анийатакатха̄ван̣н̣ана̄
542-3. ида̄ни сан̇гха̄дисесакатха̄нантарам̣ анийатакатхам̣ дассетума̄ха ‘‘рахонисаджджасса̄дена̄’’тиа̄ди. рахаси нисаджджа̄ рахонисаджджа̄, тасса̄ асса̄до рахонисаджджасса̄до, тена рахонисаджджасса̄дена, метхунадхаммасаннисситена килесена̄ти аттхо. вуттан̃хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘рахонисаджджасса̄доти метхунадхаммасаннисситакилесо вуччатӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.451). ‘‘рахо на̄ма чаккхусса рахо сотасса рахо. чаккхусса рахо на̄ма на сакка̄ хоти аккхим̣ ва̄ никхан̣ийама̄не бхамукам̣ ва̄ уккхипийама̄не сӣсам̣ ва̄ уккхипийама̄не пасситум̣. сотасса рахо на̄ма на сакка̄ хоти пакатикатха̄ соту’’нти (па̄ра̄. 445) падабха̄джане вуттарахесу чаккхусса рахо ева идха̄дхиппето. йатха̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘кин̃ча̄пи па̄л̣ийам̣ ‘сотасса рахо’ти а̄гатам̣, чаккхусса рахенева пана париччхедо ведитаббо’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.444-445).
чаккхусса рахатта̄ ‘‘пат̣иччханна’’нти имампи пат̣иччханнатта̄ ева ‘‘алам̣камманийа’’нти имампи сан̇ган̣ха̄ти. нисаджджасаддопа̄да̄нена ‘‘а̄сане’’ти идампи гахитамева. ‘‘ма̄туга̄масса сантикам̣ гантука̄мо’’ти имина̄ ‘‘ма̄туга̄мена саддхи’’нти идампи гахитамева. евам̣ са̄маттхийа̄ лаббхама̄нападопа̄да̄нена йо пана бхиккху ма̄туга̄мена саддхим̣ еко ека̄йа рахо пат̣иччханне а̄сане алам̣камманийе нисаджджасса̄дена̄ти вуттам̣ хоти. чаккхусса рахабха̄вена кут̣т̣а̄дипат̣иччханне тенева метхунасеванакаммасса анурӯпе а̄сане тадахуджа̄та̄йапи манусситтхийа̄ саха нисаджджасса̄дара̄гена саманна̄гато хутва̄ти аттхо. еттха ‘‘ма̄туга̄масса̄’’ти тадахуджа̄тампи иттхим̣ ган̣ха̄тӣти куто лаббхатӣти? ‘‘ма̄туга̄мо на̄ма манусситтхӣ, на йаккхӣ, на петӣ, на тираччха̄нагата̄, антамасо тадахуджа̄та̄пи да̄рика̄, пагева махаттарӣ’’ти (па̄ра̄. 445) падабха̄джанато лаббхати.
‘‘нива̄сетӣ’’ти имина̄ ‘‘ка̄йабандханам̣ бандхати, чӣварам̣ па̄рупатӣ’’ти идам̣ лаккхӣйати. саббаттха̄ти йатха̄вуттам̣ пайогато пубба̄парапайоге сан̇ган̣ха̄ти. тенева ‘‘пайоге ча пайоге ча̄’’ти виччха̄пайого като. нисӣдато часса дуккат̣анти йоджана̄. ‘‘убхиннампи нисаджджа̄йа па̄читтийа’’нти ваккхама̄натта̄ дуккат̣ам̣ сандха̄йа екакасса нисӣдатоти гахетаббам̣.
544. нисаджджа̄йа убхиннампӣти еттха ‘‘саки’’нти сесо, убхиннам̣ нисаджджа̄пӯран̣авасена ан̃н̃аман̃н̃асса пуре ва̄ паччха̄ ва̄ екаккхан̣е ва̄ ма̄туга̄масса ва̄ бхиккхусса ва̄ екава̄рам̣ нисаджджа̄йа̄ти вуттам̣ хоти. вуттан̃хетам̣ па̄л̣ийам̣ ‘‘ма̄туга̄ме нисинне бхиккху упанисинно ва̄ хотӣ’’тиа̄ди (па̄ра̄. 445). хоти па̄читтийанти йоджана̄. пайогаган̣ана̄йа ча хонти па̄читтийа̄нӣти гахетаббам̣, ма̄туга̄масса ва̄ бхиккхуно ва̄ убхиннам̣ ва̄ ут̣т̣ха̄йут̣т̣ха̄йа пунаппунам̣ упанисӣданапайогаган̣ана̄йа ча̄ти аттхо. ‘‘а̄паттӣхипи тӣхипӣ’’ти ваккхама̄натта̄ па̄читтийаггахан̣ам̣ па̄ра̄джикасан̇гха̄дисеса̄нам̣ упалаккхан̣ам̣ хоти, тӣсу екам̣ хотӣти вуттам̣ хоти. еттха ‘‘пайогаган̣ана̄йа̄’’ти идам̣ па̄ра̄джика̄йа на лаббхати екапайогенева сиджджханато. ка̄йасам̣саггасан̇гха̄дисесо, пана сарӣрато пунаппунам̣ вийуджджитва̄ пхусанена па̄читтийан̃ча йатха̄вуттанайенева лаббхати.
бахӯсупи ма̄туга̄месу бахука̄ни па̄читтийа̄ни хонтӣти йоджана̄. бахӯсу ма̄туга̄месу нисиннесу нисинна̄нам̣ ган̣ана̄йа екенева пайогена бахӯни па̄читтийа̄ни ча сан̇гха̄дисеса̄ ча хонти. ‘‘пайогаган̣ана̄йа ча̄’’ти имасса еттха̄пи йуджджама̄натта̄ та̄су висум̣ висум̣ ут̣т̣ха̄йут̣т̣ха̄йа пунаппунам̣ нисӣдантӣсу, сайан̃ча ут̣т̣ха̄йут̣т̣ха̄йа пунаппунам̣ нисӣдато та̄сам̣ ган̣ана̄йа а̄паджджитабба̄паттийо пайогаган̣ана̄йа ча бахӯ хонтӣти идам̣ лаббхати. еттха̄пи пана па̄ра̄джикам̣ на лаббхати, сан̇гха̄дисесо, па̄читтийан̃ча лаббхати.
545. самӣпе т̣хитопи андхо ана̄паттим̣ на каротӣти сотасса рахабха̄ве асатипи падха̄набхӯтасса ‘‘чаккхусса рахо’’ти имасса ан̇гасса виджджама̄натта̄ вуттам̣ ‘‘антодва̄дасахаттхаке’’ти, имина̄ саванӯпача̄ре виджджама̄непӣти вуттам̣ хоти. иттхӣнам̣ ту сатампи ча на кароти ана̄паттинти йоджана̄, вин̃н̃уно пурисасса асаннихитабха̄вена̄ти адхиппа̄йо. ‘‘иттхӣнампи сатампи ча̄’’ти ликханти, татопи айамева па̄т̣хо сундаро. пи-саддо ва̄ ту-саддаттхе дат̣т̣хаббо.
546. нипаджджитва̄ти еттха ‘‘самӣпе’’ти сесо, ‘‘нидда̄йантопӣ’’ти етасса висесакена ‘‘нипаджджитва̄’’ти имина̄ нисӣдитва̄ нидда̄йантоти имасса ниваттитатта̄ самӣпе нисӣдитва̄ нидда̄йантопи анандхо мануссапурисо ана̄паттим̣ каротӣти лаббхати. ‘‘кевала’’нти висесанена балаваниддӯпагато гахитоти татха̄ ахутва̄ антарантара̄ а̄панна̄панне виниччхинитва̄ паваттама̄на̄йа капинидда̄йа нидда̄йантопи ана̄паттим̣ каротӣти айаматтхо лаббхати. ‘‘пихитадва̄рагаббхасса̄’’ти ваттаббе маджджхападалопӣсама̄савасена ‘‘пихитагаббхасса̄’’ти вуттам̣. ‘‘два̄ре’’ти имина̄ два̄рекадесабхӯтам̣ умма̄рам̣ ва̄ там̣самӣпам̣ ва̄ упача̄рена вуттанти дат̣т̣хаббам̣. саче габбхо пихитадва̄ро на хоти, ана̄паттӣти бйатирекато дасситам̣.
547. имасмим̣ анийатасиккха̄паде па̄л̣ийам̣ ана̄паттива̄ре асатипи ‘‘йо пана бхиккху ма̄туга̄мена саддхим̣ рахо пат̣иччханне а̄сане нисаджджам̣ каппеййа, па̄читтийа’’нти (па̄чи. 285) пан̃чамасса ачелакаваггасса чатуттхасиккха̄паде ана̄паттива̄ре ‘‘ана̄патти йо кочи вин̃н̃ӯ пурисо дутийо хоти, тит̣т̣хати на нисӣдати, арахопеккхо, ан̃н̃авихито нисӣдати, умматтакасса а̄дикаммикасса̄’’ти (па̄чи. 288) вутте ана̄паттива̄ре сан̇гахетума̄ха ‘‘анандхе сатӣ’’тиа̄ди. ‘‘етасса самӣпе’’ти пакаран̣ато лаббхати. идха пуллин̇ганиддесена пурисо лаббхати, ‘‘тена̄пи аба̄лена бхавитаббам̣, мануссаджа̄тикена бхавитабба’’нти идан̃ча ‘‘вин̃н̃усми’’нти имина̄ лаббхати. андхасадисаниддӯпагатапат̣ипаккхава̄чианандхападена ‘‘анидда̄йанте’’ти лаббхати, мана̄па̄мана̄пам̣ джа̄нанте анидда̄йанте мануссапурисе дассанӯпача̄расса анто виджджама̄нети аттхо.
‘‘нисаджджапаччайа̄ досо наттхӣ’’ти имина̄ самбандхо, еварӯпе рахо а̄сане ма̄туга̄мена саддхим̣ нисиннапаччайа̄ а̄патти наттхӣти аттхо. ‘‘т̣хитасса̄’’ти имина̄пи тадева падам̣ йоджетаббам̣. вин̃н̃умхи пат̣ибале мануссапурисе асаннихитепи татха̄видхе рахо а̄сане ма̄туга̄ме а̄сане нисиннепи сайа̄непи т̣хитепи сайам̣ т̣хитасса нисаджджа̄йа абха̄ва̄ таппаччайа̄ а̄патти на хотӣти аттхо. арахасан̃н̃ино нисаджджапаччайа̄ досо наттхӣти рахо а̄сане ма̄туга̄мена саддхим̣ нисаджджантасса̄пи ‘‘рахо’’ти сан̃н̃а̄рахитасса нисӣдато нисаджджапаччайа̄ ана̄паттӣти аттхо. виккхиттачетасо нисаджджапаччайа̄ досо наттхӣти йоджана̄.
548. етта̄вата̄ па̄читтийа̄паттиматтато ана̄паттиппака̄рам̣ дассетва̄ ида̄ни имасса сиккха̄падасса анийатавоха̄рахетубхӯта̄хи тӣхи а̄паттӣхи ана̄паттипака̄рам̣ дассетума̄ха ‘‘на досо’’тиа̄ди. а̄паттӣхипи тӣхипӣти ‘‘нисаджджам̣ бхиккху пат̣иджа̄нама̄но тин̣н̣ам̣ дхамма̄нам̣ ан̃н̃атарена ка̄ретаббо па̄ра̄джикена ва̄ сан̇гха̄дисесена ва̄ па̄читтийена ва̄’’ти (па̄ра̄. 444) па̄л̣ийам̣ вутта̄хи ‘‘пат̣хамапа̄ра̄джика̄паттика̄йасам̣саггасан̇гха̄дисеса̄паттипа̄читтийа̄паттӣ’’ти има̄хи тӣхипи а̄паттӣхӣти вуттам̣ хотӣти.
пат̣хама̄нийатакатха̄ван̣н̣ана̄.
549. ваттаббабха̄вена̄дхикатадутийа̄нийатавиниччхайато пат̣хама̄нийате вуттавиниччхайехи самам̣ виниччхайам̣ паха̄йа таттха авуттам̣ имассева виниччхайависесам̣ дассетума̄ха ‘‘анандха̄’’тиа̄ди. идха дут̣т̣хуллава̄ча̄сан̇гха̄дисесасса̄пи гахитатта̄ тато ана̄паттикарам̣ дассетум̣ ‘‘абадхиро’’ти вуттам̣. анандхо абадхироти ‘‘пурисо’’ти идам̣ сандха̄йа вуттам̣. ‘‘иттхӣ’’ти идам̣ сандха̄йа ‘‘анандха̄бадхира̄’’ти гахетаббам̣. евамупарипи. тена̄пи саванӯпача̄рантогадхена бхавитаббанти дассетум̣ ‘‘антодва̄дасахаттхат̣т̣хо’’ти вуттам̣.
550. ‘‘андхо абадхиро ана̄паттим̣ на каротӣ’’ти идам̣ ка̄йасам̣саггасан̇гха̄дисесам̣ сандха̄йа вуттам̣. ‘‘бадхиро ва̄пи чаккхума̄, на кароти ана̄патти’’нти идам̣ пана дут̣т̣хуллава̄ча̄сан̇гха̄дисесам̣ сандха̄йа вуттанти еваметтха сандха̄йа бха̄ситаттхо ведитаббо.
пурима̄нийатакатха̄йа авуттависесасса дутийа̄нийатакатха̄йа ваттумиччхитатта̄ айампи висесо идха ваттаббо. койам̣ висесо, йо идха ваттабботи че? таттха ‘‘пат̣иччханне а̄сане алам̣камманийе’’ти (па̄ра̄. 444) вуттам̣ а̄санан̇гадвайам̣ идха ‘‘на хева кхо пана пат̣иччханнам̣ а̄санам̣ хоти на̄лам̣камманийа’’нти (па̄ра̄. 453) ниседхетва̄ ‘‘алан̃ча кхо хоти ма̄туга̄мам̣ дут̣т̣хулла̄хи ва̄ча̄хи обха̄ситу’’нти (па̄ра̄. 453) идам̣ апуббан̇гам̣ вуттам̣. татра ма̄туга̄моти антамасо тадахуджа̄та̄пи да̄рика̄ гахита̄, идха ‘‘ма̄туга̄мо на̄ма манусситтхӣ, на йаккхӣ, на петӣ, на тираччха̄нагата̄, вин̃н̃ӯ пат̣ибала̄ субха̄ситадуббха̄ситам̣ дут̣т̣хулла̄дут̣т̣хуллам̣ а̄джа̄ниту’’нти (па̄ра̄. 454) вин̃н̃ӯ пат̣ибало ма̄туга̄мова вутто. таттха ‘‘па̄ра̄джикена ва̄ сан̇гха̄дисесена ва̄ па̄читтийена ва̄’’ти (па̄ра̄. 444) тиссо а̄паттийо вутта̄, идха ‘‘нисаджджам̣ бхиккху пат̣иджа̄нама̄но двиннам̣ дхамма̄нам̣ ан̃н̃атарена ка̄ретаббо сан̇гха̄дисесена ва̄ па̄читтийена ва̄’’ти (па̄ра̄. 453) двейева а̄паттийо вутта̄. сан̇гха̄дисесесу ча таттха ‘‘са̄ че евам̣ вадеййа ‘аййо майа̄ дит̣т̣хо нисинно ма̄туга̄мена саддхим̣ ка̄йасам̣саггам̣ сама̄паджджанто’ти, со ча там̣ пат̣иджа̄на̄ти, а̄паттийа̄ ка̄ретаббо’’ти (па̄ра̄. 448) ка̄йасам̣саггасан̇гха̄дисесова вутто, идха со ча вутто, ‘‘са̄ че евам̣ вадеййа ‘аййасса майа̄ сутам̣ нисиннасса ма̄туга̄мам̣ дут̣т̣хулла̄хи ва̄ча̄хи обха̄сентасса̄’ти, со ча там̣ пат̣иджа̄на̄ти, а̄паттийа̄ ка̄ретаббо’’ти (па̄ра̄. 455) дут̣т̣хуллава̄ча̄сан̇гха̄дисесо ча вутто. еттако убхиннаманийата̄нам̣ висесо.
айам̣ касма̄ на вуттоти? айам̣ самбодхаваттхувисесо ваттумиччхито пана ат̣т̣хакатха̄гатавиниччхайависесатоти тасма̄ на вуттоти дат̣т̣хаббо. тисамут̣т̣ха̄намевидам̣ ка̄йачиттава̄ча̄читтака̄йава̄ча̄читтавасена тӣн̣и самут̣т̣ха̄на̄ни етасса̄ти катва̄.
имехипи двӣхи анийатасиккха̄падехи сиккха̄падантаресу пан̃н̃атта̄йева а̄паттийо, ана̄паттийо ча дассита̄, на кочи а̄паттивисесо вутто, тасма̄ киметесам̣ вачанена̄ти? вуччате – винайавиниччхайалаккхан̣ам̣ т̣хапетум̣ бхагавата̄ уппанне ваттхумхи две анийата̄ пан̃н̃атта̄. катхам̣? еварӯпа̄йапи саддхеййавачана̄йа упа̄сика̄йа вуччама̄но пат̣иджа̄нама̄нова а̄паттийа̄ ка̄ретаббо, на аппат̣иджа̄нама̄но, тасма̄ ‘‘йа̄йа ка̄йачи а̄паттийа̄ йена кеначи чодите пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ам̣йеван̇гам̣ ка̄табба’’нти имехи сиккха̄падехи виниччхайалаккхан̣ам̣ т̣хапитанти ведитаббам̣. атха касма̄ бхиккхунӣнам̣ анийатам̣ на вуттанти? идамева лаккхан̣ам̣ саббаттха анугатанти на вуттам̣.
дутийа̄нийатакатха̄ван̣н̣ана̄.
ити винайаттхаса̄расандӣпанийа̄
винайавиниччхайаван̣н̣ана̄йа
анийатакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.