сан̇гха̄дисесакатха̄ван̣н̣ана̄

325. евам̣ на̄на̄найапат̣иман̣д̣итасса па̄ра̄джикакан̣д̣асса виниччхайам̣ дассетва̄ ида̄ни таданантарамуддит̣т̣хасса терасакан̣д̣асса виниччхайам̣ дассетума̄ха ‘‘мочетука̄мата̄’’тиа̄ди. мочетум̣ ка̄метӣти мочетука̄мо, тасса бха̄во мочетука̄мата̄, та̄йа сампайуттам̣ читтам̣ мочетука̄мата̄читтам̣. еттха ‘‘мочетука̄мата̄’’ти имина̄ ека̄дасасу ра̄гесу ‘‘мочанасса̄до’’ти вуттам̣ имасса сан̇гха̄дисесасса мӯлака̄ран̣ам̣ суккамочанависайам̣ ра̄гама̄ха.

ека̄даса ра̄га̄ на̄ма ‘‘мочанасса̄до, муччанасса̄до, муттасса̄до, метхунасса̄до, пхассасса̄до, кан̣д̣уванасса̄до, дассанасса̄до, нисаджджасса̄до, ва̄часса̄до, гехасситапемам̣, ванабхан̇гийа’’нти евама̄гата̄. идха мочанам̣ на̄ма самбхавадха̄тумочанам̣, тадаттха̄йа таббисайара̄гасампайуттаведана̄ мочанасса̄до на̄ма. тена̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘мочетум̣ асса̄до мочанасса̄до’’ти. муччама̄не асса̄до муччанасса̄до, самбхавадха̄тумхи муччама̄не там̣ра̄гасампайутта̄ ведана̄ муччанасса̄до на̄ма. етенева найена муттасса̄да̄дива̄часса̄да̄васа̄несу падесу аттхаккамо ведитаббо. имехи навахи падехи асса̄дасӣсена кунтайат̣т̣хин̃а̄йена там̣сахачарито ра̄го дассито. йатха̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘навахи падехи сампайуттаасса̄дасӣсена ра̄го вутто’’ти.

гехасситапеманти еттха гехат̣т̣ха̄ ма̄туа̄дайо а̄дхеййаа̄дха̄равоха̄рена ‘‘геха̄’’ти вуччанти. ‘‘ман̃ча̄ уккут̣т̣хим̣ каронтӣ’’тиа̄дӣсу вийа танниссито синехапарийа̄йо ра̄го ‘‘гехасситапема’’нти вутто. имина̄ падена ра̄гасса сабха̄во сандассито. ванато бхан̃джитва̄ а̄бхатам̣ йам̣ кин̃чи пхалапуппха̄ди ванабхан̇гийам̣ на̄ма. идха пана ра̄гавасена пат̣ибаддхачиттам̣ ма̄туга̄мехи вирахадуккха̄панайанаттхам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.240) тесам̣ т̣ха̄не т̣хапетва̄ дассанапхусанавасена виндитум̣ ра̄гӣхи гахетаббато техи пил̣андхитама̄ласахитам̣ тамбӯланти евама̄ди ‘‘ванабхан̇гийа’’нти адхиппетам̣. имина̄ паттхитависайагочаро ра̄го тада̄йаттаваттхувасена сандассито. йатха̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘екена падена сарӯпенева ра̄го, екена падена ваттхуна̄ вутто. ванабхан̇го хи ра̄гасса ваттху, на ра̄гойева̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.240).

‘‘мочетука̄мата̄’’ти идамева аватва̄ ‘‘читта’’нти вачанена вӣтиккамаса̄дхика̄йа ка̄йавин̃н̃аттийа̄ самут̣т̣ха̄пакам̣ ра̄гасампайуттам̣ читтависесам̣ дассети. тена читтена самут̣т̣ха̄пийама̄нам̣ вин̃н̃аттисан̇кха̄там̣ вӣтиккамам̣ ‘‘ва̄йа̄мо’’ти имина̄ дассети. ва̄йа̄мо на̄ма там̣читтасампайуттавӣрийам̣. еттха пана ‘‘семхо гул̣о’’тиа̄дӣсу вийа пхале хетӯпача̄ран̃а̄йена вӣтиккамасса висесахетубхӯтавӣрийава̄чакена ча падена вӣтиккамова вуттоти дат̣т̣хаббам̣. аджджхаттаба̄хираваттхугхат̣т̣анам̣, а̄ка̄се кат̣икампананти суккамочанаттхо ва̄йа̄моти аттхо. суккасса мочанам̣ суккамочанам̣.

еттха ча суккасса̄ти ‘‘сукканти даса сукка̄ни нӣлам̣ пӣтакам̣ лохитакам̣ ода̄там̣ таккаван̣н̣ам̣ дакаван̣н̣ам̣ телаван̣н̣ам̣ кхӣраван̣н̣ам̣ дадхиван̣н̣ам̣ саппиван̣н̣а’’нти (па̄ра̄. 237) падабха̄джане вутта̄ни сатта̄нам̣ питта̄диа̄сайабхедена, патхавидха̄туа̄дӣнам̣ чатуннам̣ ва̄ расасон̣итамам̣самедаат̣т̣хиат̣т̣химин̃джа̄нам̣ чханнам̣ дехадха̄тӯнам̣ ва̄ бхедена анекадха̄ бхинне дасавидхе сукке ан̃н̃атарасса суккасса̄ти аттхо. мочанам̣ виссат̣т̣хӣти парийа̄йам̣, пакатийа̄ т̣хитасакат̣т̣ха̄нато мочананти аттхо. йатха̄ха падабха̄джане ‘‘виссат̣т̣хӣти т̣ха̄нато ча̄вана̄ вуччатӣ’’ти (па̄ра̄. 237). иха ‘‘т̣ха̄нам̣ на̄ма ваттхисӣсасан̇кха̄там̣ муттакаран̣амӯла’’нти кечи. ‘‘кат̣ӣ’’ти апаре. ‘‘сакалака̄йо’’ти ан̃н̃е. имесам̣ тин̣н̣ам̣ вачанесу ‘‘татийасса бха̄ситам̣ субха̄сита’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.237) ат̣т̣хакатха̄йам̣ татийава̄дасса катапа̄сам̣сатта̄ кесаломанакхаданта̄нам̣ мам̣савинимуттат̣т̣ха̄нан̃ча муттакарӣсакхел̣асин̇гха̄н̣ика̄тхаддхасуккхачамман̃ча ваджджетва̄ авасесам̣ сакаласарӣрам̣ ка̄йаппаса̄дабха̄ваджӣвитиндрийаабаддхапитта̄нам̣ вийа самбхавадха̄туйа̄ ча т̣ха̄нанти ведитаббам̣.

‘‘суккамочана’’нти имина̄ким̣ вуттам̣ хотӣти? ‘‘а̄рогйаттха̄йа, сукхаттха̄йа, бхесаджджаттха̄йа, да̄наттха̄йа, пун̃н̃аттха̄йа, йан̃н̃аттха̄йа, саггаттха̄йа, бӣджаттха̄йа, вӣмам̣саттха̄йа, даваттха̄йа мочетӣ’’ти (па̄ра̄. 237) вуттадасавидхаадхиппа̄йантогадхаан̃н̃атараадхиппа̄йо хутва̄ ‘‘ра̄гӯпаттхамбхе, ваччӯпаттхамбхе, пасса̄вӯпаттхамбхе, ва̄тӯпаттхамбхе, учча̄лин̇гапа̄н̣акадат̣т̣хӯпаттхамбхе мочетӣ’’ти (па̄ра̄. 237) вуттапан̃чавидхака̄ла̄наман̃н̃атарака̄ле ‘‘аджджхаттарӯпе, бахиддха̄рӯпе, аджджхаттабахиддха̄рӯпе, а̄ка̄се кат̣им̣ кампенто мочетӣ’’ти (па̄ра̄. 237) вуттачатурупа̄йа̄наман̃н̃атарена упа̄йена йатха̄вуттара̄гаписа̄чавасена вивасо хутва̄ йатха̄вуттанӣла̄дидасавидхасамбхавадха̄тӯнаман̃н̃атарам̣ йатха̄вуттат̣т̣ха̄нато кхуддакамаккхика̄йа пиванаматтампи саче мочетӣти сан̇кхепато гахетаббам̣. еттха ча учча̄лин̇гапа̄н̣ака̄ на̄ма ломасапа̄н̣а̄, йесам̣ ломе аллине ан̇гаджа̄там̣ камманийам̣ хоти.

ан̃н̃атра супинантена̄ти супино ева супинанто, ниссаккавачанаппасан̇ге каран̣авачанато супинанта̄ти аттхо. супина̄ на̄ма ‘‘ва̄та̄дидха̄туккхобхавасена ва̄ пубба̄нубхӯтаиттхирӯпа̄дивисайавасена ва̄ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хадевата̄нубха̄вена ва̄ пун̃н̃ена пат̣илабхитаббааттхасса, апун̃н̃ена паттабба̄наттхасса ча пуббанимиттавасена ва̄ хотӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.237) вуттесу чатӯсу ка̄ран̣есу екена ка̄ран̣ена капинидда̄йа супине диссама̄на̄рамман̣ато йам̣ суккамочанам̣ хоти, там̣ ависайам̣ суккамочанам̣ вина̄ти вуттам̣ хоти.

сан̇гха̄дисесова сан̇гха̄дисесата̄. сан̇гха̄дисесам̣ а̄паджджитва̄ тато вут̣т̣ха̄тука̄масса кулапуттасса а̄димхи парива̄сада̄наттхам̣, маджджхе ча мӯла̄йапат̣икассанена вина̄ ва̄ саха ва̄ ма̄наттада̄наттхам̣, аваса̄не аббха̄наттхан̃ча сан̇гхо еситабботи ‘‘сан̇гхо а̄димхи чева сесе ча иччхитаббо асса̄ти сан̇гха̄дисесо’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.237; кан̇кха̄. ат̣т̣ха. суккависсат̣т̣хисиккха̄падаван̣н̣ана̄) вуттатта̄ сан̇гха̄дисеса̄ на̄ма, суккависсат̣т̣хисан̇гха̄дисеса̄патти хотӣти аттхо. йатха̄ха падабха̄джане ‘‘сан̇гхова тасса̄ а̄паттийа̄ парива̄сам̣ дети, мӯла̄йа пат̣икассати, ма̄наттам̣ дети, аббхети, на самбахула̄, на екапуггало, тена вуччати ‘сан̇гха̄дисесо’ти. тассева а̄паттиника̄йасса на̄мам̣ на̄макаммам̣ адхивачанам̣, тенапи вуччати ‘сан̇гха̄дисесо’’ти (па̄ра̄. 237). еттха ча парива̄са̄дикатха̄ сан̇гха̄дисеса̄васа̄не а̄гатат̣т̣ха̄нейева а̄ви бхависсати.

326. етта̄вата̄ мӯласиккха̄пада̄гатам̣ аттӯпаккамамӯлакам̣ а̄паттим̣ дассетва̄ ида̄ни имисса̄ сан̇гха̄дисеса̄паттийа̄ парӯпаккаменапи а̄паджджанам̣ дассетума̄ха ‘‘парена̄’’тиа̄ди. упаккама̄петва̄ти ан̇гаджа̄тасса гахан̣ам̣ ва̄ гхат̣т̣анам̣ ва̄ ка̄ретва̄.

327. сан̃чичча̄ти ‘‘упаккама̄ми мочесса̄мӣ’’ти чететва̄ пакаппетва̄. упаккамантасса̄ти аджджхаттарӯпа̄дӣсу тӣсу йаттха каттхачи гхат̣т̣ентасса. самуддит̣т̣ханти ‘‘четети упаккамати на муччати, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти (па̄ра̄. 262) падабха̄джане бхагавата̄ вуттанти адхиппа̄йо.

328. имиссам̣ га̄тха̄йам̣ ‘‘аттано ан̇гаджа̄там̣ упаккамантасса̄’’ти имина̄ аджджхаттарӯпе ва̄ бахиддха̄рӯпе ва̄ аджджхаттабахиддха̄рӯпе ва̄ аттано ан̇гаджа̄там̣ гхат̣т̣ентасса̄ти имасса аттхасса вуттатта̄ ан̇гаджа̄тагхат̣т̣анена вина̄бха̄вато имина̄ асан̇гайхама̄насса̄пи а̄ка̄се кат̣икампанена суккамочане сан̇гха̄дисесасса пат̣хамага̄тха̄йам̣ ‘‘ва̄йа̄мо’’ти са̄ман̃н̃авачанена сан̇гахитатта̄ там̣ т̣хапетва̄ ‘‘тена кхо пана самайена ан̃н̃атарасса бхиккхуно мочана̄дхиппа̄йасса а̄ка̄се кат̣им̣ кампентасса асучи муччи…пе… асучи на муччи. тасса куккуччам̣ ахоси…пе… ана̄патти бхиккху сан̇гха̄дисесасса, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти а̄ка̄секат̣икампанаваттхумхи вуттатта̄ амутте тхуллаччайам̣ сан̇гахетума̄ха ‘‘сан̃чичча̄’’тиа̄ди.

таттха сан̃чичча̄ти ‘‘упаккама̄ми мочесса̄мӣ’’ти джа̄нитва̄ сан̃джа̄нитва̄ти аттхо. ‘‘упаккамантасса̄’’ти са̄ман̃н̃ато там̣ висесетум̣ ‘‘а̄ка̄се кампаненапӣ’’ти а̄ха, кат̣икампанена̄ти гахетаббам̣. катхамидам̣ лаббхатӣти че? има̄йа катха̄йа сан̇гахетаббаваттхумхи ‘‘а̄ка̄се кат̣им̣ кампентасса̄’’ти (па̄ра̄. 266) па̄т̣хе ‘‘кат̣им̣ кампентасса̄’’ти вачанасахачарасса ‘‘а̄ка̄се’’ти вачанасса саннидха̄набалена лаббхати аттхаппакаран̣асаддантарасаннидха̄на̄ садда̄нам̣ висесаттхадӣпанато.

329. ваттхинти муттаваттхим̣, муттакаран̣асса ваттхинти аттхо. кӣл̣а̄йа пӯретва̄ти га̄мада̄рако вийа кӣл̣итука̄мата̄йа муттаваттхим̣ дал̣хам̣ гахетва̄ пӯретва̄ти аттхо. йатха̄ха ваттхиваттхумхи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘те бхиккхӯ ваттхим̣ дал̣хам̣ гахетва̄ пӯретва̄ пӯретва̄ виссаджджента̄ га̄мада̄рака̄вийа пасса̄вамакам̣сӯ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.264). ‘‘на ват̣т̣атӣ’’ти са̄ман̃н̃ена касма̄ вуттанти? тасмим̣ ваттхусмим̣ вуттанайена мочана̄дхиппа̄йена дал̣хам̣ гахетва̄ пӯретва̄ пӯретва̄ виссаджджентасса сукке мутте мочана̄дхиппа̄йо четети, упаккамати, муччатӣти ан̇га̄нам̣ сампаннатта̄ сан̇гха̄дисесасса, амутте тхуллаччайасса самбхавато убхайасан̇гахаттхама̄ха.

330. упаниджджха̄йанаваттхумхи ‘‘на ча бхиккхаве са̄раттена ма̄туга̄масса ан̇гаджа̄там̣ упаниджджха̄йитаббам̣, йо упаниджджха̄йеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (па̄ра̄. 266) па̄л̣ийам̣ ‘‘ма̄туга̄масса̄’’ти са̄ман̃н̃ена вуттатта̄ ‘‘тиссанна’’нти вадати. тиссаннам̣ пана иттхӣнанти манусса̄мануссатираччха̄нагатавасена тиссаннам̣ иттхӣнам̣. ‘‘ан̇гаджа̄та’’нти висесетва̄ вуттатта̄ ‘‘нимитта’’нти муттакаран̣амева вуччати, пат̣асатена̄пи пат̣иччха̄дитам̣ ва̄ аппат̣иччха̄дитам̣ ва̄ йонимагганти аттхо. тена̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘сачепи пат̣асатам̣ ниваттха̄ хоти, пурато ва̄ паччхато ва̄ т̣хатва̄ ‘имасмим̣ на̄ма ока̄се нимитта’нти упаниджджха̄йантасса дуккат̣амева. аниваттха̄нам̣ га̄мада̄рика̄нам̣ нимиттам̣ упаниджджха̄йантасса пана кимева ваттабба’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.266). пурато ва̄ти еттха ‘‘т̣хатва̄’’ти па̄т̣хасесо.

331. екена…пе… пассато екам̣ дуккат̣анти самбандхо. ‘‘екена пайогена екам̣ дуккат̣а’’нти вачанато анекехи пайогехи анека̄ни дуккат̣а̄нӣти бйатирекато лаббхати. йатха̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘ито чито ча вилокетва̄ пунаппунам̣ упаниджджха̄йантасса пайоге пайоге дуккат̣а’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.266). имисса̄ ат̣т̣хакатха̄йа ‘‘ито чито ча̄’’ти вуттатта̄ уммӣлананимӣлананти еттха ‘‘вивидха̄ там̣ анолокетва̄ тамева олокентасса̄’’ти лаббхати.

332. амочана̄дхиппа̄йасса муттасмим̣ ана̄патти пака̄сита̄ти йоджана̄. мочана̄дхиппа̄йам̣ вина̄ бхесаджджакаран̣аттхам̣ суддхачиттена ан̇гаджа̄те бхесаджджалепам̣ каронтасса ва̄ суддхачиттенева учча̄рапасса̄ва̄дим̣ каронтасса ва̄ муттепи ана̄паттӣти идам̣ ‘‘ана̄патти супинантена намочана̄дхиппа̄йасса̄’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 263) найена ана̄паттива̄ре вуттамева̄ти аттхо.

имасмим̣ па̄т̣хе ‘‘анупаккамантасса̄’’ти авуттепи имасса па̄т̣хасса пурато ‘‘четети на упаккамати муччати, ана̄паттӣ’’ти (па̄ра̄. 262) ча ‘‘на четети на упаккамати муччати, ана̄паттӣ’’ти (па̄ра̄. 262) ча вачанато там̣ сан̇гахетума̄ха ‘‘анупаккаматопи ча муттасмим̣ ана̄патти пака̄сита̄’’ти. мочанасса̄дара̄гена пӣл̣ито хутва̄ ‘‘ахо вата ме муччеййа̄’’ти чинтетва̄ ва̄ еварӯпамочанасса̄дара̄гапӣл̣а̄пуббан̇гамачитте асатипи кевалам̣ ка̄мавитаккаматтена упахато хутва̄ та̄дисааджджхаттикаба̄хираваттхӯсу гхат̣т̣анавасена ва̄ а̄ка̄се кат̣икампанавасена ва̄ упаккамам̣ акаронтасса та̄дисачинта̄балена ва̄ ка̄мавитаккабалена ва̄ сукке муттепи ана̄паттӣти идам̣ йатха̄вуттапа̄т̣хавасена пака̄ситанти аттхо.

супинантена муттасмим̣, ана̄патти пака̄сита̄ти еттха антасаддаттха̄бха̄вато супинети аттхо. супине метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевантасса ва̄ ма̄туга̄мехи ка̄йасам̣саггам̣ а̄паджджантасса ва̄ сукке муттепи ависайатта̄ ана̄патти па̄л̣ийам̣ ‘‘ана̄патти бхиккху супинантена̄’’ти (па̄ра̄. 263) имина̄ пака̄сита̄ти аттхо.

еттха т̣хатва̄ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘супине пана уппанна̄йа асса̄дачетана̄йа сачасса висайо хоти, ниччалена бхавитаббам̣. на хаттхена нимиттам̣ кӣл̣а̄петаббам̣. ка̄са̄вапаччаттхаран̣араккханаттхам̣ пана хаттхапут̣ена гахетва̄ джагганаттха̄йа удакат̣т̣ха̄нам̣ гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.262) вуттатта̄ ан̣д̣апа̄лика̄ кикӣсакун̣а̄ вийа, ва̄лапа̄лика̄ чамарӣ вийа, еканеттапа̄лако пурисо вийа ча ка̄йаджӣвитепи апеккхам̣ паха̄йа сӣлам̣ раккхитука̄мена сиккха̄ка̄мена нибба̄нага̄минипат̣ипаттим̣ пӯретука̄мена кулапуттена ‘‘ан̃н̃атра супинанта̄’’ти (па̄ра̄. 237) вадато татха̄гатасса адхиппа̄йа̄нукӯлам̣ ат̣т̣хакатха̄то н̃атва̄ аппаматтена пат̣ипаджджитаббанти айаматра̄нуса̄санӣ.

суккависсат̣т̣хикатха̄ван̣н̣ана̄.

333. манусситтхинти мануссаджа̄тикам̣ иттхим̣, ‘‘ма̄туга̄мо на̄ма манусситтхӣ, на йаккхӣ, на петӣ, на тираччха̄нагата̄, антамасо тадахуджа̄та̄пи да̄рика̄, пагева махаттарӣ’’ти (па̄ра̄. 271) падабха̄джане вуттатта̄ тадахуджа̄такума̄рика̄бха̄венапи т̣хитам̣ джӣвама̄накамануссама̄туга̄манти вуттам̣ хоти. ‘‘манусситтхи’’нти са̄ман̃н̃авачанена джӣвама̄накаманусситтхинти айам̣ висесо куто лаббхатӣти? винӣтаваттхумхи (па̄ра̄. 281 а̄дайо) матиттхийа̄ ка̄йам̣ пхусантасса тхуллаччайавачанато па̄рисесато лаббхати. а̄масантоти ‘‘хаттхагга̄хам̣ ва̄ вен̣игга̄хам̣ ва̄ ан̃н̃атарасса ва̄ ан̃н̃атарасса ва̄ ан̇гасса пара̄масана’’нти (па̄ра̄. 270) вуттатта̄ хаттха̄диан̇гапаччан̇гапхусана̄дина̄наппака̄ра̄нам̣ ан̃н̃атарена пака̄рена а̄масантоти аттхо. аттано ка̄йена иттхийа̄ ка̄йасса сам̣сагге миссӣбха̄ве ра̄го ка̄йасам̣саггара̄го. сан̇гха̄дисесо етасса аттхӣти сан̇гха̄дисесико, ка̄йасам̣саггасан̇гха̄дисесо а̄панно хотӣти вуттам̣ хоти.

334. ка̄йасам̣саггара̄гена иттхийа̄ антамасо ломампи аттано сарӣре ломена пхусантасса бхиккхуно сан̇гха̄дисеса̄патти хотӣти йоджана̄. еттха (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.274) ‘‘ломаган̣ана̄йа сан̇гха̄дисеса̄ хонтӣ’’ти курундат̣т̣хакатха̄матасса ат̣т̣хитатта̄, ‘‘кот̣т̣ха̄саган̣ана̄йа на хоти, иттхиган̣ана̄йа хотӣ’’ти маха̄ат̣т̣хакатха̄матасса т̣хитатта̄ сан̇гхасантаке ман̃чапӣт̣хе паччаттхаран̣а̄дина̄ кеначи аппат̣иччха̄дите пхусантасса вийа ломаган̣ана̄йа ахутва̄ пхут̣т̣халома̄нам̣ бахуттепи екасмим̣ пайоге ека̄ ева а̄патти, бахӯсу пайогесу пайогаган̣ана̄йа а̄паттийо хонтӣти саннит̣т̣ха̄нам̣.

335. иттхийа̄ти манусситтхийа̄. сампхут̣т̣хоти хаттха̄дисарӣра̄вайаве сам̣саггам̣ сама̄панно. севаначетано ва̄йамитва̄ ка̄йасам̣саггара̄гена аттано ка̄йам̣ ча̄летва̄ти аттхо. сан̇гха̄дисесата̄ти еттха сакаттхе таддхитаппаччайо. ‘‘сан̇гха̄дисесита̄’’ти пана па̄т̣хо сундаро, сан̇гха̄дисесасса аттхита̄ виджджама̄набха̄воти аттхо. сан̇гха̄дисеса̄паттийа̄ саббха̄васан̇кха̄та̄ аттхита̄ ӣпаччайаттхе пуггале сан̇гха̄дисесӣсаддапаваттинимиттам̣ хотӣти бха̄вапаччайо там̣аттхавасена лаббхати. йатха̄ху ‘‘йасса гун̣асса хи бха̄ва̄ даббе саддасаннивесо, тадабхидха̄не ттата̄дайо’’ти.

336. екена хаттхена гахетва̄ти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. ка̄йасам̣саггасиккха̄падаван̣н̣ана̄) еттха ‘‘ка̄йасам̣саггара̄гена̄’’ти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. ‘‘манусситтхи’’нти аджджха̄ха̄ро. там̣ манусситтхим̣. таттха таттха̄ти иттхийа̄ тасмим̣ тасмим̣ сарӣра̄вайаве. ‘‘ека̄ва̄паттӣ’’ти пат̣хамам̣ гахитахаттхасса анапанӣтатта̄ вуттам̣. гахитахаттхам̣ пана мочетва̄ пунаппунам̣ пхусантасса пайогаган̣ана̄йа а̄патти хотӣти бйатирекато лаббхати.

337. екена хаттхена аггахетва̄ сӣсато йа̄ва па̄дам̣, па̄дато йа̄ва сӣсан̃ча ка̄йа̄ хаттхам̣ амочетва̄ дивасампи там̣ иттхим̣ пхусантасса ека̄ва̄паттӣти йоджана̄. еттха̄пи ‘‘амочетва̄’’ти бйатирекато мочетва̄ пхусантасса пайогаган̣ана̄йа анека̄паттийоти лаббхати.

338. екато гахитапан̃чан̇гулӣнам̣ ган̣ана̄йа саче а̄патти сийа̄, екасса ма̄туга̄масса сарӣрам̣ ра̄гачиттена пхусантасса дваттим̣сакала̄пакот̣т̣ха̄сато бйатирекасса сарӣрасса̄бха̄ва̄ дваттим̣сакала̄пакот̣т̣ха̄саган̣ана̄йа а̄паттийа̄ бхавитаббам̣, татха̄ абха̄вато идампи на хотӣти дассанаттхам̣ ‘‘на хи кот̣т̣ха̄сато сийа̄’’ти а̄ха.

340-1. иттхийа̄ виматисса̄пи аттано ка̄йена иттхийа̄ ка̄йам̣ пхусато тасса тхуллаччайам̣ сийа̄, иттхийа̄ пан̣д̣ака̄дисан̃н̃инопи аттанопи ка̄йена иттхийа̄ ка̄йам̣ пхусато тасса тхуллаччайам̣ сийа̄. а̄ди-саддена пурисатираччха̄нагата̄нам̣ сан̇гахо. иттхийа̄ иттхисан̃н̃ино аттано ка̄йена иттхийа̄ ка̄йасамбаддхам̣ пхусато тасса тхуллаччайам̣ сийа̄. пан̣д̣аке пан̣д̣акасан̃н̃ино аттано ка̄йена пан̣д̣акасса ка̄йам̣ пхусато тасса тхуллаччайам̣ сийа̄. йаккхипетӣсу йаккхипетисан̃н̃ино аттано ка̄йена та̄сам̣ ка̄йам̣ пхусато тасса тхуллаччайам̣ сийа̄ти йоджана̄. еттха ‘‘пан̣д̣акаггахан̣ена убхатобйан̃джанакопи гайхатӣ’’ти ваджирабуддхит̣ӣка̄йам̣ вуттам̣. ‘‘иттхийа̄ вематикасса̄пи пан̣д̣ака̄дисан̃н̃инопи аттано ка̄йена иттхийа̄ ка̄йасамбаддхам̣ пхусато тасса тхуллаччайам̣ сийа̄’’ти на йоджетаббам̣. касма̄? татха̄ йоджана̄йам̣ па̄л̣ийам̣ дуккат̣ам̣ вуттам̣, на тхуллаччайанти анит̣т̣хаппасан̇гато.

‘‘дуккат̣ам̣ ка̄йасам̣сагге, тираччха̄нагатиттхийа̄’’ти имина̄ винӣтаваттхумхи а̄гатанайе сан̇гахитепи тенева найена пан̣д̣аке виматииттхисан̃н̃ита̄диан̃н̃аматипаккхе ча пурисатираччха̄нагатесу пурисатираччха̄нагатасан̃н̃ивиматипан̣д̣ака̄диан̃н̃аматипаккхе ча ити имесам̣ тин̣н̣ам̣ ка̄йапат̣ибаддха̄масана̄дӣсу ча падабха̄джане вуттасаббадуккат̣а̄паттийо упалаккхита̄ти дат̣т̣хаббам̣.

342. аттано ка̄йена пат̣ибаддхена иттхийа̄ ка̄йена пат̣ибаддхам̣ пхусантасса бхиккхуно пана дуккат̣анти йоджана̄. еттха пи-саддо вуттадуккат̣а̄нам̣ самуччайаттхо. ча-саддена пана авуттасамуччайаттхена ‘‘ниссаггийена ка̄йам̣ а̄масати. ниссаггийена ка̄йапат̣ибаддхам̣ а̄масати. ниссаггийена ниссаггийам̣ а̄масати, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (па̄ра̄. 276) па̄л̣ийам̣ а̄гатадуккат̣а̄нам̣ сан̇гахо ведитаббо.

343-4. на кевалам̣ падабха̄джана̄гатаиттхисарӣра̄дикамева ана̄ма̄сам̣, винӣтаваттхӯсу да̄рудхӣталикаваттхуануломато поттхалика̄дииттхирӯпакан̃ча ниссаггийава̄ра̄нуломато асарӣрат̣т̣хам̣ ма̄туга̄мехи парибхуттаваттха̄бхаран̣а̄дин̃ча вибхан̇гаккхандхака̄дӣсу вуттанайа̄нуса̄рена ат̣т̣хакатха̄гатам̣ авасесам̣ ана̄ма̄саваттхун̃ча а̄масантасса а̄паттим̣ сан̇гахетума̄ха ‘‘иттхӣна’’нтиа̄ди.

‘‘иттхӣнам̣ иттхирӯпан̃ча̄’’ти идам̣ ‘‘иттхика̄йа иттхидханам̣ (па̄ра̄. 34), саддха̄нам̣ саддха̄пара̄йана’’нтиа̄дӣсу вийа локавоха̄равасена вуттам̣. иттхӣнам̣ да̄рулохамайа̄дикам̣ иттхирӯпан̃ча̄ти йоджана̄. а̄ди-саддена хет̣т̣химапариччхедато маттика̄йа, пит̣т̣хена ва̄ катам̣ ма̄туга̄марӯпам̣ сан̇ган̣ха̄ти. ма̄туга̄марӯпам̣ йена кеначи диннам̣ саббаратанамайам̣ вина̄ авасесам̣ са̄дийитва̄ бхиндитва̄ саман̣аса̄руппапариккха̄рам̣ ка̄ра̄петум̣, апхуситва̄ парибхун̃джитаббе ва̄ йоджетум̣ ват̣т̣ати.

‘‘ваттха’’нти имина̄ нива̄санапа̄рупанадвайампи са̄ман̃н̃ена гахитам̣. идан̃ча ма̄туга̄мена парибхун̃джитум̣ т̣хапитампи ана̄ма̄самева, чӣвараттха̄йа диннам̣ сампат̣иччхитва̄ ган̣хитум̣ ват̣т̣ати. хет̣т̣химапариччхедена тин̣ачумбат̣акам̣, ан̇гулийа̄ пан̣н̣амуддикам̣ упа̄да̄йа алан̇ка̄рамева. еттха ча ва̄лакесават̣т̣акесесу павесанакадантасӯчиа̄ди каппийабхан̣д̣ам̣ диййама̄нам̣ саман̣аса̄руппапариккха̄раттха̄йа гахетаббам̣.

таттхаджа̄тапхалам̣ кхаджджанти руккхе т̣хитам̣ кха̄дитаббам̣ панасана̄л̣икера̄дипхалан̃ча мануссехи ра̄сикатам̣ парибхун̃джитаббапхалан̃ча ‘‘мануссехи ра̄сикатесупи есева найо’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.281) ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттатта̄ ана̄ма̄санти упалаккхан̣ато имина̄ва гахетаббам̣. аран̃н̃е руккхато патитам̣ пхалам̣ ‘‘анупасампаннасса дасса̄мӣ’’ти гахетум̣ ват̣т̣ати. ‘‘мугга̄дим̣ таттхаджа̄така’’нти упалаккхан̣ападатта̄ гаччхато вийуттампи гахетаббам̣. мугга̄динти еттха ‘‘апаран̣н̣а’’нти па̄т̣хасесо.

сабба̄ни дхан̃н̃а̄нӣти ‘‘са̄ли вӣхи йаво кан̇гу, кудрӯсаваракагодхума̄’’ти вутта̄ни сатта дхан̃н̃а̄ни. кхеттамаггена гаччхата̄ са̄лисӣсе хаттхена апхусантена гантаббам̣. саче магго самба̄дхо хоти, сарӣре дхан̃н̃ам̣ пхусантепи маггатта̄ на досо. вӣтхийам̣, гехан̇ган̣е ва̄ дхан̃н̃есу паса̄ритесу апасаккитва̄ че гантум̣ на сакка̄, ‘‘маггам̣ адхит̣т̣ха̄йа гантабба’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.281) ат̣т̣хакатха̄вачанато ‘‘имам̣ маггам̣ гамисса̄мӣ’’ти гантум̣ ват̣т̣ати. ‘‘кулагехе дхан̃н̃аматтхаке че а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ диннам̣ хоти, нисӣдитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.281 аттхато сама̄нам̣) ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. ‘‘а̄санаса̄ла̄йам̣ дхан̃н̃е виппакин̣н̣е ануккамитва̄ екаманте пӣт̣хакам̣ пан̃н̃а̄петва̄ нисӣдитаббам̣. саче манусса̄ тасмим̣ дхан̃н̃аматтхаке а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ денти, нисӣдитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.281 аттхато сама̄нам̣) ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттатта̄ аттана̄ таттха а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ нисӣдитум̣ на ват̣т̣ати.

345. дхаманасан̇кха̄дим̣ саббам̣ пан̃чан̇гатурийампи ча̄ти самбандхо. дхаманасан̇кхо на̄ма саддакаран̣асан̇кхо. а̄ди-саддена вам̣сасин̇гата̄л̣а̄дӣнам̣ сан̇гахо. пан̃чан̇гатурийанти а̄татам̣, витатам̣, а̄татавитатам̣, гханам̣, сусиранти пан̃чан̇гасан̇кха̄там̣ турийам̣. таттха а̄татам̣ на̄ма чаммапарийонаддхесу бхериа̄дӣсу екато а̄кад̣д̣хитва̄ онаддхам̣ екаталатурийам̣. витатам̣ на̄ма убхато а̄кад̣д̣хитва̄ онаддхам̣ убхайаталатурийам̣. а̄татавитатам̣ на̄ма убхайато ча маджджхато ча саббато парийонандхитам̣. гханам̣ самма̄ди. самманти та̄л̣ам̣, гхан̣т̣а̄кин̇кан̣иа̄дӣнампи еттхева сан̇гахо. сусиранти вам̣са̄ди.

идха (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.281) курундат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайена бхерипоккхаран̃ча бхериталачамман̃ча вӣн̣а̄ ча вӣн̣а̄поккхарачамман̃ча дан̣д̣о ча ана̄ма̄сам̣. ‘‘пӯджам̣ катва̄ четийан̇ган̣а̄дӣсу т̣хапитабхерийо ача̄лентена авасесат̣т̣ха̄нам̣ саммаджджитаббам̣. качаварачхад̣д̣анака̄ле качаварам̣ вийа гахетва̄ екасмим̣ т̣ха̄не т̣хапетабба’’нти маха̄паччарийам̣ вуттам̣. турийабхан̣д̣есу йам̣ кин̃чи аттано дӣйама̄нам̣ там̣ париваттетва̄ каппийапариккха̄рам̣ гахетум̣ адхива̄сетаббам̣. дон̣и ва̄ поккхарам̣ ва̄ дантакат̣т̣ханиккхипанаттха̄йа, чамман̃ча саттхакосакаран̣аттха̄йа гахетаббам̣.

ратана̄ни ча сабба̄нӣти мутта̄ ман̣и вел̣урийо сан̇кхо сила̄ пава̄л̣ам̣ раджатам̣ джа̄тарӯпам̣ лохитан̇ко маса̄рагалланти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.281) вутта̄ни сабба̄ни ратана̄ни ча. еттха ча виддха̄, авиддха̄ ва̄ са̄муддика̄дӣ сабба̄пи мутта̄ ана̄ма̄са̄. бхан̣д̣амӯлаттхан̃ча ган̣хитум̣ на ват̣т̣ати. антамасо джа̄типхаликам̣ упа̄да̄йа нӣлапӣта̄дибхедо саббопи ман̣и дхотавиддхо ана̄ма̄со. а̄хата̄ка̄ренева т̣хито авиддха̄дхото ман̣и патта̄ди бхан̣д̣амӯлаттхам̣ адхива̄сетум̣ ват̣т̣атӣти вуттам̣. маха̄паччарийам̣ пана пат̣иккхиттам̣. пачитва̄ като ка̄чаман̣ийевеко ват̣т̣ати. вел̣урийе ча ман̣исадисойева виниччхайо.

дхаманасан̇кхо ‘‘саббам̣ дхаманасан̇кха̄ди’’нтиа̄дига̄тха̄йа турийесу гахито. ратанакхачито сан̇кхо ана̄ма̄со. па̄нӣйасан̇кхо дхотопи адхотопи а̄ма̄со. авасесасан̇кхо пана ан̃джана̄дибхесаджджаттхам̣, патта̄дибхан̣д̣амӯлабха̄вена ча адхива̄сетум̣ ват̣т̣ати. суван̣н̣ена екато вилийа̄петва̄ ката̄ муггаван̣н̣а̄ сила̄ ана̄ма̄са̄. сеса̄ сила̄ кхуддаканиса̄на̄дикамматтхам̣ адхива̄сетум̣ ват̣т̣ати. ‘‘пава̄л̣ам̣ дхотамадхотан̃ча виддхамавиддхан̃ча саббатха̄ ана̄ма̄сам̣, на̄пи адхива̄сетабба’’нти маха̄паччарийам̣ вуттатта̄ пава̄л̣апат̣има̄четийа̄ни чева поттхакесу павесетаббаа̄н̣ийа̄ мӯле, аггеча павесетаббам̣ падума̄диа̄ка̄рена катам̣ ват̣т̣ан̃ча на гахетаббам̣ на пхуситаббам̣.

бӣджато пат̣т̣ха̄йа раджатам̣, джа̄тарӯпан̃ча катам̣ ва̄ хоту акатам̣ ва̄, саббасо ана̄ма̄сам̣, на ча са̄дитаббам̣. имина̄ катам̣ пат̣има̄дикан̃ча а̄ракӯт̣алохан̃ча ана̄ма̄санти ваккхати. ката̄катасуван̣н̣араджата̄нам̣ аса̄дийитаббата̄йа идха ат̣т̣хакатха̄йа а̄гататта̄ уттарена ра̄джапуттена ка̄ретва̄ а̄хат̣ам̣ суван̣н̣ачетийам̣ на ват̣т̣атӣти маха̄падуматтхерена пат̣иккхиттанти суван̣н̣апат̣има̄четийапоттхака̄ваччха̄дакаман̣ипадумават̣т̣а̄ди йам̣ кин̃чи на са̄дитаббамева, на ча а̄маситаббам̣. етена катам̣ сена̄санопакаран̣ам̣ пана парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. дхаммаман̣д̣апе катампи пат̣иджаггитум̣ ват̣т̣ати. лохитаван̣н̣о ман̣и, маса̄рагалламан̣и ча саббатха̄ ана̄ма̄со, на ча адхива̄сетабботи маха̄паччарийам̣ вуттам̣.

346. саббама̄вудхабхан̣д̣анти кхагга̄ди саббам̣ а̄вудхопакаран̣ам̣ патта̄дикаппийапариккха̄рамӯлаттха̄йа дӣйама̄нам̣ саттхава̄н̣иджа̄йа ака̄таббатта̄ на гахетаббам̣, ‘‘имам̣ ган̣хатха̄’’ти диннам̣ бхиндитва̄ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ катва̄ ‘‘кхура̄дикаппийапариккха̄рам̣ ка̄ресса̄мӣ’’ти са̄дитум̣ ват̣т̣ати. сан̇га̄мабхӯмийам̣ магге патитакхагга̄дим̣ дисва̄ па̄са̄н̣ена бхиндитва̄ ‘‘кхура̄дикаппийабхан̣д̣а̄ни ка̄ресса̄мӣ’’ти ган̣хитум̣ ват̣т̣ати. усусаттиа̄дикам̣ пхалато дан̣д̣ам̣ апанетва̄ каппийапариккха̄рака̄ра̄панаттха̄йа гахетаббам̣.

джийа̄ти дханугун̣о. ча-ка̄рена имисса̄ га̄тха̄йа авуттам̣ ан̇кусатомара̄дим̣ парахим̣ сопакаран̣ам̣ сан̇ган̣ха̄ти. дханудан̣д̣акоти джийа̄вирахито дханудан̣д̣ако. идам̣ парахим̣сопакаран̣абхан̣д̣а̄дикам̣ виха̄ре саммаджджитаббат̣т̣ха̄не т̣хапитам̣ че, са̄мика̄нам̣ ватва̄ техи аггахитам̣ че, ача̄лентена саммаджджитаббам̣.

джа̄лан̃ча̄ти маччхаджа̄лапаккхиджа̄ла̄диджа̄лан̃ча. джа̄лам̣ дӣйама̄нам̣ чхаттавет̣ханаттхам̣, а̄саначетийа̄диматтхаке бандхана̄дипайоджане сати тадаттхан̃ча гахетаббам̣. сарава̄ран̣ам̣ на̄ма пхалака̄дикам̣ ан̃н̃ехи аттано виджджханаттха̄йа виссат̣т̣хасаранива̄ран̣ам̣ вина̄санопародхака̄ран̣ам̣ хотӣти бхан̣д̣амӯлаттхам̣ са̄дитум̣ ват̣т̣ати. ‘‘дантакат̣т̣ха̄дха̄рапхалака̄ди йадиччхитам̣ каромӣ’’ти мут̣т̣хим̣ апанетва̄ гахетум̣ ват̣т̣ати.

347. четийанти еттха ‘‘суван̣н̣ачетийа’’нти идам̣ ‘‘суван̣н̣апат̣ибимба̄дӣ’’ти анантарам̣ вуттатта̄ лаббхати. суван̣н̣аггахан̣ан̃чупалаккхан̣анти раджатамайан̃ча гахетаббам̣. а̄ракӯт̣аканти суван̣н̣аван̣н̣ам̣ лохависесама̄ха. ‘‘ана̄ма̄са’’нти идам̣ ‘‘асампат̣иччхийам̣ ва̄’’ти етасса упалаккхан̣ам̣.

348. саббам̣ ва̄дитамити самбандхо. онахитунти чаммавараттатантӣхи бандхитум̣. онаха̄петунти татхева ан̃н̃ехи ка̄ра̄петум̣. ва̄да̄петунти ан̃н̃ехи ва̄да̄петум̣. ва̄детунти аттана̄ ва̄детум̣. ва̄дитанти ва̄данӣйам̣ йатха̄ ‘‘каран̣ӣйам̣ ка̄рита’’нти, ва̄дана̄рахам̣ турийабхан̣д̣анти аттхо. идан̃ча онахана̄дикирийа̄йа каммам̣.

349. упаха̄рам̣ карисса̄ма̄ти пӯджам̣ карисса̄ма. ити ануматиггахан̣аттха̄йа. ваттабба̄ти те ватта̄ро ваттабба̄ти йоджана̄.

350-1. дхуттийа̄ иттхийа̄ти випанна̄ча̄ра̄йа лол̣иттхийа̄. сайам̣ пхусийама̄насса̄ти бхиккхуно пайогам̣ вина̄ иттхийа̄ аттана̄ва пхусийама̄насса. ка̄йена ава̄йамитва̄ти тасса̄ сарӣрасампхасса̄нубхаванаттхам̣ аттано ка̄йам̣ ача̄летва̄. пхассам̣ пат̣ивиджа̄натоти пхассам̣ анубхавантасса.

асан̃чичча̄ти еттха ‘‘пхусане’’ти па̄т̣хасесо, ‘‘имина̄ упа̄йена имам̣ пхуса̄мӣ’’ти ачететва̄. ким̣ вуттам̣ хоти? ‘‘имина̄ паттапат̣иггахан̣а̄дина̄ упа̄йена етисса̄ сарӣрасампхассам̣ анубхависса̄мӣ’’ти ачинтетва̄ паттатха̄лакатат̣т̣акапан̣н̣апут̣абхесаджджа̄дим̣ пат̣игган̣ха̄пентийа̄ хаттхе аттано хаттхена пхусана̄дӣсу ана̄паттӣти вуттам̣ хоти. ‘‘ассатийа̄’’ти идам̣ пана имина̄ва сан̇гахитатта̄ идха висум̣ на вуттам̣, ма̄туга̄масса сарӣре пхусанабха̄вам̣ аджа̄нитва̄ ан̃н̃авихито хутва̄ сатим̣ анупат̣т̣хапетва̄ хаттхапа̄дапаса̄ран̣а̄дӣсу пхусантасса̄ти аттхо.

аджа̄нантасса̄ти да̄рака̄ка̄рам̣ да̄рикам̣ ‘‘ма̄туга̄мо’’ти аджа̄нитва̄ кеначи каран̣ӣйена пхусантасса. моккха̄дхиппа̄йино ча̄ти ‘‘моккха̄дхиппа̄йо ка̄йена ва̄йамати, пхассам̣ пат̣ивиджа̄на̄ти, ана̄патти. моккха̄дхиппа̄йо ка̄йена ва̄йамати, на ча пхассам̣ пат̣ивиджа̄на̄ти, ана̄патти. моккха̄дхиппа̄йо на ча ка̄йена ва̄йамати, пхассам̣ пат̣ивиджа̄на̄ти, ана̄патти. моккха̄дхиппа̄йо на ча ка̄йена ва̄йамати, на ча пхассам̣ пат̣ивиджа̄на̄ти, ана̄паттӣ’’ти (па̄ра̄. 279) вуттамоккха̄дхиппа̄йавато чатуббидхасса пуггаласса̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘ана̄паттӣ’’ти имина̄ самбандхо.

имесу йо ма̄туга̄мена а̄лин̇гана̄дипайогена аджджхоттхарайама̄но там̣ аттано сарӣрато апанетва̄ мун̃читука̄мо хаттхача̄лена, мут̣т̣хиа̄дӣхи ва̄ пат̣ипан̣а̄манам̣, пахаран̣а̄дикан̃ча пайогам̣ кароти, айам̣ пат̣хамо пуггало. атта̄намаджджхоттхаритум̣ а̄гаччхантим̣ иттхим̣ дисва̄ пахаран̣а̄ка̄ра̄дисаббапайогам̣ дассетва̄ та̄сетва̄ аттано сарӣрам̣ пхуситум̣ аденто дутийо. иттхийа̄ аджджхоттхаритва̄ а̄лин̇гито чопанарахитам̣ мам̣ ‘‘анаттхико’’ти мантва̄ ‘‘сайамева пала̄йиссатӣ’’ти, ‘‘ачопанамева моккхопа̄йо’’ти н̃атва̄ ниччалова хутва̄ пхассам̣ пат̣ивиджа̄нанто татийо. атта̄нам̣ аджджхоттхаритума̄гаччхантим̣ иттхим̣ дисва̄ дутийо вийа та̄сетум̣ ка̄йаппайогам̣ акатва̄ ‘‘агате па̄тесса̄ми, пахаритва̄ та̄сесса̄мӣ’’ти ва̄ чинтетва̄ ниччалова хутва̄ тит̣т̣ханто чатуттхоти ведитаббо.

352. пат̣хамена̄ти еттха ‘‘па̄ра̄джикена̄’’ти па̄т̣хасесо, ка̄йачиттасамут̣т̣ха̄нанти вуттам̣ хоти. идха читтам̣ на̄ма ка̄йасам̣саггара̄гасампайуттам̣ читтам̣, суккависсат̣т̣химхи мочетука̄мата̄йа сампайуттам̣ читтам̣.

ка̄йасам̣саггакатха̄ван̣н̣ана̄.

353-4. дут̣т̣хуллава̄часса̄дена̄ти дут̣т̣ху куччхитабха̄вам̣ улати гаччхатӣти дут̣т̣хулла̄, дут̣т̣хулла̄ ча са̄ ва̄ча̄ ча̄ти дут̣т̣хуллава̄ча̄, ваччамаггапасса̄вамагге метхунадхаммапат̣исам̣йутта̄ ва̄ча̄, йатха̄ха ‘‘дут̣т̣хулла̄ на̄ма ва̄ча̄ ваччамаггапасса̄вамаггаметхунадхаммапат̣исам̣йутта̄ ва̄ча̄’’ти (па̄ра̄. 285), дут̣т̣хуллава̄ча̄йа асса̄до дут̣т̣хуллава̄часса̄до, татха̄паваттавачӣвин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄пакачиттасампайутта̄ четана̄, тена сампайутто ра̄го идха сахачарийена ‘‘дут̣т̣хуллава̄часса̄до’’ти вутто, тена, дут̣т̣хуллава̄часса̄дасампайуттена ра̄гена̄ти аттхо. имина̄ ‘‘обха̄сантасса̄’’ти ваккхама̄наобха̄санасса хету дассито.

иттхийа̄ иттхисан̃н̃ино бхиккхуноти йоджана̄. иттхийа̄ иттхисан̃н̃иноти ‘‘ма̄туга̄мо на̄ма манусситтхӣ, на йаккхӣ, на петӣ, на тираччха̄нагата̄, вин̃н̃ӯ пат̣ибала̄ субха̄ситадуббха̄ситам̣ дут̣т̣хулла̄дут̣т̣хуллам̣ а̄джа̄ниту’’нти падабха̄джане ниддит̣т̣хасарӯпа̄йа субха̄ситадуббха̄ситам̣ джа̄нантийа̄ манусситтхийа̄ иттхисан̃н̃ино бхиккхуноти аттхо. ‘‘двиннам̣ магга̄на’’нти етасса самбандхӣвасена ‘‘иттхийа̄’’ти идам̣ са̄мивасена йоджетаббам̣, йатха̄вуттасарӯпасса ма̄туга̄масса ваччамаггапасса̄вамагганти аттхо. ван̣н̣а̄ван̣н̣авасена ча̄ти ‘‘ван̣н̣ам̣ бхан̣ати на̄ма две магге тхомети ван̣н̣ети пасам̣сати. аван̣н̣ам̣ бхан̣ати на̄ма две магге кхум̣сети вамбхети гарахатӣ’’ти ниддесе вуттанайена убхо магге уддисса тхоманагарахан̣авасена̄ти вуттам̣ хоти.

метхунасса йа̄чана̄дайо метхунайа̄чана̄дайо, техи метхунайа̄чана̄дӣхи, ‘‘йа̄чатипи а̄йа̄чатипи пуччхатипи пат̣ипуччхатипи а̄чиккхатипи ануса̄сатипи аккосатипӣ’’ти (па̄ра̄. 285) уддесе вуттаметхунайа̄чана̄дивасена̄ти вуттам̣ хоти. имехи двӣхи ‘‘обха̄сантасса̄’’ти вуттаобха̄сана̄ дассита̄. обха̄сантасса̄ти уддесайантасса, пака̄сентасса̄ти аттхо. ‘‘вин̃н̃у’’нти имина̄ обха̄санакирийа̄йа каммама̄ха, имина̄ висеситаббам̣ ‘‘манусситтхи’’нти идам̣ пакаран̣ато лаббхати, йатха̄дасситападабха̄джана̄гатасарӯпам̣ вин̃н̃ум̣ пат̣ибалам̣ манусситтхинти вуттам̣ хоти. антамасо хаттхамудда̄йапӣти обха̄сане антимапариччхедадассанам̣. дут̣т̣хуллавачанасса̄дабха̄ве сати йо ваччамаггапасса̄вамаггапат̣ибаддхам̣ гун̣адосам̣ ва̄ метхунадхаммайа̄чана̄дивасена ва̄ дут̣т̣хулла̄дут̣т̣хуллам̣ джа̄нантим̣ манусситтхим̣ хет̣т̣химапариччхедена хаттхамудда̄йапи вадеййа̄ти аттхо.

имасмим̣ га̄тха̄двайе дут̣т̣хуллава̄часса̄дена иттхийа̄ иттхисан̃н̃ино вин̃н̃ум̣ там̣ иттхим̣ двиннам̣ магга̄нам̣ ван̣н̣авасена антамасо хаттхамудда̄йапи обха̄сантасса бхиккхуно гарукам̣ сийа̄ти екам̣ ва̄кйам̣, татха̄ ‘‘двиннам̣ магга̄нам̣ аван̣н̣авасена̄’’ти имина̄ ча ‘‘метхунайа̄чана̄дӣхӣ’’ти имина̄ ча йоджана̄йа ва̄кйадвайанти евам̣ йоджана̄васена тӣн̣и ва̄кйа̄ни хонти.

таттха пат̣хамава̄кйе ван̣н̣авачанена сан̇гахитам̣ тхомана̄дикатхам̣ катхентасса сан̇гха̄дисесо хоти. ‘‘иттхилаккхан̣ена субхалаккхан̣ена саманна̄гата̄сӣ’’ти еттакамева тхоманаттхам̣ вадато сан̇гха̄дисесо на хоти, ‘‘тава ваччамагго ча пасса̄вамагго ча ӣдисо субхо сусан̣т̣ха̄но, тена на̄ма ӣдисена иттхилаккхан̣ена субхалаккхан̣ена саманна̄гата̄сӣ’’ти вадантасса хоти. ‘‘ван̣н̣ети, пасам̣сатӣ’’ти пададвайан̃ча ‘‘тхометӣ’’ти падасса парийа̄йо.

дутийава̄кйе аван̣н̣ападасан̇гахитам̣ кхум̣сана̄диттайе кхум̣санам̣ на̄ма патодопамехи пхарусавачанехи туданам̣. йатха̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘кхум̣сетӣти ва̄ча̄патодена гхат̣т̣етӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.285). патуджджатенена̄ти ‘‘патодо’’тиагаччханте асса̄дайо паваттетум̣ виджджханакапа̄чанадан̣д̣о вуччати. вамбханам̣ на̄ма апаса̄данам̣. апаса̄данам̣ на̄ма гун̣ато париха̄панам̣. йатха̄ха ‘‘вамбхетӣти апаса̄детӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.285). гараха̄ на̄ма доса̄ропанам̣. йатха̄ха ‘‘гарахатӣти досам̣ детӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.285). имам̣ кхум̣сана̄дипат̣исам̣йуттавачанам̣ ваккхама̄несу ‘‘сикхаран̣ӣси, самбхинна̄си, убхатобйан̃джана̄сӣ’’ти имесу тӣсу падесу ан̃н̃атарена йоджетва̄ катхентассева сан̇гха̄дисесо, на итарасса.

татийава̄кйе метхунайа̄чана̄дивачанехи сан̇гахитам̣ а̄йа̄чана̄дим̣ каронтасса̄пи сан̇гха̄дисесо. ‘‘йа̄чати на̄ма дехи ме арахаси ме да̄ту’’нтиа̄дина̄ (па̄ра̄. 285) найена екекам̣ падам̣ ‘‘дехи ме метхунам̣ дхамма’’нтиа̄дивасена метхунадхаммападена саха гхат̣етва̄ метхунадхаммам̣ йа̄чантассева хоти.

‘‘када̄ те ма̄та̄ пасӣдиссати, када̄ те пита̄ пасӣдиссати, када̄ те девата̄йо пасӣдиссанти, када̄ те сукхан̣о сулайо сумухутто бхависсатӣ’’тиа̄диа̄йа̄чанападаниддесе екекам̣ падам̣ таттхева оса̄не вуттена ‘‘када̄ те метхунам̣ дхаммам̣ лабхисса̄мӣ’’ти падена гхат̣етва̄ метхунам̣ йа̄чантассева хоти.

‘‘катхам̣ твам̣ са̄микасса деси, катхам̣ джа̄расса десӣ’’ти (па̄ра̄. 285) пуччха̄ниддесавачанесу ча ан̃н̃атарам̣ метхунадхаммападена гхат̣етва̄ пуччхантассева хоти.

‘‘евам̣ кира твам̣ са̄микасса деси, евам̣ джа̄расса десӣ’’ти (па̄ра̄. 285) пат̣ипуччха̄ниддесавачанесу ан̃н̃атарам̣ метхунадхаммападена гхат̣етва̄ висесетва̄ пат̣ипуччхантассева хоти.

‘‘катхам̣ дадама̄на̄ са̄микасса пийа̄ хотӣ’’ти пуччхато ма̄туга̄масса ‘‘евам̣ дехи, евам̣ дентӣ са̄микасса пийа̄ бхависсати мана̄па̄ ча̄’’ти а̄н̣аттивачане, ануса̄санивачане ча есева найо.

355. аккосаниддеса̄гатесу ‘‘анимитта̄си нимиттаматта̄си алохита̄си дхувалохита̄си дхувачол̣а̄си паггхарантӣси сикхаран̣ӣси иттхипан̣д̣ака̄си вепурисика̄си самбхинна̄си убхатобйан̃джана̄сӣ’’ти ека̄дасасу падесу ‘‘сикхаран̣ӣси самбхинна̄си убхатобйан̃джана̄сӣ’’ти падаттайам̣ паччекам̣ а̄паттикарам̣, имина̄ падаттайена саха пуббе вутта̄ни ваччамаггапасса̄вамаггаметхунадхаммапада̄ни тӣн̣и ча̄ти чхаппада̄нам̣ паччекам̣ а̄паттикаратта̄ ито пара̄ни анимитта̄дӣни ат̣т̣ха пада̄ни ‘‘анимитта̄си метхунадхаммам̣ дехӣ’’тиа̄дина̄ найена метхунадхаммападена саха гхат̣етва̄ вутта̄нева а̄паттикара̄нӣти ведитабба̄ни, ‘‘метхунайа̄чана̄дӣхӣ’’ти еттха а̄ди-саддасан̇гахитесу ‘‘анимитта̄сӣ’’тиа̄дӣсу ека̄дасасу аккосападесу антогадхаттепи кевалам̣ а̄паттикаратта̄ гарутарам̣ падаттайам̣ висум̣ сан̇гахетаббанти н̃а̄петума̄ха ‘‘сикхаран̣ӣсӣ’’тиа̄ди.

сикхаран̣ӣсӣти еттха ‘‘сикхаран̣ӣ асӣ’’ти падаччхедо. ‘‘асӣ’’ти паччекам̣ йоджетаббам̣. ту-саддо кевалайуттампи а̄паттикарам̣ хотӣти висесам̣ джотети. кевалена̄пи аккосавачанена̄ти йоджана̄. сикхаран̣ӣсӣти бахи никкхантаа̄н̣имам̣са̄ бхаваси. самбхинна̄сӣти миссӣбхӯтаваччамаггапасса̄вамагга̄. убхатобйан̃джана̄сӣти иттхинимиттена, пурисанимиттена ча̄ти убхатобйан̃джанехи саманна̄гата̄. ‘‘айам̣ иттхӣ, айам̣ пурисо’’ти бйан̃джайатӣти бйан̃джанам̣, муттакаран̣а̄ни. сун̣антийа̄ти еттха ‘‘вин̃н̃уманусситтхийа̄’’ти адхика̄рато лаббхати, имина̄ аккоситаббаваттху дасситам̣ хоти. бха̄ситам̣ сун̣антийа̄ субха̄ситадуббха̄ситам̣ джа̄нантийа̄ манусситтхийа̄ висайе паваттааккосавачанена сан̇гха̄дисесо хотӣти аттхо.

356. пунаппунам̣ обха̄сантасса ва̄ча̄нам̣ ган̣ана̄йа гарука̄ сийунти йоджана̄. еттха ‘‘екам̣ иттхи’’нти аджджха̄харитаббам̣. екава̄ча̄йа бахӯ обха̄сантасса ча иттхӣнам̣ ган̣ана̄йа гарука̄ сийунти йоджана̄. еттха̄пи ‘‘иттхийопӣ’’ти лаббхати.

357. са̄ че наппат̣иджа̄на̄тӣти еттха ‘‘йам̣ сун̣антим̣ манусситтхим̣ двиннам̣ магга̄нам̣ ван̣н̣а̄ван̣н̣авасена обха̄сати, са̄ че на пат̣иджа̄на̄тӣ’’ти са̄маттхийа̄ лаббхама̄нам̣ а̄да̄йа йоджетаббам̣. аттано бха̄ситам̣ дут̣т̣хуллам̣ вуттасаманантарамева аттхавасена саче на джа̄на̄тӣти аттхо. тасса̄ти тасса дут̣т̣хуллабха̄ситабхиккхусса. уббхаджа̄н̣ум̣, адхаккхакам̣ ва̄ а̄дисса бхан̣ане ча̄пи тасса тхуллаччайам̣ сийа̄ти йоджана̄. бхан̣анети двиннам̣ магга̄нам̣ ван̣н̣а̄дикатхане, ‘‘бхан̣ато’’типи ликханти, бхан̣антасса, бхан̣анахетӯти аттхо. хетумхи айамантапаччайо ‘‘асамбудха’’нтиа̄дӣсу (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.гантха̄рамбхакатха̄) вийа. уббхаджа̄н̣унти джа̄н̣уто уддхам̣. аккхеканти аккхакато хет̣т̣ха̄.

358. уббхаккхаканти аккхакато уддхам̣. адходжа̄н̣уман̣д̣аланти джа̄н̣уман̣д̣алато адхо. уддисанти уддисса. ‘‘уддиссуббхаккхам̣ ва̄ татха̄, адходжа̄н̣уман̣д̣ала’’нти ча ликханти, со па̄т̣хо сундаро. ван̣н̣а̄дибхан̣ане дуккат̣анти самбандхо. ‘‘вин̃н̃уманусситтхийа̄’’ти адхика̄рато лаббхати. ка̄йапат̣ибаддхе ван̣н̣а̄дибхан̣ане дуккат̣анти еттха̄пи есева найо. ваччамаггапасса̄вамагга̄ сан̇гха̄дисесаккхеттам̣, адхаккхакам̣ уббхаджа̄н̣уман̣д̣алам̣ тхуллаччайаккхеттам̣, уддхаккхакам̣ адходжа̄н̣уман̣д̣алам̣ дуккат̣аккхеттанти имесу тӣсу кхеттесу аккхакан̃чева джа̄н̣уман̣д̣алан̃ча тхуллаччайадуккат̣а̄нам̣ двиннам̣ авадхибхӯтам̣ каттха сан̇гайхатӣти? дуккат̣аккхеттейева сан̇гайхати. йатха̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘аккхакам̣, пана джа̄н̣уман̣д̣алан̃ча еттхева дуккат̣аккхетте сан̇гахам̣ гаччхатӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.286).

359. пан̣д̣аке йаккхипетӣсу двиннам̣ магга̄нам̣ ван̣н̣а̄дибхан̣ане тасса бхан̣антасса тхуллаччайам̣ бхавети адхика̄равасена а̄гатападехи саха йоджетаббам̣. пан̣д̣ака̄дӣсӯти а̄ди-саддена йаккхипетӣнам̣ гахан̣ам̣.

360. уббхаккхака…пе… айам̣ найоти ‘‘пан̣д̣ака̄дӣсӯ’’ти имина̄ йоджетаббам̣. айам̣ найоти ‘‘дуккат̣амева хотӣ’’ти вутто найо. саббаттха̄ти сан̇гха̄дисесатхуллаччайадуккат̣аккхеттавасена саббесу кхеттесу.

361. аттхапуреккха̄ро хутва̄ обха̄сатопи ана̄паттӣти йоджана̄. ма̄туга̄ма̄нам̣ ‘‘анимитта̄сӣ’’тиа̄дӣсу падесу аттхакатханам̣ пуреккхатва̄ ‘‘анимитта̄сӣ’’тиа̄дипадам̣ бхан̣антасса ва̄ ма̄туга̄мехи саха ат̣т̣хакатхам̣ саджджха̄йанта̄нам̣ ва̄ ана̄паттӣти аттхо. дхаммапуреккха̄ро хутва̄ обха̄сато ана̄паттӣти йоджана̄. па̄л̣идхаммам̣ ва̄чентасса ва̄ та̄сам̣ сун̣антӣнам̣ саджджха̄йанам̣ ва̄ пуреккхатва̄ ‘‘анимитта̄сӣ’’тиа̄дӣсу падесу йам̣ кин̃чи паббаджитасса ва̄ итарасса ва̄ ма̄туга̄масса катхентасса ана̄паттӣти. пуреккхатва̄нуса̄санинти ‘‘ида̄ни анимитта̄си…пе… убхатобйан̃джана̄си, аппама̄дам̣ да̄ни кареййа̄си, йатха̄ а̄йатимпи еварӯпа̄ на̄хосӣ’’ти ануса̄саним̣ пуреккхатва̄.

362. умматтака̄дӣнанти питтумматтакайаккхумматтакавасена двиннам̣ умматтака̄нан̃ча а̄ди-саддасан̇гахитасса имасмим̣ а̄дикаммикасса уда̄йиттхерасса ча ана̄паттӣти вуттам̣ хоти. ‘‘идам̣ сиккха̄падам̣ тисамут̣т̣ха̄нам̣ ка̄йачиттато ча ва̄ча̄читтато ча ка̄йава̄ча̄читтато ча самут̣т̣ха̄ти. кирийам̣, сан̃н̃а̄вимоккхам̣, сачиттакам̣, локаваджджам̣, ка̄йакаммам̣, вачӣкаммам̣, акусалачитта’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.287) ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттапакин̣н̣акавиниччхайам̣ дассети ‘‘самут̣т̣ха̄на̄дайо…пе… тулйа̄ва̄’’ти. ведана̄йа адинна̄да̄нена асаматта̄ ‘‘веданеттха двидха̄ мата̄’’ти а̄ха, сукхопеккха̄ведана̄васена двидха̄ мата̄ти аттхо.

дут̣т̣хуллава̄ча̄катха̄ван̣н̣ана̄.

363. ка̄мапа̄ричарийа̄йа̄ти метхунадхаммасан̇кха̄тена ка̄мена па̄ричарийа̄йа, метхунадхаммена па̄ричарийа̄йа̄ти аттхо. атха ва̄ ка̄мита̄ паттхита̄ти ка̄ма̄, метхунара̄гавасена паттхита̄ти аттхо, ка̄ма̄ ча са̄ па̄ричарийа̄ ча̄ти ка̄мапа̄ричарийа̄, тасса̄ ка̄мапа̄ричарийа̄йа̄типи гахетаббам̣, метхунара̄гачиттена абхипаттхитапа̄ричарийа̄йа̄тиаттхо. ‘‘ван̣н̣ам̣ бха̄сато’’ти имина̄ самбандхо, ‘‘етадаггам̣ бхагини па̄ричарийа̄нам̣ йа̄ ма̄дисам̣ сӣлавантам̣ калйа̄н̣адхаммам̣ брахмача̄рим̣ етена дхаммена паричареййа̄’’ти аттано метхунадхаммена па̄ричарийа̄йа гун̣ам̣ а̄нисам̣сам̣ катхентасса̄ти вуттам̣ хоти. тасмим̣йева кхан̣ети тасмим̣ бхан̣итаккхан̣ейева. са̄ че джа̄на̄тӣти йам̣ уддисса абха̄си, саче са̄ вачанасаманантарамева джа̄на̄ти.

364. са̄ манусситтхӣ но джа̄на̄ти че, тасса тхуллаччайанти самбандхо. йаккхипетидевӣсу джа̄нантӣсу, пан̣д̣аке ча джа̄нанте аттака̄мапа̄ричарийа̄йа ван̣н̣ам̣ бха̄сато тасса бхиккхуно тхуллаччайам̣ хотӣти йоджана̄. сесети пурисатираччха̄нагатависайе, йаккхиа̄дӣнам̣ аджа̄нанависайе ча аттака̄мапа̄ричарийа̄йа ван̣н̣ам̣ бха̄сато тасса а̄патти дуккат̣ам̣ хотӣти йоджана̄.

365. чӣвара̄дӣхӣти чӣварапин̣д̣апа̄та̄дӣхи. ваттхука̄мехӣти тан̣ха̄йа ваттхубха̄вена ваттхӯ ча ка̄митатта̄ ка̄ма̄ти ча сан̇кха̄техи паччайехи.

366. ра̄го ева ра̄гата̄. ‘‘ра̄гита̄’’ти ва̄ па̄т̣хо, ра̄го асса аттхӣти ра̄гӣ, тасса бха̄во ра̄гита̄, аттака̄мапа̄ричарийа̄йа ра̄готи аттхо. обха̄соти аттака̄мапа̄ричарийа̄йа гун̣абхан̣анам̣. тена ра̄гена̄ти ка̄мапа̄ричарийа̄йа ра̄гена. кхан̣е тасминти бхан̣итаккхан̣е. виджа̄нананти йам̣ манусситтхим̣ уддисса аттака̄мапа̄ричарийа̄йа ван̣н̣ам̣ бхан̣ати, та̄йа тасса вачанаттхасса виджа̄нананти вуттам̣ хоти.

367. пан̃чан̇га̄нӣти манусситтхита̄, там̣сан̃н̃ита̄, па̄ричарийа̄йа ра̄гита̄, тена ра̄гена обха̄санам̣, кхан̣е тасмим̣ виджа̄нананти има̄ни еттха аттака̄мапа̄ричарийасиккха̄паде пан̃ча ан̇га̄ни, пан̃ча а̄паттика̄ран̣а̄нӣти аттхо. асса̄ти аттака̄мапа̄ричарийасиккха̄падасса.

аттака̄мапа̄ричарийакатха̄ван̣н̣ана̄.

368. ‘‘пат̣игган̣ха̄тӣ’’тиа̄дикирийа̄ттайопа̄да̄наса̄маттхийена тиккхаттум̣ пат̣ипа̄данакам̣ ‘‘йо бхиккхӯ’’ти ча ‘‘гару хотӣ’’ти падаса̄маттхийена ‘‘тасса̄’’ти ча лаббхама̄натта̄ тивидхехи саха ‘‘йо бхиккху пурисасса сандесам̣ пат̣игган̣ха̄ти, вӣмам̣сати пачча̄харати че, тасса гару хотӣ’’ти екам̣ ва̄кйам̣ хоти. евам̣ ‘‘иттхийа̄пи ва̄’’ти имина̄ йоджана̄йапи екам̣ ва̄кйам̣ хотӣти имисса̄ га̄тха̄йа ва̄кйадвайам̣ йуджджати.

идха сандесаккаман̃ча йоджана̄ккаман̃ча джа̄нанаттхам̣ пат̣хамам̣ та̄ва иттхӣнан̃ча бхарийа̄нан̃ча пабхедо ча сарӯпан̃ча вибха̄вӣйати – тесу иттхийо дасавидха̄ хонти. йатха̄ха падабха̄джане ‘‘даса иттхийо ма̄тураккхита̄ питураккхита̄ ма̄та̄питураккхита̄ бха̄тураккхита̄ бхагинираккхита̄ н̃а̄тираккхита̄ готтараккхита̄ дхаммараккхита̄ са̄раккха̄ сапаридан̣д̣а̄’’ти. бхарийа̄ ча дасавидха̄ хонти. йатха̄ха падабха̄джане ‘‘даса бхарийа̄йо дханаккӣта̄ чхандава̄синӣ бхогава̄синӣ одапаттакинӣ обхат̣ачумбат̣а̄ да̄сӣ ча бхарийа̄ ча каммака̄рӣ ча бхарийа̄ ча дхаджа̄хат̣а̄ мухуттика̄’’ти (па̄ра̄. 303). има̄сам̣ пабхедо ча сарӯпа̄ни ча сан̇кхепато евам̣ ведитабба̄ни –

пурисехи саха йатха̄ сам̣ва̄сам̣ на кароти, евам̣ ма̄тара̄ раккхита̄ ма̄тураккхита̄. йатха̄ха ‘‘ма̄тураккхита̄ на̄ма ма̄та̄ раккхати гопети иссарийам̣ ка̄рети васам̣ ваттетӣ’’ти. питураккхита̄дӣсупи есева найо. таттха йасмим̣ кон̣д̣ан̃н̃а̄диготте джа̄та̄, тасмим̣йева готте джа̄техи раккхита̄ готтараккхита̄. йатха̄ха ‘‘готтараккхита̄ на̄ма саготта̄ раккхантӣ’’тиа̄ди. екам̣ саттха̄рам̣ уддисса паббаджитехи ва̄ екаган̣апарийа̄паннехи ва̄ раккхита̄ дхаммараккхита̄ на̄ма. йатха̄ха ‘‘дхаммараккхита̄ на̄ма сахадхаммика̄ раккхантӣ’’тиа̄ди (па̄ра̄. 304). са̄раккха̄ на̄ма ‘‘габбхепи париггахита̄ хоти ‘майхам̣ еса̄’ти антамасо ма̄ла̄гул̣апариккхитта̄пӣ’’ти па̄л̣ийам̣ вуттасарӯпа̄. сапаридан̣д̣а̄ на̄ма ‘‘кехичи дан̣д̣о т̣хапито хоти ‘йо иттханна̄мам̣ иттхим̣ гаччхати, тасса еттако дан̣д̣о’’ти вуттасарӯпа̄ти айам̣ дасаннам̣ иттхӣнам̣ сарӯпасан̇кхепо. има̄су дасасу са̄раккхасапаридан̣д̣а̄нам̣ двиннам̣ парапурисасева̄йам̣ миччха̄ча̄ро хоти, итара̄сам̣ на хоти. има̄ дасапи пан̃часӣлам̣ раккхантехи агаманӣйа̄.

дасасу бхарийа̄су ‘‘дханаккӣта̄ на̄ма дханена кин̣итва̄ ва̄сетӣ’’ти вуттатта̄ бхарийабха̄ва̄йа аппакам̣ ва̄ бахум̣ ва̄ дханам̣ датва̄ гахита̄ дханаккӣта̄ на̄ма. ‘‘чхандава̄синӣ на̄ма пийо пийам̣ ва̄сетӣ’’ти вуттатта̄ аттаручийа̄ сам̣васитена пурисена сампат̣иччхита̄ чхандава̄синӣ на̄ма. ‘‘бхогава̄синӣ на̄ма бхогам̣ датва̄ ва̄сетӣ’’ти вуттатта̄ удуккхаламусала̄дигехопакаран̣ам̣ лабхитва̄ бхарийабха̄вам̣ гаччхантӣ джанападиттхӣ бхогава̄синӣ на̄ма. ‘‘пат̣ава̄синӣ на̄ма пат̣ам̣ датва̄ ва̄сетӣ’’ти вуттатта̄ нива̄санаматтам̣ ва̄ па̄рупанаматтам̣ ва̄ ладдха̄ бхарийабха̄вам̣ гаччхантӣ далиддиттхӣ пат̣ава̄синӣ на̄ма. одапаттакинӣ на̄ма ‘‘удакапаттам̣ а̄маситва̄ ва̄сетӣ’’ти (па̄ра̄. 304) вуттатта̄ ‘‘идам̣ удакам̣ вийа сам̣сат̣т̣ха̄ абхеджджа̄ хотха̄’’ти ватва̄ екасмим̣ удакапатте пурисена саддхим̣ хаттхам̣ ота̄ретва̄ бхарийабха̄вам̣ нӣто ма̄туга̄мо вуччати. ‘‘обхат̣ачумбат̣а̄ на̄ма чумбат̣ам̣ оропетва̄ ва̄сетӣ’’ти (па̄ра̄. 304) вуттатта̄ сӣсато чумбат̣ам̣ оропетва̄ бхарийабха̄вамупанӣта̄ кат̣т̣хаха̄рика̄дииттхӣ обхат̣ачумбат̣а̄ на̄ма. да̄сӣ ча бхарийа̄ ча на̄ма ‘‘да̄сӣ чева хоти бхарийа̄ ча̄’’ти (па̄ра̄. 304) вуттатта̄ бхарийам̣ катва̄ ва̄сита̄ ‘‘тассева да̄сӣ ча бхарийа̄ ча̄’’ти вутта̄. каммака̄рӣ ча бхарийа̄ ча на̄ма ‘‘каммака̄рӣ чева хоти бхарийа̄ ча̄’’ти (па̄ра̄. 304) вуттатта̄ падха̄ниттхинирапеккхена кут̣умбакиччам̣ ка̄ретва̄ бхарийабха̄вам̣ нӣта̄ бхарийа̄ катакамма̄ ‘‘каммака̄рӣ ча бхарийа̄ ча̄’’ти вутта̄. ‘‘дхаджа̄хат̣а̄ на̄ма карамара̄нӣта̄ вуччатӣ’’ти (па̄ра̄. 304) вуттатта̄ дхаджам̣ усса̄петва̄ гаччхантийа̄ маха̄сена̄йа саддхим̣ гантва̄ парависайам̣ вилумпантена паччхиндитва̄ а̄нетва̄ бхарийабха̄вамупанӣта̄ иттхӣ дхаджа̄хат̣а̄ на̄ма. ‘‘мухуттика̄ на̄ма тан̇кхан̣ика̄ вуччатӣ’’ти (па̄ра̄. 304) вуттатта̄ ачирака̄лам̣ сам̣ва̄саттха̄йа гахита̄ иттхӣ мухуттика̄ на̄ма̄ти айам̣ дасаннам̣ бхарийа̄нам̣ сарӯпасан̇кхепо. йатха̄вутта̄су дасасу иттхӣсу ан̃н̃атарам̣ дасаннам̣ бхарийа̄нам̣ ан̃н̃атарат̣т̣ха̄не т̣хапанаттхамадхиппетабха̄вам̣ ваттум̣ пурисена ‘‘гаччха бханте иттханна̄мам̣ ма̄тураккхитам̣ брӯхи ‘хохи кира иттханна̄масса бхарийа̄ дханаккӣта̄’ти’’а̄дина̄ найена диннасандесам̣ ‘‘са̄дху упа̄сака̄’’тиа̄дина̄ найена вачӣбхедам̣ катва̄ ва̄ сӣсакампана̄дивасена ва̄ пат̣игган̣ха̄тӣти а̄ха ‘‘пат̣игган̣ха̄ти сандесам̣ пурисасса̄’’ти.

еттха пурисасса̄ти упалаккхан̣атта̄ ‘‘пурисасса ма̄та̄ бхиккхум̣ пахин̣атӣ’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 321) найена па̄л̣ийам̣ вуттапурисасса ма̄та̄питуа̄дайо ча гахетабба̄. вӣмам̣сатӣти евам̣ пат̣иггахитаса̄санам̣ тасса̄йева екам̣сена авира̄дхетва̄ вадантасса ма̄та̄питуа̄дӣнаман̃н̃атарасса ва̄ а̄рочетӣти аттхо. еттха̄пи вӣмам̣сатӣти упалаккхан̣атта̄ ‘‘пат̣игган̣ха̄ти антева̄сим̣ вӣмам̣са̄петва̄ аттана̄ пачча̄харати, а̄патти сан̇гха̄дисесасса̄’’ти (па̄ра̄. 338) вуттатта̄ вӣмам̣са̄петӣтипи гахетаббам̣. пачча̄харатӣти татха̄ а̄хат̣ам̣ са̄санам̣ сутва̄ тасса̄ иттхийа̄ сампат̣иччхите ча асампат̣иччхите ча ладжджа̄йа тун̣хӣбхӯта̄йа ча там̣ паваттим̣ пачча̄харитва̄ а̄чиккхатӣти вуттам̣ хоти. идха̄пи пачча̄харатӣти упалаккхан̣атта̄ ‘‘пат̣игган̣ха̄ти вӣмам̣сати антева̄сим̣ пачча̄хара̄пети, а̄патти сан̇гха̄дисесасса̄’’ти (па̄ра̄. 338) вуттатта̄ пачча̄хара̄петӣти ча гахетаббам̣.

‘‘иттхийа̄пи ва̄’’ти имина̄ йоджетва̄ гахитадутийава̄кйе ча евамева аттхо ваттаббо. таттха сандесаккамо пана ‘‘ма̄тураккхита̄ бхиккхум̣ пахин̣ати ‘гаччха бханте иттханна̄мам̣ брӯхи ‘хоми иттханна̄масса бхарийа̄ дханаккӣта̄’ти’’а̄дипа̄л̣инайена (па̄ра̄. 330) дат̣т̣хаббо. еттха̄пи ‘‘вӣмам̣са̄пети пачча̄хара̄петӣ’’ти идан̃ча вуттанайенева гахетаббам̣. имина̄ нийа̄мена дасаннам̣ иттхӣнам̣ на̄мам̣ висум̣ висум̣ ватва̄ дасаннам̣ бхарийа̄нам̣ ан̃н̃атараттха̄йа дӣйама̄насандесаккамо йоджетаббо. идха̄пи иттхийа̄пи ва̄ти упалаккхан̣атта̄ ‘‘ма̄тураккхита̄йа ма̄та̄ бхиккхум̣ пахин̣ати ‘гаччха бханте иттханна̄мам̣ брӯхи ‘хоту иттханна̄масса бхарийа̄ дханаккӣта̄’’тиа̄дипа̄л̣ивасена (па̄ра̄. 324) иттхийа̄ ма̄тупитуа̄дӣнан̃ча сандесаккамо йоджетаббо.

370. там̣ паваттим̣. сан̃чаритта̄ сан̃чаран̣ахету. на муччатӣти иттхипуриса̄нам̣ антаре са̄санам̣ пат̣иггахетва̄ сан̃чаран̣ахету а̄паджджитаббасан̇гха̄дисесато на муччатӣти аттхо.

371. ан̃н̃ам̣ ва̄ти ма̄та̄питураккхита̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ ва̄. ‘‘бха̄сато’’ти ликханти. ‘‘песито’’ти имина̄ вируддхатта̄ там̣ паха̄йа ‘‘бха̄сатӣ’’ти па̄т̣хо гахетаббо. па̄т̣хасесо ва̄ ка̄таббо. ‘‘йо ан̃н̃ам̣ бха̄сати че, тасса бха̄сатоти йоджана̄’’ти ниссандехе вуттам̣. ‘‘ма̄тара̄ раккхитам̣ иттхим̣ ‘гаччха брӯхӣ’ти йо песито хоти, тасса питураккхитам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ бха̄сато висан̇кетова̄’’ти, ‘‘ма̄тара̄…пе… брӯхӣ’ти песито хутва̄ питураккхитам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ бха̄сато висан̇кетова̄’’ти йоджана̄ йуттатара̄ти амха̄кам̣ кханти.

372. пат̣игган̣ханата̄дӣхӣти пат̣игган̣ханамева пат̣игган̣ханата̄. а̄ди-саддена вӣмам̣санапачча̄харан̣а̄ни гахита̄ни. сан̃чариттети сан̃чаран̣е. сама̄паннети гате сати. гарука̄паттима̄дисети еттха ‘‘тасса̄’’ти сесо. а̄дисети катхеййа.

373. двӣхи тхуллаччайам̣ вуттанти еттха двӣхи двӣхи ан̇гехи сан̃чаритте сама̄панне тхуллаччайам̣ вуттанти гахетаббам̣. ‘‘пат̣игган̣ха̄ти вӣмам̣сати на пачча̄харати, а̄патти тхуллаччайасса. пат̣игган̣ха̄ти на вӣмам̣сати пачча̄харати, а̄патти тхуллаччайасса. на пат̣игган̣ха̄ти вӣмам̣сати пачча̄харати, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти (па̄ра̄. 338) двӣхи двӣхи ан̇гехи тхуллаччайам̣ вуттанти аттхо. пан̣д̣ака̄дӣсӯти пан̣д̣акайаккхипетӣсу. тӣхипи ан̇гехи сан̃чаритте сама̄панне тхуллаччайам̣ вуттанти йоджана̄.

екенева̄ти екенева ан̇гена. саббаттха̄ти ма̄тураккхита̄дӣсу саббама̄туга̄месу ча винӣтаваттхумхи ‘‘тена кхо пана самайена ан̃н̃атаро пурисо ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ а̄н̣а̄песи ‘гаччха бханте иттханна̄мам̣ иттхим̣ вӣмам̣са̄’ти. со гантва̄ мануссе пуччхи ‘кахам̣ иттханна̄ма̄’ти. сутта̄ бхантети…пе… мата̄ бхантети. никкханта̄ бхантети. аниттхӣ бхантети. иттхипан̣д̣ака̄ бхантети. тасса куккуччам̣ ахоси. ана̄патти бхиккху сан̇гха̄дисесасса, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (па̄ра̄. 341) а̄гата̄су сутта̄дӣсу пан̃часу ча.

374. ана̄патти пака̄сита̄ти четийа̄дӣсу каттаббам̣ нисса̄йа иттхийа̄ пурисасса, пурисена ча иттхийа̄ диннаса̄санам̣ пат̣иггахетва̄ вӣмам̣ситва̄ пачча̄харитва̄ а̄рочентасса ана̄паттибха̄во ‘‘ана̄патти сан̇гхасса ва̄ четийасса ва̄ гила̄насса ва̄ каран̣ӣйена гаччхати, умматтакасса а̄дикаммикасса̄’’ти (па̄ра̄. 340) па̄л̣ийам̣ вутта̄ти аттхо.

375. татха̄ тасса̄ти мануссаджа̄тика̄йа тасса̄. нана̄лам̣вачанӣйата̄ти ‘‘мама̄йа’’нти ва̄ ниггахапаггахе ва̄ нира̄сан̇кам̣ ваттум̣ на̄харатӣти алам̣вачанӣйа̄, асса̄мика̄, са̄ хи кеначи ‘‘майхам̣ еса̄’’ти ваттум̣ ва̄ нира̄сан̇кена ниггахапаггахавачанам̣ ва̄ ваттум̣ асаккун̣еййа̄, алам̣вачанӣйа̄ на бхаватӣти на̄лам̣вачанӣйа̄, сасса̄мика̄, са̄ хи са̄микена татха̄ ка̄тум̣ саккун̣еййа̄ти на̄лам̣вачанӣйа̄, на̄лам̣вачанӣйа̄ на бхаватӣти нана̄лам̣вачанӣйа̄, алам̣вачанӣйападена вутта̄ асса̄мика̄ ева, пат̣иседха̄ две пакатиматтхам̣ гамайантӣти, нана̄лам̣вачанӣйа̄йа бха̄во нана̄лам̣вачанӣйата̄, нира̄сан̇кена авачанӣйата̄ асса̄микабха̄воти вуттам̣ хоти. сан̃чариттавасена бхиккхуна̄ вачанӣйа̄ на хотӣти ва̄ ‘‘алам̣вачанӣйа̄’’типи гахетаббамева. пат̣игган̣ханата̄дӣнам̣ васа̄ти еттха чака̄ро луттаниддит̣т̣хо. тато пат̣игган̣ханавӣмам̣санапачча̄харан̣асан̇кха̄та̄нам̣ тин̣н̣ам̣ ан̇га̄нам̣ васена ча пуббе вуттаманусситтхита̄ нана̄лам̣вачанӣйата̄ти вутта̄нам̣ двиннам̣ ан̇га̄нам̣ васена ча идам̣ сиккха̄падам̣ а̄паттика̄ран̣ехи пан̃чахи ан̇гехи йуттанти аттхо.

376. идам̣ сан̃чариттасиккха̄падам̣. атха ва̄ лин̇гавипалла̄сена ча айам̣ сан̇гха̄дисесоти гахетаббо. ка̄йато, ва̄чато, ка̄йава̄чато, ка̄йачиттато, ва̄ча̄читтато, ка̄йава̄ча̄читтато ва̄ уппаджджанато чхасамут̣т̣ха̄нам̣. тато ева ачиттакамудӣритам̣. миссакасамут̣т̣ха̄нан̃хи ачиттакам̣. авасесачиттесупи йасмим̣ читте асати ачиттакам̣ на̄ма хоти, там̣ дассетума̄ха ‘‘алам̣вачанийаттам̣ ва̄’’тиа̄ди. га̄тха̄бандхавасена рассо, ‘‘алам̣вачанӣйатта’’нти гахетаббам̣. йо сандесам̣ песети, тасмим̣ пат̣ибаддхабха̄ванти аттхо. пан̣н̣аттим̣ ва̄ти сан̃чариттасиккха̄падасан̇кха̄там̣ пан̣н̣аттим̣ ва̄ аджа̄нато ачиттакамудӣританти самбандхо.

377. са̄сананти ма̄туга̄масса, пурисасса ва̄ са̄санам̣. ка̄йавика̄рена̄ти сӣсакампана̄дина̄ ка̄йавика̄рена. гахетва̄ти пат̣иггахетва̄. там̣ упагамма̄ти пат̣иггахитаса̄санам̣ йасса ваттаббам̣ хоти, там̣ ма̄туга̄мам̣, пурисам̣ ва̄ упагамма. вӣмам̣ситва̄ти там̣ киччам̣ тӣретва̄. харантасса̄ти пачча̄харантасса. ка̄йато сийа̄ти вачӣбхедам̣ вина̄ пат̣иггахан̣а̄дӣнам̣ ка̄йенева кататта̄ ка̄йасамут̣т̣ха̄натова сан̇гха̄дисесо хотӣти аттхо.

378. иттхийа̄ вачанам̣ сутва̄ти йоджана̄. йатха̄ нисиннова̄ти пакатийа̄ нисиннат̣т̣ха̄нейева нисинно. там̣ вачанам̣. таттхева̄гатассева̄ти йаттха нисинно иттхийа̄ са̄санам̣ пат̣игган̣хи, тамева а̄санам̣ авиджахитва̄ аттана̄ нисиннат̣т̣ха̄намева а̄гатасса санниситаббапурисассева, еттха ‘‘а̄рочетва̄’’ти па̄т̣хасесо. пуна ‘‘а̄рочентасса̄’’ти идам̣ таттхева̄гата̄йа тасса̄ ева иттхийа̄ евам̣ йоджетаббам̣. са̄санам̣ датва̄ гантва̄ пуна таттхева а̄гатасса ма̄туга̄массева н̃а̄таманантарам̣ ка̄йикакирийам̣ вина̄ вачаненева а̄рочентасса̄ти аттхо. идам̣ иттхийа̄ са̄санам̣ пат̣иггахан̣а̄дивасена вуттам̣.

атха ва̄ пурисасса вачанам̣ сутва̄ йатха̄нисиннова там̣ вачанам̣ иттхийа̄ а̄рочетва̄ пуна таттхева̄гатассева пурисасса а̄рочентасса̄ти евам̣ пурисасандесам̣ пат̣иггахан̣а̄дивасена̄пи йоджана̄ ка̄табба̄. еттха ча таттхева̄гатасса̄ти упалаккхан̣ам̣. са̄санавачанаматтенева пат̣иггахетва̄, киччантарена гантва̄ ва̄ йадиччха̄васена дит̣т̣хат̣т̣ха̄не ва̄ ватва̄ пунапи таттхева дит̣т̣хат̣т̣ха̄не пуна а̄рочентасса ча вачаненева самут̣т̣ха̄набха̄во ведитаббо.

379. ‘‘алам̣…пе… аджа̄нато’’ти ачиттакаттака̄ран̣ам̣ вуттамева, касма̄ пуна ‘‘аджа̄нантасса пан̣н̣атти’’нти вуттанти че? тадубхайасса̄пи висум̣ ка̄ран̣а̄бха̄вам̣ вин̃н̃а̄петум̣ вуттанти ведитаббам̣. нам̣ видхинти са̄санам̣ пат̣иггахетва̄ а̄харитва̄ а̄рочетва̄ пачча̄харитва̄ а̄рочанасан̇кха̄там̣ видха̄нам̣. арахатопӣти кхӣн̣а̄савассапи, секхапутхуджджана̄нам̣ пагева̄ти айаматтхо самбха̄ванаттхена апи-саддена джотито.

380. джа̄нитва̄ти алам̣вачанӣйабха̄вам̣ ва̄ пан̣н̣аттим̣ ва̄ убхайамева ва̄ джа̄нитва̄. татха̄ти ка̄йава̄чато каронтасса̄ти имина̄ йоджетаббам̣. сачиттакехӣти йатха̄вуттачиттена сачиттакехи. техева̄ти ка̄йа̄дӣхи техи ева, ‘‘тӣхева̄’’типи па̄т̣хо.

сан̃чариттакатха̄ван̣н̣ана̄.

381-2. сайам̣йа̄читакехева̄ти еттха ‘‘упакаран̣ехӣ’’ти па̄т̣хасесо, ‘‘пурисам̣ детха̄’’тиа̄дина̄ найена аттана̄ва йа̄читва̄ гахитехи упакаран̣ехева̄ти аттхо. йатха̄ха ‘‘сан̃н̃а̄чика̄ на̄ма сайам̣ йа̄читва̄ пурисампи пурисаттакарампи гон̣ампи сакат̣ампи ва̄симпи парасумпи кут̣ха̄римпи куда̄лампи никха̄данампӣ’’ти. еттха ева-ка̄рена айа̄читам̣ ниваттети. тена асса̄миканти дӣпитам̣ хоти. ‘‘кут̣ика’’нти имина̄ ‘‘кут̣и на̄ма уллитта̄ ва̄ хоти авалитта̄ ва̄ уллитта̄валитта̄ ва̄’’ти (па̄ра̄. 349) вуттатта̄ бхӯмито пат̣т̣ха̄йа бхиттиччхадана̄ни пат̣иччха̄детва̄ маттика̄йа ва̄ судха̄йа ва̄ два̄рава̄тапа̄на̄диалепока̄сам̣ т̣хапетва̄ анто литтабха̄вена уллитта̄на̄макам̣ ва̄ татха̄ бахи литтабха̄вена авалитта̄на̄макам̣ ва̄ анто ча бахи ча литтабха̄вена уллитта̄валитта̄на̄макам̣ ва̄ кут̣инти вуттам̣ хоти.

аппама̄н̣иканти ‘‘татридам̣ пама̄н̣ам̣, дӣгхасо два̄дасавидаттхийо сугатавидаттхийа̄, тирийам̣ саттантара̄’’ти (па̄ра̄. 348) дӣгхапутхула̄нам̣ вуттаппама̄н̣ена атирекатта̄ аппама̄н̣иканти аттхо.

еттха ча тилаккхан̣ам̣ пат̣ивиджджхитва̄ тӣн̣и килесамӯла̄ни уппа̄т̣етва̄ ка̄латтайаватта саббадхамме пат̣ивиджджхитва̄ тибхуванекапат̣исаран̣абхӯтасса бхагавато дхаммара̄джасса ан̇гулам̣ пама̄н̣амаджджхимапурисасса ан̇гулато тиван̇гулам̣ хоти, ека̄ видаттхи тиссо видаттхийо хонти, екам̣ ратанам̣ тӣн̣и ратана̄ни хонтӣти евам̣ нийамита̄ сугатавидаттхи ча вад̣д̣хакиратанена дийад̣д̣харатанаппама̄н̣а̄ хоти. йатха̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘сугатавидаттхи на̄ма ида̄ни маджджхимасса пурисасса тиссо видаттхийо вад̣д̣хакихаттхена дийад̣д̣хо хаттхо хотӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.348-349). тасма̄ сугатавидаттхийа̄ два̄даса вад̣д̣хакихаттхена ат̣т̣ха̄раса хаттха̄ хонти. ‘‘дӣгхасо два̄даса видаттхийо сугатавидаттхийа̄ти ба̄хиримена ма̄нена̄’’ти (па̄ра̄. 349) падабха̄джане вуттатта̄ антимам̣ судха̄лепам̣ аггахетва̄ тхусаматтикапарийантена ва̄ маха̄маттикапарийантена ва̄ ба̄хирантато ат̣т̣ха̄расахаттхаппама̄н̣ам̣, ‘‘тирийам̣ саттантара̄ти аббхантаримена ма̄нена̄’’ти (па̄ра̄. 349) падабха̄джане вуттатта̄ аббхантаримена путхулато два̄дасан̇гула̄дхикадасахаттхаппама̄н̣ан̃ча кут̣ийа̄ пама̄н̣анти гахетаббам̣. евам̣ т̣хитапама̄н̣ато дӣгхато путхулато ва̄ убхато ва̄ кесаггаматта̄дхика̄пи кут̣и а̄паттийа̄ ан̇гам̣ хотӣти дассетум̣ ‘‘аппама̄н̣ика’’нти а̄ха̄ти сан̇кхепато ведитаббам̣.

аттуддесанти уддиситабботи уддесо, атта̄ уддесо етисса̄ти аттуддеса̄, кут̣и, там̣ аттуддесам̣. ‘‘аттуддесанти аттано аттха̄йа̄’’ти падабха̄джане вуттатта̄ ‘‘майхам̣ еса̄ ва̄саттха̄йа бхависсатӣ’’ти атта̄нам̣ уддиситва̄ти аттхо. ‘‘каронтасса̄’’ти идам̣ ‘‘ка̄райама̄нена̄ти каронто ва̄ ка̄ра̄пенто ва̄’’ти падабха̄джане вуттанайена пайоджакакаттуно ча гахетаббатта̄ упалаккхан̣анти гахетаббам̣. татха̄ти тенева пака̄рена, йехи асса̄миката̄дӣхи пака̄рехи йуттам̣ пама̄н̣а̄тиккантам̣ кут̣им̣ каронтасса а̄патти, техева пака̄рехи йуттам̣ адеситаваттхукампи кут̣им̣ каронтасса̄ти. имина̄ аппама̄н̣икам̣ вийа адеситаваттхукампи висум̣йева а̄паттийа̄ падха̄нан̇ганти. васати еттха̄ти ваттху, бхӯми, са̄ адесита̄ етисса̄ти адеситаваттхука̄, кут̣и, там̣ адеситаваттхукам̣.

ким̣ вуттам̣ хоти? тена кут̣ика̄рена бхиккхуна̄ кут̣иваттхум̣ содхетва̄ саматалам̣ ка̄ретва̄ сан̇гхам̣ упасан̇камитва̄ вуд̣д̣ха̄нам̣ бхиккхӯнам̣ па̄де вандитва̄ уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ ан̃джалим̣ паггахетва̄ ‘‘ахам̣ бханте сан̃н̃а̄чика̄йа кут̣им̣ каттука̄мо асса̄микам̣ аттуддесам̣, сохам̣ бханте сан̇гхам̣ кут̣иваттхуолоканам̣ йа̄ча̄мӣ’’ти тиккхаттум̣ ватва̄ йа̄читена сан̇гхена ва̄ сан̇гхена н̃аттидутийа̄йа каммава̄ча̄йа самматехи бйаттехи пат̣ибалехи двӣхи бхиккхӯхи ва̄ тена саддхим̣ гантва̄ кут̣иваттхум̣ олокетва̄ са̄рамбхабха̄вам̣ ва̄ апариккаманабха̄вам̣ ва̄ убхайамева ва̄ пассантехи ‘‘ма̄йидха карӣ’’ти нива̄ретва̄ ана̄рамбхам̣ че хоти сапариккаманам̣, а̄гантва̄ сан̇гхасса а̄рочите кут̣ика̄ракенева бхиккхуна̄ пуббе вуттанайена сан̇гхам̣ упасан̇камитва̄ вуд̣д̣ха̄нам̣ бхиккхӯнам̣ па̄де вандитва̄ уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ ан̃джалим̣ паггахетва̄ ‘‘ахам̣ бханте сан̃н̃а̄чика̄йа кут̣им̣ каттука̄мо асса̄микам̣ аттуддесам̣, сохам̣ бханте сан̇гхам̣ кут̣иваттхудесанам̣ йа̄ча̄мӣ’’ти тиккхаттум̣ ватва̄ йа̄чите вуд̣д̣ха̄нуматена бйаттена бхиккхуна̄ пат̣ибалена н̃аттидутийа̄йа каммава̄ча̄йа десетва̄ ниййа̄дитакут̣иваттхусса абха̄ва̄ адеситаваттхукам̣, тенева асса̄миката̄дипака̄рена йуттам̣ йатха̄вуттаппака̄рам̣ кут̣икам̣ аттана̄ йа̄читехи упакаран̣ехи каронтасса, ка̄ра̄пентасса ча̄ти вуттам̣ хоти.

две сан̇гха̄дисеса̄ хонтӣти ‘‘бхиккхӯ ва̄ анабхинеййа ваттхудесана̄йа, пама̄н̣ам̣ ва̄ атикка̄меййа, сан̇гха̄дисесо’’ти (па̄ра̄. 348) тулйабалата̄сӯчакена ва̄-саддена сампин̣д̣итва̄ вуттаан̇гадвайасахитатта̄ две сан̇гха̄дисеса̄ хонтӣти аттхо. йатха̄ха ‘‘бхиккху кут̣им̣ кароти адеситаваттхукам̣ пама̄н̣а̄тиккантам̣ ана̄рамбхам̣ сапариккаманам̣, а̄патти двиннам̣ сан̇гха̄дисеса̄на’’нти (па̄ра̄. 355) ча ‘‘бхиккхукут̣им̣ кароти адеситаваттхукам̣ ана̄рамбхам̣ сапариккаманам̣, а̄патти сан̇гха̄дисесасса̄’’ти (па̄ра̄. 354) ча ‘‘бхиккху кут̣им̣ кароти пама̄н̣а̄тиккантам̣ ана̄рамбхам̣ сапариккаманам̣, а̄патти сан̇гха̄дисесасса̄’’ти (па̄ра̄. 355) ча вуттатта̄ двӣсу ан̇гесу екам̣ че, екова сан̇гха̄дисесо хотӣти. там̣ пана ‘‘саче екавипанна̄ са̄, гарукам̣ екакам̣ сийа̄’’ти ваккхати.

са̄рамбха̄дӣсӯти еттха са̄рамбха-саддо сопаддавапарийа̄йо. йатха̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘са̄рамбхам̣ ана̄рамбханти саупаддавам̣ анупаддава’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.348-349). еттха ‘‘сетам̣ чха̄гама̄рабхетха йаджама̄но’’ти пайоге вийа а̄-пуббасса рабхасса хим̣саттхепи диссама̄натта̄ каттуса̄дхано а̄рамбха-саддо хим̣сака̄нам̣ кипиллика̄дисатта̄нам̣ ва̄чако бхаватӣти там̣сахитат̣т̣ха̄нам̣ са̄рамбхам̣ на̄ма хоти. тенева падабха̄джанепи вуттам̣ ‘‘са̄рамбхам̣ на̄ма кипиллика̄нам̣ ва̄ а̄сайо хоти, упачика̄нам̣ ва̄, ундӯра̄нам̣ ва̄, ахӣнам̣ ва̄, виччхика̄нам̣ ва̄, сатападӣнам̣ ва̄, хаттхӣнам̣ ва̄, асса̄нам̣ ва̄, сӣха̄нам̣ ва̄, бйаггха̄нам̣ ва̄…пе… а̄сайо хотӣ’’ти (па̄ра̄. 353).

а̄ди-саддена апариккаманам̣ сан̇ган̣ха̄ти. ‘‘сапариккаманам̣ на̄ма сакка̄ хоти йатха̄йуттена сакат̣ена анупаригантум̣, саманта̄ ниссен̣ийа̄ анупаригантум̣, етам̣ сапариккаманам̣ на̄ма̄’’ти (па̄ра̄. 353) вутталаккхан̣авипарийа̄йато ниббакосасса удакапа̄тат̣т̣ха̄не екам̣ чаккам̣ т̣хапетва̄ итарам̣ чаккам̣ бахи т̣хапетва̄ кут̣им̣ париккхипитва̄ а̄ваджджийама̄насса гойуттасакат̣асса ва̄ ниссен̣ийам̣ т̣хатва̄ кут̣им̣ чха̄дайама̄на̄нам̣ ниссен̣ийа̄ ва̄ парато гамитумасаккун̣еййатта̄ апариккамананти ведитаббам̣.

евам̣ вуттаса̄рамбхаапариккаманасан̇кха̄таан̇гадвайена йуттам̣ че, две дуккат̣а̄ни хонти. йатха̄ха ‘‘бхиккху кут̣им̣ кароти деситаваттхукам̣ пама̄н̣икам̣ са̄рамбхам̣ апариккаманам̣, а̄патти двиннам̣ дуккат̣а̄на’’нти (па̄ра̄. 355). екам̣ че, екамева хоти. йатха̄ха ‘‘бхиккху кут̣им̣ кароти деситаваттхукам̣ пама̄н̣икам̣ са̄рамбхам̣ сапариккаманам̣, а̄патти дуккат̣асса. бхиккху кут̣им̣ кароти деситаваттхукам̣ пама̄н̣икам̣ ана̄рамбхам̣ апариккаманам̣, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (па̄ра̄. 355) етам̣ тайампи ‘‘са̄рамбха̄дӣсу дуккат̣а’’нти са̄ман̃н̃ена сан̇гахитанти дат̣т̣хаббам̣.

екам̣ ан̇гам̣ пама̄н̣икаттам̣ ва̄ деситаваттхукаттам̣ ва̄ випаннам̣ етисса̄ти екавипанна̄. пуббе вуттаттха̄нам̣ сан̇гха̄дисеса̄дипада̄наматтхо вуттанайенева ведитаббо. са̄ти йатха̄вутталаккхан̣акут̣и.

383. ида̄ни имасмим̣ сиккха̄паде ат̣т̣хуппаттийам̣ ‘‘те йа̄чанабахула̄ вин̃н̃аттибахула̄ вихаранти ‘пурисам̣ детха пурисаттакарам̣ детха̄’’тиа̄дипа̄л̣ийа̄ (па̄ра̄. 342) ат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.342) а̄гатам̣ каппийа̄каппийавиниччхайам̣ сан̇кхепато дассетума̄ха ‘‘пуриса’’нтиа̄ди. каммасаха̄йаттха̄йа̄ти кисмин̃чи камме саха̄йабха̄ва̄йа, каммакаран̣аттха̄йа̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘иттханна̄мам̣ каммам̣ ка̄тум̣ пурисам̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти йа̄читум̣ ват̣т̣атӣти аттхо. йатха̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘каммакаран̣аттха̄йа ‘пурисам̣ детха̄’ти йа̄читум̣ ват̣т̣атӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.342). мӯлаччхеджджавасена̄ти са̄мика̄нам̣ а̄йаттабха̄васан̇кха̄тамӯласса чхинданавасена, аттано а̄йаттабха̄вакаран̣авасена̄ти вуттам̣ хоти.

384. аваджджанти ваджджарахитам̣, ниддосанти аттхо. мигалуддакамаччхабандхака̄дӣнам̣ сакакаммам̣ ваджджакаммам̣ на̄ма. тасма̄ мигалуддака̄дайо хаттхакаммам̣ йа̄чантена пана ‘‘тумха̄кам̣ хаттхакаммам̣ детха̄’’ти, ‘‘хаттхакаммам̣ да̄табба’’нти са̄ман̃н̃ена аватва̄ ‘‘иттханна̄мам̣ каммам̣ да̄табба’’нти висесетва̄йева йа̄читаббам̣. луддаке ва̄ итаре ва̄ никкамме айа̄читва̄пи йатха̄ручи каммам̣ ка̄ра̄петум̣ ват̣т̣ати. хаттхакаммайа̄чана̄йа саббатха̄пи каппийабха̄вам̣ дӣпетум̣ там̣там̣сиппике йа̄читва̄ махантампи па̄са̄дам̣ ка̄ра̄пентена хаттхакамме йа̄чите аттано анока̄сабха̄вам̣ н̃атва̄ ан̃н̃есам̣ каронта̄нам̣ да̄таббам̣ мӯлам̣ диййама̄нам̣ адхива̄сетум̣ ват̣т̣атӣти виттха̄рато ат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.342 аттхатосама̄нам̣) вуттатта̄ кусала̄нам̣ аттхам̣ апариха̄пентена каппийена са̄руппена пайогена йа̄читаббам̣. йа̄читакаммам̣ ка̄тум̣ асаматтхехи каронта̄нам̣ диййама̄нам̣ хаттхакаммамӯлам̣ каммам̣ ка̄ра̄петва̄ каммака̄раке дассетва̄ да̄петаббам̣. евам̣ йа̄чана̄йа анаваджджабха̄ве ат̣т̣хакатха̄гатам̣ ка̄ран̣ам̣ дассетума̄ха ‘‘хаттхакаммампӣ’’тиа̄ди. пи-саддо авадха̄ран̣е, падапӯран̣е ва̄. хи-саддо хетумхи. йасма̄ идам̣ хаттхакаммам̣ кин̃чи ваттху на хоти, тасма̄ анаваджджамева хаттхакаммам̣ йа̄читум̣ пана ват̣т̣атӣти.

385. н̃а̄така̄дикети н̃а̄такапава̄рите. т̣хапетва̄ти ваджджетва̄. гон̣ама̄йа̄чама̄насса̄ти ан̃н̃а̄такааппава̄рите та̄вака̄ликам̣ вина̄ кевалам̣ каммакаран̣аттха̄йа гон̣ам̣ йа̄чантасса. тесупӣти н̃а̄така̄дӣсупи мӯлаччхеджджена гон̣ама̄йа̄чанасса дуккат̣анти йоджана̄. ‘‘та̄вака̄ликанайена саббаттха ват̣т̣атӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.342) ат̣т̣хакатха̄вачанато йа̄ва каммакаран̣ака̄лам̣, та̄ва нийаметва̄ н̃а̄такаан̃н̃а̄такапава̄ритааппава̄рите саббепи йа̄читум̣ ват̣т̣ати. татха̄ йа̄читва̄ ва̄ айа̄читва̄ ва̄ гахито че, раккхитва̄ пат̣иджаггитва̄ са̄мика̄нам̣ ниййа̄детаббо, гон̣е ва̄ нат̣т̣хе виса̄н̣е ва̄ бхинне са̄микесу асампат̣иччхантесу бхан̣д̣адеййам̣.

386. дема̄ти еттха ‘‘тумха̄ка’’нти па̄т̣хасесо. ‘‘виха̄расса дема̄’ти вутте пана ‘а̄ра̄мика̄нам̣ а̄чиккхатха пат̣иджагганаттха̄йа̄’ти ваттабба’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.342) ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. сакат̣авиниччхайасса̄пи гон̣авиниччхайена сама̄натта̄ там̣ аватва̄ висесаматтамева дассетума̄ха ‘‘сакат̣ам̣…пе… ват̣т̣атӣ’’ти. ‘‘тумха̄кам̣ дема̄ти вутте’’ти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. йатха̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘тумха̄камева дема̄ти вутте да̄рубхан̣д̣ам̣ на̄ма сампат̣иччхитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.342).

387. кут̣ха̄ра̄дӣсӯти еттха а̄ди-саддена никха̄данам̣ сан̇ган̣ха̄ти. айам̣ найо ведитабботи па̄т̣хасесо. ‘‘сакат̣ам̣ гон̣о вийа та̄вака̄ликам̣ акатва̄ ан̃н̃а̄такааппава̄рите на йа̄читаббам̣, мӯлаччхеджджавасена ан̃н̃а̄такааппава̄рите на йа̄читаббам̣, та̄вака̄ликам̣ йа̄читабба’’нти виниччхайо ча ‘‘сакат̣ам̣…пе… ват̣т̣атӣ’’ти висесавиниччхайо ча̄ти айам̣ найо ва̄сиа̄дӣсу ча ведитабботи аттхо. анаджджха̄вуттхаканти кеначи ‘‘мамета’’нти апариггахитам̣, ‘‘раккхитагопитат̣т̣ха̄нейева хи вин̃н̃атти на̄ма вуччатӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанато араккхита̄гопитаканти вуттам̣ хоти. ат̣т̣хакатха̄йа валлиа̄дивиниччхайампи ватва̄ ‘‘анаджджха̄вуттхакам̣ пана йам̣ кин̃чи а̄хара̄петум̣ ват̣т̣атӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.342) вуттатта̄ саббанти идха вуттагон̣а̄дикан̃ча ваккхама̄наваллиа̄дикан̃ча гахетаббам̣. имина̄ пуббе вуттавиниччхайасса раккхитагопитависайаттам̣ дӣпитам̣ хоти. хара̄петумпи ват̣т̣атӣти еттха апи-саддена пагева кеначи харитва̄ диннанти дӣпети.

388. валлиа̄димхӣти а̄ди-саддена веттамун̃джатин̣аматтика̄ сан̇ган̣ха̄ти. еттха мун̃джапаббаджатин̣ам̣ вина̄ гехаччха̄данатин̣ам̣ тин̣ам̣ на̄ма. гарубхан̣д̣аппахонакети ‘‘валли ад̣д̣хаба̄хуматта̄пӣ’’тиа̄дина̄ найена вутталаккхан̣е гарубхан̣д̣аппахонаке. паресам̣ сантакейева̄ти авадха̄ран̣ена на анаджджха̄вуттхаке дуккат̣анти бйатирекато дӣпети.

389. паччайесӯти чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санасан̇кха̄тесу тӣсу паччайесу. ева-ка̄рена гила̄напаччайасан̇кха̄те чатуттхапаччайе вин̃н̃атти ват̣т̣атӣти дӣпети. вин̃н̃атти на̄ма ‘‘а̄хара, дехӣ’’ти иччхитапаччайе на̄мам̣ ватва̄ йа̄чана̄. ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣ ‘‘саббена саббам̣ на ват̣т̣атӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.342) са̄вадха̄ран̣аттхам̣ дассетум̣ ‘‘на ча ват̣т̣атӣ’’ти вуттатта̄ нева ват̣т̣атӣти аттхо гахетаббо.

вин̃н̃аттийа̄ алаббхама̄набха̄вена саматта̄ паччайесу тӣсу анантарам̣ саханиддит̣т̣хапаччайаттайато татийапаччайейева лаббхама̄нависесам̣ дассетум̣ ‘‘татийе парикатхобха̄санимитта̄ни ча лаббхаре’’ти вуттатта̄ авасит̣т̣хадвайе пана парикатха̄дайо на лаббхантӣти вуттам̣ хоти. авутте чатуттхапаччайепи самуччайаттхена ча-ка̄рена парикатха̄диттайам̣ лаббхатӣти сиддхатта̄ ‘‘тӣсвева̄’’ти ева-ка̄рена бйатирекамукхена вин̃н̃аттийа̄ ча анун̃н̃а̄татта̄ чатуттхе гила̄напаччайе парикатхобха̄санимиттакаммавин̃н̃аттийо ват̣т̣антӣти сиддхам̣. етта̄вата̄ чатуттхе паччайе парикатха̄дайо чатта̄ропи ват̣т̣анти, татийапаччайе вин̃н̃аттим̣ вина̄ сесаттайам̣ ват̣т̣ати, пуримапаччайадвайе саббампи на ват̣т̣атӣти вуттанти дат̣т̣хаббам̣.

сена̄санапаччайе парикатха̄диканти упосатха̄га̄ра̄дикаран̣а̄рахат̣т̣ха̄нам̣ олокетва̄ упа̄сака̄нам̣ сун̣анта̄нам̣ ‘‘имасмим̣ вата ока̄се еварӯпам̣ сена̄санам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ва̄ ‘‘йутта’’нти ва̄ ‘‘анурӯпа’’нти ва̄ паватта̄ катха̄ парикатха̄ на̄ма. ‘‘упа̄сака̄ тумхе каттха васатха̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘па̄са̄де бханте’’ти вутте ‘‘бхиккхӯнам̣ пана упа̄сака̄ па̄са̄до на ват̣т̣атӣ’’тиа̄дина̄ найена паватта̄ катха̄ обха̄со на̄ма. упа̄сакесу пассама̄несу бхӯмийам̣ раджджум̣ паса̄ретва̄ бхӯмим̣ бха̄джетва̄ кха̄н̣уке а̄кот̣етва̄ ‘‘кимидам̣ бханте’’ти вутте ‘‘еттха а̄ва̄сам̣ карома упа̄сака̄’’тиа̄дика̄ катха̄ нимиттакатха̄ на̄ма. гила̄напаччайе ча имина̄ найена йатха̄рахам̣ ведитаббам̣. саббаметам̣ ат̣т̣хакатха̄йа (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.342) вуттам̣.

390-3. ида̄ни кут̣ика̄расса бхиккхуно а̄паттидассанаттхама̄ха ‘‘адесите’’тиа̄ди. там̣ утта̄наттхамева. нисентасса̄ти па̄са̄н̣е гхам̣ситва̄ тикхин̣ам̣ каронтасса. па̄читтийа̄ саха̄ти ‘‘бхӯтага̄мапа̄табйата̄йа па̄читтийа’’нти (па̄чи. 90) вуттапа̄читтийена саддхим̣.

а̄паттинти па̄читтийат̣т̣ха̄не па̄читтийан̃чева дуккат̣ан̃ча итаратра суддхапайогадуккат̣ан̃ча̄ти а̄паттим̣.

йа̄ пана̄ти йа̄ кут̣и. пат̣хаме дутийети еттха ‘‘пин̣д̣ехӣ’’ти каран̣абахувачанам̣ вибхаттивачанавипарин̣а̄мавасена ‘‘пин̣д̣е’’ти бхуммекавачанантам̣ катва̄ йоджетаббам̣, ‘‘никкхитте’’ти аджджха̄харитаббам̣, бха̄валаккхан̣е бхуммам̣, никкхитте сатӣти аттхо.

394. ‘‘саче ан̃н̃асса̄’’ти падаччхедо. виппакатанти а̄раддхаманит̣т̣хитам̣. ‘‘ана̄паттӣ’’ти идам̣ нит̣т̣хите а̄паджджитаббасан̇гха̄дисеса̄бха̄вам̣ сандха̄йа̄ха. пуббапайогаматтена хи па̄читтийадуккат̣а̄нипи хонти, та̄ни пана десетабба̄ни. ‘‘татха̄’’ти имина̄ ‘‘ана̄паттӣ’’ти а̄кад̣д̣хати, тена сан̇гха̄дисеса̄паттийа̄ абха̄вато пуббабха̄ге а̄панна̄нам̣ па̄читтийадуккат̣а̄нам̣ десетаббата̄ ча дӣпита̄ хоти. там̣ кут̣инти там̣ виппакатакут̣им̣.

395. ан̃н̃ам̣ бходжанаса̄ла̄дим̣. татха̄ти ана̄паттима̄ха.

396. ‘‘карото’’ти имина̄ ‘‘ка̄ра̄пайато’’типи лаббхати. убхайена̄пи ‘‘крийато’’ти имасса ка̄ран̣ам̣ дассети. ‘‘аппама̄н̣ика’’нти имина̄ сан̇гха̄дисесасса ан̇гам̣ дассети.

397. танти ‘‘аппама̄н̣ика’’нти евам̣ пачча̄масати. ‘‘крийа̄крийато’’ти идам̣ кут̣ийа̄ каран̣ан̃ча ваттхудесана̄йа акаран̣ан̃ча упа̄да̄йа вуттам̣.

кут̣ика̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄.

398. ваттхум̣ адесетва̄ти самбандхо, ‘‘тена виха̄рака̄ракена бхиккхуна̄ виха̄раваттхум̣ содхетва̄ сан̇гхам̣ упасан̇камитва̄’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 367) падабха̄джане а̄гатанайена виха̄рам̣ ка̄ра̄пентена бхиккхуна̄ виха̄раваттхум̣ содхетва̄ саматалам̣ ка̄ретва̄ сан̇гхам̣ упасан̇камма вуд̣д̣ха̄нам̣ бхиккхӯнам̣ па̄де вандитва̄ уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ ан̃джалим̣ паггахетва̄ ‘‘ахам̣ бханте махаллакам̣ виха̄рам̣ каттука̄мо сасса̄микам̣ аттуддесам̣, сохам̣ бханте сан̇гхам̣ виха̄раваттхуолоканам̣ йа̄ча̄мӣ’’ти тиккхаттум̣ йа̄читва̄ ладдхе вуд̣д̣хе ва̄ бхиккхӯ н̃аттидутийа̄йа каммава̄ча̄йа сан̇гхена саммате ва̄ бхиккхӯ нетва̄ катапарикаммам̣ виха̄раваттхум̣ дассетва̄ кут̣иваттхуолокане вийа гатабхиккхӯхи олокетва̄ са̄рамбха̄дибха̄вам̣ упапариккхитва̄ ана̄рамбхасапариккаманабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄гантва̄ сан̇гхасса а̄рочите пуна тена сан̇гхам̣ упасан̇камитва̄ вуд̣д̣ха̄нам̣ бхиккхӯнам̣ па̄де вандитва̄ уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ ан̃джалим̣ паггахетва̄ ‘‘ахам̣ бханте махаллакам̣ виха̄рам̣ каттука̄мо сасса̄микам̣ аттуддесам̣, сохам̣ бханте сан̇гхам̣ виха̄раваттхудесанам̣ йа̄ча̄мӣ’’ти тиккхаттум̣ йа̄читва̄ сан̇гхена н̃аттидутийа̄йа каммава̄ча̄йа виха̄раваттху десетаббам̣, татха̄ акатва̄ти вуттам̣ хоти. иха са̄рамбха̄ди пат̣хамасиккха̄паде вуттанайенева ведитаббам̣.

махаллаканти ‘‘сасса̄микабха̄вена сан̃н̃а̄чикакут̣ито махантабха̄во етасса аттхӣти махаллако. йасма̄ ва̄ ваттхум̣ деса̄петва̄ пама̄н̣а̄тиккамена̄пи ка̄тум̣ ват̣т̣ати, тасма̄ пама̄н̣амахантата̄йапи махаллако’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.366) ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайена махантабха̄вена йуттанти аттхо. виха̄ранти ‘‘виха̄ро на̄ма уллитто ва̄ хоти авалитто ва̄ уллитта̄валитто ва̄’’ти (па̄ра̄. 371) падабха̄джане вуттаппака̄рам̣ сена̄сананти аттхо. вихаранти асминти виггахо. уллитта̄дисарӯпам̣ пуримасиккха̄паде вуттанайамева. там̣ виха̄рам̣ йо кареййа̄ти йоджана̄. кареййа ва̄ ка̄ра̄пеййа ва̄ти пуббе вуттанайамева. аттава̄саттханти аттано ва̄сам̣ пат̣ичча, имина̄ парасса ва̄саттха̄йа кароти, ана̄паттӣти бйатирекато вин̃н̃а̄йати. ‘‘гарука’’нти еттха ваттхудесана̄йа ака̄ра̄панена ‘‘екова сан̇гха̄дисесо хотӣ’’ти пуббе вуттавикаппаттайам̣ на гахетаббам̣. идан̃ча ваккхати ‘‘пама̄н̣а̄…пе… сан̇гха̄дисесата̄’’ти (ви. ви. 399 а̄дайо).

399. крийа̄самут̣т̣ха̄на̄бха̄ванти пама̄н̣а̄тиккамепи а̄паттийа̄ асамбхавато кирийа̄самут̣т̣ха̄насса идха абха̄во н̃а̄таббо. крийа…пе… лаккхайети еттха бйатирекато адеситаваттхуката̄йа акирийа̄самут̣т̣ха̄ната̄ анун̃н̃а̄та̄.

махаллакавиха̄ракатха̄ван̣н̣ана̄.

401-3. тесӯти чатувӣсатийа̄ па̄ра̄джикесу. бхиккхуно анурӯпа̄ни екӯнавӣсатӣти бхиккхунӣнам̣ пат̣инийата̄ уббхаджа̄н̣уман̣д̣алика̄дайо чатта̄ро таданулома̄йа виббхантабхиккхунийа̄ саха пан̃ча па̄ра̄джике вина̄ бхиккхуно анурӯпа̄ сеса̄ екӯнавӣсати па̄ра̄джика̄.

имасмим̣ сиккха̄паде падабха̄джане ‘‘па̄ра̄джикена дхаммена̄ти чатуннам̣ ан̃н̃атарена̄’’ти (па̄ра̄. 386) вуттанайасса идха ‘‘екӯнавӣсатӣ’’ти вачанам̣ вируджджхатӣти че? на вируджджхати. касма̄? йасма̄ падабха̄джанам̣ па̄тимоккхуддеса̄гатаматтам̣ гахетва̄ паваттам̣, идам̣ пана буддха̄нуматим̣ гахетва̄ винайапарийаттипаваттака̄нам̣ а̄чарийа̄нам̣ матам̣ гахетва̄ паваттам̣, тасма̄ на вируджджхатӣти гахетаббам̣. а̄чарийо саббапа̄ра̄джика̄нам̣ ‘‘брахмачарийа̄ ча̄веййа’’нти (па̄ра̄. 385) вуттаануддхам̣санасса екантаса̄дханатта̄ бхиккхунӣнам̣ пат̣инийатаса̄нуломапа̄ра̄джикапан̃чакам̣ вина̄ авасесам̣ саббам̣ сан̇ган̣хи, тенева винайат̣т̣хакатха̄йа ган̣т̣хипадавиваран̣е ‘‘чатуннам̣ ан̃н̃атарена̄ти па̄тимоккхуддесе ева а̄гате гахетва̄ вуттам̣, итаресам̣ ан̃н̃атарена̄пи ануддхам̣сентасса сан̇гха̄дисесова̄’’ти вуттам̣. тасма̄ ‘‘ануддхам̣сеййа̄’’ти (па̄ра̄. 384) па̄т̣хе адхиппа̄йам̣ гахетва̄ паваттатта̄ имесам̣ а̄чарийа̄нам̣ матам̣ пама̄н̣анти гахетаббам̣. ‘‘тесу ан̃н̃атарена̄’’ти ваккхама̄натта̄ ‘‘екӯнавӣсатӣ’’ти еттха ‘‘йа̄нӣ’’ти са̄маттхийа̄ лаббхати.

ан̃н̃атарена амӯлакена̄ти йоджана̄. амӯлакена̄ти чодакасса дассана̄дӣхи чодана̄мӯлехи вирахитатта̄ амӯлакам̣, па̄ра̄джикам̣, тена. йатха̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘йам̣ па̄ра̄джикам̣ чодакена чудитакамхи пуггале нева дит̣т̣хам̣ на сутам̣ на парисан̇китам̣, идам̣ етесам̣ дассанасаванапарисан̇ка̄сан̇кха̄та̄нам̣ мӯла̄нам̣ абха̄вена амӯлакам̣ на̄ма̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.385-386). еттха ча мам̣сачаккхуна̄ ва̄ диббачаккхуна̄ ва̄ дит̣т̣хам̣ дит̣т̣хам̣ на̄ма. пакатисотена ва̄ диббасотена ва̄ сутам̣ сутам̣ на̄ма. читтена парисан̇китам̣ парисан̇китам̣ на̄ма. там̣ тивидхам̣ дит̣т̣хасутамутапарисан̇китавасена.

таттха та̄дисе камманийе ока̄се ма̄туга̄мена саддхим̣ бхиккхуно ан̃н̃атхийам̣ пайогам̣ дисва̄ ан̃н̃атха̄ гахетва̄ ‘‘вӣтиккаманам̣ ну кхойамака̄сӣ’’ти гахан̣ам̣ дит̣т̣хапарисан̇китам̣ на̄ма. кут̣т̣атирохите бхиккхумхи ма̄туга̄масса саддам̣ сутва̄ таттха ан̃н̃асса вин̃н̃упурисасса саббха̄вам̣ аджа̄нитва̄ ‘‘вӣтиккаманам̣ ну кхойамака̄сӣ’’ти евам̣ гахан̣ам̣ сутапарисан̇китам̣ на̄ма. виха̄рапарийанте тарун̣ама̄туга̄мапуриса̄нам̣ дивасам̣ вӣтина̄метва̄ гатат̣т̣ха̄не виппакин̣н̣апуппха̄ни олокетва̄, мам̣сасурагандхан̃ча гха̄йитва̄ ‘‘идам̣ касса камма’’нти упапариккхантена бхиккхуно четийапӯджитама̄ла̄гандхасса пӣта̄рит̣т̣хасса бхиккхуно сарӣрагандхам̣ гха̄йитва̄ ‘‘там̣ етасса каммам̣ ну кхо’’ти кирийама̄насам̣сайо мутапарисан̇китам̣ на̄ма. еварӯпасса дит̣т̣хасутапарисан̇китамӯлакасса абха̄вато амӯлакена па̄ра̄джикена̄ти айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана самантапа̄са̄дика̄йа (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.385-386) вуттанайена дат̣т̣хаббо.

чодетӣти ‘‘па̄ра̄джикам̣ дхаммам̣ а̄панносӣ’’тиа̄дивачанена сайам̣ чодети. чода̄панам̣ пана ваккхати. ча̄ваначетано хутва̄ти ‘‘аппева на̄ма нам̣ имамха̄ брахмачарийа̄ ча̄веййа’’нти уппаннена парам̣ са̄сана̄ ча̄ветука̄мена читтена саманна̄гато хутва̄. ‘‘суддхам̣ ва̄ асуддхам̣ ва̄’’ти идам̣ ‘‘чодетӣ’’ти имина̄ вуттачодана̄кирийа̄йа камманиддесо, ‘‘ан̃н̃ам̣ бхиккху’’нти сесо, па̄ра̄джикамана̄паннам̣ ва̄ а̄паннам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ бхиккхунти аттхо. йоти ма̄тика̄гатабхиккху, ‘‘дут̣т̣хо досо аппатӣто’’ти идам̣ аджджха̄харитаббам̣, уппаннена досалесена сайам̣ дӯсито, паран̃ча дӯсенто пӣтисукха̄дӣхи апагато йо бхиккхӯти аттхо. ваккхама̄нена ‘‘тасса̄’’ти имина̄ самбандхо.

‘‘кате ока̄самхӣ’’ти падаччхедо, ока̄сам̣ ‘‘ка̄ра̄петва̄’’ти (па̄ра̄. 389) па̄т̣хато антонӣтахетваттхата̄йа ‘‘кате’’ти ‘‘ка̄рите’’ти етасса парийа̄йо хоти, ‘‘ока̄сам̣ ме карохи, ахам̣ там̣ ваттука̄мо’’ти ока̄се ка̄ра̄питети аттхо. ‘‘акате ока̄се’’ти падаччхедо, пуббе вуттойеваттхо. дуккат̣а̄паттийа̄ саха̄ти ока̄сасса ака̄ра̄питатта̄ дуккат̣а̄паттийа̄ саддхим̣.

404-5. кон̣т̣хосӣти дхуттоси. джет̣т̣хаббатикосӣти ка̄лӣдевӣватанийуттоси. ка̄лӣдевӣ кира сиридевийа̄ джет̣т̣ха̄, тасма̄ тасса̄ ватадхаро джет̣т̣хаббатико вуччати. там̣ пана ватам̣ сама̄дийитва̄ пӯренто сакаласарӣре масим̣ маккхетва̄ ка̄капатта̄ни мут̣т̣хийам̣ катва̄ ка̄лӣдевим̣ пхалаке ликха̄петва̄ там̣ ка̄джакот̣ийам̣ бандхитва̄ уччхит̣т̣ходака̄диасучисанничитаолигаллам̣ пависитва̄ ‘‘дуссӣлоси ниссӣлоси сӣлавирахитосӣ’’ти тхоменто вичаратӣти.

дуссӣлатта̄ ева хӣнаджджха̄сайата̄йа па̄падхаммо ла̄макасабха̄воси. пӯтина̄ каммена сӣлавипаттийа̄ анто павит̣т̣хатта̄ антопӯти. чхахи два̄рехи ра̄га̄дикилеса̄нуссаванена тинтатта̄ авассуто. сесаметтха утта̄наттхамева. гарукам̣ ниддисети еттха ‘‘катока̄самхӣ’’ти ча ‘‘татхева акатока̄се, дуккат̣а̄паттийа̄ саха̄’’ти ча а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. евамуттаратра̄пи.

406. саммукха̄ти чудитакасса саммукха̄, авидӯрети аттхо. хаттхамудда̄йа̄ти муттапа̄н̣а̄дивасена. там̣ хаттхамудда̄йа катхитам̣. пароти йам̣ чодеси, со чудитако паро. бхиккхуноти чодакасса бхиккхуно.

407. саммукхе т̣хатва̄ти чудитакасса а̄санне т̣хатва̄. ‘‘чода̄пентасса̄’’ти етасса каммабха̄вато пароти идам̣ упайогантавасена самбандхитаббам̣. евамуттаратра. кеначӣти ан̃н̃ена кеначи пуггалена. тасса чодакасса. ‘‘чода̄пентасса̄’’ти пуна вачанам̣ нийаматтхам̣.

408. сопӣти уггаха̄питатта̄ чоданам̣ каронто итаро пайоджджакапуггалопи. тесам̣ двиннампӣти пайоджакапайоджджака̄нам̣ двиннампи.

409. вуттат̣т̣ха̄нам̣ пан̣н̣ам̣ ва̄ сандесам̣ ва̄ харанто дӯто на̄ма, со ‘‘пан̣н̣ам̣ ва̄ са̄санам̣ ва̄ песетва̄’’ти имина̄ сан̇гайхатӣти тасмим̣ висум̣ аваттаббепи ‘‘дута’’нти вачанена ниссат̣т̣хадӯтама̄ха. пан̣н̣ам̣ ва̄ адатва̄ ‘‘еван̃ча еван̃ча вада̄’’ти са̄санан̃ча адатва̄ ‘‘там̣ чодехӣ’’ти аттхаматтамева датва̄ ниссат̣т̣хо бхиккху идха ‘‘ниссат̣т̣хадӯто’’ти гахетаббо.

атха ва̄ ‘‘дӯта’’нти имина̄ чодетум̣ уггаха̄петва̄, тамануггаха̄петва̄ ва̄ ниссат̣т̣хо бхиккху дӯтойева гахетаббо. ‘‘пан̣н̣а’’нти имина̄ паббаджитасса ва̄ апаббаджитасса ва̄ кассачи хаттхе чоданам̣ ликхитва̄ диннапан̣н̣ам̣ гахетаббам̣. са̄сананти ‘‘па̄ра̄джикам̣ а̄панно’’тиа̄дина̄ найена ватва̄ песийама̄нам̣ са̄санам̣ гахетаббам̣. идам̣ тайампи дӯре нисӣдитва̄ ан̃н̃ехи ка̄ра̄панато ‘‘чода̄пентасса̄’’ти а̄ха. ‘‘пара’’нти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. еттха ока̄сака̄ра̄панам̣ наттхи.

410. татха̄ти йатха̄ амӯлакена па̄ра̄джикена саммукха̄ ока̄се ка̄рите, ака̄рите ча, татха̄ амӯлакехи сан̇гха̄дисесехӣти вуттам̣ хоти. ‘‘вутте саммукха̄ паре’’ти бхуммавасена адхикатена йоджетаббам̣, чодети чода̄петӣти вуттам̣ хотӣти. па̄читтийа̄паттӣти ока̄се ка̄рите кевала̄, ака̄рите дуккат̣ена саха̄ти гахетаббам̣. саммукха̄ сеса̄паттӣхи паре вутте ча̄ванасан̃н̃ино дуккат̣ам̣ хотӣти йоджана̄. ока̄са̄ка̄ра̄паненапи дуккат̣амева хоти.

411. аккосана̄дхиппа̄йасса̄ти кхум̣сана̄дхиппа̄йасса. акатока̄санти ака̄ритока̄сам̣, ‘‘пара’’нти имина̄ йоджетаббам̣. аттана̄ти чодакена, ‘‘сайам̣ ака̄ритока̄са’’нти имина̄ йоджетаббам̣. саха па̄читтийена̄ти ‘‘омасава̄де па̄читтийа’’нти (па̄ра̄. 14) вуттапа̄читтийена саха. вадантасса̄ти чодентасса ва̄ чода̄пентасса ва̄, еттха ‘‘саммукха̄’’ти идам̣ ваккхама̄насса ‘‘асаммукха̄’’ти етасса випарийа̄йато лаббхати, ча-ка̄рена ка̄ритока̄сапаккхе дуккат̣ена па̄читтийасамбандхӣ.

412. асаммукха̄ вадантасса̄ти еттха ‘‘аккосана̄дхиппа̄йасса̄’’ти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. ‘‘акатока̄саматтана̄’’ти на̄нуваттати. саттахи а̄паттӣхӣти па̄ра̄джикасан̇гха̄дисесатхуллаччайапа̄читтийапа̄т̣идесанӣйадуккат̣адуббха̄ситасан̇кха̄тесу саттасу а̄паттиккхандхесу йена кеначӣти вуттам̣ хоти. ‘‘татха̄’’ти имина̄ ‘‘асаммукха̄’’ти идам̣ сан̇ган̣ха̄ти. камманти таджджанӣйа̄дисаттавидхам̣ каммам̣.

413. умматтака̄дӣнанти а̄ди-саддена ‘‘ана̄патти суддхе асуддхадит̣т̣хисса асуддхе асуддхадит̣т̣хисса умматтакасса а̄дикаммикасса̄’’ти (па̄ра̄. 390) вутте сан̇ган̣ха̄ти. пан̃чан̇гасам̣йутанти йам̣ чодети, тасса ‘‘упасампанно’’ти сан̇кхйӯпагаманам̣, тасмим̣ суддхасан̃н̃ита̄, йена па̄ра̄джикена чодети, тасса дит̣т̣ха̄дивасена амӯлаката̄, ча̄вана̄дхиппа̄йена саммукха̄ чодана̄, тасса тан̇кхан̣авиджа̄нананти имехи пан̃чахи ан̇гехи йуттам̣ хоти.

415. иданти ‘‘сиккха̄пада’’нти сесо, ‘‘сиккха̄пада’’нти ча имина̄ таппат̣ипа̄данӣйа̄ а̄паттийева гайхати. тисамут̣т̣ха̄нанти ка̄йачиттато, ва̄ча̄читтато, ка̄йава̄ча̄читтатоти сачиттакехи тӣхи самут̣т̣ха̄нато тисамут̣т̣ха̄нам̣. тенева̄ха ‘‘сачитта’’нти. пат̣игхачитта̄нам̣ двиннам̣ ан̃н̃атарена сахитатта̄ сачиттакам̣. там̣сампайутта̄йа доманассаведана̄йа васена дуккхаведанам̣.

дут̣т̣хадосакатха̄ван̣н̣ана̄.

416. лесаматтанти ‘‘ан̃н̃ампи ваттхум̣ лиссати силиссати воха̄раматтенева ӣсакам̣ аллӣйатӣти лесо, джа̄тиа̄дӣнам̣йева ан̃н̃атаракот̣т̣ха̄сассетам̣ адхивачана’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.391) ат̣т̣хакатха̄йа дасситаниббачанесу ‘‘лесо на̄ма даса леса̄ джа̄тилесо на̄малесо’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 394) найена падабха̄джане вуттесу джа̄тина̄маготта̄дӣсу дасасу лесесу ан̃н̃атаралесаматтанти вуттам̣ хоти.