па̄ра̄джикакатха̄
пат̣хамапа̄ра̄джикакатха̄ван̣н̣ана̄
6. евам̣ пан̃чахи га̄тха̄хи ратанаттайапан̣а̄ма̄дим̣ дассетва̄ ида̄ни йатха̄пат̣ин̃н̃а̄тавиниччхайам̣ дассетума̄ха ‘‘тивидхе’’тиа̄ди. таттха ‘‘тивидхе’’тиа̄дина̄ пат̣хамапа̄ра̄джикасиккха̄падавиниччхайам̣ дассети. тивидхети ваччапасса̄вамукхамагга̄нам̣ васена типпака̄ре маггети имина̄ самбандхо. тиламаттампӣти тилабӣджаматтампи ан̇гаджа̄танти самбандхо. маггети ваччапасса̄ва̄нам̣ никкхаманадва̄рата̄йа, аннапа̄напиттасемха̄дӣнам̣ павесананиккхаманадва̄рата̄йа ча маггавоха̄рагате сарӣраппадесе, аллока̄сети самбандхо. ‘‘маггесу тиламаттампи, тӣсу севаначетано’’ти ваттаббепи ‘‘тивидхе’’ти пака̄рава̄чивидхасаддопа̄да̄нена саджа̄тисан̇гахавасена тӣхи ра̄сӣхи сан̇гахетва̄ пабхедавасена тим̣савидхо магго дассито хоти.
сеййатхидам̣? па̄ра̄джикаваттхубхӯтамукха̄димагга̄нам̣ ниссайабхӯте сатте дассетум̣ ‘‘тиссо иттхийо манусситтхӣ аманусситтхӣ тираччха̄нагатиттхӣ’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 56) найена па̄л̣ийам̣ дасситаманусса̄мануссатираччха̄нагатиттхӣнам̣ паччекам̣ тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ васена нава магга̄, татхева дассита̄нам̣ тин̣н̣ам̣ убхатобйан̃джанака̄нам̣ васена нава магга̄, тин̣н̣ам̣ пана пан̣д̣ака̄нам̣ мукхамаггаваччамагга̄нам̣ васена паччекам̣ две две магга̄ти чха магга̄, татха̄ тин̣н̣ам̣ пана пуриса̄нанти евам̣ тим̣савидхо хоти.
севаначетаноти севане метхунапайоге четана̄ асса̄ти виггахо, метхунара̄гӯпасам̣хита̄йа четана̄йа саманна̄гатоти аттхо. аллока̄сети тим̣самагга̄наман̃н̃атаре магге пакатива̄тена асам̣пхут̣т̣хе аллападесе, имина̄ ба̄хирам̣ па̄ра̄джикаккхеттам̣ на хотӣти дӣпети. висесанасса висеса̄пеккхатта̄ дутийага̄тха̄йа ‘‘сасиккхо со’’ти пададвайам̣ а̄харитва̄ ‘‘севаначетано сасиккхо со бхиккхӯ’’ти йоджетаббам̣.
ан̇ге сарӣре джа̄танти ан̇гаджа̄там̣, пурисанимиттам̣. сатипи авасесасарӣра̄вайава̄нам̣ татха̄бха̄ве рул̣хивасена тадева татха̄ вуттам̣. павесентоти двайам̣двайасама̄паттисан̇кха̄така̄йикакирийам̣ ниппха̄денто. пара̄джитоти дуллабха̄йа кхан̣асампаттийа̄ ладдхаббато дуллабха̄ локийалокуттарагун̣асампаттисукхато париха̄петва̄ килесасапаттехи пара̄джайама̄па̄дитоти аттхо.
айаметтха йоджана̄ – сасиккхо севаначетано тивидхе магге аллока̄се ан̇гаджа̄там̣ тиламаттампи павесенто со бхиккху пара̄джито хотӣти. етта̄вата̄ –
‘‘йо пана бхиккху бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно сиккхам̣ апаччаккха̄йа дуббалйам̣ ана̄викатва̄ метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевеййа, антамасо тираччха̄нагата̄йапи, па̄ра̄джико хоти асам̣ва̄со’’ти (па̄ра̄. 44) –
бхагавата̄ пан̃н̃аттасиккха̄падам̣ сан̇гахитанти дат̣т̣хаббам̣.
7. евам̣ имисса̄ га̄тха̄йа аттӯпаккамамӯлакам̣ па̄ра̄джикам̣ дассетва̄ ида̄ни ‘‘бхиккхупаччаттхика̄ манусситтхим̣ бхиккхусса сантике а̄нетва̄ ваччамаггена (па̄ра̄. 58) ан̇гаджа̄те абхинисӣдентӣ’’тиа̄динайаппаваттам̣ паропаккамамӯлакам̣ па̄ра̄джикан̃ча дассетума̄ха ‘‘павесана’’нтиа̄ди. таттха павесананти бхиккхупаччаттхикехи суттапаматта̄диманусситтхиа̄дӣнаман̃н̃атарам̣ а̄нетва̄ йатха̄вуттамагга̄наман̃н̃атарам̣ маггам̣ йатха̄ пависати, татха̄ бхиккхуно ан̇гаджа̄те абхинисӣда̄пане самбхавантам̣ маггаппавесанама̄ха. павесанам̣ са̄дийанто сасиккхо соти йоджана̄. еттха ‘‘павесанам̣ са̄дийати адхива̄сети, тасмим̣ кхан̣е севаначиттам̣ упат̣т̣ха̄петӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.58) ат̣т̣хакатха̄вачанато аггато йа̄ва мӯлам̣ павесентесу асса̄дачиттам̣ упат̣т̣ха̄пенто тан̇кхан̣ейева са̄санато чутоти аттхо. павит̣т̣хантиа̄дӣсу падесупи евамева йоджана̄.
павит̣т̣ханти павит̣т̣хаккхан̣о. ‘‘павит̣т̣ха’’нтиа̄дина̄ та̄йа та̄йа кирийа̄йа упалаккхито кхан̣о гахетаббо. теневеттха аччантасам̣йоге упайогавачанам̣ катам̣. т̣хитанти еттха ‘‘суккависсат̣т̣хисамайе’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанасса саббатха̄ бйа̄па̄рарахитам̣ ка̄лам̣ сандха̄йа вуттатта̄ суккависсат̣т̣хисамайопи гахетаббо. тенева ган̣т̣хипаде вуттанайена павит̣т̣хасса ча йа̄ва уддхаран̣а̄рамбхо, та̄ва самбхаванто т̣хитака̄лопи гахетаббо. уддхаран̣анти нӣхаран̣ака̄ло.
ва̄ти викаппе, апӣти самуччайе, со ва̄-саддена викаппита̄нам̣ паккха̄нам̣ тулйабалатам̣ джотети. ити имехи двӣхипи ‘‘со че павесанам̣ са̄дийати, павит̣т̣хам̣ са̄дийатӣ’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 58) па̄л̣ийам̣ а̄гатанайена лаббхама̄нам̣ павесана̄диекаккхан̣ампи са̄дийанапаччайа̄ а̄паджджама̄нам̣ па̄ра̄джикам̣ дассети. сасиккхоти сиккха̄йа саха ваттатӣти сасиккхо, апаччаккха̄тасиккхоти аттхо. са̄дийантоти севаначиттам̣ упат̣т̣ха̄пенто. со бхиккху. т̣хапетва̄ кирийанти аттӯпаккаманам̣ вина̄. чутоти ‘‘бхиккхупаччаттхикехи катамидам̣, на майа̄’’ти лесена на муччати, са̄дийаначитте сати са̄санато чутойева хотӣти адхиппа̄йо.
еттха ча сасиккхоти идам̣ ‘‘сиккхам̣ апаччаккха̄йа дуббалйам̣ ана̄викатва̄’’ти (па̄ра̄. 44) сиккха̄падапа̄т̣хасса аттхадассанавасена ниддит̣т̣хам̣. тасса падабха̄джане (па̄ра̄. 45), тадат̣т̣хакатха̄йа ча вибхаттам̣ сиккха̄паччаккха̄нам̣ сан̇кхепато евам̣ ведитаббам̣ – читтакхеттака̄лапайогапуггалавиджа̄нанавасена сиккха̄паччаккха̄нам̣ хоти, на тадабха̄вена. упасампаннабха̄вато чавитука̄мата̄читтенева хи сиккха̄паччаккха̄нам̣ хоти, на дава̄ ва̄ рава̄ ва̄ вадантасса. евам̣ читтавасена сиккха̄паччаккха̄нам̣ хоти, на тадабха̄вена.
татха̄ ‘‘буддхам̣ паччаккха̄ми, дхаммам̣ паччаккха̄ми, сан̇гхам̣ паччаккха̄ми, сиккхам̣, винайам̣, па̄тимоккхам̣, уддесам̣, упаджджха̄йам̣, а̄чарийам̣, саддхивиха̄рикам̣, антева̄сикам̣, сама̄нупаджджха̄йакам̣, сама̄на̄чарийакам̣, сабрахмача̄рим̣ паччаккха̄мӣ’’ти евам̣ вутта̄нам̣ буддха̄дӣнам̣ чатуддасаннам̣, ‘‘гихӣти мам̣ дха̄рехи, упа̄сако, а̄ра̄мико, са̄ман̣еро, титтхийо, титтхийаса̄вако, ассаман̣о, асакйапуттийоти мам̣ дха̄рехӣ’’ти евам̣ вутта̄нам̣ гихиа̄дӣнам̣ ат̣т̣ханнан̃ча̄ти имесам̣ ба̄вӣсатийа̄ кхеттапада̄нам̣ йасса кассачи савевачанасса васена тесу йам̣ кин̃чи ваттука̄масса йам̣ кин̃чи вадато сиккха̄паччаккха̄нам̣ хоти, на руккха̄дӣнам̣ ан̃н̃атарасса на̄мам̣ гахетва̄ сиккхам̣ паччаккхантасса. евам̣ кхеттавасена сиккха̄паччаккха̄нам̣ хоти, на тадабха̄вена.
таттха йадетам̣ ‘‘паччаккха̄мӣ’’ти ча ‘‘мам̣ дха̄рехӣ’’ти ча̄ти вуттам̣ ваттама̄нака̄лавачанам̣, йа̄ни ча ‘‘алам̣ ме буддхена, ким̣ ну ме буддхена, на маматтхо буддхена, сумутта̄хам̣ буддхена̄’’тиа̄дина̄ найена а̄кхйа̄тавасена ка̄лам̣ ана̄маситва̄ пуримехи чуддасахи падехи саддхим̣ йоджетва̄ вутта̄ни ‘‘алам̣ ме’’тиа̄дӣни чатта̄ри пада̄ни, тесам̣йева савевачана̄нам̣ васена паччаккха̄нам̣ хоти, на ‘‘паччаккха̄си’’нти ва̄ ‘‘паччаккхисса’’нти ва̄ ‘‘мам̣ дха̄ресӣ’’ти ва̄ ‘‘мам̣ дха̄рессатӣ’’ти ва̄ ‘‘йам̣ нӯна̄хам̣ паччаккхеййа’’нти ва̄тиа̄дӣни атӣта̄на̄гатапарикаппавачана̄ни бхан̣антасса. евам̣ ваттама̄нака̄лавасена чева ана̄мат̣т̣хака̄лавасена ча паччаккха̄нам̣ хоти, на тадабха̄вена.
пайого пана дувидхо ка̄йико ча ва̄часико ча. таттха ‘‘буддхам̣ паччаккха̄мӣ’’тиа̄дина̄ найена йа̄йа ка̄йачи бха̄са̄йа вачӣбхедам̣ катва̄ ва̄часикапайогенева паччаккха̄нам̣ хоти, на аккхараликханам̣ ва̄ хаттхамудда̄дидассанам̣ ва̄ ка̄йапайогам̣ каронтасса. евам̣ ва̄часикапайогенева паччаккха̄нам̣ хоти, на тадабха̄вена.
пуггало пана дувидхо йо ча паччаккха̄ти, йасса ча паччаккха̄ти. таттха йо паччаккха̄ти, со саче умматтакакхиттачиттаведанат̣т̣а̄нам̣ ан̃н̃атаро на хоти. йасса пана паччаккха̄ти, со саче мануссаджа̄тико хоти, на ча умматтака̄дӣнам̣ ан̃н̃атаро, саммукхӣбхӯто ча сиккха̄паччаккха̄нам̣ хоти. на хи асаммукхӣбхӯтасса дӯтена ва̄ пан̣н̣ена ва̄ а̄рочанам̣ рухати. евам̣ йатха̄вуттасса пуггаласса васена паччаккха̄нам̣ хоти, на тадабха̄вена.
виджа̄нанампи нийамита̄нийамитавасена дувидхам̣. таттха йасса, йесам̣ ва̄ нийаметва̄ ‘‘имасса, имесам̣ ва̄ а̄рочемӣ’’ти вадати. саче те йатха̄ пакатийа̄ локе манусса̄ вачанам̣ сутва̄ а̄ваджджанасамайе джа̄нанти, евам̣ тасса вачана̄нантарамева тасса ‘‘айам̣ уккан̣т̣хито’’ти ва̄ ‘‘гихибха̄вам̣ паттхайатӣ’’ти ва̄ йена кеначи а̄ка̄рена сиккха̄паччаккха̄набха̄вам̣ джа̄нанти, паччаккха̄та̄ва хоти сиккха̄. атха апарабха̄ге ‘‘ким̣ имина̄ вутта’’нти чинтетва̄ джа̄нанти, ан̃н̃е ва̄ джа̄нанти, апаччаккха̄та̄ва хоти сиккха̄. анийаметва̄ а̄рочентасса пана саче вуттанайена йо кочи мануссаджа̄тико вачанаттхам̣ джа̄на̄ти, паччаккха̄та̄ва хоти сиккха̄. евам̣ виджа̄нанавасена паччаккха̄нам̣ хоти, на тадабха̄вена. йо пана антамасо дава̄йапи паччаккха̄ти, тена апаччаккха̄та̄ва хоти сиккха̄.
ити имесам̣ вуттаппака̄ра̄нам̣ читта̄дӣнам̣ васена апаччаккха̄тасиккхо ‘‘сасиккхо’’ти вутто.
8-10. ‘‘ида̄ни сантхатена сантхатасса гхат̣т̣ане упа̄диннакагхат̣т̣ана̄бха̄вато досо наттхӣ’’ти па̄пабхиккхӯнам̣ лесакаппанам̣ пат̣иккхипитум̣ ‘‘бхиккхупаччаттхика̄ манусситтхим̣ бхиккхусса сантике а̄нетва̄ ваччамаггена, пасса̄вамаггена, мукхена ан̇гаджа̄там̣ абхинисӣденти сантхата̄йа асантхатасса̄’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 61) найена па̄л̣ийам̣ вуттасантхатава̄ра̄наматтхам̣ сан̇ган̣ханто а̄ха ‘‘сантхатена̄’’тиа̄ди. таттха сантхатена̄ти чаммачол̣атипупат̣т̣а̄дӣхи пат̣иччха̄дитена. ‘‘павесенто’’ти имина̄ сантхатава̄расса паропаккамам̣ нисса̄йа дассанамупалаккхан̣анти аттӯпаккамепи йоджетаббатам̣ дассети, тасса ваккхама̄нена ‘‘пара̄джито’’ти имина̄ самбандхо. ‘‘татхева̄’’ти имина̄ павесентотиа̄диппака̄рам̣ пара̄масати.
евам̣ павесенто када̄ пара̄джито хотӣти а̄ха ‘‘упа̄диннена̄’’тиа̄ди. еттха упа̄диннена̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи упетена каммуна̄ аттано пхалабха̄венева а̄диннам̣ гахитанти упа̄диннам̣, етена аттано ан̇гаджа̄тасса, ваттхупуггала̄нам̣ маггасса ча гхат̣т̣анат̣т̣ха̄нагатам̣ ка̄йаппаса̄дам̣ дассети. имина̄ва ан̇гаджа̄тагатам̣ анат̣т̣хака̄йаппаса̄дам̣ чаммакхилам̣, пил̣ака̄ди ча гахетаббам̣. ‘‘упа̄диннакам̣ на̄ма ка̄йиндрийа’’нти ган̣т̣хипаде вуттам̣. таббипарийа̄йена ‘‘анупа̄диннака’’нти таппат̣иччха̄дакам̣ чол̣а̄ди вуттам̣. упа̄диннена упа̄динне, анупа̄динне ва̄ па̄ра̄джикаккхетте гхат̣т̣ите, анупа̄диннакена ва̄ упа̄динне анупа̄динне ва̄ па̄ра̄джикаккхетте гхат̣т̣итети йоджана̄. еттха ча каран̣авачананта̄ни пада̄ни ‘‘ан̇гаджа̄тена̄’’ти имасса висесана̄ни.
етта̄вата̄ сантхатачатуккавасена аттӯпаккаме сати па̄ра̄джикаккхетте па̄ра̄джикам̣ дассетва̄ ида̄ни парӯпаккамепи дассетума̄ха ‘‘саче’’тиа̄ди. еттха̄ти етесу чатӯсу викаппесу. па̄ра̄джикаккхетте павит̣т̣хе тӯти еттха ту-саддена павесанат̣т̣хитуддха̄раккхан̣аттайам̣ самуччиноти. йам̣там̣-садда̄нам̣ ниччасамбандхатта̄ хи ‘‘со’’ти там̣-саддопа̄да̄не ‘‘йо’’ти йам̣-саддопи аджджха̄харитаббо, са̄маттхийена сампин̣д̣анаттхо аписаддо ча. айаметтха аттхайоджана̄ – бхиккхупаччаттхикехи а̄нетва̄ бхиккхуно ан̇гаджа̄те абхинисӣда̄питаманусситтхиа̄дӣнам̣ тӣсу маггесу ан̃н̃атарамаггасан̇кха̄там̣ па̄ра̄джикаккхеттам̣ павит̣т̣хе ва̄ ту-саддена сампин̣д̣итапавесанат̣т̣хитуддха̄ра̄наман̃н̃атараккхан̣е ва̄ саче йо са̄дийати, саппамукха̄диппавесанака̄ле вийа ануттаситва̄ ка̄мара̄гапипа̄са̄бхибхӯто йади са̄дийати, сопи бхиккху пара̄джито хотӣти йоджана̄. ‘‘саче са̄дийатӣ’’ти имина̄ са̄сан̇кавачанена на са̄дийати, ана̄паттӣти сӯчитам̣ хоти.
‘‘па̄ра̄джикаккхетте’’ти имина̄ бйаваччхинне ан̃н̃асмим̣ т̣ха̄не вӣтиккамантасса имасмим̣йева викаппе самбхавантийо итара̄паттийо дассетума̄ха ‘‘кхетте’’тиа̄ди. ‘‘еттха̄’’ти а̄нетва̄ самбандханӣйам̣. ‘‘кхетте’’ти са̄ман̃н̃аниддесепи хет̣т̣ха̄ ‘‘па̄ра̄джикаккхетте’’ти висеситатта̄, упаритхуллаччайа̄дӣнан̃ча видхӣйама̄натта̄ ан̃н̃атха̄нупапаттилаккхан̣а̄йа са̄маттхийа̄ тхуллаччайадуккат̣а̄нам̣ кхеттети айаматтхо лаббхати. ‘‘кан̣н̣аччхиддаккхина̄са̄сӯ’’тиа̄дина̄ найена ваккхама̄несу джӣвама̄накасарӣрагататхуллаччайадуккат̣аккхеттесӯти вуттам̣ хоти.
имесу двӣсу кхеттесу ‘‘сантхата̄дина̄ сантхата̄дим̣ павесентасса упа̄динна̄дӣхи упа̄динна̄дӣнам̣ гхат̣т̣ане адхива̄сентасса ана̄паттӣ’’ти ваттумасаккун̣еййата̄йа па̄ра̄джикаккхетте вуттасаббавикаппе еттха йоджентехи евам̣ йоджетаббам̣ – тхуллаччайаккхетте сантхате ва̄ асантхате ва̄ сантхатена ва̄ асантхатена ва̄ ан̇гаджа̄тена севантасса упа̄динне ва̄ анупа̄динне ва̄ упа̄диннена, татха̄ анупа̄диннена ва̄ гхат̣т̣ите тхуллаччайам̣ тасса виниддисети. евам̣ дуккат̣аккхетте сантхате ва̄…пе… гхат̣т̣ите дуккат̣ан̃ча тасса виниддисети йоджетаббам̣.
иха саббаттха тӣсупи кхеттесу упа̄динна-саддена анат̣т̣хака̄йаппаса̄дам̣ ан̇гаджа̄тан̃ча таттхаджа̄тачаммакхилапил̣ака̄ ча гайханти, дуккат̣аккхетте пана ан̇гулиа̄диитара̄вайава̄пи. тӣсупи кхеттесу анупа̄динна-саддена ан̇гаджа̄та̄дипат̣иччха̄дитаваттха̄дайо ча гайханти, дуккат̣аккхетте пана нимитте нат̣т̣хака̄йаппаса̄дачаммакхилапил̣акарома̄дӣни. има̄ни ча анупа̄динна̄ни. ан̇гаджа̄тетаропа̄динна̄вайаве ча тӣсупи кхеттесу павесентасса дуккат̣амева.
11. етта̄вата̄ джӣвама̄насарӣре сантхата̄сантхатавасена паччекам̣ тивидхесупи па̄ра̄джикатхуллаччайадуккат̣аккхеттесу сантхата̄сантхатавасенева дувидхена нимиттена севантасса паропаккаме сати са̄дийантасса лаббхама̄напа̄ра̄джикатхуллаччайадуккат̣а̄паттийо йатха̄самбхавам̣ дассетва̄ ида̄ни ‘‘матасарӣре пана татха̄ татха̄ севанта̄нам̣ досо наттхӣ’’ти па̄пабхиккхӯнам̣ лесока̄сапат̣иба̄ханаттхам̣ па̄л̣ийам̣ дасситесу йатха̄вуттесу тӣсу кхеттесу лаббхама̄на̄ тиссо а̄паттийо дассетума̄ха ‘‘мате’’тиа̄ди.
таттха ‘‘мате’’ти етасса ‘‘манусситтхиа̄дӣнам̣ сарӣре’’ти аджджха̄харитва̄ аттхайоджана̄ ка̄табба̄. имина̄ ‘‘аккха̄йите’’тиа̄дина̄ дассита̄нам̣ нимитта̄нам̣ ниссайам̣ дасситам̣ хоти. ‘‘нимиттаматтам̣ сесетва̄’’тиа̄дина̄ найена ваккхама̄нага̄тха̄йам̣ вийа сакаласарӣре кха̄дитепи нимиттасса виджджама̄на̄виджджама̄набха̄войева а̄паттийа̄бха̄ва̄бха̄васса пама̄н̣анти ‘‘аккха̄йите’’ти етена ‘‘мате’’ти етам̣ ависесетва̄ ‘‘нимитте’’ти аджджха̄харитва̄ там̣ тена висеситаббам̣. атха ва̄ ‘‘нимиттаматта’’нтиа̄дина̄ ваккхама̄нага̄тха̄йа ‘‘нимитте’’ти падам̣ а̄нетва̄ йоджетаббам̣.
аккха̄йитети саббатха̄ аккха̄йите па̄ра̄джикаваттхубхӯте нимитте. йебхуййаккха̄йитепи ча̄ти кин̃чи кин̃чи кха̄дитва̄ бахука̄васит̣т̣хе нимитте. ‘‘йасса чатӯсу бха̄гесу тибха̄гаматтам̣ кха̄дитам̣, там̣ нимиттам̣ йебхуййаккха̄йитам̣ на̄ма̄’’ти ваданти. метхунанти ра̄гапарийут̣т̣ха̄нена садисабха̄ва̄паттийа̄ митхуна̄нам̣ идам̣ метхунам̣, матиттхиа̄дӣнам̣ ра̄гапарийут̣т̣ха̄нена садисатта̄бха̄вепи таттха вӣтиккамо рул̣хийа̄ ‘‘метхуна’’нти вуччати.
па̄ра̄джикотипара̄джито, пара̄джайама̄панноти аттхо. айан̃хи па̄ра̄джика-саддо сиккха̄пада̄паттипуггалесу ваттати. таттха ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣ а̄нанда анавака̄со, йам̣ татха̄гато ваджджӣнам̣ ва̄ ваджджипуттака̄нам̣ ва̄ ка̄ран̣а̄ са̄вака̄нам̣ па̄ра̄джикам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ самӯханеййа̄’’ти (па̄ра̄. 43) евам̣ сиккха̄паде ваттама̄но ведитаббо. ‘‘а̄патти твам̣ бхиккху а̄панно па̄ра̄джика’’нти (па̄ра̄. 67) а̄паттийа̄. ‘‘на майам̣ па̄ра̄джика̄, йо авахат̣о, со па̄ра̄джико’’ти (па̄ра̄. 155) евам̣ пуггале. ‘‘па̄ра̄джикена дхаммена ануддхам̣сеййа̄’’тиа̄дӣсу (па̄ра̄. 384) пана дхамме ваттатӣти ваданти. йасма̄ пана таттха дхаммоти каттхачи а̄патти, каттхачи сиккха̄падамева адхиппетам̣, тасма̄ со висум̣ на ваттаббо.
таттха сиккха̄падам̣ йо там̣ атиккамати там̣ пара̄джети, тасма̄ ‘‘па̄ра̄джика’’нти вуччати. а̄патти пана йо нам̣ аджджха̄паджджати там̣ пара̄джети, тасма̄ ‘‘па̄ра̄джика̄’’ти вуччати. пуггало йасма̄ пара̄джито пара̄джайама̄панно, тасма̄ ‘‘па̄ра̄джико’’ти вуччати. сиккха̄пада̄паттӣсу па̄ра̄джика-саддо пара̄джетӣти ‘‘па̄ра̄джико’’ти каттуса̄дхано, пуггале пана пара̄джӣйатӣти каммаса̄дханоти ведитаббо. ‘‘наро’’ти имина̄ пуббе вуттабхиккхуйева адхиппето. са̄ман̃н̃аджотана̄ висесе аватит̣т̣хатӣти.
12. йебхуййаккха̄йитети чатӯсу кот̣т̣ха̄сесу екакот̣т̣ха̄са̄васесам̣ катва̄ кха̄дите. упад̣д̣хаккха̄йитети самабха̄га̄васесам̣ кха̄дите. тхӯло аччайо тхуллаччайо, сойева а̄паджджӣйатӣти а̄паттӣти тхуллаччайа̄патти. па̄читтийа̄дайо сандха̄йеттха тхуллаччайавоха̄ро, на па̄ра̄джикасан̇гха̄дисесети дат̣т̣хаббам̣. сесети авасесе упакаччхака̄дӣсу. вуттан̃хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘авасесасарӣре упакаччхака̄дӣсу дуккат̣а’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.59-60). дут̣т̣ху катанти дуккат̣ам̣, дуккат̣а-саддо нийатанапум̣сакатта̄ иттхилин̇гасса̄пи а̄патти-саддасса салин̇гена висесанам̣ хоти.
13. нимиттаматтам̣ сесетва̄ кха̄йитепӣти еттха тин̣н̣аман̃н̃атарам̣ нимиттам̣ сесетва̄ сакаласарӣре кха̄дитепи. пи-саддо бйатиреке, пагева итарети дӣпети. тасмим̣ нимитте аккха̄йите ва̄ йебхуййаккха̄йите ва̄ти двидха̄ вуттесу тӣсу нимиттесу ан̃н̃атарасмим̣ нимитте метхунам̣ севатопи пара̄джайо па̄ра̄джика̄патти хотӣти адхиппа̄йо. севатопӣти еттха пи-саддо апеккха̄йам̣. тасма̄ на кевалам̣ хет̣т̣ха̄ вутта̄намева̄ти апеккхати. сантхата̄дайо викаппа̄ йатха̄вуттанайена еттха̄пи йоджетабба̄.
14. ‘‘уддхума̄та̄дисампатте’’ти еттха ‘‘йада̄ пана сарӣрам̣ уддхума̄такам̣ хоти кутхитам̣ нӣламаккхика̄сама̄кин̣н̣ам̣ кимикуласама̄кулам̣ навахи ван̣амукхехи паггхаритапуббакун̣апабха̄вена упагантумпи асаккун̣еййам̣, тада̄ па̄ра̄джикаваттхун̃ча тхуллаччайаваттхун̃ча джахати, та̄дисе сарӣре йаттха каттхачи упаккамато дуккат̣амева̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.59-60) ат̣т̣хакатха̄вачанато саббаттха̄пи ча̄ти аккха̄йита̄дисаббавикаппопагата̄ни па̄ра̄джикатхуллаччайадуккат̣аккхетта̄ни гахита̄нӣти дат̣т̣хаббам̣. таттха̄пи вӣтиккамо ана̄патти на хотӣти дассетума̄ха ‘‘дуккат̣а’’нти. ‘‘кха̄йитаккха̄йита’’нтиа̄дӣсу кха̄йитаккха̄йитан̃ча на̄метам̣ саббам̣ матасарӣракейева ведитаббам̣, на джӣвама̄нети йоджетаббам̣.
15. джӣвама̄не катханти а̄ха ‘‘чхиндитва̄ пана̄’’тиа̄ди. таттха ван̣асан̇кхепатоти ван̣асан̇гахато. тасминти йаттха т̣хитам̣ нимиттам̣ уппа̄т̣итам̣, тасмим̣ падесе. еттха дутийо пана-саддо идха адасситам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гатанайена вин̃н̃а̄йама̄нам̣ аттхависесам̣ джотети. ат̣т̣хакатха̄йахи ‘‘йадипи нимиттам̣ саббасо кха̄йитам̣, чхавичаммампи наттхи, нимиттасан̣т̣ха̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, павесанам̣ джа̄йати, па̄ра̄джикамева̄’’ти евам̣ аджӣвама̄не вуттавиниччхайа̄нуса̄рена джӣвама̄непи чхавичаммаматтам̣ че саббасо уппа̄т̣итам̣, нимиттасан̣т̣ха̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, павесанаккхамам̣ хоти, таттха севантасса па̄ра̄джикамева̄ти вин̃н̃а̄йама̄наматтхам̣ джотетӣти вуттам̣ хоти.
16. тато нимиттатоти самбандхо. патита̄йа̄ти патита̄йам̣, айамева ва̄ па̄т̣хо. нимиттатоти нимиттаппадесато патита̄йам̣ мам̣сапесийанти самбандхо. чхиндитва̄ ва̄ таччхетва̄ ва̄ патита̄йам̣ тассам̣ нимиттамам̣сапесийанти аттхо. метхунара̄гена упаккамантасса дуккат̣ам̣ виниддисети йоджана̄.
17. ‘‘накхапит̣т̣хиппама̄н̣епӣ’’тиа̄дига̄тха̄йа ‘‘чхиндитва̄’’тиа̄дика̄ ат̣т̣хакатха̄ а̄нетва̄ самбандхитабба̄. сатӣти еттха ‘‘авасит̣т̣хе’’ти па̄т̣хасесо. джӣвама̄нети еттха ‘‘сарӣре’’ти па̄т̣хасесо. джӣвама̄насарӣре пана чхиндитва̄ таччхетва̄ нимитте уппа̄т̣ите накхапит̣т̣хиппама̄н̣епи мам̣се, нха̄румхи ва̄ авасит̣т̣хе сати метхунам̣ пат̣исеванто пара̄джитоти йоджана̄.
18. ‘‘кан̣н̣аччхиддаккхӣ’’ти га̄тха̄йа ‘‘джӣвама̄не’’ти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣, ‘‘сарӣре’’ти па̄т̣хасесо. ‘‘ассагомахиса̄дӣна’’нтиа̄дина̄ асса̄дӣнам̣ ваккхама̄натта̄ па̄рисесато ‘‘манусса̄на’’нти лаббхати. манусса̄нам̣ джӣвама̄насарӣре кан̣н̣а…пе… ван̣есу ва̄ти йоджана̄. ваттхикосети муттапатхаббхантаре. ван̣есу ва̄ти саттхака̄дӣхи катаван̣есу. ан̇гаджа̄танти тиламаттампи ан̇гаджа̄текадесам̣. ра̄га̄ти метхунара̄гена.
19. авасесасарӣрасминти кан̣н̣аччхидда̄дийатха̄вуттасарӣра̄вайававаджджитасарӣраппадесе. тена̄ха ‘‘упакаччхӯрука̄дисӯ’’ти упакаччхам̣ на̄ма ба̄хумӯлантарам̣. ӯрука̄дисӯти ӯрувемаджджха̄дӣсу. а̄ди-саддена вутта̄васесам̣ сарӣраппадесам̣ сан̇ган̣ха̄ти. ‘‘ан̇гаджа̄та’’нти а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. ‘‘павесетва̄’’ти са̄маттхийа̄ лаббхати, ан̇гаджа̄там̣ тилабӣджаматтам̣ павесетва̄ти вуттам̣ хоти. васа̄ метхунара̄гасса севама̄насса̄ти метхунара̄гена вӣтиккамантасса̄ти аттхо. ‘‘сантхатена̄’’тиа̄дина̄ вуттаппака̄ро еттха̄пи йоджетаббо.
20. ассагомахиса̄дӣнанти а̄ди-саддена гокан̣н̣агаваджа̄дайо сан̇гахита̄. асса̄дайо па̄кат̣а̄йева. ‘‘мата̄на’’нти ваккхама̄натта̄ ‘‘джӣвама̄на̄на’’нти са̄маттхийа̄ лаббхати. севанти ‘‘васа̄ метхунара̄гасса̄’’ти ануваттама̄натта̄ метхунара̄гавасена тилабӣджаматтампи ан̇гаджа̄таппадесам̣ павесенто тхуллаччайам̣ пхусети йоджана̄. еттха ча ‘‘от̣т̣хагадрабхадантӣнам̣, ассагомахиса̄дина’’нти па̄т̣хена бхавитаббам̣. еван̃хи сати ат̣т̣хакатха̄васа̄не ниддит̣т̣хена пака̄раттхава̄чина̄ а̄ди-саддена тхуллаччайавӣтиккама̄рахана̄са̄ваттхикосаванто авутта̄ саббепи сатта̄ гайханти. ‘‘ассагомахиса̄дӣна’’нти пат̣хамапа̄да̄васа̄не ниддит̣т̣хена а̄ди-саддена от̣т̣хагадрабхадантӣнампи сан̇гахо хотӣти тесам̣ пунавачанам̣ нираттхакам̣ сийа̄ти.
21. татха̄ севама̄насса дуккат̣анти самбандхо. саббатираччха̄нанти тирийам̣ ан̃чанти вад̣д̣хантӣти тираччха̄, саббе ча те тираччха̄ча̄ти саббатираччха̄, тесам̣ саббатираччха̄нам̣. ‘‘татха̄’’ти имина̄ ‘‘васа̄ метхунара̄гасса̄’’тиа̄дӣнам̣ пара̄мат̣т̣хатта̄ саббатираччха̄на̄нам̣ аккхиа̄дӣсу тилабӣджаматтампи ан̇гаджа̄таппадесам̣ метхунара̄гена павесентасса дуккат̣анти вуттам̣ хоти. еттха̄пи сантхата̄дивикаппе ниддосабха̄во на сакка̄ ваттунти тампи йоджетаббам̣.
22. евам̣ тираччха̄на̄нам̣ джӣвама̄накасарӣре лаббхама̄на̄ а̄паттийо дассетва̄ тесам̣йева матасарӣрепи самбхаванакаа̄паттийо дассетума̄ха ‘‘теса’’нтиа̄ди. ‘‘теса’’нти имина̄ мануссатираччха̄нагата̄нам̣ гахан̣анти ваданти. манусса̄нам̣ мата̄матасарӣре па̄ра̄джикатхуллаччайадуккат̣аккхеттесу тиссаннам̣ а̄паттӣнам̣ дасситатта̄, пуна гахан̣е пайоджана̄бха̄ва̄ те ваджджетва̄ ануваттама̄насаббатираччха̄нанти имина̄ йоджетаббам̣, тесам̣ саббатираччха̄нагата̄нанти аттхо. алласарӣресӯти уддхума̄така̄дибха̄вамасампаттесу алламатасарӣресу тивидхе кхеттасмим̣ асантхате, сантхате ва̄ сати метхунара̄гасса васа̄ севато тивидха̄пи а̄патти сийа̄ти ануваттама̄нападехи саха йоджана̄.
тивидхе кхеттасминти матамануссасарӣре вуттанайена аккха̄йитайебхуййаккха̄йитабхеде маггаттайасан̇кха̄те па̄ра̄джикаккхетте ча йебхуййаккха̄йитаупад̣д̣хаккха̄йитабхеде тасмим̣йева маггаттайасан̇кха̄те ча, аккха̄йитайебхуййаккха̄йитабхеде кан̣н̣аччхиддаккхина̄са̄ваттхикосаван̣асан̇кха̄те ча тхуллаччайаккхетте упад̣д̣хаккха̄йитайебхуййаккха̄йитабхеде тасмим̣йева кан̣н̣аччхиддаккхина̄са̄ваттхикосаван̣асан̇кха̄те ча, аккха̄йитайебхуййаккха̄йитаупад̣д̣хаккха̄йита йебхуййаккха̄йитабхеде авасесасарӣрасан̇кха̄те дуккат̣аккхетте ча̄ти тивидхепи кхетте. сатӣти виджджама̄не. сантхате ва̄ асантхате ва̄ метхунара̄гасса васа̄ севато йатха̄рахам̣ па̄ра̄джикатхуллаччайадуккат̣асан̇кха̄та̄ тивидха̄ а̄патти бхавеййа̄ти аттхо.
етесамева ча уддхума̄та̄дибха̄вам̣ сампатте сарӣре сантхата̄дивуттавикаппайуттесу тӣсу маггесу йаттха каттхачи метхунара̄гена севато а̄паджджитаббадуккат̣ан̃ча уддхума̄та̄дисампатте саббаттха̄пи ча дуккат̣анти мануссасарӣре вуттанайена вин̃н̃а̄тум̣ сакка̄ти имасмим̣ тираччха̄нагатасарӣре висесаматтам̣ дассетум̣ ‘‘тесам̣ алласарӣресӯ’’тиа̄дӣнам̣ вуттатта̄ дуккат̣ам̣ пуббе вуттанайена ведитаббам̣. йатха̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘кутхитакун̣апе пана пуббе вуттанайенева саббаттха дуккат̣а’’нти.
23. бахи чхупантасса̄ти йоджана̄. нимиттам̣ муттакаран̣ам̣. ‘‘иттхийа̄’’ти са̄ман̃н̃ена вуттепи чатуттхага̄тха̄йа ‘‘тираччха̄нагатиттхийа̄’’ти ваккхама̄натта̄ па̄рисесато имина̄ манусса̄манусситтхӣнамева гахан̣ам̣, имина̄ аманусситтхийа̄пи гахан̣асса. имисса̄нантарага̄тха̄йа ито ‘‘иттхийа̄’’ти ануваттите татра̄пи аманусситтхийа̄пи гахан̣ам̣ сийа̄ти тампи ваджджетва̄ ка̄йасам̣саггасан̇гха̄дисесасса ваттхубхӯтам̣ манусситтхимева дассетум̣ таттха вуттам̣ ‘‘иттхийа̄’’тиадхикавачанамева н̃а̄паканти ведитаббам̣.
маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.59-60) ‘‘иттхинимиттам̣ метхунара̄гена мукхена чхупати, тхуллаччайа’’нти са̄ман̃н̃ена вуттатта̄ ча дхаммаккхандхаке ‘‘на ча бхиккхаве раттачиттена ан̇гаджа̄там̣ чхупитаббам̣, йо чхупеййа, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти (маха̄ва. 252) са̄ман̃н̃авачанато ча уддхума̄та̄дибха̄вамасампатта̄йа алламатаманусситтхийа̄ ча аккха̄йите ва̄ йебхуййаккха̄йите ва̄ нимитте сати па̄ра̄джикаваттхубха̄вато таттха̄пи бахи чхупантасса тхуллаччайанти айаматтхопи мата̄матависесам̣ акатва̄ ‘‘иттхийа̄’’ти имина̄ва са̄ман̃н̃авачанена гахетаббо.
24. нимиттена̄ти аттано ан̇гаджа̄тена. мукхена̄ти пакатимукхена. нимиттам̣ иттхийа̄ти джӣвама̄накаманусситтхийа̄ ан̇гаджа̄там̣. йасма̄ пана ка̄йасам̣саггасиккха̄падавинӣтаваттхӯсу матиттхиваттхумхи матиттхийа̄ сарӣре ка̄йасам̣саггара̄гена йо чхупати, тасса ‘‘ана̄патти бхиккху сан̇гха̄дисесасса, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти (па̄ра̄. 281) вуттатта̄ матаманусситтхӣ на гахетабба̄. татхева йаккхиваттхумхи ка̄йасам̣саггара̄гена йаккхинийа̄ сарӣрам̣ йена пхут̣т̣хам̣, тасса ‘‘ана̄патти бхиккху сан̇гха̄дисесасса, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти вуттатта̄, идхева упари дутийасан̇гха̄дисесе ‘‘пан̣д̣аке йаккхипетӣсу, тасса тхуллаччайам̣ сийа̄’’ти (ви. ви. 341) ваккхама̄натта̄ ча аманусситтхӣпи на гахетабба̄. тена вуттам̣ ‘‘джӣвама̄накаманусситтхийа̄ ан̇гаджа̄та’’нти. анто павесетука̄мата̄йа сати ка̄йасам̣саггара̄га̄самбхавато ‘‘ка̄йасам̣саггара̄гена̄’’ти имина̄ ча бахи чхупитука̄мата̄ вин̃н̃а̄йатӣти ‘‘бахӣ’’ти ануваттанам̣ вина̄пи тадаттхо лаббхати. гаруканти сан̇гха̄дисесо.
25. татхева бахи чхупантасса̄ти йоджана̄, анто аппавесетва̄ бахийева чхупантасса̄ти вуттам̣ хоти. убхайара̄гена̄ти ка̄йасам̣саггара̄гена, метхунара̄гена ва̄. пурисасса̄пӣти джӣвама̄накапурисассапи. пи-саддо на кевалам̣ вуттанайена иттхийа̄ нимиттам̣ пхусантассева а̄патти, атха кхо пурисасса̄пӣти дӣпети. ‘‘нимитта’’нти муттакаран̣амева вуччати. ‘‘джӣвама̄накапурисасса̄’’ти айам̣ висесо куто лаббхатӣти че? ‘‘ка̄йасам̣саггара̄гена ва̄ метхунара̄гена ва̄ джӣвама̄накапурисасса ваттхикосам̣ аппавесенто нимиттена нимиттам̣ чхупати, дуккат̣а’’нти ито ат̣т̣хакатха̄вачанато (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.59-60) лаббхати.
26. ачираватитаранта̄нам̣ гуннам̣ пит̣т̣хим̣ абхируханта̄ чхаббаггийа̄ бхиккхӯ метхунара̄гена ан̇гаджа̄тена ан̇гаджа̄там̣ чхупим̣сӯти имасмим̣ ваттхумхи ‘‘на ча бхиккхаве раттачиттена ан̇гаджа̄там̣ чхупитаббам̣, йо чхупеййа, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти (маха̄ва. 252) а̄гатанайам̣ дассетума̄ха ‘‘нимиттена̄’’тиа̄ди. еттха̄пи ‘‘татха̄’’ти имасса̄нуваттанато ‘‘бахӣ’’ти лаббхати. аттано нимиттена тираччха̄нагатиттхийа̄ нимиттам̣ метхунара̄гато бахи чхупантасса тхуллаччайам̣ хотӣти йоджана̄.
27. ‘‘метхунара̄гато’’ти имина̄ бйаваччхиннаматтхам̣ дассетума̄ха ‘‘ка̄йасам̣саггара̄гена̄’’тиа̄ди. еттха̄пи ‘‘ка̄йасам̣саггара̄гена̄’’тивачанаса̄маттхийа̄ бахи чхупанам̣ ведитаббам̣. нимиттасса̄ти пасса̄вамаггасса. чхупанети пхусане.
28. тама̄ват̣т̣акатети еттха ‘‘там̣ а̄ват̣т̣акате’’ти падаччхедо. а̄ват̣т̣акатети виват̣е. ‘‘мукхе’’ти самбандхисаддатта̄, ан̃н̃асса самбандхино ча аниддит̣т̣хатта̄ сута̄нуломика̄нам̣ сутасамбандхассева балаватта̄ ча пурима̄нантарага̄тха̄йа ‘‘тираччха̄нагатиттхийа̄ мукхе’’ти кин̃ча̄пи сутассева самбандхо вин̃н̃а̄йати, татха̄пи има̄йа га̄тха̄йа винӣтаваттхумхи (па̄ра̄. 73) ‘‘ан̃н̃атаро бхиккху сиватхикам̣ гантва̄ чхиннасӣсам̣ пасситва̄ ват̣т̣акате мукхе аччхупантам̣ ан̇гаджа̄там̣ павесесӣ’’ти дасситачхиннасӣсаваттхусса сан̇гахитатта̄ мануссамукхамева гахетаббам̣ сийа̄. тираччха̄нагата̄нам̣, пана аманусса̄нан̃ча мукхе татха̄ павесо ниддосоти ваттумасаккун̣еййатта̄ таттха̄пи идамева упалаккхан̣анти па̄ра̄джикаппахонака̄нам̣ саббесам̣ мукхети дат̣т̣хаббам̣. там̣ ан̇гаджа̄там̣. таттха а̄ват̣т̣акате па̄ра̄джикаппахонака̄нам̣ мукхе а̄ка̄сагатам̣ катва̄ каттхачи апхуса̄петва̄ нӣхарантасса уккхипантасса дуккат̣анти йоджана̄. атха ва̄ тираччха̄на̄нам̣ а̄ват̣т̣акате мукхети йоджетва̄ тадан̃н̃асан̇гахо упалаккхан̣авасена ка̄таббо.
29. татха̄ти ‘‘а̄ка̄сагатам̣ катва̄’’ти йатха̄вуттаппака̄рам̣ пара̄масати. чатӯхи пассехӣти сахаттхе каран̣авачанам̣. ‘‘пассехӣ’’ти самбандхисаддатта̄ ‘‘нимиттасса̄’’ти са̄маттхийа̄ лаббхати. ‘‘иттхийа̄’’ти са̄ман̃н̃асаддатта̄ ‘‘саббасса̄’’ти па̄т̣хасесо. джа̄тива̄чакатта̄ екавачанам̣. ‘‘чатӯхи пассехи, хет̣т̣химаттала’’нти ча имесам̣ самбандхипадасса аниддесепи метхунапа̄ра̄джика̄дхика̄ратта̄ ча сантхатачатуккасса ат̣т̣хакатха̄васа̄не има̄йа га̄тха̄йа сан̇гахитасса имасса виниччхайасса парийоса̄не ‘‘йатха̄ ча иттхинимитте вуттам̣, евам̣ саббаттха лаккхан̣ам̣ ведитабба’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.61-62) нимиттавиниччхайасса̄тидесасса кататта̄ ча са̄маттхийена ‘‘нимиттасса̄’’ти лаббхати. идамева ‘‘павесетва̄’’ти етасса а̄дха̄равасена гахетаббам̣. ‘‘ан̇гаджа̄та’’нти ануваттати.
евам̣ ва̄кйам̣ пӯретва̄ ‘‘йатха̄ а̄ват̣т̣акате мукхе ан̇гаджа̄там̣ павесетва̄ тама̄ка̄сагатам̣ катва̄ нӣхарантасса дуккат̣ам̣, татха̄ саббасса̄ иттхийа̄ нимитте пасса̄вамаггасан̇кха̄те ан̇гаджа̄там̣ павесетва̄ тасса чатӯхи пассехи саха хет̣т̣химатталам̣ чатта̄ро пассе, хет̣т̣химатталан̃ча аччхупантам̣ а̄ка̄сагатам̣ катва̄ нӣхарантасса дуккат̣а’’нти йоджетва̄ аттхо ваттаббо.
30. уппа̄т̣итот̣т̣хамам̣сесӯти уппа̄т̣итам̣ от̣т̣хамам̣сам̣ йесанти виггахо. тесу дантесу. бахиниккхантакесу ва̄ти пакатийа̄ от̣т̣хамам̣сато бахи никкхамитва̄ т̣хитесу ва̄ дантесу. ва̄йамантасса̄ти ан̇гаджа̄тена чхупантасса.
31. ат̣т̣хисан̇гхат̣т̣анам̣ катва̄ти нимиттамам̣сасанниссайа̄ни ат̣т̣хӣни сан̇гхат̣т̣етва̄. маггети ат̣т̣хисан̇гха̄тамайе магге. дувидхара̄гатоти метхунара̄гена ва̄ ка̄йасам̣саггара̄гена ва̄. ва̄йамантасса̄ти ан̇гаджа̄там̣ павесетва̄ ча̄рентасса.
32. а̄лин̇гантасса̄ти париссаджантасса. хаттхага̄ха̄дӣсу хаттхо на̄ма каппарато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва агганакха̄. хаттхасса, таппат̣ибандхасса ча гахан̣ам̣ хаттхагга̄хо. авасесасарӣрасса, таппат̣ибандхасса ча пара̄масанам̣ пара̄ма̄со. ниссандехе пана ‘‘ма̄туга̄масса сарӣрасса ва̄ таппат̣ибандхасса ва̄ хаттхена гахан̣ам̣ хаттхагга̄хо’’ти вуттам̣, там̣ ат̣т̣хакатха̄йа на самети. тасма̄ йатха̄вуттанайассева ат̣т̣хакатха̄су а̄гататта̄ сойева са̄рато паччетаббо. пара̄масепи ‘‘хаттхена сарӣрасса, таппат̣ибандхасса ча пара̄масана’’нти йам̣ таттха вуттам̣, тампи на йуджджати. авасесасарӣра̄вайавена̄пи пара̄масато дуккат̣амева хотӣти. чумбана̄дӣсӯти а̄ди-саддена вен̣игга̄ха̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. ‘‘айам̣ найо’’ти етена ‘‘иттхийа̄ метхунара̄гена хаттхагга̄ха̄дӣсу дуккат̣а’’нти имаматтхам̣ атидисати.
33. манусса̄мануссехи ан̃н̃есу тираччха̄нагатесу хет̣т̣химапариччхедена метхунадхаммапа̄ра̄джикаваттхубхӯте сатте дассетума̄ха ‘‘ападе’’тиа̄ди. ‘‘ападе, двипаде, чатуппаде’’ти имехи висесанехи висеситаббам̣ ‘‘саттаника̄йе’’ти идам̣ ваттаббам̣. ападе саттаника̄йе. ахайоти тхалачаресу уккат̣т̣хапариччхедато хаттхигиланаке аджагаре упа̄да̄йа хет̣т̣химапариччхедена на̄га̄ ча. маччха̄ти джаладжесу упаримакот̣ийа̄ пан̃часатайоджаника̄ни тимирапин̇гала̄димаччхе упа̄да̄йа хет̣т̣химантато па̄т̣хӣнапа̄вуса̄дайо маччха̄ ча. двипаде саттаника̄йе. капота̄ти упаримакот̣ийа̄ гарул̣е упа̄да̄йа хет̣т̣химантато капота̄капотапаккхӣ ча. па̄ра̄вата̄ти кечи. чатуппаде саттаника̄йе. годха̄ти упаримакот̣ийа̄ хаттхим̣ упа̄да̄йа хет̣т̣химантато годха̄ ча̄ти име сатта̄. хет̣т̣ха̄ти хет̣т̣химапариччхедато. па̄ра̄джикассаваттхӯти метхунадхаммапа̄ра̄джикасса ваттхӯнӣти па̄т̣хасесо.
34. севетука̄мата̄ метхунасева̄йа тан̣ха̄, та̄йа метхунара̄гасан̇кха̄та̄йа сампайуттам̣ читтам̣ севетука̄мата̄читтам̣. маггети ваччамагга̄дӣнам̣ ан̃н̃атаре магге. маггасса аттано муттакаран̣асса павесанам̣. паббаджджа̄йа, па̄тимоккхасам̣варасӣласса ва̄ анте вина̄се бхавоти антимо, па̄ра̄джика̄панно пуггало, тасса ваттху антимабха̄васса ка̄ран̣атта̄ па̄ра̄джика̄патти антимаваттхӯти вуччати, тадева пат̣хамам̣ чатуннам̣ па̄ра̄джика̄нам̣ а̄димхи деситатта̄ пат̣хамантимаваттху, тасса пат̣хамантимаваттхуно, пат̣хамапа̄ра̄джикасса̄ти вуттам̣ хоти.
35. са̄манта̄ а̄паттисамӣпе бхавам̣ са̄мантам̣, па̄ра̄джика̄паттийа̄ самӣпе пуббабха̄ге бхаванти аттхо. сеса̄нам̣ пана тин̣н̣ампӣти авасеса̄нам̣ адинна̄да̄на̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ па̄ра̄джикадхамма̄нам̣. тхуллаччайам̣ са̄мантамити удӣританти самбандхо. катхамудӣритам̣? ‘‘пханда̄пети, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти (па̄ра̄. 94) дутийе, ‘‘мануссам̣ уддисса опа̄там̣ кхан̣ати, патитва̄ дуккхаведанам̣ уппа̄дети, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти, татийе, ‘‘пат̣ивиджа̄нантасса а̄патти па̄ра̄джикасса, аппат̣ивиджа̄нантасса а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти (па̄ра̄. 215) чатуттхе самудӣритам̣.
еттха ча чатуттхапа̄ра̄джикасса тхуллаччайа̄паттийа̄ са̄манта̄паттибха̄во йасса уттаримануссадхаммам̣ самуллапати, со йа̄ва на пат̣ивиджа̄на̄ти, та̄ва самуллапанапаччайа̄ тхуллаччайа̄паттисамбха̄ве, самуллапите тасмим̣ самуллапитаматтхе пат̣ивиджа̄нанте па̄ра̄джика̄паттисамбха̄ве ча йуджджати. со ча ‘‘аппат̣ивиджа̄нантасса вутте тхуллаччайа’’нти имина̄ва сан̇гахитоти дат̣т̣хаббам̣.
36. аджа̄нантасса ва̄тӯпаттхаддхам̣ ан̇гаджа̄там̣ дисва̄ аттано ручийа̄ вӣтиккамам̣ катва̄ ма̄туга̄месу гаччхантесу аджа̄нама̄насса, маха̄ване дива̄ ниддупагатабхиккхуно вийа парехи кирийама̄нам̣ аджа̄нантасса̄ти вуттам̣ хоти. татхева̄ти имина̄ ‘‘ана̄паттӣти н̃а̄табба’’нти идама̄кад̣д̣хати. асса̄дийантасса̄ти бхиккхупаччаттхикесу абхибхавитва̄ вӣтиккамам̣ каронтесу ча ка̄ра̄пентесу ча, саппамукхам̣ павит̣т̣хака̄ле вийа уттаситва̄ анадхива̄сентасса ча, маха̄ване дива̄виха̄ропагатабхиккхуно вийа паропаккамам̣ н̃атва̄пи ка̄йе а̄диттааггина̄ вийа уттаситва̄ анадхива̄сентасса̄ти аттхо. ‘‘аджа̄нантасса̄’’ти еттха апи-саддо йоджетаббо. буддхаса̄сане кхӣраса̄гарасалиланиммале саббапат̣хамам̣ па̄тубхӯтатта̄ а̄ди ча там̣ вӣтиккамасан̇кха̄там̣ камман̃ча̄ти а̄дикаммам̣, там̣ етасса аттхӣти а̄дикаммӣ, еттха судинно бхиккху, тасса а̄дикамминоти гахетаббо. упарипи имесам̣ пада̄нам̣ а̄гата̄гатат̣т̣ха̄не имина̄ва найена аттхо ведитаббо. идха ча упари саббасиккха̄падесу ча нида̄на̄дивасена саттарасавидхо са̄дха̄ран̣авиниччхайо пакин̣н̣аке сан̇кхепато, уттаре виттха̄рато ча а̄ви бхависсати. тасма̄ еттха на дасситоти ведитаббам̣.
37-38. винайети винайапит̣аке. анайӯпарамети нети па̄пети сӣласампадам̣ сама̄дхисампадам̣ пан̃н̃а̄сампадан̃ча̄ти найо, ка̄йавачӣдва̄рехи авӣтиккамасан̇кха̄то сам̣варо, таппат̣ипаккхо асам̣варо анайо на̄ма, тасса упарамо ниватти еттха̄ти анайӯпарамо, винайо, таттха анайӯпараме винайе.
тато ева параме уккат̣т̣хе. анайасса ва̄ упараме ниваттане параме уккат̣т̣хети гахетаббам̣. пара̄ уттама̄ ма̄ са̄санасирӣ еттха̄ти парамо, винайоти евампи гахетаббам̣. ‘‘винайо на̄ма са̄санасса а̄йӯ’’ти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.пат̣хамасан̇гӣтикатха̄; па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.пат̣хамасан̇гӣтикатха̄; кху. па̄. ат̣т̣ха. 5.маха̄сан̇гӣтикатха̄; тхерага̄. ат̣т̣ха. 1.251) вачанато уттамаса̄санасампаттийуттети аттхо.
суджанасса̄ти собхан̣о джано суджано, сиккха̄ка̄мо адхисӣласиккха̄йа собхама̄но пийасӣло кулапутто, тасса найане найанӯпаме винайети самбандхо. анайӯпараматта̄, параматта̄ ча суджанасса кулапуттасса найане найанӯпаме. сукха̄найанети локийалокуттарабхедам̣ сукхам̣ а̄нетӣти сукха̄найанам̣, тасмим̣. идан̃ча ‘‘найане’’ти етасса висесанам̣.
етам̣ висесанам̣ киматтханти че? упама̄бха̄вена гахитапакатинайанато идха самбхавантам̣ висесам̣ дассетунти ведитаббам̣. катаро со висесоти че? пакатинайанам̣ ра̄гадоса̄дикилесӯпаниссайо хутва̄ дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикадуккхасса ча паччайо хоти. идам̣ пана винайанайанам̣ имасса кулапуттасса евам̣ ахутва̄ екам̣сена моккха̄ваханасукхассева паччайо хотӣти имасса висесасса дассанаттхам̣. йатха̄ винайамавира̄дхетва̄ пат̣ипаджджанена сиджджханакасӣласам̣варамӯлакаавиппат̣иса̄ра̄дианупа̄дисесапаринибба̄на̄васа̄- напхаласампаттивасена уппаджджанакалокийалокуттарасукха̄вахане винайети вуттам̣ хоти.
падха̄наратоти еттха ‘‘апӣ’’ти па̄т̣хасесо. падха̄не винайа̄бхийоге ратопи, винайе аджджха̄йанасаваначинтана̄дивасена ва̄йамантопӣти аттхо. атха ва̄ ‘‘вира̄го сет̣т̣хо дхамма̄на’’нти (дха. па. 273; нетти. 170; катха̄. 872) вачанато падха̄нам̣ нибба̄нам̣, тасмим̣ ратоти аттхо. са̄раматети ‘‘са̄ра’’нти адхимате. атха ва̄ са̄рам̣ апхеггуматам̣ маха̄виха̄рава̄сӣнам̣ а̄чарийаматам̣ еттха̄ти ‘‘са̄рамато’’ти винайавиниччхайо вутто, тасмим̣. идха̄ти имасмим̣ винайавиниччхайе. ратоти аччанта̄бхирато. ‘‘на рато’’ти еттха на-ка̄рам̣ ‘‘рамате’’ти оса̄нападена йоджетва̄ йо пана на раматети самбандхо.
тхеранавамаджджхимабхиккхубхиккхунӣнам̣ антаре йо пана пуггало ниччапариваттанасавана̄нуссаран̣ачинтанавасена на рамате на кӣл̣ати, со пуггало винайе падха̄наратопи винайапит̣аке аджджхайанасавана̄дивасена йуттапайуттопи пат̣у хоти ким̣, на хотева̄ти дассети. винайапит̣аке па̄т̣авама̄кан̇кхантехи пат̣хамам̣ та̄веттха саккаччам̣ абхийого ка̄табботи адхиппа̄йо.
имамеваттхам̣ а̄нисам̣сапа̄рам̣парийапайоджанена саха дассетума̄ха ‘‘има’’нтиа̄ди. иманти вуччама̄нам̣ винайавиниччхайам̣, ‘‘аведӣ’’ти имина̄ самбандхо. ‘‘йо’’ти па̄т̣хасесо. йо кулапутто сатисампаджан̃н̃асаддха̄сампанно имам̣ винайавиниччхайам̣ самма̄ аведи ан̃н̃а̄си. ким̣ бхӯтанти а̄ха ‘‘хитавибха̄вана’’нти. локийалокуттарасампаттийа̄ мӯласа̄дханатта̄ сӣламидха хитам̣ на̄ма, там̣ вибха̄вети пака̄сетӣти хитавибха̄ваноти виггахо. ‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа…пе… виджат̣айе джат̣а’’нти (сам̣. ни. 1.23, 192; ми. па. 2.1.9) вуттатта̄ саббакилесаджат̣а̄виджат̣аналокуттаран̃а̄н̣асса падат̣т̣ха̄насопача̄раса̄бхин̃н̃а̄рӯпа̄рӯпаат̣т̣хасама̄дхӣнам̣ падат̣т̣ха̄ната̄йа саббалокийалокуттарагун̣асампада̄нам̣ мӯлабхӯтесу чатупа̄рисуддхисӣлесу падха̄нам̣ па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣, таппака̄сакатта̄ айам̣ винайавиниччхайо ‘‘хитавибха̄вано’’ти вутто.
бха̄вананти бха̄вӣйати пунаппунам̣ четаси нивесӣйатӣти бха̄вано, бха̄ванӣйоти вуттам̣ хоти. хитавибха̄вакатта̄йева хитаттхӣхи пунаппунам̣ читте ва̄сетабботи вуттам̣ хоти, там̣ евам̣видхам̣ винайавиниччхайам̣. сурасамбхаванти расӣйати асса̄дӣйатӣти расо, саддарасо аттхарасо карун̣а̄дирасо вимуттирасо ча, собхан̣о расо етасса̄ти сурасо, винайавиниччхайо, там̣ сурасам̣. бхавам̣ бхавантам̣, сантанти вуттам̣ хоти, сурасам̣ сама̄нам̣, сурасам̣ бхӯтанти аттхо. ким̣ вуттам̣ хоти? ‘‘силесо паса̄до самата̄ мадхурата̄ сукхума̄лата̄ аттхабйатти уда̄рата̄ оджо канти сама̄дхӣ’’ти евам̣ вуттехи кавиджанехи асса̄детаббасилеса̄дидасавидхасаддаджӣвитагун̣асан̇кха̄тасаддарасасампаттӣхи ча сабха̄ва̄кхйа̄нам̣ упама̄ рӯпакам̣ дӣпакам̣ а̄вуттӣти евама̄диккаманиддит̣т̣хапан̃чатим̣сааттха̄лан̇ка̄ресу анурӯпасабха̄ва̄кхйа̄на̄диппадха̄нааттха̄лан̇ка̄расан̇кха̄тааттхарасасампаттӣхи ча йатха̄самбхавам̣ пака̄ситаббакарун̣а̄расааббхутарасасантараса̄дӣхи ча йуттатта̄ сурасам̣ имам̣ винайавиниччхайанти вуттам̣ хоти.
атха ва̄ имина̄ пакаран̣ена падха̄нато видхӣйама̄напа̄тимоккхасам̣варасӣласса екантена сама̄дхисам̣ваттаникатта̄ сама̄дхисса ча пан̃н̃а̄йа падат̣т̣ха̄натта̄ пан̃н̃а̄йа ча нибба̄напа̄панато мӯлака̄ран̣ам̣ хутва̄ камена нибба̄на̄матапхаларасасампада̄йакам̣ имам̣ винайавиниччхайам̣ парамасса̄данӣйарӯпена дхитивимуттирасена сурасабхӯтанти вуттам̣ хотӣти ча ведитаббам̣. самбхаванти еттха сам̣ вуччати сукхам̣ ка̄йикам̣ четасикан̃ча, там̣ бхавати етасма̄ти самбхаво, винайавиниччхайо, там̣, ка̄йачиттасукха̄нам̣ мӯлака̄ран̣абхӯтам̣, вуттанайена сурасатта̄ ча йатха̄вуттарасасампадаса̄рамахуссавена самбхӯтама̄насикасукхасса, там̣самут̣т̣ха̄нарӯпаниссайака̄йикасукхасса ча пабхавабхӯтанти аттхо. етта̄вата̄ имасса винайавиниччхайасса самма̄ вин̃н̃а̄таббата̄йа ка̄ран̣ам̣ дасситам̣ хоти.
евам̣ на̄на̄гун̣аратана̄карам̣ имам̣ винайавиниччхайам̣ сампаджа̄нанто со кулапутто ким̣ хотӣти че? па̄лина̄ упа̄лина̄ само бхавати. па̄лина̄ти са̄санам̣ па̄летӣти ‘‘па̄ло’’ти винайо вуччати, вуттан̃хи ‘‘винайо на̄ма са̄санасса а̄йӯ’’ти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.пат̣хамасан̇гӣтикатха̄; па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.пат̣хамасан̇гӣтикатха̄; кху. па̄. ат̣т̣ха. 5.маха̄сан̇гӣтикатха̄; тхерага̄. ат̣т̣ха. 1.251) со асса аттхӣти па̄лӣ, парийаттипат̣ипаттипат̣иведхавасена тивидхаса̄санасса джӣвитабхӯтавинайапан̃н̃аттисан̇кха̄таса̄санадхаратта̄ ‘‘па̄лӣ’’ти ладдхана̄мена упа̄лина̄, ‘‘етадаггам̣ бхиккхаве мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ винайадхара̄нам̣ йадидам̣ упа̄лӣ’’ти (а. ни. 1.219, 228) чатупарисамаджджхе нисиннена саддхаммаварачаккаваттина̄ самма̄самбуддхена мукхападумам̣ вика̄сетва̄ пака̄ситаетадаггат̣т̣ха̄нена висесато са̄йанараккханакабха̄вена пат̣иладдхапа̄лӣтина̄мадхеййена упа̄лимаха̄тхерена само хотӣти вуттам̣ хоти.
касмим̣ висайе само бхаватӣти че? са̄сане. са̄санети йатха̄вутте тивидхе са̄сане, татра̄пи тха̄вараджан̇гамасакалаваттхувиттха̄ра̄дхараман̣д̣аласадисе пат̣ипаттипат̣иведхадвайадха̄ре парийаттиса̄сане, таттха̄пи винайакатха̄дхика̄ратта̄ лаббхама̄не винайапит̣акасан̇кха̄тапарийаттиса̄санекадесе само бхаватӣти аттхо.
ким̣бхӯте са̄сане? ма̄рабалиса̄сане. ма̄расса бали ма̄рабали, ма̄рагочаро, тасса са̄санам̣ хим̣сакам̣ ма̄рабалиса̄санам̣, тасмим̣. кхандха̄дӣсу пан̃часу ма̄ресу падха̄набхӯтака̄мара̄га̄дипабхавакилесама̄расса гочарабха̄вена балисан̇кха̄таиттхисарӣра̄диниссайапхот̣т̣хабба̄дивисайасса париччаджа̄панаттхам̣ ‘‘йо пана бхиккху…пе… асам̣ва̄со’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 44) найена вуттатта̄ тасса ма̄рабалисса хим̣сакам̣ хотӣти ма̄рабалиса̄санана̄мадхеййавинайапан̃н̃аттисан̇кха̄таса̄санети аттхо.
атха ва̄ ‘‘бал̣исенапи джа̄лена, хаттхена куминена ва̄’’ти удакат̣т̣хакатха̄йа ваккхама̄натта̄ бал̣иса-саддена маччхама̄ран̣акан̣т̣акама̄ха, там̣ ма̄расса бал̣исам̣ асати кхипати ваджджетӣти ма̄рабал̣иса̄санам̣, тасмим̣, ‘‘самантапа̄со ма̄расса̄’’ти вуттатта̄ сам̣са̄раса̄гаре париваттама̄накасам̣килесада̄сапутхуджджанасан̇кха̄тамаччхе ган̣хитум̣ ма̄рамаха̄кеват̣т̣ена паккхиттабал̣исасан̇кха̄таиттхирӯпасадда̄дипан̃чака̄магун̣а̄- миса̄вутака̄мара̄га̄дикилесамаха̄бал̣исам̣ тадан̇гаппаха̄навӣтиккамаппаха̄на̄дивасена паджаханте винайапан̃н̃аттисан̇кха̄те са̄санети адхиппа̄йо.
еттха ча са̄рамате идха имасмим̣ винайавиниччхайе йо пана на рамате, со пуггало анайӯпараме тато ева параме уттаме суджанасса сукха̄найане найане найанупаме винайе рато абхирато падха̄наратопи винайе аджджха̄йана̄дӣсу йогама̄паджджантопи пат̣у хоти пат̣утаро хоти ким̣, на хотева. тасма̄ винайе па̄т̣аваттхина̄ еттхева саккачча̄бхийого ка̄табботи сан̇кхепато са̄дхиппа̄йа̄ аттхайоджана̄ ведитабба̄. атха ва̄ падха̄не чатуббидхе саммаппадха̄не вӣрийе рато абхирато йо пана наро са̄рамате идха имасмим̣ винайавиниччхайе йато рамате, ато тасма̄ со анайӯпараме суджанасса сукха̄найане винайе пат̣у хоти кусало хотӣти йоджана̄ти но кханти.
хитавибха̄ванам̣ хитаппака̄сакам̣ бха̄ванам̣ бха̄ванӣйам̣ а̄севитаббам̣ сурасамбхавам̣ сурасам̣ сама̄нам̣ сурасам̣ бхӯтам̣ самбхавам̣ сукхахетукам̣ имам̣ винайавиниччхайам̣ йо аведи ан̃н̃а̄си, со пуггало ма̄рабал̣иса̄сане ма̄рависайаппаха̄накаре, атха ва̄ ма̄рабал̣исасса ма̄расса ваттхука̄ма̄миса̄вутакилесака̄мабал̣исасса асане ваджджама̄не са̄сане тивидхепи джинаса̄сане, таттха̄пи пат̣ипаттипат̣иведха̄нам̣ патит̣т̣ха̄набхӯте парийаттиса̄сане, татра̄пи сакаласа̄санасса джӣвитасама̄не винайапан̃н̃аттисан̇кха̄тапарийаттиса̄санекадесе па̄лина̄ винайапарийаттийам̣ етадагге т̣хапанена са̄санапа̄лане там̣мӯлабха̄вато па̄ласан̇кха̄тавинайапарийаттийа̄ пасаттхатарена упа̄лина̄ упа̄лимаха̄тхерена само бхаватӣти йоджана̄.
ити винайаттхаса̄расандӣпанийа̄
винайавиниччхайаван̣н̣ана̄йа
пат̣хамапа̄ра̄джикакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
дутийапа̄ра̄джикакатха̄ван̣н̣ана̄
39. ида̄ни дутийам̣ па̄ра̄джикавиниччхайам̣ дассетума̄ха ‘‘а̄дийанто’’тиа̄ди. таттха ‘‘тхеййачиттена̄’’ти па̄т̣хасесо. со ча паччаттекавачанантехи саббападехи йоджетаббо, тхеййачиттена а̄дийанто пара̄джитоти самбандхо. парасантакам̣ а̄ра̄ма̄дим̣ абхийун̃джитва̄ са̄микам̣ пара̄джетва̄ тхеййачиттена ган̣ханто тадаттха̄йа кате пуббапайоге дуккат̣ам̣, са̄микасса виматуппа̄дане тхуллаччайан̃ча а̄паджджитва̄ тасса ча аттано ча дхураниккхепена па̄тимоккхасам̣варасӣласампаттийа̄ ада̄йа̄до хутва̄ пара̄джито хотӣти вуттам̣ хоти.
‘‘татха̄’’ти ча ‘‘апӣ’’ти ча ‘‘пара̄джито’’ти ча ‘‘тхеййачиттена̄’’ти имина̄ саха екато катва̄ ‘‘харанто’’тиа̄дӣхи чатӯхипи падехи йоджетаббам̣. тхеййачиттена харантопи татха̄ пара̄джитоти йоджана̄ сӣса̄дӣхи парасантакам̣ бхан̣д̣ам̣ харанто тхеййачиттена бхан̣д̣асса а̄масане дуккат̣ан̃ча пханда̄пане тхуллаччайан̃ча а̄паджджитва̄ сӣсато кхандхохаран̣а̄дипайогам̣ каронтопи татха̄ пара̄джито хотӣти аттхо.
тхеййачиттена авахарантопи татха̄ пара̄джитоти йоджана̄. айам̣ панеттха аттхо – ан̃н̃ехи сан̇гопана̄дим̣ сандха̄йа аттани упаниккхиттабхан̣д̣ам̣ ‘‘дехи ме бхан̣д̣а’’нти чодийама̄но ‘‘на майа̄ гахита’’нтиа̄дина̄ муса̄ ватва̄ тхеййачиттена ган̣хантопи тасса виматуппа̄дане тхуллаччайама̄паджджитва̄ татхева дхураниккхепена пара̄джито хотӣти. ‘‘на̄хам̣ аггахеси’’нтиа̄дина̄ аваджа̄нитва̄ пат̣иккхипитва̄ харанто ‘‘авахаранто’’ти вутто.
тхеййачиттена ирийа̄патхам̣ викопентопи татха̄ пара̄джитоти йоджана̄. йам̣ пана ан̃н̃есам̣ бхан̣д̣ахаран̣акаманусса̄дӣнаман̃н̃атарам̣ ‘‘тена бхан̣д̣ена саха ган̣ха̄мӣ’’ти бхан̣д̣ам̣ харантам̣ тхеййачиттена нива̄ретва̄ аттана̄ иччхитадиса̄бхимукхам̣ катва̄ тасса пакатиирийа̄патхам̣ викопентопи пат̣хамапа̄дуддха̄рена тхуллаччайама̄паджджитва̄ дутийападава̄ра̄тиккамена татхева пара̄джито хотӣти аттхо.
тхеййачиттена т̣ха̄на̄ ча̄вентопи татха̄ пара̄джитоти йоджана̄. тхала̄дӣсу т̣хитам̣ бхан̣д̣ам̣ тхеййачиттена авахаритука̄мата̄йа т̣хитат̣т̣ха̄нато апанентопи дутийапарийесана̄дӣсу а̄масана̄васа̄несу саббесупи пайогесу дуккат̣а̄ни ча пханда̄пане тхуллаччайан̃ча а̄паджджитва̄ упари ваккхама̄наппака̄ресу вийа т̣хитат̣т̣ха̄нато кесаггаматтампи апаненто татхева пара̄джито хотӣти аттхо.
евамета̄йа га̄тха̄йа ‘‘а̄дийеййа хареййа авахареййа ирийа̄патхам̣ викопеййа т̣ха̄на̄ча̄веййа сан̇кетам̣ вӣтина̄меййа̄’’ти (па̄ра̄. 92) падабха̄джана̄гатесу чхасу падесу а̄до пан̃ча пада̄ни сан̇гахетва̄ чхат̣т̣хам̣ падам̣ касма̄ на сан̇гахитанти че? айам̣ га̄тха̄ на там̣падабха̄джанам̣ дассетум̣ вутта̄, атха кхо тесам̣ пада̄нам̣ виниччхайам̣ сандха̄йа ат̣т̣хакатха̄су (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.92) вуттапан̃чавӣсатиаваха̄ре дассетум̣ тадавайавабхӯтапан̃чапан̃чака̄ни дассетука̄мена вутта̄, тасма̄ еттха чхат̣т̣хам̣ падам̣ на вуттанти дат̣т̣хаббам̣. атха ва̄ ваккхама̄не татийапан̃чаке ниссаггийа̄ваха̄рападена, пан̃чамапан̃чаке парикаппа̄ваха̄рападена ча сан̇гайхама̄натта̄ еттха на̄некабхан̣д̣апан̃чакадвайам̣ асан̇карато дассетум̣ чхат̣т̣хам̣ падам̣ на гахитанти ведитаббам̣.
40. имасмим̣ адинна̄да̄напа̄ра̄джике ваттхумхи отин̣н̣е каттаббавиниччхайасса пан̃чавӣсатиаваха̄ра̄нам̣ ан̇га̄ни хонти, те ча на̄на̄бхан̣д̣апан̃чакам̣ екабхан̣д̣апан̃чакам̣ са̄хаттхикапан̃чакам̣ пуббапайогапан̃чакам̣ тхеййа̄ваха̄рапан̃чаканти ниддит̣т̣ха̄ пан̃чапан̃чакабхеда̄, таттха има̄йа га̄тха̄йа на̄некабхан̣д̣апан̃чакадвайаппабхеде даса аваха̄ре сан̇гахетва̄ авасесапан̃чакаттайам̣ дассетум̣ ‘‘таттха̄’’ти а̄раддхам̣. таттха таттха̄ти тиссам̣ га̄тха̄йам̣. на̄некабхан̣д̣а̄нанти на̄на̄, еко ча бхан̣д̣о йесанти виггахо. савин̃н̃а̄н̣акаавин̃н̃а̄н̣акабхан̣д̣авасена на̄на̄бхан̣д̣апан̃чакан̃ча савин̃н̃а̄н̣акабхан̣д̣авасенева екабхан̣д̣апан̃чакан̃ча ведитаббам̣. пан̃ча парима̄н̣а̄ йесанте пан̃чака̄, тесам̣. аваха̄ра̄ти авахаран̣а̄ни, чоракамма̄нӣти вуттам̣ хоти. етети анантарага̄тха̄йа ‘‘а̄дийанто’’тиа̄дина̄ ниддит̣т̣ха̄ а̄дийанта̄дайо. пат̣ипаттисанта̄не висесам̣ виниччхайам̣ бха̄вети уппа̄детӣти вибха̄вӣ, винайадхаро, тена вибха̄вина̄. вин̃н̃а̄табба̄ти паресам̣ а̄ра̄ма̄дисавин̃н̃а̄н̣акаваттхӯни ва̄ да̄самайӯра̄дим̣ кевалам̣ савин̃н̃а̄н̣акаваттхуматтам̣ ва̄ авахаритум̣ ката̄ йатха̄вуттасарӯпа̄ а̄дийана̄дайо т̣ха̄на̄ча̄ванапарийоса̄на̄ пан̃ча аваха̄ра̄ йатха̄вуттана̄на̄бхан̣д̣аекабхан̣д̣ависайа̄ хутва̄ паваттантӣти на̄на̄бхан̣д̣апан̃чакам̣ екабхан̣д̣апан̃чаканти даса аваха̄ра̄ бхавантӣти винайадхарена отин̣н̣асса ваттхуно виниччхайопака̄ракатта̄ татхато н̃а̄табба̄ти аттхо.
41. евам̣ пан̃чавӣсати аваха̄ре дассетум̣ ваттаббесу пан̃часу пан̃чакесу на̄некабхан̣д̣апан̃чака̄ни две дассетва̄ ида̄ни авасесапан̃чакаттайам̣ дассетума̄ха ‘‘са̄хаттха̄’’тиа̄ди. таттха са̄хаттхоти сако хаттхо, тена ниббатто, тасса ва̄ самбандхӣти са̄хаттхо, аваха̄ро, чорена сахаттха̄ като аваха̄роти аттхо. а̄н̣аттико чева̄ти а̄н̣аттийа̄ ниббатто а̄н̣аттико, аваха̄ро, чорасса ‘‘имам̣ на̄ма бхан̣д̣ам̣ ган̣ха̄’’ти йасса кассачи а̄н̣а̄панена сиддхо аваха̄ро ча. ниссагготи ниссаджджанам̣ ниссагго, аваха̄ро, сун̇кагха̄тат̣т̣ха̄не, парикаппитока̄се ва̄ т̣хатва̄ бхан̣д̣асса бахи па̄тананти вуттам̣ хоти.
аттхаса̄дхакоти па̄ра̄джика̄паттисан̇кха̄там̣ аттхам̣ са̄дхетӣти аттхаса̄дхако, со аваха̄ро ча йатха̄н̣аттикам̣ авира̄дхетва̄ екам̣сена авахарантасса ‘‘асукасса бхан̣д̣ам̣ авахара̄’’ти ависесена ва̄ авахаритаббаваттхувисесо гахан̣ака̄ло гахан̣адесо гахан̣а̄ка̄ро ча̄ти евама̄дивисеса̄наман̃н̃атарена висесетва̄ ва̄ а̄н̣а̄панан̃ча екам̣сена па̄даггханакателапиванакам̣ упа̄хана̄дикин̃чиваттхум̣ телабха̄джана̄дӣсу па̄тана̄диппайого ча̄ти евама̄диппайого ча кирийа̄сиддхийа̄ пуретарамева па̄ра̄джикасан̇кха̄тасса аттхасса са̄дханато аттхаса̄дхако аваха̄ро ча̄ти вуттам̣ хоти.
дхураниккхепанан̃ча̄ти дхурасса никкхепанам̣ дхураниккхепанам̣, тан̃ча аваха̄ро, парасантака̄нам̣ а̄ра̄ма̄дӣнам̣ абхийогависайе ча упаниккхиттасса бхан̣д̣а̄дино висайе ча чорасса са̄мино виссаджджане ча са̄мино ча, йада̄ када̄чи йатха̄катхан̃чи ган̣хисса̄мӣти гахан̣е нирусса̄хабха̄васан̇кха̄то дхураниккхепа̄ваха̄ро ча̄ти вуттам̣ хоти. ити идам̣ дхураниккхепанан̃ча йатха̄вуттаппака̄рам̣ са̄хаттха̄дичатуккан̃ча пан̃чаннам̣ аваха̄ра̄нам̣ самӯхо пан̃чакам̣, са̄хаттха̄дипан̃чакам̣ ‘‘са̄хаттхапан̃чака’’нти вуччати. а̄ди-саддо луттаниддит̣т̣хоти ведитаббам̣.
42. пуббасахапайога̄ ча̄ти еттха ‘‘пуббапайого сахапайого’’ти пайога-саддо паччекам̣ йоджетаббо. ‘‘а̄н̣аттивасена пуббапайого ведитаббо’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанато (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.92) йатха̄н̣аттикамавира̄дхетва̄ ган̣хато ‘‘асукасса иттханна̄мам̣ бхан̣д̣ам̣ авахара̄’’ти а̄н̣а̄панам̣ пуббапайого на̄ма аваха̄ро. ка̄йена, ва̄ча̄йа ва̄ пайуджджанам̣ а̄н̣а̄панам̣ пайого, а̄н̣аттасса бхан̣д̣аггахан̣ато пуббатта̄ пуббо ча со пайого ча̄ти пуббапайого аваха̄роти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘т̣ха̄на̄ча̄ванавасена сахапайого ведитаббо’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанасса упалаккхан̣ападатта̄ т̣ха̄на̄ча̄ванан̃ча пара̄йаттабхӯмигахан̣е кхӣласан̇камана̄дикан̃ча сахапайого аваха̄роти ведитаббо.
сам̣вида̄харан̣анти бахӯхи екато хутва̄ ‘‘идам̣ на̄ма бхан̣д̣ам̣ авахарисса̄ма̄’’ти сам̣видахитва̄ саббехи, екато ва̄ саббесам̣ ануматийа̄ екена ва̄ гантва̄ парасантакасса тхеййачиттена харан̣асан̇кха̄то сам̣вида̄ваха̄ро ча. самам̣ екӣ хутва̄ висум̣ екена̄пи тхеййачиттена па̄де ва̄ па̄да̄рахе ва̄ гахите катамантана̄нам̣ саббесампи па̄ра̄джикам̣ хотӣти дат̣т̣хаббам̣. сам̣видахитва̄ мантетва̄ авахаран̣ам̣ сам̣вида̄харан̣ам̣. нируттинайена саддасиддхи ведитабба̄. ‘‘сам̣вида̄харан̣а’’нти ‘‘сам̣вида̄ваха̄ро’’ти имасса вевачанам̣. ‘‘самбахула̄ сам̣видахитва̄ еко бхан̣д̣ам̣ авахарати, а̄патти саббесам̣ па̄ра̄джикасса̄’’ти (па̄ра̄. 118) вачанато евам̣ сахакатамантанесу екена̄пи тхеййачиттена па̄де ва̄ па̄да̄рахе ва̄ гахите катамантана̄нам̣ саббесам̣ па̄ра̄джикам̣ хотӣти дат̣т̣хаббам̣.
сан̇кетакамманти пуббан̣ха̄дика̄лапариччхедена сан̃джа̄нанам̣ сан̇кето, тена катам̣ каммам̣ авахаран̣ам̣ сан̇кетакаммам̣ на̄ма. там̣ пана пуребхатта̄дӣсу кан̃чи ка̄лам̣ париччхиндитва̄ ‘‘имасмим̣ ка̄ле иттханна̄мам̣ бхан̣д̣ам̣ авахара̄’’ти вутте тасмим̣йева ка̄ле там̣йева йатха̄вуттам̣ бхан̣д̣ам̣ авахарати че, сан̇кетака̄ракасса сан̇кетаккхан̣ейева па̄ра̄джиканти сан̇кхепато ведитаббам̣.
немиттанти парабхан̣д̣а̄ваха̄расса хетутта̄ аккхиникхан̣ана̄ди нимиттам̣ на̄ма, тена ниббаттам̣ немиттам̣, авахаран̣асан̇кха̄такаммам̣ аваха̄ро. ‘‘майа̄ аккхимхи никхан̣ите ва̄ бхамумхи уккхитте ва̄ иттханна̄мам̣ бхан̣д̣ам̣ авахара̄’’ти а̄н̣аттена там̣ нимиттам̣ дисва̄ вуттамева бхан̣д̣ам̣ вуттанийа̄мамавира̄дхетва̄ гахитам̣ че, нимиттака̄ракасса нимиттакаран̣аккхан̣ейева па̄ра̄джикам̣ хоти. вуттанийа̄мам̣ вира̄дхетва̄ гахитам̣ че, нимиттака̄рако муччати, аваха̄ракассева па̄ра̄джикам̣. пуббапайого а̄ди йасса там̣ пуббапайога̄ди, пуббапайога̄ди ча там̣ пан̃чакан̃ча̄ти виггахо.
43. тхеййан̃ча пасайхан̃ча парикаппо ча пат̣иччханно ча кусо ча тхеййапасайхапарикаппапат̣иччханнакуса̄, те а̄дӣ упападабхӯта̄ йесам̣ аваха̄ра̄нам̣ те тхеййа…пе… куса̄дика̄, аваха̄ра̄, имина̄ тхеййа̄ваха̄ро ча…пе… куса̄ваха̄ро ча̄ти вуттам̣ хоти. таттха тхеййа̄ваха̄роти тхено вуччати чоро, тасса бха̄во тхеййам̣, еттха на-ка̄ралопо нируттинайена дат̣т̣хаббо, тена авахаран̣ам̣ тхеййа̄ваха̄ро, сандхиччхеда̄дивасена адиссама̄нена гахан̣ан̃ча кӯт̣ама̄накӯт̣акаха̄пан̣а̄дӣхи ван̃четва̄ гахан̣ан̃ча тхеййа̄ваха̄ро.
пасайха абхибхавитва̄ авахаран̣ам̣ пасайха̄ваха̄ро, га̄мавилопака̄ вийа са̄мике абхибхавитва̄ гахан̣ан̃ча ра̄джабхат̣а̄дайо вийа абхибхавитва̄ нибаддхакараггахан̣е адхикаггахан̣ан̃ча пасайха̄ваха̄ро.
ваттхасутта̄дикам̣ париччхиджджа каппетва̄ авахаран̣ам̣ парикаппа̄ваха̄ро, со ча бхан̣д̣ока̄сапарикаппавасена дувидхо хоти. таттха никкхиттабхан̣д̣ам̣ андхака̄раппадесам̣ пависитва̄ сутта̄дибхан̣д̣а̄ни таттха никкхитта̄ни, те пел̣а̄дайо ган̣хантасса ‘‘ваттха̄ни че ган̣хисса̄ми, сутта̄ни че на ган̣хисса̄мӣ’’тиа̄дина̄ найена парикаппетва̄ уккхипанам̣ бхан̣д̣апарикаппапуббакатта̄ бхан̣д̣апарикаппа̄ваха̄ро на̄ма. а̄ра̄мапаривен̣а̄дӣни пависитва̄ лобханӣйам̣ бхан̣д̣ам̣ дисва̄ габбхапа̄са̄даталапамукхама̄л̣акапа̄ка̄радва̄ракот̣т̣хака̄дим̣ йам̣ кин̃чи т̣ха̄нам̣ парикаппетва̄ ‘‘еттхантаре дит̣т̣хо че, олокетум̣ гахитам̣ вийа дасса̄ми, но че, харисса̄мӣ’’ти парикаппетва̄ а̄да̄йа гантва̄ парикаппитат̣т̣ха̄на̄тиккамо ока̄сапарикаппапуббакатта̄ ока̄сапарикаппа̄ваха̄ро на̄ма̄ти сан̇кхепато ведитаббо.
тин̣апан̣н̣а̄дӣхи пат̣иччханнасса бхан̣д̣асса авахаран̣ам̣ пат̣иччханна̄ваха̄ро, уййа̄на̄дӣсу кӣл̣ама̄нехи ва̄ сан̇гхапаривисантехи ва̄ мануссехи омун̃читва̄ т̣хапитам̣ алан̇ка̄ра̄дикам̣ йам̣ кин̃чи бхан̣д̣ам̣ дисва̄ ‘‘он̣амитва̄ ган̣ханте а̄сан̇кантӣ’’ти т̣хатва̄ тин̣апан̣н̣апам̣сува̄лука̄дӣхи пат̣иччха̄детва̄ са̄микесу парийеситва̄ адисва̄ са̄лайесу гатесу паччха̄ тхеййачиттена гахан̣ан̃ча тадева бхан̣д̣ам̣ каддама̄дӣсу тхеййачиттена ан̇гут̣т̣ха̄дӣхи пӣл̣етва̄ осӣда̄петва̄ хет̣т̣ха̄бха̄гена пхут̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ упарибха̄гена атиккаманан̃ча пат̣иччханна̄ваха̄роти вуттам̣ хоти.
кусена аваха̄ро куса̄ваха̄ро, тхеййачиттена кусам̣ сан̇ка̄метва̄ паракот̣т̣ха̄сасса аггхена махантасса ва̄ самасамасса ва̄ гахан̣анти аттхо. йо пана бхиккху кусапа̄танена сан̇гхасса чӣваресу бха̄джийама̄несу аттано кот̣т̣ха̄сена самам̣ ва̄ адхикам̣ ва̄ ӯнакам̣ ва̄ аггхена пан̃чама̄сакам̣ ва̄ атирекапан̃чама̄сакам̣ ва̄ аггханакам̣ ан̃н̃асса кот̣т̣ха̄сам̣ авахаритука̄мо аттано кот̣т̣ха̄се патитам̣ кусам̣ паракот̣т̣ха̄се па̄тетука̄мо уддхарати, тан̇кхан̣е ча парасса кот̣т̣ха̄се па̄титаккхан̣е ча на па̄ра̄джикам̣ ана̄паджджитва̄ паракот̣т̣ха̄сато парана̄маликхитам̣ кусам̣ уккхипенто тато кесаггаматтампи апана̄мети, па̄ра̄джико хоти. йади пат̣хамам̣ паракот̣т̣ха̄сато кусам̣ уддхарати, уддхат̣аккхан̣е ча аттано кот̣т̣ха̄се па̄титаккхан̣е ча сакана̄маликхитам̣ кусам̣ уддхаран̣аккхан̣е ча па̄ра̄джикам̣ ана̄паджджитва̄ паракот̣т̣ха̄се па̄танаккхан̣е хаттхато кесаггаматтампи мутте па̄ра̄джико хоти.
йади двепи кусе пат̣иччха̄детва̄ саббесу бхиккхӯсу сакасакакот̣т̣ха̄сам̣ а̄да̄йа гатесу йасмим̣ кусам̣ пат̣иччха̄деси, тасса са̄микена а̄гантва̄ ‘‘майхам̣ кусо касма̄ на диссатӣ’’ти вутте чоро ‘‘майхампи кусо на диссатӣ’’ти ватва̄ аттано кот̣т̣ха̄сам̣ тасса сантакам̣ вийа дассетва̄ тасмим̣ вивадитва̄ ва̄ авивадитва̄ ва̄ гахетва̄ гате итарам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ уддхарати че, уддхат̣аккхан̣ейева па̄ра̄джико хоти. йади паро ‘‘майхам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ туйхам̣ на деми, твам̣ туйхам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ вичинитва̄ ган̣ха̄хӣ’’ти вадати, евам̣ вутте со аттано асса̄микабха̄вам̣ джа̄нантопи парасса кот̣т̣ха̄сам̣ уддхарати, уддхат̣аккхан̣е па̄ра̄джико хоти. йади паро вива̄дабхӣрукатта̄ ‘‘ким̣ вива̄дена̄’’ти чинтетва̄ ‘‘майхам̣ ва̄ паттам̣ хоту туйхам̣ ва̄, варакот̣т̣ха̄сам̣ твам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти вадеййа, диннакам̣ на̄ма гахитам̣ хотӣти па̄ра̄джикам̣ на хотӣти. йади ‘‘тава руччанакам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти вутто вива̄дабхайена аттано паттам̣ варабха̄гам̣ т̣хапетва̄ ла̄макабха̄гам̣ гахетва̄ гато, чоро паччха̄ ган̣ханто вичита̄васесам̣ на̄ма аггахесӣти па̄ра̄джико на хоти. евам̣ куса̄ваха̄равиниччхайо ведитаббо. айаметтха пан̃чавӣсатийа̄ аваха̄ресу сан̇кхепо, виттха̄ро пана самантапа̄са̄дика̄йа винайасам̣ван̣н̣ана̄йа вуттанайенева ведитаббо.
44. етта̄вата̄ адинна̄да̄напа̄ра̄джикасса виниччхайа̄вайаварӯпена уггахетаббе пан̃чавӣсати аваха̄ре дассетва̄ ида̄ни адинна̄да̄навиниччхайе сампатте сахаса̄ а̄паттим̣ ана̄ропетва̄ пат̣хамам̣ олокетабба̄ни пан̃ча т̣ха̄на̄ни дассетум̣ ‘‘ваттхука̄лаггхадесе ча̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣.
таттха ваттху на̄ма авахат̣абхан̣д̣ам̣. ким̣ вуттам̣ хоти? аваха̄ракена ‘‘майа̄ иттханна̄мам̣ бхан̣д̣ам̣ авахат̣а’’нти вуттепи тасса бхан̣д̣асса сасса̄микаасса̄микабха̄вам̣ упапариккхитва̄ сасса̄микам̣ че, аваха̄рака̄ле тесам̣ са̄лайабха̄вам̣ ва̄ нира̄лайабха̄вам̣ ва̄ нийаметва̄ са̄лайака̄ле че гахитам̣, бхан̣д̣ам̣ аггха̄петва̄ ма̄сакам̣ ва̄ ӯнама̄сакам̣ ва̄ хоти, дуккат̣ена, атирекама̄сакам̣ ва̄ ӯнапан̃чама̄сакам̣ ва̄ хоти, тхуллаччайена, пан̃чама̄сакам̣ ва̄ атирекапан̃чама̄сакам̣ ва̄ хоти, па̄ра̄джикена ка̄таббо. са̄мика̄нам̣ нира̄лайака̄ле че гахитам̣, наттхи па̄ра̄джикам̣. бхан̣д̣аса̄мике пана бхан̣д̣ам̣ а̄хара̄пенте там̣ ва̄ бхан̣д̣ам̣ тадаггханакам̣ ва̄ да̄таббанти.
ка̄ло на̄ма аваха̄рака̄ло. бхан̣д̣ам̣ на̄метам̣ када̄чи махаггхам̣ хоти, када̄чи самаггхам̣. тасма̄ авахат̣абхан̣д̣асса аггхам̣ париччхиндантехи авахат̣ака̄ла̄нурӯпам̣ катва̄ париччхинданаттхам̣ ка̄лавиниччхайо ка̄табботи вуттам̣ хоти.
аггхо на̄ма авахат̣абхан̣д̣асса аггхо. еттха ча саббада̄ бхан̣д̣а̄нам̣ аггхо сама̄нарӯпо на хоти, навабхан̣д̣ам̣ махаггхам̣ хоти, пура̄н̣ам̣ че самаггхам̣. тасма̄ аваха̄рака̄ле бхан̣д̣асса навабха̄вам̣ ва̄ пура̄н̣абха̄вам̣ ва̄ нийаметва̄ аггхо париччхиндитабботи адхиппа̄йо.
десо ча̄ти бхан̣д̣а̄ваха̄радесо. еттха ча саббасса̄пи бхан̣д̣асса ут̣т̣ха̄надесе самаггхам̣ хутва̄ ан̃н̃аттха махаггхатта̄ авахат̣абхан̣д̣е аггхам̣ париччхиндитва̄ таданурӯпа̄ а̄паттийо нийамантехи аггхам̣ париччхинданаттха̄йа аваха̄радесам̣ нийаметва̄ тасмим̣ десе аггхавасена таданурӯпа̄ а̄паттийо ка̄ретабба̄ти адхиппа̄йо.
парибхого на̄ма авахат̣абхан̣д̣е аваха̄рато пуббе парехи катапарибхого. еттха ча йасса кассачи бхан̣д̣асса парибхогена аггхо париха̄йатӣти бхан̣д̣аса̄микам̣ пуччхитва̄ тасмим̣ бхан̣д̣е навепи екава̄рампи йена кеначи пака̄рена парибхутте париха̄петва̄ аггхо париччхиндитабботи вуттам̣ хоти.
евама̄дина̄ найена ета̄ни пан̃ча т̣ха̄на̄ни упапариккхитва̄ва виниччхайо ка̄табботи дассетума̄ха ‘‘пан̃чапи н̃атва̄ ета̄ни каттаббо пан̣д̣итена виниччхайо’’ти.
45. етта̄вата̄ адинна̄да̄навиниччхайа̄вайавабхӯте пан̃чавӣсати аваха̄ре ча пан̃чат̣т̣ха̄на̄валоканан̃ча дассетва̄ ида̄ни ана̄гате па̄пабхиккхӯнам̣ лесока̄сапидаханаттхам̣ парасантакам̣ йам̣ кин̃чи ваттхум̣ йаттха каттхачи т̣хитам̣ йена кеначи пака̄рена ган̣хато моккха̄бха̄вам̣ дассетука̄мена татха̄гатена йа̄ панета̄ –
бхӯмат̣т̣хан̃ча тхалат̣т̣хан̃ча;
а̄ка̄сат̣т̣ха матха̄парам̣;
веха̄сат̣т̣хо дакат̣т̣хан̃ча;
на̄ва̄ йа̄нат̣т̣хамева ча.
бха̄ра̄ ра̄ма виха̄рат̣т̣хам̣;
кхетта ваттхут̣т̣хамева ча;
га̄ма̄ ран̃н̃ат̣т̣ха мудакам̣;
дантапоно ванаппати.
харан̣ако панидхи чева;
сун̇кагха̄такам̣ па̄н̣ака̄;
ападам̣ двипадан̃чева;
чатуппадам̣ бахуппадам̣.
очаракон̣ираккхо ча;
сам̣вида̄харан̣ампи ча;
сан̇кетакаммам̣ нимитта-
мити тим̣ сеттха ма̄тика̄. –
никкхитта̄, та̄сам̣ йатха̄ккамам̣ падабха̄джане, тадат̣т̣хакатха̄йа ча а̄гатанайена виниччхайам̣ дассетука̄мо пат̣хамам̣ та̄ва бхӯмат̣т̣хе виниччхайам̣ дассетума̄ха ‘‘дутийам̣ ва̄пӣ’’тиа̄ди.
таттха дутийам̣ тхеййачиттена парийесато дуккат̣анти самбандхо. евам̣ саббападесу. упари сан̃джа̄та̄хи руккхалата̄хи, ит̣т̣хакапа̄са̄н̣а̄дӣхи ча сан̃чханнам̣ маха̄нидхим̣ уддхаритука̄мена ‘‘майа̄ екенева на сакка̄’’ти аттано ан̃н̃ам̣ саха̄йам̣ парийеситум̣ тхеййачиттена сайитат̣т̣ха̄на̄ ут̣т̣ха̄на̄дӣсу саббапайогесу дуккат̣ам̣ хотӣти аттхо. куда̄лам̣ бхӯмикхан̣анаттха̄йа пит̣акам̣ ва̄пи пам̣сууддхаран̣аттха̄йа йам̣ кин̃чи бха̄джанам̣. имесу двӣсу куда̄ласса че дан̣д̣о наттхи, дан̣д̣аттха̄йа руккхато дан̣д̣ам̣ чхиндато ча куда̄ло че на хоти, куда̄лакаран̣аттха̄йа айобӣджам̣ уддхаран̣аттха̄йа акаппийапатхавим̣ кхан̣антассапи паччхикаран̣аттха̄йа пан̣н̣а̄ни чхиндатопи пит̣акава̄йанаттха̄йа валлим̣ чхиндатопи убхайаттха̄пи парийесане муса̄ бхан̣атопи дуккат̣ан̃чева па̄читтийан̃ча, итарапайогесу дуккат̣амева̄ти ведитаббам̣.
гаччхатоти дутийа̄дим̣ парийеситва̄ ладдха̄ ва̄ аладдха̄ ва̄ нидхит̣т̣ха̄нам̣ гаччхантасса паде паде дуккат̣анти аттхо. еттха ча ‘‘тхеййачитто дутийам̣ ва̄ парийесатӣ’’тиа̄ди па̄л̣ийам̣ (па̄ра̄. 94) ‘‘тхеййачитто’’ти вуттатта̄, идха ‘‘тхеййачиттена̄’’ти вачанато ‘‘имам̣ нидхим̣ лабхитва̄ буддхапӯджам̣ ва̄ карисса̄ми, сан̇гхабхаттам̣ ва̄ карисса̄мӣ’’ти евама̄дина̄ найена кусалачиттаппаваттийа̄ сати ана̄паттӣти дат̣т̣хаббам̣. пуббайогатоти адинна̄да̄насса пуббапайогабха̄вато, дутийапарийесана̄дӣсу пуббапайогесу дуккат̣анти аттхо.
дуккат̣ан̃ча ат̣т̣хавидхам̣ хоти пуббапайогадуккат̣ам̣ сахапайогадуккат̣ам̣ ана̄ма̄садуккат̣ам̣ дурупачин̣н̣адуккат̣ам̣ винайадуккат̣ам̣ н̃а̄тадуккат̣ам̣ н̃аттидуккат̣ам̣ пат̣иссавадуккат̣анти. таттха ‘‘тхеййачитто дутийам̣ ва̄ куда̄лам̣ ва̄ пит̣акам̣ ва̄ парийесати гаччхати ва̄, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти вуттам̣ пуббапайогадуккат̣ам̣ на̄ма. идха па̄читтийат̣т̣ха̄не па̄читтийам̣, итаресу пуббапайогесу дуккат̣ам̣. ‘‘таттхаджа̄такам̣ кат̣т̣хам̣ ва̄ латам̣ ва̄ чхиндати, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти вуттам̣ сахапайогадуккат̣ам̣. идха адинна̄да̄насахитапайогатта̄ па̄читтийаваттхумхи, итаратра ча дуккат̣амева̄ти айаметтха висесо. мутта̄ман̣иа̄дӣсу дасасу ратанесу, са̄лиа̄дӣсу саттасу дхан̃н̃есу, саббесу ча а̄вудхабхан̣д̣а̄дӣсу а̄масанапаччайа̄ дуккат̣ам̣ ана̄ма̄садуккат̣ам̣. кадалина̄л̣икерапанаса̄дируккхат̣т̣хамева пхалам̣ а̄масантасса вуттам̣ дуккат̣ам̣ дурупачин̣н̣адуккат̣ам̣. упачаран̣ам̣ упачин̣н̣ам̣, пара̄масананти аттхо. дут̣т̣ху упачин̣н̣ам̣ дурупачин̣н̣ам̣, дурупачин̣н̣е дуккат̣ам̣ дурупачин̣н̣адуккат̣ам̣. бхиккха̄ча̄рака̄ле патте раджасмим̣ патите паттам̣ аппат̣иггахетва̄ ва̄ адховитва̄ ва̄ бхиккха̄пат̣иггахан̣ена дуккат̣ам̣ винайадуккат̣ам̣, винайе пан̃н̃аттам̣ дуккат̣ам̣ винайадуккат̣ам̣. кин̃ча̄пи авасесадуккат̣а̄нипи винайе пан̃н̃атта̄нева, татха̄пи рул̣хийа̄ майӯра̄дисаддехи мора̄дайо вийа идамева татха̄ вуччати. ‘‘сутва̄ на ваданти, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти вуттам̣ н̃а̄тадуккат̣ам̣ на̄ма. ека̄дасасу саманубха̄сана̄су ‘‘н̃аттийа̄ дуккат̣а’’нти вуттам̣ н̃аттидуккат̣ам̣. ‘‘тасса бхиккхаве бхиккхуно пуримика̄ ча на пан̃н̃а̄йати, пат̣иссаве ча а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 207) вуттам̣ пат̣иссавадуккат̣ам̣ на̄ма. имесу ат̣т̣хасу дуккат̣есу идха а̄паджджитаббам̣ дуккат̣ам̣ пуббапайогадуккат̣ам̣ на̄ма. тена̄ха ‘‘пуббайогато’’ти. га̄тха̄бандхасукхаттхам̣ упасаггам̣ ана̄дийитва̄ ‘‘пуббапайогато’’ти ваттаббе ‘‘пуббайогато’’ти вуттанти гахетаббам̣.
еттха ча кин̃ча̄пи имесу дуккат̣есу асан̇гахита̄ни убхатовибхан̇га̄гата̄ни дива̄сеййа̄дидуккат̣а̄ни чева кхандхака̄гата̄ни ча бахӯни дуккат̣а̄ни санти, та̄ни панеттха винайадуккат̣ейева сан̇гахитабба̄ни. ‘‘винайе пан̃н̃аттам̣ дуккат̣ам̣ винайадуккат̣а’’нти хи са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. 2.94) вуттанти. ат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.94) пана раджокин̣н̣адуккат̣ассева ‘‘винайадуккат̣а’’нти гахан̣ам̣ упалаккхан̣аматтам̣. итаратха̄ ат̣т̣ха дуккат̣а̄нӣти ган̣ана̄париччхедойева нираттхако сийа̄ти пуббапайоге дуккат̣а̄дӣнампи винайадуккат̣ейева сан̇гахетаббабха̄вепи катипайа̄ни дассетва̄ итаресамекато дассанаттхам̣ тесам̣ висум̣ гахан̣ам̣ суттан̇гасан̇гахитаттепи геййага̄тха̄дӣнам̣ ат̣т̣ханнам̣ висум̣ дассанам̣ вийа̄ти ведитаббам̣.
46. таттхаджа̄такам̣ кат̣т̣хам̣ ва̄ти тасмим̣ чиранихитанидхӯпари джа̄там̣ аллам̣ суккхам̣ кат̣т̣хам̣ ва̄. латам̣ ва̄ти та̄дисам̣ валлим̣ ва̄. идам̣ упалаккхан̣ам̣ тин̣а̄дӣнам̣ кхуддакагаччха̄нан̃ча гахетаббатта̄. убхайаттха̄пӣти алле ча суккхе ча̄ти вуттам̣ хоти. алларуккха̄дӣни чхиндато па̄читтийам̣ ахутва̄ дуккат̣аматтасса бхаване ка̄ран̣ам̣ дассети ‘‘сахапайогато’’ти. аваха̄рена сахитапайогатта̄ па̄читтийат̣т̣ха̄непи дуккат̣амева̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘сахапайогато убхайаттха̄пи дуккат̣а’’нти ваданто пат̣хамага̄тха̄йа дасситапуббапайогато има̄йа дасситасахапайогасса висесам̣ дассети.
47. патхавинти каппийам̣ ва̄ акаппийам̣ ва̄ патхавим̣. акаппийапатхавим̣ кхан̣ато сахапайогатта̄ дуккат̣амева. бйӯхатоти пам̣сум̣ екато ра̄сим̣ каронтасса. ‘‘вийӯхати екапассе ра̄сим̣ каротӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанато ӯха-иччетасса дха̄туно витакке уппаннаттепи дха̄тӯнаманекаттхатта̄ ви-упасаггавасена идха ра̄сикаран̣е ваттатӣти гахетаббам̣. ра̄сибхӯтам̣ пам̣сум̣ куда̄лена ва̄ хаттхена ва̄ паччхийа̄ ва̄ уддхарантасса ча апанентасса ча пайогаган̣ана̄йа дуккат̣ам̣ пам̣сумева ва̄ти еттха авуттасамуччайаттхена ва̄-саддена сан̇гахитанти дат̣т̣хаббам̣. а̄масантасса̄ти нидхикумбхим̣ хаттхена пара̄масантасса. ва̄ти самуччайе. дуккат̣анти дут̣т̣ху катам̣ кирийам̣ саттха̄ра̄ вуттам̣ вира̄дхетва̄ кхалитва̄ кататта̄ти дуккат̣ам̣. вуттан̃четам̣ парива̄ре (пари. 339) –
‘‘дуккат̣анти хи йам̣ вуттам̣, там̣ сун̣охи йатха̄татхам̣;
апараддхам̣ вираддхан̃ча, кхалитам̣ йан̃ча дуккат̣а’’нти.
дут̣т̣ху ва̄ вирӯпам̣ катам̣ кирийа̄ти дуккат̣ам̣. вуттампи четам̣ парива̄ре (пари. 339) –
‘‘йам̣ мануссо каре па̄пам̣, а̄ви ва̄ йади ва̄ рахо;
‘дуккат̣а’нти паведенти, тенетам̣ ити вуччатӣ’’ти.
евам̣ ‘‘таттхаджа̄така’’нтиа̄дига̄тха̄двайа̄гатам̣ чхеданадуккат̣ам̣ кхан̣анадуккат̣ам̣ бйӯханадуккат̣ам̣ уддхаран̣адуккат̣ам̣ а̄масанадуккат̣анти пан̃часу сахапайогадуккат̣есу пуримапуримапайогехи а̄панна̄ дуккат̣а̄паттийо паччхимам̣ паччхимам̣ дуккат̣ам̣ патва̄ пат̣ипассамбханти, там̣там̣пайога̄васа̄не ладжджидхаммам̣ оккамитва̄ орамати че, там̣там̣дуккат̣аматтам̣ десетва̄ парисуддхо хоти. дхураниккхепамакатва̄ пханда̄пентасса тхуллаччайам̣ патва̄ а̄масанадуккат̣ам̣ пат̣ипассамбхатӣти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.94) вуттам̣. йатха̄па̄л̣ийа̄ гайхама̄не пуримапурима̄паттӣнам̣ пат̣ипассаддхи ‘‘н̃аттийа̄ дуккат̣ам̣, двӣхи каммава̄ча̄хи тхуллаччайа̄ пат̣ипассамбхантӣ’’ти па̄л̣ийам̣ (па̄ра̄. 414, 421, 428, 439) а̄гататта̄ анусса̄вана̄йа ева лаббхатӣти дат̣т̣хаббам̣. имасса пана суттасса ануломавасена маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта̄ имасмим̣ адинна̄да̄насиккха̄падепи а̄паттипат̣ипассаддхи пама̄н̣анти нит̣т̣хаметтха гантаббам̣.
48. ‘‘пханда̄пети, а̄патти тхуллаччайасса. т̣ха̄на̄ ча̄вети, а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’ти (па̄ра̄. 94) вуттам̣ т̣ха̄на̄ча̄ване па̄ра̄джикан̃ча тасса са̄манта̄паттибхӯтам̣ тхуллаччайан̃ча т̣ха̄набхедавин̃н̃а̄панамукхена ваттаббанти ида̄ни там̣ дассетума̄ха ‘‘мукхепа̄са’’нтиа̄ди. таттха мукхе кумбхимукхават̣т̣ийам̣. па̄сам̣ павесетва̄ти бандханам̣ па̄сам̣ паккхипитва̄. кха̄н̣укети айокха̄н̣умхи, кхадиракха̄н̣уке ва̄. баддхакумбхийа̄ т̣ха̄набхедо бандхана̄нам̣ васа̄ н̃еййоти самбандхо.
49. ида̄ни т̣ха̄набхедам̣ дассети ‘‘две’’тиа̄дина̄. ‘‘екасмим̣ кха̄н̣уке’’ти имина̄ двӣсу диса̄су ва̄ тӣсу чатӯсу ва̄ диса̄су кха̄н̣уке кхан̣итва̄ баддхакха̄н̣уган̣ана̄йа самбхаванто т̣ха̄набхедо упалаккхито хоти. валайам̣…пе… ката̄йа ва̄ две т̣ха̄на̄нӣти йоджана̄. ва̄ти самуччайе упалаккхито хоти.
50. евам̣ т̣ха̄набхедам̣ дассетва̄ ида̄ни т̣ха̄навасена а̄паджджитабба̄ а̄паттийо дассетума̄ха ‘‘уддхарантасса̄’’тиа̄ди. сан̇кхалинти да̄мам̣. тхуллаччайанти екасса сантике десетабба̄су а̄паттӣсу тхӯлатта̄, аччайатта̄ ча тхуллаччайам̣ на̄ма. вуттан̃хетам̣ парива̄ре –
‘‘тхуллаччайанти йам̣ вуттам̣;
там̣ сун̣охи йатха̄татхам̣;
екасса мӯле йо десети;
йо ча там̣ пат̣иган̣хати;
аччайо тена само наттхи;
тенетам̣ ити вуччатӣ’’ти. (пари. 339);
еттха ча тхӯлаччайанти ваттаббе ‘‘сампара̄йе ча (сам̣. ни. 1.49) суггати, там̣ хоти кат̣укаппхала’’нтиа̄дӣсу (дха. па. 66) вийа лака̄расса двиттам̣, сам̣йоге ӯка̄расса рассо ча ведитаббо. тато сан̇кхаликабхедато парам̣. т̣ха̄на̄ ча̄ветӣти т̣хитат̣т̣ха̄нато кесаггаматтампи апанети. еттха ча на̄ват̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘уддхам̣ ва̄ адхо ва̄ тирийам̣ ва̄ антамасо кесаггаматтампи сан̇ка̄мети, а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’ти (па̄ра̄. 99) вуттанайена ‘‘тирийа’’нти вутта̄ чатассо диса̄, уддхамадхо ча̄ти чхат̣т̣ха̄на̄ни. та̄су екам̣ дисам̣ апанӣйама̄на̄йа кумбхийа̄ там̣диса̄бхимукхам̣ итарадиса̄йам̣ т̣хитапассе оримадиса̄йа т̣хитапассена пхут̣т̣хока̄сасса кесаггаматтампи анатикканте пханда̄панавасена тхуллаччайам̣ хоти, атикканте т̣ха̄на̄ ча̄витатта̄ па̄ра̄джикам̣ хотӣти ведитаббо. имамева сандха̄йа̄ха ‘‘т̣ха̄на̄ ча̄вети че чуто’’ти. есева найо пханданарахита̄йа нидхикумбхийа̄ т̣ха̄на̄ча̄ванепи.
51. евам̣ пат̣хамам̣ бандханам̣ чхиндитва̄ паччха̄ кумбхиггахан̣е найам̣ дассетва̄ ида̄ни пат̣хамам̣ кумбхим̣ апанетва̄ паччха̄ бандхана̄панайане найам̣ дассетума̄ха ‘‘пат̣хама’’нтиа̄ди. со найоти ‘‘пат̣хамуддха̄ре тхуллаччайам̣, дутийуддха̄ре па̄ра̄джика’’нти тамеваттхаматидисати.
52. валайанти кумбхийа̄ баддхасан̇кхалика̄йа мӯле павеситам̣ валайам̣. мӯле гхам̣санто ито чито ча са̄ретӣти йоджана̄. гхам̣сантоти пхуса̄пенто. ито чито ча са̄ретӣти орато ча па̄рато ча сан̃ча̄лети. раккхатӣти еттха ‘‘сӣлам̣ бхиккху’’нти па̄т̣хасесо, па̄ра̄джикам̣ на̄паджджатӣти вуттам̣ хоти. таттха̄ти тасмим̣ мӯле. кхегатам̣ каронтова̄ти саббапассато мӯлам̣ апхуса̄петва̄ а̄ка̄сагатам̣ каронтова. пара̄джитоти т̣ха̄на̄ча̄ванасса кататта̄ пара̄джайама̄панно хоти.
53. кумбхиматтхаке джа̄танти йоджана̄. чирака̄лам̣ нихитатта̄ мӯлехи кумбхим̣ винандхитва̄ т̣хитанти аттхо. самӣпе джа̄там̣ руккхам̣ чхиндатоти йоджана̄. еттха ча ‘‘таттхаджа̄такам̣ кат̣т̣хам̣ ва̄’’тиа̄дика̄йа га̄тха̄йа нидхиматтхаке бхӯмийам̣ т̣хитаруккхалата̄дим̣ чхиндантасса а̄патти вутта̄, има̄йа пана га̄тха̄йа бхӯмим̣ никхан̣итва̄ отин̣н̣ака̄ле нидхим̣ винандхитва̄ т̣хитамӯлам̣ алларуккхам̣, кха̄н̣укам̣ ва̄ гахетва̄ а̄ха̄ти пунаруттидоса̄бха̄во ведитаббо. ‘‘ататтхаджа’’нти имина̄ сахапайога̄бха̄вама̄ха. имина̄ва пуримага̄тха̄йа вуттам̣ кат̣т̣халата̄дӣни нидхисамбандха̄ни че, йатха̄вуттадуккат̣асса ваттхӯни, самӣпа̄ни че, па̄читтийассева ваттхӯнӣти дӣпети.
54. ида̄ни евам̣ парийеситва̄ дит̣т̣ханидхибха̄джанам̣ т̣хитат̣т̣ха̄нато ача̄летва̄ антот̣хитам̣ бхан̣д̣аматтам̣ ган̣хато виниччхайам̣ дассетума̄ха ‘‘антокумбхигата’’нтиа̄ди. таттха пханда̄петӣти анточа̄т̣ийа̄ паккхитте аттано бха̄джане паккхипитум̣ ра̄сикаран̣а̄дивасена пханда̄пети. апабйӯхати ва̄ти хет̣т̣ха̄ т̣хитам̣ ган̣хитум̣ упари т̣хита̄ни апаненто вийӯхати ва̄. атха ва̄ апабйӯхантоти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.94) ат̣т̣хакатха̄вачанасса двидха̄ каронтоти ган̣т̣хипаде аттхо вуттоти аттано бха̄джане паккхипитум̣ ито чито ча ра̄сим̣ каронтоти аттхо ведитаббо. таттхева̄ти антокумбхийамева.