̄ ган̣д̣агалопи ва̄ти йоджана̄, бхиннагалат̣т̣хико ва̄ ган̣д̣ена саманна̄гатагалопи ва̄ти аттхо.
2507. бхат̣т̣хам̣сакӯт̣о ва̄ти ма̄туга̄масса вийа бхат̣т̣хена ам̣сакӯт̣ена саманна̄гато. бхиннапит̣т̣хи ва̄ бхиннауропи ва̄ти йоджана̄, судӣгхахаттхо ва̄ сурассахаттхо ва̄ти йоджана̄, атидӣгхахаттхо ва̄ атирассахаттхо ва̄ти аттхо. ва̄-саддена ахаттхаекахаттха̄нам̣ гахан̣ам̣. каччхусама̄йуто ва̄ кан̣д̣усама̄йуто ва̄ти йоджана̄. ва̄-саддена ‘‘даддугатто ва̄ годха̄гатто ва̄’’ти име две сан̇ган̣ха̄ти. таттха годха̄гатто ва̄ти йасса годха̄йа вийа гаттато чун̣н̣а̄ни патанти.
2508. маха̄нисадамам̣соти имасса аттхападам̣ ‘‘уддханаггупама̄йуто’’ти. йатха̄ха – ‘‘маха̄а̄нисадо ва̄ уддханакӯт̣асадисехи а̄нисадамам̣сехи аччуггатехи саманна̄гато’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 119). маха̄нисадамам̣со ва̄ти еттха ва̄-саддена бхат̣т̣хакат̣ико сан̇гахито. ва̄тан̣д̣икоти ан̣д̣акосесу вуддхирогена саманна̄гато. маха̄ӯрӯти сарӣрасса ананурӯпехи махантехи саттӣхи саманна̄гато. сан̇гхат̣т̣анакаджа̄н̣укоти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̇гхат̣т̣ехи джа̄н̣ӯхи саманна̄гато.
2509. бхиннаджа̄н̣ӯти йасса еко ва̄ две ва̄ джа̄н̣ӯ бхинна̄ хонти. маха̄джа̄н̣ӯти махантена джа̄н̣уна̄ саманна̄гато. дӣгхаджан̇гхоти йат̣т̣хисадисаджан̇гхо. викат̣о ва̄ти тирийам̣ гаманапа̄дехи саманна̄гато, йасса чан̇камато джа̄н̣ука̄ бахи ниггаччханти. пан̣хо ва̄ти паччхато париваттапа̄дехи саманна̄гато, йасса чан̇камато джа̄н̣ука̄ анто пависанти. ‘‘панто’’ти ча ‘‘сан̣хо’’ти ча етассева вевачана̄ни. уббаддхапин̣д̣икоти хет̣т̣ха̄ орул̣ха̄хи ва̄ упари а̄рул̣ха̄хи ва̄ махатӣхи джан̇гхапин̣д̣ика̄хи саманна̄гато.
2510. йат̣т̣хиджан̇гхоти йат̣т̣хисадиса̄йа джан̇гха̄йа саманна̄гато. маха̄джан̇гхоти сарӣрасса ананурӯпа̄йа махатийа̄ джан̇гха̄йа саманна̄гато. маха̄па̄допи ва̄ти сарӣрасса ананурӯпехи махантехи па̄дехи саманна̄гато. апи-саддена тхӯладжан̇гхапин̣д̣ико сан̇гахито, бхаттапут̣асадиса̄йа тхӯла̄йа джан̇гхапин̣д̣ийа̄ саманна̄гатоти аттхо. пит̣т̣хикапа̄до ва̄ти па̄давемаджджхато ут̣т̣хитаджан̇гхо. маха̄пан̣хипи ва̄ти ананурӯпехи атимахантехи пан̣хӣхи саманна̄гато.
2511. ван̇капа̄доти анто ва̄ бахи ва̄ париваттапа̄давасена дувидхо ван̇капа̄до. ган̣т̣хикан̇гуликоти син̇гиверапхан̣асадиса̄хи ан̇гулӣхи саманна̄гато. ‘‘андханакхо ва̄пӣ’’ти етасса аттхападам̣ ‘‘ка̄л̣апӯтинакхопи ча̄’’ти. йатха̄ха – ‘‘андханакхо ва̄ ка̄л̣аван̣н̣ехи пӯтинакхехи саманна̄гато’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 119).
2512. иччеванти йатха̄вуттавачанӣйанидассанаттхойам̣ нипа̄тасамуда̄йо. ан̇гавекаллата̄йа бахувидхатта̄ анавасесам̣ векаллаппака̄рам̣ сан̇ган̣хитума̄ха ‘‘иччевама̄дика’’нти.
парисадӯсакакатха̄ван̣н̣ана̄.
2514. паттачӣваранти еттха ‘‘са̄ман̣ерасса̄’’ти адхика̄рато лаббхати. анто никкхипатоти оварака̄дӣнам̣ анто никкхипантасса. саббапайогесӯти паттачӣварасса а̄масана̄дисаббапайогесу.
2515-6. дан̣д̣акаммам̣ катва̄ти дан̣д̣акаммам̣ йоджетва̄. дан̣д̣енти виненти етена̄ти дан̣д̣о, сойева каттаббатта̄ камманти дан̣д̣акаммам̣, а̄варан̣а̄ди. ана̄ча̄расса дуббачаса̄ман̣ерасса кевалам̣ хитака̄мена бхиккхуна̄ дан̣д̣акаммам̣ катва̄ дан̣д̣акаммам̣ йоджетва̄ йа̄гум̣ ва̄ бхаттам̣ ва̄ ва̄-саддена паттам̣ ва̄ чӣварам̣ ва̄ дассетва̄ ‘‘дан̣д̣акамме а̄хат̣е твам̣ идам̣ лаччхаси’’ ити бха̄ситум̣ ват̣т̣атӣти йоджана̄. кира̄ти падапӯран̣аттхе нипа̄то.
2517. дхаммасан̇га̄хакаттхерехи т̣хапитадан̣д̣акаммам̣ дассетума̄ха ‘‘апара̄дха̄нурӯпена̄’’тиа̄ди. там̣ апара̄дха̄нурӯпадан̣д̣акаммам̣ на̄ма ва̄лика̄салила̄дӣнам̣ а̄хара̄панамева̄ти йоджетаббам̣. а̄ди-саддена да̄руа̄дӣнам̣ а̄хара̄панам̣ ган̣ха̄ти. тан̃ча кхо ‘‘орамиссатӣ’’ти анукампа̄йа, на ‘‘нассиссати виббхамиссатӣ’’тиа̄динайаппаваттена па̄паджджха̄сайена.
2518-9. акаттаббам̣ дан̣д̣акаммам̣ дассетума̄ха ‘‘сӣсе ва̄’’тиа̄ди. сӣсе ва̄ти еттха ‘‘са̄ман̣ерасса̄’’ти адхика̄рато лаббхати. па̄са̄н̣а̄дӣнӣти еттха а̄ди-саддена ит̣т̣хака̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. са̄ман̣ерам̣ ун̣хе па̄са̄н̣е нипаджджа̄петум̣ ва̄ ун̣ха̄йа бхӯмийа̄ нипаджджа̄петум̣ ва̄ удакам̣ павесетум̣ ва̄ бхиккхуно на ват̣т̣атӣти йоджана̄.
бхагавата̄ анун̃н̃а̄тадан̣д̣акаммам̣ дассетума̄ха ‘‘идха̄’’тиа̄ди. идха̄ти имасмим̣ дан̣д̣акамма̄дхика̄ре. а̄варан̣аматтанти ‘‘ма̄ идха па̄висӣ’’ти нива̄ран̣аматтам̣. пака̄ситанти ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, йаттха ва̄ васати, йаттха ва̄ пат̣иккамати, таттха а̄варан̣ам̣ ка̄ту’’нти (маха̄ва. 107) бха̄ситам̣.
‘‘йаттха ва̄ васати, йаттха ва̄ пат̣иккаматӣти йаттха васати ва̄ пависати ва̄, убхайена̄пи аттано паривен̣ан̃ча вассаггена паттасена̄санан̃ча вутта’’нти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 107) ат̣т̣хакатха̄йа вуттатта̄ йа̄ва йоджитам̣ дан̣д̣акаммам̣ каронти, та̄ва аттано пуггаликапаривен̣ам̣ ва̄ вассаггена паттасена̄санам̣ ва̄ пависитум̣ адатва̄ нива̄ран̣ам̣ а̄варан̣ам̣ на̄ма. ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘аттано’’ти вачанам̣ йе а̄варан̣ам̣ каронти, те а̄чарийупаджджха̄йе сандха̄йа вуттанти вин̃н̃а̄йати. кечи панеттха ‘‘аттано’’ти идам̣ йасса а̄варан̣ам̣ каронти, там̣ сандха̄йа вуттанти гахетва̄ таттха виниччхайам̣ ваданти. кечи убхайатха̄пи аттхам̣ гахетва̄ убхайаттха̄пи а̄варан̣ам̣ ка̄таббанти ваданти. вӣмам̣ситва̄ йаметтха йуттатарам̣, там̣ гахетаббам̣.
нива̄ран̣акатха̄ван̣н̣ана̄.
2520. паккхо ча опаккамико ча а̄ситто ча̄ти виггахо. еттха ча ‘‘анупосатхе упосатхам̣ каротӣ’’тиа̄дӣсу йатха̄ упосатхадине каттаббакаммам̣ ‘‘упосатхо’’ти вуччати, татха̄ ма̄сасса паккхе пан̣д̣акабха̄вама̄паджджанто ‘‘паккхо’’ти вутто. атха ва̄ паккхапан̣д̣ако паккхо уттарападалопена йатха̄ ‘‘бхӣмасено бхӣмо’’ти. идан̃ча па̄па̄нубха̄вена кан̣хапаккхейева пан̣д̣акабха̄вама̄паджджантасса адхивачанам̣. йатха̄ха ‘‘акусалавипа̄ка̄нубха̄вена ка̄л̣апаккхе ка̄л̣апаккхе пан̣д̣ако хоти, джун̣хапаккхе панасса парил̣а̄хо вӯпасаммати, айам̣ паккхапан̣д̣ако’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 109).
йасса упаккамена бӣджа̄ни апанӣта̄ни, айам̣ опаккамикапан̣д̣ако. йасса паресам̣ ан̇гаджа̄там̣ мукхена гахетва̄ асучина̄ а̄ситтасса парил̣а̄хо вӯпасаммати, айам̣ а̄ситтапан̣д̣ако. усӯйакоти йасса паресам̣ аджджха̄ча̄рам̣ пассато усӯйа̄йа уппанна̄йа парил̣а̄хо вӯпасаммати, айам̣ усӯйапан̣д̣ако. йо пат̣исандхийам̣йева абха̄вако уппанно, айам̣ напум̣сакапан̣д̣ако.
2521. тесӯти тесу пан̃часу пан̣д̣акесу. ‘‘паккхапан̣д̣акасса йасмим̣паккхе пан̣д̣ако хоти, тасмим̣йевасса паккхе паббаджджа̄ ва̄рита̄’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 109) курундийам̣ вуттатта̄ ‘‘тин̣н̣ам̣ нива̄рита̄’’ти идам̣ тасса пан̣д̣акасса пан̣д̣акапаккхам̣ сандха̄йа вуттанти гахетаббам̣.
2522. ‘‘на̄сетаббо’’ти идам̣ лин̇гана̄санам̣ сандха̄йа вуттам̣. йатха̄ха ‘‘сопи лин̇гана̄саненева на̄сетаббо’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 109). еса найо упарипи ӣдисесу т̣ха̄несу.
пан̣д̣акакатха̄ван̣н̣ана̄.
2523. тхенетӣти тхено, лин̇гасса паббаджитавесасса тхено лин̇гатхено. сам̣ва̄сасса бхиккхувассаган̣ана̄дикасса тхено сам̣ва̄сатхено. тадубхайасса ча̄ти тасса лин̇гасса, сам̣ва̄сасса ча убхайасса тхеноти самбандхо. еса тивидхопи тхеййасам̣ва̄сако на̄ма павуччатӣти йоджана̄.
2524-6. таттха тесу тӣсу тхеййасам̣ва̄сакесу йо сайамева паббаджитва̄ бхиккхувасса̄ни на ган̣хати, йатха̄вуд̣д̣хам̣ ванданампи нева ган̣хати, апи-саддена а̄санена нева пат̣иба̄хати упосатхапава̄ран̣а̄дӣсу нева сандиссатӣти сан̇ган̣ханато тадубхайампи на кароти, айам̣ лин̇гаматтасса паббаджитавесаматтасса тхенато чорика̄йа гахан̣ато лин̇гаттхено сийа̄ти йоджана̄.
йо ча паббаджито хутва̄ бхиккхувасса̄ни ган̣хати, со йатха̄вуд̣д̣хавандана̄дикам̣ сам̣ва̄сам̣ са̄дийантова сам̣ва̄саттхенако матоти йоджана̄. йатха̄ха – ‘‘бхиккхувассаган̣ана̄дико хи саббопи кирийабхедо имасмим̣ аттхе ‘сам̣ва̄со’ти ведитаббо’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 110).
вуттанайойева̄ти убхиннам̣ паччекам̣ вутталаккхан̣амева етасса лаккхан̣анти катва̄ вуттам̣. айам̣ тивидхопи тхеййасам̣ва̄сако анупасампанно на упасампа̄детаббо, упасампанно на̄сетаббо, пуна паббаджджам̣ йа̄чантопи на пабба̄джетаббо. бйатирекамукхена тхеййасам̣ва̄салаккхан̣ам̣ нийаметум̣ ат̣т̣хакатха̄йа (маха̄ва. ат̣т̣ха. 110) вуттага̄тха̄двайам̣ уда̄харанто а̄ха ‘‘йатха̄ха ча̄’’ти. йатха̄ ат̣т̣хакатха̄чарийо ра̄джадуббхиккха̄дига̄тха̄двайама̄ха, татха̄йаматтхо бйатирекато ведитабботи адхиппа̄йо.
2527-8. ра̄джадуббхиккхаканта̄ра-рогаверибхайехи ва̄ти еттха бхайа-саддо паччекам̣ йоджетаббо ‘‘ра̄джабхайена дуббхиккхабхайена̄’’тиа̄дина̄. чӣвара̄харан̣аттхам̣ ва̄ти аттана̄ париччаттачӣварам̣ пуна виха̄рам̣ а̄харан̣аттха̄йа. идха имасмим̣ са̄сане. сам̣ва̄сам̣ на̄дхива̄сети, йа̄ва со суддхама̄насоти ра̄джабхайа̄дӣхи гахиталин̇гата̄йа со суддхама̄насо йа̄ва сам̣ва̄сам̣ на̄дхива̄сетӣти аттхо.
йо хи ра̄джабхайа̄дӣхи вина̄ кевалам̣ бхиккхӯ ван̃четва̄ техи саддхим̣ васитука̄мата̄йа лин̇гам̣ ган̣ха̄ти, со асуддхачиттата̄йа лин̇гаггахан̣енева тхеййасам̣ва̄сако на̄ма хоти. айам̣ пана та̄дисена асуддхачиттена бхиккхӯ ван̃четука̄мата̄йа абха̄вато йа̄ва сам̣ва̄сам̣ на̄дхива̄сети, та̄ва тхеййасам̣ва̄сако на̄ма на хоти. тенева ‘‘ра̄джабхайа̄дӣхи гахиталин̇га̄нам̣ ‘гихӣ мам̣ саман̣оти джа̄нантӯ’ти ван̃чана̄читте сатипи бхиккхӯнам̣ ван̃четука̄мата̄йа абха̄ва̄ досо на джа̄то’’ти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣.
кечи пана ‘‘вӯпасантабхайата̄ идха суддхачиттата̄’’ти ваданти, еван̃ча сати со вӯпасантабхайо йа̄ва сам̣ва̄сам̣ на̄дхива̄сети, та̄ва тхеййасам̣ва̄сако на̄ма на хотӣти айаматтхо вин̃н̃а̄йати. имасмин̃ча аттхе вин̃н̃а̄йама̄не авӯпасантабхайасса сам̣ва̄саса̄дийанепи тхеййасам̣ва̄саката̄ на хотӣти а̄паджджеййа, на ча ат̣т̣хакатха̄йам̣ авӯпасантабхайасса сам̣ва̄саса̄дийане атхеййасам̣ва̄саката̄ дассита̄. ‘‘саббапа̄сан̣д̣ийабхатта̄ни бхун̃джанто’’ти ча имина̄ авӯпасантабхайена̄пи сам̣ва̄сам̣ аса̄дийантенева васитаббанти дӣпети. тенева тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣ ‘‘йасма̄ виха̄рам̣ а̄гантва̄ сан̇гхикам̣ ган̣хантасса сам̣ва̄сам̣ парихаритум̣ дуккарам̣, тасма̄ ‘саббапа̄сан̣д̣ийабхатта̄ни бхун̃джанто’ти идам̣ вутта’’нти. тасма̄ ра̄джабхайа̄дӣхи гахиталин̇гата̄ четтха суддхачиттата̄ти гахетаббам̣.
та̄ва еса тхеййасам̣ва̄сако на̄ма на вуччатӣти йоджана̄. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана ‘‘татра̄йам̣ виттха̄ранайо’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ (маха̄ва. ат̣т̣ха. 110) а̄гатанайена ведитаббо.
тхеййасам̣ва̄сакакатха̄ван̣н̣ана̄.
2529-30. йо упасампанно бхиккху ‘‘ахам̣ титтхийо бхависса’’нти салин̇генева аттано бхиккхувесенева титтхийа̄нам̣ упассайам̣ йа̄ти чети самбандхо. титтхийесу паккантако павит̣т̣хо титтхийапаккантако. тесам̣ лин̇ге нисситети тесам̣ титтхийа̄нам̣ весе гахите.
2531. ‘‘ахам̣ титтхийо бхависса’’нти кусачӣра̄дикам̣ йо сайамева нива̄сети, сопи паккантако титтхийапаккантако сийа̄ти йоджана̄.
2532-4. нагго тесам̣ а̄джӣвака̄дӣнам̣ упассайам̣ гантва̄ти йоджана̄. кесе лун̃ча̄петӣти аттано кесе лун̃ча̄пети. тесам̣ вата̄ни а̄дийати ва̄ти йоджана̄. вата̄ни а̄дийатӣти уккут̣икаппадха̄на̄дӣни ва̄ вата̄ни а̄дийати. тесам̣ титтхийа̄нам̣ морапин̃чха̄дикам̣ лин̇гам̣ сан̃н̃а̄н̣ам̣ саче ган̣ха̄ти ва̄ тесам̣ паббаджджам̣, ладдхимева ва̄ са̄рато ва̄ ети упагаччхати ва̄ти йоджана̄. ‘‘айам̣ паббаджджа̄ сет̣т̣ха̄ти сет̣т̣хабха̄вам̣ ва̄ упагаччхатӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 110 титтхийапаккантакакатха̄) ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. еса титтхийапаккантако хоти ева, на пана вимуччати титтхийапаккантабха̄вато. наггасса гаччхатоти ‘‘а̄джӣвако бхависса’’нти ка̄са̄йа̄дӣни ана̄да̄йа наггасса а̄джӣвака̄нам̣ упасам̣гаччхато.
2535. тхеййасам̣ва̄сако анупасампаннавасена вутто, но упасампаннавасена. имина̄ ‘‘упасампанно бхиккху кӯт̣авассам̣ ган̣хантопи ассаман̣о на хоти. лин̇ге саусса̄хо па̄ра̄джикам̣ а̄паджджитва̄ бхиккхувасса̄дӣни ган̣ентопи тхеййасам̣ва̄сако на хотӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄гатавиниччхайам̣ дӣпети. татха̄ вуттоти йоджана̄. ‘‘упасампаннабхиккхуна̄’’ти имина̄ анупасампаннам̣ ниваттети. тена ча ‘‘са̄ман̣еро салин̇гена титтха̄йатанам̣ гатопи пуна паббаджджан̃ча упасампадан̃ча лабхатӣ’’ти курундат̣т̣хакатха̄гатавиниччхайам̣ дассети.
титтхийапаккантакасса ким̣ ка̄таббанти? на пабба̄джетаббо, пабба̄джитопи на упасампа̄детаббо, упасампа̄дито ча ка̄са̄йа̄ни апанетва̄ сетака̄ни датва̄ гихибха̄вам̣ упанетаббо. айаматтхо ча ‘‘титтхийапаккантако бхиккхаве анупасампанно на упасампа̄детаббо, упасампанно на̄сетаббо’’ти (маха̄ва. 110) па̄л̣ито ча ‘‘со на кевалам̣ на упасампа̄детаббо, атха кхо на пабба̄джетаббопӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 110 титтхийапаккантакакатха̄) ат̣т̣хакатха̄вачанато ча ведитаббо.
титтхийапаккантакакатха̄ван̣н̣ана̄.
2536. идха̄ти имасмим̣ паббаджджӯпасампада̄дхика̄ре. мануссаджа̄тикато ан̃н̃асса тираччха̄нагатейева антогадхаттам̣ дассетума̄ха ‘‘йаккхо саккопи ва̄’’ти. тираччха̄нагато вуттоти еттха ити-саддо луттаниддит̣т̣хо. ‘‘тираччха̄нагато, бхиккхаве, анупасампанно на упасампа̄детаббо, упасампанно на̄сетаббо’’ти (маха̄ва. 111) вачанато паббаджджа̄пи упалаккхан̣ато нива̄рита̄йева̄ти катва̄ вуттам̣ ‘‘пабба̄джетум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти. тена тираччха̄нагато ча бхагавато адхиппа̄йан̃н̃ӯхи ат̣т̣хакатха̄чарийехи на пабба̄джетабботи (маха̄ва. ат̣т̣ха. 111) вуттам̣.
тираччха̄накатха̄ван̣н̣ана̄.
2537. пан̃ча̄нантарике посети ма̄тугха̄тако, питугха̄тако, арахантагха̄тако, лохитуппа̄дако, сан̇гхабхедакоти а̄нантарийакаммехи саманна̄гате пан̃ча пуггале.
таттха ма̄тугха̄тако (маха̄ва. ат̣т̣ха. 112) на̄ма йена манусситтхибхӯта̄ джаника̄ ма̄та̄ сайампи мануссаджа̄тикенева сата̄ сан̃чичча джӣвита̄ воропита̄, айам̣ а̄нантарийена ма̄тугха̄такакаммена ма̄тугха̄тако, етасса паббаджджа̄ ча упасампада̄ ча пат̣иккхитта̄. йена пана манусситтхибхӯта̄пи аджаника̄ поса̄ваникама̄та̄ ва̄ чӯл̣ама̄та̄ ва̄ маха̄ма̄та̄ ва̄ джаника̄пи ва̄ наманусситтхибхӯта̄ ма̄та̄гха̄тита̄, тасса паббаджджа̄ на ва̄рита̄, на ча а̄нантарийо хоти. йена сайам̣ тираччха̄набхӯтена манусситтхибхӯта̄ ма̄та̄ гха̄тита̄, сопи а̄нантарийо на хоти, тираччха̄нагататта̄ панасса паббаджджа̄ пат̣иккхитта̄ва. питугха̄такепи есева найо. сачепи хи весийа̄ путто хоти, ‘‘айам̣ ме пита̄’’ти на джа̄на̄ти, йасса самбхавена ниббатто, со че анена гха̄тито, ‘‘питугха̄тако’’твева сан̇кхйам̣ гаччхати, а̄нантарийан̃ча пхусати.
арахантагха̄такопи мануссаарахантавасенева ведитаббо. мануссаджа̄тийан̃хи антамасо апаббаджитампи кхӣн̣а̄савам̣ да̄ракам̣ ва̄ да̄рикам̣ ва̄ сан̃чичча джӣвита̄ воропенто арахантагха̄такова хоти, а̄нантарийан̃ча пхусати, паббаджджа̄ часса ва̄рита̄. амануссаджа̄тикам̣ пана арахантам̣, мануссаджа̄тикам̣ ва̄ авасесам̣ арийапуггалам̣ гха̄тетва̄ а̄нантарийо на хоти, паббаджджа̄писса на ва̄рита̄, каммам̣ пана балавам̣ хоти. тираччха̄но мануссаарахантампи гха̄тетва̄ а̄нантарийо на хоти, каммам̣ пана бха̄рийам̣.
йо девадатто вийа дут̣т̣хачиттена вадхакачиттена татха̄гатасса джӣвама̄накасарӣре кхуддакамаккхика̄йа пиванакаматтампи лохитам̣ уппа̄дети, айам̣ лохитуппа̄дако на̄ма, етасса паббаджджа̄ ча упасампада̄ ча ва̄рита̄. йо пана рогавӯпасаманаттхам̣ джӣвако вийа саттхена пха̄летва̄ пӯтимам̣сан̃ча лохитан̃ча нӣхаритва̄ пха̄сум̣ кароти, бахум̣ со пун̃н̃ам̣ пасавати.
йо девадатто вийа са̄санам̣ уддхаммам̣ уббинайам̣ катва̄ чатуннам̣ камма̄нам̣ ан̃н̃атаравасена сан̇гхам̣ бхиндати, айам̣ сан̇гхабхедако на̄ма, етасса паббаджджа̄ ча упасампада̄ ча ва̄рита̄. ‘‘ма̄тугха̄тако, бхиккхаве, анупасампанно на упасампа̄детаббо, упасампанно на̄сетаббо’’тиа̄дика̄йа (маха̄ва. 112) па̄л̣ийа̄ упасампада̄пат̣иккхепо паббаджджа̄пат̣иккхепасса упалаккхан̣анти а̄ха ‘‘пабба̄джентасса дуккат̣а’’нти.
убхатобйан̃джанан̃чева бхиккхунидӯсакан̃ча татха̄ пабба̄джентасса дуккат̣анти самбандхо. убхатобйан̃джананти ка-ка̄ралопена ниддесо. иттхинимиттуппа̄данакаммато ча пурисанимиттуппа̄данакаммато ча убхато бйан̃джанамасса аттхӣти убхатобйан̃джанако. со дувидхо хоти иттхиубхатобйан̃джанако, пурисаубхатобйан̃джанакоти.
таттха иттхиубхатобйан̃джанакасса (маха̄ва. ат̣т̣ха. 116) иттхинимиттам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, пурисанимиттам̣ пат̣иччханнам̣. пурисаубхатобйан̃джанакасса пурисанимиттам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, иттхинимиттам̣ пат̣иччханнам̣. иттхиубхатобйан̃джанакасса иттхӣсу пурисаттам̣ каронтасса иттхинимиттам̣ пат̣иччханнам̣ хоти, пурисанимиттам̣ па̄кат̣ам̣ хоти. пурисаубхатобйан̃джанакасса пуриса̄нам̣ иттхибха̄вам̣ упагаччхантасса пурисанимиттам̣ пат̣иччханнам̣ хоти, иттхинимиттам̣ па̄кат̣ам̣ хоти. иттхиубхатобйан̃джанако сайан̃ча габбхам̣ ган̣ха̄ти, паран̃ча габбхам̣ ган̣ха̄пети. пурисаубхатобйан̃джанако сайам̣ на ган̣ха̄ти, парам̣ ган̣ха̄петӣти идаметесам̣ на̄на̄каран̣ам̣. имасса пана дувидхасса̄пи убхатобйан̃джанакассанева паббаджджа̄ аттхи, на упасампада̄ти идамидха саннит̣т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣.
йо пакататтам̣ бхиккхуним̣ (маха̄ва. ат̣т̣ха. 115) тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣ дӯсети, айам̣ бхиккхунидӯсако на̄ма, етасса паббаджджа̄ ча упасампада̄ ча ва̄рита̄. йо пана ка̄йасам̣саггена сӣлавина̄сам̣ па̄пети, тасса паббаджджа̄ ча упасампада̄ ча на ва̄рита̄. балакка̄рена пана ода̄таваттхавасанам̣ катва̄ аниччхама̄нам̣йева дӯсентопи бхиккхунидӯсакойева. балакка̄рена пана ода̄таваттхавасанам̣ катва̄ иччхама̄нам̣ дӯсенто бхиккхунидӯсако на хоти. касма̄? йасма̄ гихибха̄ве сампат̣иччхитаматтейева са̄ абхиккхунӣ хоти. саким̣ сӣлавипаннам̣ пана паччха̄ дӯсенто нева бхиккхунидӯсако хоти, паббаджджампи упасампадампи лабхати.
2538. па̄л̣иат̣т̣хакатха̄вимуттам̣ а̄чарийапарампара̄бхатавиниччхайам̣ дассетума̄ха ‘‘екато’’тиа̄ди. ‘‘екато’’ти имина̄ бхиккхусан̇гхасса̄пи гахан̣ам̣ бхавеййа̄ти там̣ париваджджетум̣ ‘‘бхиккхунӣнам̣ ту сантике’’ти вуттам̣. етена там̣дӯсакасса бхаббатам̣ дӣпети. со нева бхиккхунидӯсако сийа̄, ‘‘упасампадам̣ лабхатева ча паббаджджам̣, са̄ ча нева пара̄джита̄’’ти идам̣ дутийага̄тха̄йа идха̄нетва̄ йоджетаббам̣. кевалам̣ бхиккхунисан̇гхе упасампанна̄ на̄ма на хотӣти адхиппа̄йенева вуттам̣. ‘‘са̄ ча нева пара̄джита̄’’ти имина̄ тасса̄ ча пуна паббаджджӯпасампада̄йа бхаббатам̣ дӣпети. айаматтхо ат̣т̣хакатха̄ган̣т̣хипадепи вуттойева ‘‘бхиккхунӣнам̣ васена екатоупасампаннам̣ дӯсетва̄ бхиккхунидӯсако на хоти, паббаджджа̄дӣни лабхати, са̄ ча па̄ра̄джика̄ на хотӣти виниччхайо’’ти.
2539. ‘‘сиккхама̄на̄са̄ман̣ерӣсу ча виппат̣ипаджджанто нева бхиккхунидӯсако хоти, паббаджджампи упасампадампи лабхатӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 115) ат̣т̣хакатха̄гатавиниччхайам̣ дассетума̄ха ‘‘саче анупасампаннадӯсако’’ти. ‘‘упасампадам̣ лабхатева ча паббаджджа’’нти идам̣ йатха̄т̣ха̄непи йоджетаббам̣. са̄ ча нева пара̄джита̄ти идам̣ пана ат̣т̣хакатха̄йа ана̄гататта̄ ча анупасампанна̄йа упасампаннавикаппа̄бха̄ва̄ ча на йоджетаббам̣. асати хи упасампаннавикаппе пара̄джитавикаппа̄сан̇гахо пат̣иседхо нираттхакоти са̄ паббаджджӯпасампада̄нам̣ бхабба̄йева̄ти дат̣т̣хабба̄. име пана пан̣д̣ака̄дайо ека̄даса пуггала̄ ‘‘пан̣д̣ако, бхиккхаве, анупасампанно на упасампа̄детаббо, упасампанно на̄сетаббо’’тиа̄дивачанато (маха̄ва. 109) абхабба̄йева, несам̣ паббаджджа̄ ча упасампада̄ ча на рухати, тасма̄ на пабба̄джетабба̄. джа̄нитва̄ пабба̄дженто, упасампа̄денто ча дуккат̣ам̣ а̄паджджати. аджа̄нитва̄пи пабба̄джита̄, упасампа̄дита̄ ча джа̄нитва̄ лин̇гана̄сана̄йа на̄сетабба̄.
ека̄дасаабхаббапуггалакатха̄ван̣н̣ана̄.
2540. нӯпасампа̄данӣйова̄ти на упасампа̄детаббова. анупаджджха̄йакоти асаннихитаупаджджха̄йо ва̄ аггахитаупаджджха̄йаггахан̣о ва̄. карототи анупаджджха̄йакам̣ упасампа̄дайато. дуккат̣ам̣ хотӣти а̄чарийасса ча ган̣асса ча дуккат̣а̄патти хоти. на куппати саче катанти саче анупаджджха̄йакасса упасампада̄каммам̣ катам̣ бхавеййа, там̣ на куппати самаггена сан̇гхена акуппена т̣ха̄на̄рахена кататта̄.
2541. екети абхайагирива̄сино. ‘‘на гахетаббамева̄’’ти ат̣т̣хакатха̄йа дал̣хам̣ вуттатта̄ вуттам̣. там̣ вачанам̣. еттха ча упаджджха̄йе асаннихитепи упаджджха̄йаггахан̣е акатепи каммава̄ча̄йам̣ пана упаджджха̄йакиттанам̣ катам̣йева̄ти дат̣т̣хаббам̣. ан̃н̃атха̄ ‘‘пуггалам̣ на пара̄масатӣ’’ти вутта̄йа каммавипаттийа̄ самбхавато каммам̣ куппеййа. тенева ‘‘упаджджха̄йам̣ акиттетва̄’’ти аватва̄ ‘‘упаджджхам̣ агга̄ха̄петва̄’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 117) ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. йатха̄ ча апарипун̣н̣апаттачӣварасса упасампада̄ка̄ле каммава̄ча̄йам̣ ‘‘парипун̣н̣асса паттачӣвара’’нти асантам̣ ваттхум̣ киттетва̄ каммава̄ча̄йа ката̄йапи упасампада̄ рухати, евам̣ ‘‘айам̣ буддхараккхито а̄йасмато дхаммараккхитасса упасампада̄пеккхо’’ти асантам̣ пуггалам̣ киттетва̄ кевалам̣ сантападанӣха̄рена каммава̄ча̄йа ката̄йа упасампада̄ рухатийева̄ти дат̣т̣хаббам̣. тенева̄ха ‘‘на куппати саче ката’’нти. ‘‘на, бхиккхаве, анупаджджха̄йако упасампа̄детаббо, йо упасампа̄деййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 117) еттакамева ватва̄ ‘‘со ча пуггало анупасампанно’’ти авуттатта̄, каммавипаттилаккхан̣асса ча асамбхавато ‘‘на гахетаббамева та’’нти вуттам̣.
сесесу саббаттхапӣти сан̇гхаган̣апан̣д̣акатхеййасам̣ва̄сакатиттхийапаккантакатираччха̄нагатама̄тупитуарахантагха̄такабхиккхунидӯсакасан̇гхабхедакалохитуппа̄дакаубхатобйан̃джанакасан̇кха̄техи упаджджха̄йехи упасампа̄дитесу саббесу терасасу викаппесу. вуттан̃хи бхагавата̄ ‘‘на, бхиккхаве, сан̇гхена упаджджха̄йена упасампа̄детаббо, йо упасампа̄деййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’тиа̄ди. на кевалам̣ етесуйева терасасу, атха ‘‘апаттакаачӣваракаачӣварапаттакайа̄читакапаттайа̄читакачӣварайа̄читакапаттачӣварака̄’’ти етесу чхасу викаппесу айам̣ найо йоджетабботи. сеса-ггахан̣ена етесампи сан̇гахо. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ ‘‘на, бхиккхаве, апаттако упасампа̄детаббо, йо упасампа̄деййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’тиа̄ди (маха̄ва. 118). айам̣ найоти ‘‘на куппати саче ката’’нти вуттанайо.
2542. пан̃чавӣсатӣти чатувӣсати па̄ра̄джика̄, ӯнавӣсативассо ча̄ти пан̃чавӣсати. вуттан̃хи ‘‘на, бхиккхаве, джа̄нам̣ ӯнавӣсативассо пуггало упасампа̄детаббо. йо упасампа̄деййа, йатха̄дхаммо ка̄ретаббо’’ти (маха̄ва. 99). оса̄роти упасампада̄сан̇кха̄то оса̄ро. тенева чампеййаккхандхаке ‘‘тан̃че сан̇гхо оса̄рети, екаччо соса̄рито’’тиа̄дипа̄т̣хасса (маха̄ва. 396) ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘оса̄ретӣти упасампада̄каммавасена павесетӣ’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 396) вуттам̣. ‘‘на̄сана̄рахо’’ти имина̄ ‘‘пан̣д̣ако, бхиккхаве, анупасампанно на упасампа̄детаббо’’тиа̄дивачанато (маха̄ва. 109) упасампа̄дитасса̄пи сетака̄ни датва̄ гихибха̄вам̣ па̄петаббатам̣ дӣпети.
2543. хаттхаччхинна̄ди ба̄ттим̣са̄ти чампеййаккхандхаке –
‘‘хаттхаччхинно, бхиккхаве, аппатто оса̄ран̣ам̣, тан̃че сан̇гхо оса̄рети, соса̄рито. па̄даччхинно…пе… хаттхапа̄даччхинно… кан̣н̣аччхинно… на̄саччхинно… кан̣н̣ана̄саччхинно… ан̇гуличчхинно… ал̣аччхинно… кан̣д̣араччхинно… пхан̣ахаттхако… кхуджджо… ва̄мано… галаган̣д̣ӣ… лаккхан̣а̄хато… каса̄хато… ликхитако… сӣпадико… па̄парогӣ… парисадӯсако… ка̄н̣о… кун̣ӣ… кхан̃джо… паккхахато… чхиннирийа̄патхо… джара̄дуббало… андхо… мӯго… падхиро… андхамӯго… андхападхиро… мӯгападхиро… андхамӯгападхиро, бхиккхаве, аппатто оса̄ран̣ам̣, тан̃че сан̇гхо оса̄рети, соса̄рито’’ти (маха̄ва. 396) ба̄ттим̣са.
кут̣т̣хиа̄ди ча тераса̄ти маха̄кхандхаке а̄гата̄ –
‘‘кут̣т̣хим̣ ган̣д̣им̣ кила̄син̃ча, сосин̃ча апама̄рикам̣;
татха̄ ра̄джабхат̣ам̣ чорам̣, ликхитам̣ ка̄рабхедакам̣.