8. адхит̣т̣ха̄навикаппанавиниччхайакатха̄
44. адхит̣т̣ха̄навикаппанесу пана – ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппетум̣, вассикаса̄т̣икам̣ васса̄нам̣ ча̄тума̄сам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ тато парам̣ викаппетум̣, нисӣданам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппетум̣, паччаттхаран̣ам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппетум̣, кан̣д̣уппат̣иччха̄дим̣ йа̄ва а̄ба̄дха̄ адхит̣т̣ха̄тум̣ тато парам̣ викаппетум̣, мукхапун̃чханачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппетум̣, париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппету’’нти (маха̄ва. 358) вачанато тичӣвара̄динийа̄менева адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джитукаа̄мена ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’тиа̄дина̄ на̄мам̣ ватва̄ адхит̣т̣ха̄таббам̣. викаппентена пана на̄мам̣ аггахетва̄ва ‘‘имам̣ чӣварам̣ туйхам̣ викаппемӣ’’ти ватва̄ викаппетаббам̣. таттха (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.469) тичӣварам̣ адхит̣т̣хахантена раджитва̄ каппабиндум̣ датва̄ пама̄н̣айуттамева адхит̣т̣ха̄таббам̣. асса пама̄н̣ам̣ уккат̣т̣хапариччхедена сугатачӣварато ӯнакам̣ ват̣т̣ати, ла̄макапариччхедена сан̇гха̄т̣ийа̄ уттара̄сан̇гасса ча дӣгхато мут̣т̣хипан̃чакам̣, тирийам̣ мут̣т̣хиттикам̣ пама̄н̣ам̣ ват̣т̣ати. антарава̄сако дӣгхасо мут̣т̣хипан̃чако, тирийам̣ двихаттхопи ват̣т̣ати. па̄рупаненапи хи сакка̄ на̄бхим̣ пат̣иччха̄детунти. вуттаппама̄н̣ато пана атирекан̃ча ӯнакан̃ча ‘‘париккха̄рачол̣ака’’нти адхит̣т̣ха̄таббам̣.
таттха йасма̄ ‘‘две чӣварасса адхит̣т̣ха̄на̄ ка̄йена ва̄ адхит̣т̣хети, ва̄ча̄йа ва̄ адхит̣т̣хетӣ’’ти (пари. 322) вуттам̣, тасма̄ пура̄н̣асан̇гха̄т̣им̣ ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ паччуддхара̄мӣ’’ти паччуддхаритва̄ навам̣ сан̇гха̄т̣им̣ хаттхена гахетва̄ ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти читтена а̄бхогам̣ катва̄ ка̄йавика̄рам̣ каронтена ка̄йена адхит̣т̣ха̄табба̄. идам̣ ка̄йена адхит̣т̣ха̄нам̣, там̣ йена кеначи сарӣра̄вайавена апхусантасса на ват̣т̣ати. ва̄ча̄йа адхит̣т̣ха̄не пана вачӣбхедам̣ катва̄ ва̄ча̄йа адхит̣т̣ха̄табба̄. татра дувидхам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ – саче хаттхапа̄се хоти, ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти ва̄ча̄ бхиндитабба̄. атха антогаббхе ва̄ упарипа̄са̄де ва̄ са̄мантавиха̄ре ва̄ хоти, т̣хапитат̣т̣ха̄нам̣ саллаккхетва̄ ‘‘етам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти ва̄ча̄ бхиндитабба̄. еса найо уттара̄сан̇ге антарава̄саке ча. на̄маматтамева хи висесо, тасма̄ сабба̄ни сан̇гха̄т̣им̣ уттара̄сан̇гам̣ антарава̄саканти евам̣ аттано на̄менева адхит̣т̣ха̄табба̄ни. саче адхит̣т̣хахитва̄ т̣хапитаваттхехи сан̇гха̄т̣иа̄дӣни кароти, нит̣т̣хите раджане ча каппе ча ‘‘имам̣ паччуддхара̄мӣ’’ти паччуддхаритва̄ пуна адхит̣т̣ха̄табба̄ни. адхит̣т̣хитена пана саддхим̣ махантатарамева дутийапат̣т̣ам̣ ва̄ кхан̣д̣ам̣ ва̄ сиббантена пуна адхит̣т̣ха̄таббам̣. саме ва̄ кхуддаке ва̄ адхит̣т̣ха̄накиччам̣ наттхи.
тичӣварам̣ пана париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ ват̣т̣ати, на ват̣т̣атӣти? маха̄падуматтхеро кира̄ха ‘‘тичӣварам̣ тичӣварамева адхит̣т̣ха̄таббам̣, саче париккха̄рачол̣а̄дхит̣т̣ха̄нам̣ лабхеййа, удоситасиккха̄паде париха̄ро нираттхако бхавеййа̄’’ти. евам̣ вутте кира авасеса̄ бхиккхӯ а̄хам̣су ‘‘париккха̄рачол̣ампи бхагавата̄ва ‘адхит̣т̣ха̄табба’нти вуттам̣, тасма̄ ват̣т̣атӣ’’ти. маха̄паччарийампи вуттам̣ ‘‘париккха̄рачол̣ам̣ на̄ма па̄т̣еккам̣ нидха̄намукхаметам̣. тичӣварам̣ ‘париккха̄рачол̣а’нти адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати, удоситасиккха̄паде (па̄ра̄. 471 а̄дайо) пана тичӣварам̣ адхит̣т̣хахитва̄ парихарантасса париха̄ро вутто’’ти. убхатовибхан̇габха̄н̣ако пун̣н̣ава̄ликава̄сӣ маха̄тиссаттхеропи кира̄ха ‘‘майам̣ пуббе маха̄тхера̄нам̣ ассумха̄ ‘аран̃н̃ава̄сино бхиккхӯ руккхасусира̄дӣсу чӣварам̣ т̣хапетва̄ падха̄нам̣ падаханаттха̄йа гаччханти, са̄мантавиха̄ре дхаммассаванаттха̄йа гата̄нан̃ча тесам̣ сӯрийе ут̣т̣хите са̄ман̣ера̄ ва̄ дахарабхиккхӯ ва̄ паттачӣварам̣ гахетва̄ гаччханти, тасма̄ сукхапарибхогаттхам̣ тичӣварам̣ париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’’ти. маха̄паччарийампи вуттам̣ ‘‘пуббе а̄ран̃н̃ика̄ бхиккхӯ абаддхасӣма̄йа дуппариха̄ранти тичӣварам̣ париккха̄рачол̣амева адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джим̣сӯ’’ти.
45. вассикаса̄т̣ика̄ анатириттаппама̄н̣а̄ на̄мам̣ гахетва̄ вуттанайенева чатта̄ро вассике ма̄се адхит̣т̣ха̄табба̄, тато парам̣ паччуддхаритва̄ викаппетабба̄. ван̣н̣абхедаматтаратта̄пи чеса̄ ват̣т̣ати, две пана на ват̣т̣анти. нисӣданам̣ вуттанайена адхит̣т̣ха̄таббамева, тан̃ча кхо пама̄н̣айуттам̣ екамева, две на ват̣т̣анти. паччаттхаран̣ампи адхит̣т̣ха̄таббамева, там̣ пана махантампи ват̣т̣ати, екампи ват̣т̣ати, бахӯнипи ват̣т̣анти, нӣлампи пӣтакампи садасампи пуппхадасампӣти саббаппака̄рам̣ ват̣т̣ати. кан̣д̣уппат̣иччха̄ди йа̄ва а̄ба̄дхо аттхи, та̄ва пама̄н̣ика̄ адхит̣т̣ха̄табба̄. а̄ба̄дхе вӯпасанте паччуддхаритва̄ викаппетабба̄, ека̄ва ват̣т̣ати. мукхапун̃чханачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄таббамева, йа̄ва екам̣ дховӣйати, та̄ва ан̃н̃ам̣ парибхогаттха̄йа иччхитаббанти двепи ват̣т̣анти. апаре пана тхера̄ ‘‘нидха̄намукхаметам̣, бахӯнипи ват̣т̣антӣ’’ти ваданти. париккха̄рачол̣е ган̣ана̄ наттхи, йаттакам̣ иччхати, таттакам̣ адхит̣т̣ха̄таббамева. тхавика̄пи парисса̄ванампи викаппанӯпагапаччхимачӣвараппама̄н̣ам̣ ‘‘париккха̄рачол̣а’’нти адхит̣т̣ха̄таббамева. тасса пама̄н̣ам̣ дӣгхато две видаттхийо тирийам̣ видаттхи, там̣ пана дӣгхато вад̣д̣хакӣхаттхаппама̄н̣ам̣, виттха̄рато тато упад̣д̣хаппама̄н̣ам̣ хоти. татра̄йам̣ па̄л̣и ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, а̄йа̄мена ат̣т̣хан̇гулам̣ сугатан̇гулена чатуран̇гулавиттхатам̣ паччхимам̣ чӣварам̣ викаппету’’нти (маха̄ва. 358). бахӯнипи екато катва̄ ‘‘има̄ни чӣвара̄ни париккха̄рачол̣а̄ни адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти адхит̣т̣ха̄тумпи ват̣т̣атийева. бхесаджджанавакаммама̄та̄питуа̄дӣнам̣ аттха̄йа т̣хапентена анадхит̣т̣хитепи наттхи а̄патти. ман̃чабхиси пӣт̣хабхиси бимбоханам̣ па̄ва̄ро коджавоти етесу пана сена̄санапариккха̄раттха̄йа диннапаччаттхаран̣е ча адхит̣т̣ха̄накиччам̣ наттхийева.
саче пана (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.636-38) н̃а̄такапава̄ритат̣т̣ха̄нато суттам̣ лабхитва̄ н̃а̄такапава̄ритенева тантава̄йена ан̃н̃ена ва̄ мӯлам̣ датва̄ чӣварам̣ ва̄йа̄пети, ва̄йа̄панапаччайа̄ ана̄патти. даса̄ха̄тиккаманапаччайа̄ пана а̄паттим̣ раккхантена викаппанупагаппама̄н̣аматте вӣте танте т̣хитам̣йева адхит̣т̣ха̄таббам̣. даса̄ха̄тиккамена нит̣т̣ха̄пийама̄нан̃хи ниссаггийам̣ бхавеййа̄ти. н̃а̄така̄дӣхи тантам̣ а̄ропа̄петва̄ ‘‘тумха̄кам̣, бханте, идам̣ чӣварам̣ ган̣хеййа̄тха̄’’ти ниййа̄титепи есева найо.
саче тантава̄йо евам̣ пайоджито ва̄ сайам̣ да̄тука̄мо ва̄ хутва̄ ‘‘ахам̣, бханте, тумха̄кам̣ чӣварам̣ асукадивасе на̄ма ва̄йитва̄ т̣хапесса̄мӣ’’ти вадати, бхиккху ча тена париччхиннадивасато пат̣т̣ха̄йа даса̄хам̣ атикка̄мети, ниссаггийам̣ па̄читтийам̣. саче пана тантава̄йо ‘‘ахам̣ тумха̄кам̣ чӣварам̣ ва̄йитва̄ са̄санам̣ песесса̄мӣ’’ти ватва̄ татхева кароти, тена песитабхиккху пана тасса бхиккхуно на а̄рочети, ан̃н̃о дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ ‘‘тумха̄кам̣, бханте, чӣварам̣ нит̣т̣хита’’нти а̄рочети, етасса а̄рочанам̣ на пама̄н̣ам̣. йада̄ пана тена песитойева а̄рочети, тасса вачанам̣ сутадивасато пат̣т̣ха̄йа даса̄хам̣ атикка̄майато ниссаггийам̣ па̄читтийам̣.
саче тантава̄йо ‘‘ахам̣ тумха̄кам̣ чӣварам̣ ва̄йитва̄ кассачи хаттхе пахин̣исса̄мӣ’’ти ватва̄ татхева кароти, чӣварам̣ гахетва̄ гатабхиккху пана аттано паривен̣е т̣хапетва̄ тасса на а̄рочети, ан̃н̃о кочи бхан̣ати ‘‘апи, бханте, адхуна̄ а̄бхатам̣ чӣварам̣ сундара’’нти. кухим̣, а̄вусо, чӣваранти. иттханна̄масса хаттхе песитанти. етассапи вачанам̣ на пама̄н̣ам̣. йада̄ пана со бхиккху чӣварам̣ дети, ладдхадивасато пат̣т̣ха̄йа даса̄хам̣ атикка̄майато ниссаггийам̣ па̄читтийам̣. саче пана ва̄йа̄панамӯлам̣ адиннам̣ хоти, йа̄ва ка̄кан̣икаматтампи авасит̣т̣хам̣, та̄ва раккхати.
46. адхит̣т̣хитачӣварам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.469) пана парибхун̃джато катхам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣти? ан̃н̃асса да̄нена аччхиндитва̄ гахан̣ена висса̄сагга̄хена хӣна̄йа̄ваттанена сиккха̄паччаккха̄нена ка̄лакирийа̄йа лин̇гапариваттанена паччуддхаран̣ена чхиддабха̄вена̄ти имехи навахи ка̄ран̣ехи виджахати. таттха пуримехи ат̣т̣хахи саббачӣвара̄ни адхит̣т̣ха̄нам̣ виджаханти, чхиддабха̄вена пана тичӣварассева саббат̣т̣хакатха̄су адхит̣т̣ха̄навиджаханам̣ вуттам̣, тан̃ча накхапит̣т̣хиппама̄н̣ена чхиддена. таттха накхапит̣т̣хиппама̄н̣ам̣ канит̣т̣хан̇гулинакхавасена ведитаббам̣, чхиддан̃ча винивиддхачхиддамева. чхиддасса хи аббхантаре екатанту чепи аччхинно хоти, раккхати. таттха сан̇гха̄т̣ийа̄ ча уттара̄сан̇гасса ча дӣгхантато видаттхиппама̄н̣асса, тирийантато ат̣т̣хан̇гулаппама̄н̣асса падесасса орато чхиддам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ бхиндати, антарава̄сакасса пана дӣгхантато видаттхиппама̄н̣ассева, тирийантато чатуран̇гулаппама̄н̣асса падесасса орато чхиддам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ бхиндати, парато на бхиндати, тасма̄ джа̄те чхидде тичӣварам̣ атирекачӣварат̣т̣ха̄не тит̣т̣хати, сӯчикаммам̣ катва̄ пуна адхит̣т̣ха̄таббам̣. йо пана дуббалат̣т̣ха̄не пат̣хамам̣ аггал̣ам̣ датва̄ паччха̄ дуббалат̣т̣ха̄нам̣ чхиндитва̄ апанети, адхит̣т̣ха̄нам̣ на бхиджджати. ман̣д̣алапариваттанепи есева найо. дупат̣т̣асса екасмим̣ пат̣але чхидде ва̄ джа̄те гал̣ите ва̄ адхит̣т̣ха̄нам̣ на бхиджджати, кхуддакам̣ чӣварам̣ махантам̣ кароти, махантам̣ ва̄ кхуддакам̣ кароти, адхит̣т̣ха̄нам̣ на бхиджджати. убхо кот̣ийо маджджхе каронто саче пат̣хамам̣ чхиндитва̄ паччха̄ гхат̣ети, адхит̣т̣ха̄нам̣ бхиджджати. атха гхат̣етва̄ чхиндати, на бхиджджати. раджакехи дхова̄петва̄ сетам̣ ка̄ра̄пентассапи адхит̣т̣ха̄нам̣ адхит̣т̣ха̄намева̄ти. айам̣ та̄ва адхит̣т̣ха̄не виниччхайо.
47. викаппане пана две викаппана̄ саммукха̄викаппана̄ параммукха̄викаппана̄ ча. катхам̣ саммукха̄викаппана̄ хоти? чӣвара̄нам̣ екабахубха̄вам̣ саннихита̄саннихитабха̄ван̃ча н̃атва̄ ‘‘имам̣ чӣвара’’нти ва̄ ‘‘има̄ни чӣвара̄нӣ’’ти ва̄ ‘‘етам̣ чӣвара’’нти ва̄ ‘‘ета̄ни чӣвара̄нӣ’’ти ва̄ ватва̄ ‘‘туйхам̣ викаппемӣ’’ти ваттаббам̣, айамека̄ саммукха̄викаппана̄. етта̄вата̄ нидхетум̣ ват̣т̣ати, парибхун̃джитум̣ пана виссаджджетум̣ ва̄ адхит̣т̣ха̄тум̣ ва̄ на ват̣т̣ати. ‘‘майхам̣ сантакам̣, майхам̣ сантака̄ни парибхун̃джа ва̄ виссаджджехи ва̄ йатха̄паччайам̣ ва̄ карохӣ’’ти евам̣ пана вутте паччуддха̄ро на̄ма хоти, тато пабхути парибхога̄дайопи ват̣т̣анти.
апаро найо – татхева чӣвара̄нам̣ екабахубха̄вам̣ саннихита̄саннихитабха̄ван̃ча н̃атва̄ тассева бхиккхуно сантике ‘‘имам̣ чӣвара’’нти ва̄ ‘‘има̄ни чӣвара̄нӣ’’ти ва̄ ‘‘етам̣ чӣвара’’нти ва̄ ‘‘ета̄ни чӣвара̄нӣ’’ти ва̄ ватва̄ пан̃часу сахадхаммикесу ан̃н̃атарасса аттана̄ абхиручитасса йасса кассачи на̄мам̣ гахетва̄ ‘‘тиссасса бхиккхуно викаппемӣ’’ти ва̄ ‘‘тисса̄йа бхиккхунийа̄, тисса̄йа сиккхама̄на̄йа, тиссасса са̄ман̣ерасса, тисса̄йа са̄ман̣ерийа̄ викаппемӣ’’ти ва̄ ваттаббам̣, айам̣ апара̄пи саммукха̄викаппана̄. етта̄вата̄ нидхетум̣ ват̣т̣ати, парибхога̄дӣсу пана екампи на ват̣т̣ати. тена пана бхиккхуна̄ ‘‘тиссасса бхиккхуно сантакам̣…пе… тисса̄йа са̄ман̣ерийа̄ сантакам̣ парибхун̃джа ва̄ виссаджджехи ва̄ йатха̄паччайам̣ ва̄ карохӣ’’ти вутте паччуддха̄ро на̄ма хоти, тато пабхути парибхога̄дайопи ват̣т̣анти.
катхам̣ параммукха̄викаппана̄ хоти? чӣвара̄нам̣ татхева екабахубха̄вам̣ саннихита̄саннихитабха̄ван̃ча н̃атва̄ ‘‘имам̣ чӣвара’’нти ва̄ ‘‘има̄ни чӣвара̄нӣ’’ти ва̄ ‘‘етам̣ чӣвара’’нти ва̄ ‘‘ета̄ни чӣвара̄нӣ’’ти ва̄ ватва̄ ‘‘туйхам̣ викаппанаттха̄йа даммӣ’’ти ваттаббам̣. тена ваттаббо ‘‘ко те митто ва̄ сандит̣т̣хо ва̄’’ти. тато итарена пуриманайенева ‘‘тиссо бхиккхӯ’’ти ва̄…пе… ‘‘тисса̄ са̄ман̣ерӣ’’ти ва̄ ваттаббам̣. пуна тена бхиккхуна̄ ‘‘ахам̣ тиссасса бхиккхуно даммӣ’’ти ва̄…пе… ‘‘тисса̄йа са̄ман̣ерийа̄ даммӣ’’ти ва̄ ваттаббам̣, айам̣ параммукха̄викаппана̄. етта̄вата̄ нидхетум̣ ват̣т̣ати, парибхога̄дӣсу пана екампи на ват̣т̣ати. тена пана бхиккхуна̄ дутийасаммукха̄викаппана̄йам̣ вуттанайенева ‘‘иттханна̄масса сантакам̣ парибхун̃джа ва̄ виссаджджехи ва̄ йатха̄паччайам̣ ва̄ карохӣ’’ти вутте паччуддха̄ро на̄ма хоти, тато пабхути парибхога̄дайопи ват̣т̣анти.
двиннам̣ викаппана̄нам̣ ким̣ на̄на̄каран̣ам̣? саммукха̄викаппана̄йам̣ сайам̣ викаппетва̄ парена паччуддхара̄пети, параммукха̄викаппана̄йам̣ паренева викаппа̄петва̄ паренева паччуддхара̄пети, идаметтха на̄на̄каран̣ам̣. саче пана йасса викаппети, со пан̃н̃аттиковидо на хоти, на джа̄на̄ти паччуддхаритум̣, там̣ чӣварам̣ гахетва̄ ан̃н̃асса бйаттасса сантикам̣ гантва̄ пуна викаппетва̄ парена паччуддхара̄петаббам̣. викаппитавикаппана̄ на̄меса̄ ват̣т̣ати. евам̣ та̄ва чӣваре адхит̣т̣ха̄навикаппана̄найо ведитаббо.
48. патте пана айам̣ найо – паттам̣ адхит̣т̣хахантена уккат̣т̣хамаджджхимомака̄нам̣ ан̃н̃атаро пама̄н̣айуттова адхит̣т̣ха̄таббо. тасса пама̄н̣ам̣ ‘‘ад̣д̣ха̄л̣хакоданам̣ ган̣ха̄тӣ’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 602) найена па̄л̣ийам̣ вуттам̣. татра̄йам̣ виниччхайо (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.602 а̄дайо) – анупахатапура̄н̣аса̄литан̣д̣ула̄нам̣ сукот̣т̣итапарисуддха̄нам̣ две магадхана̄л̣ийо гахетва̄ техи тан̣д̣улехи ануттан̣д̣уламакилиннамапин̣д̣итам̣ сувисадам̣ кундамакул̣ара̄сисадисам̣ авасса̄витоданам̣ пачитва̄ ниравасесам̣ патте паккхипитва̄ тасса оданасса чатуттхабха̄гаппама̄н̣о на̄тигхано на̄титануко хаттхаха̄рийо саббасамбха̄расан̇кхато муггасӯпо паккхипитаббо, тато а̄лопасса а̄лопасса анурӯпам̣ йа̄вачарима̄лопаппахонакам̣ маччхамам̣са̄дибйан̃джанам̣ паккхипитаббам̣, саппителатаккарасакан̃джика̄дӣни пана ган̣анӯпага̄ни на хонти. та̄ни хи оданагатика̄ни хонти, нева ха̄петум̣, на вад̣д̣хетум̣ сакконти. еваметам̣ саббампи паккхиттам̣ саче паттасса мукхават̣т̣ийа̄ хет̣т̣химара̄джисамам̣ тит̣т̣хати, суттена ва̄ хӣрена ва̄ чхиндантасса суттасса ва̄ хӣрасса ва̄ хет̣т̣химантам̣ пхусати, айам̣ уккат̣т̣хо на̄ма патто. саче там̣ ра̄джим̣ атиккамма тхӯпӣкатам̣ тит̣т̣хати, айам̣ уккат̣т̣хомако на̄ма патто. саче там̣ ра̄джим̣ на сампа̄пун̣а̄ти антогадхамева хоти, айам̣ уккат̣т̣хуккат̣т̣хо на̄ма патто.
уккат̣т̣хато упад̣д̣хаппама̄н̣о маджджхимо на̄ма патто. маджджхимато упад̣д̣хаппама̄н̣о омако. тасма̄ саче магадхана̄л̣ийа̄ на̄л̣икодана̄дисаббампи паккхиттам̣ вуттанайенева хет̣т̣химара̄джисамам̣ тит̣т̣хати, айам̣ маджджхимо на̄ма патто. саче там̣ ра̄джим̣ атиккамма тхӯпӣкатам̣ тит̣т̣хати, айам̣ маджджхимомако на̄ма патто. саче там̣ ра̄джим̣ на сампа̄пун̣а̄ти антогадхамева хоти, айам̣ маджджхимуккат̣т̣хо на̄ма патто. саче магадхана̄л̣ийа̄ упад̣д̣хана̄л̣икодана̄дисаббампи паккхиттам̣ хет̣т̣химара̄джисамам̣ тит̣т̣хати, айам̣ омако на̄ма патто. саче там̣ ра̄джим̣ атиккамма тхӯпӣкатам̣ тит̣т̣хати, айам̣ омакомако на̄ма патто. саче там̣ ра̄джим̣ на сампа̄пун̣а̄ти антогадхамева хоти, айам̣ омакуккат̣т̣хо на̄ма патто. евамете нава патта̄. тесу две апатта̄ уккат̣т̣хуккат̣т̣хо ча омакомако ча̄ти. тасма̄ ете бха̄джанапарибхогена парибхун̃джитабба̄, на адхит̣т̣ха̄нӯпага̄ на викаппанӯпага̄. итаре пана сатта адхит̣т̣хахитва̄ ва̄ викаппетва̄ ва̄ парибхун̃джитабба̄.
пама̄н̣айутта̄нампи етесам̣ адхит̣т̣ха̄навикаппанӯпагаттам̣ евам̣ ведитаббам̣ – айопатто пан̃чахи па̄кехи, маттика̄патто двӣхи па̄кехи пакко адхит̣т̣ха̄нӯпаго. убхопи йам̣ мӯлам̣ да̄таббам̣, тасмим̣ диннейева. саче екопи па̄ко ӯно хоти, ка̄кан̣икаматтампи ва̄ мӯлам̣ адиннам̣, на адхит̣т̣ха̄нӯпаго. саче паттаса̄мико вадати ‘‘йада̄ тумха̄кам̣ мӯлам̣ бхависсати, тада̄ дассатха адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джатха̄’’ти, нева адхит̣т̣ха̄нӯпаго хоти, па̄касса хи ӯнатта̄ паттасан̇кхйам̣ на гаччхати, мӯласса сакаласса ва̄ екадесасса ва̄ адиннатта̄ сакабха̄вам̣ на упети, ан̃н̃ассева сантако хоти, тасма̄ па̄ке ча мӯле ча сунит̣т̣хитейева адхит̣т̣ха̄нӯпаго хоти. йо адхит̣т̣ха̄нӯпаго, свева викаппанӯпаго. со хаттхам̣ а̄гатопи ана̄гатопи адхит̣т̣ха̄таббо викаппетаббо ва̄. йади хи паттака̄рако мӯлам̣ лабхитва̄ сайам̣ ва̄ да̄тука̄мо хутва̄ ‘‘ахам̣ бханте тумха̄кам̣ паттам̣ катва̄ асукадивасе на̄ма пачитва̄ т̣хапесса̄мӣ’’ти вадати, бхиккху ча тена париччхиннадивасато пат̣т̣ха̄йа даса̄хам̣ атикка̄мети, ниссаггийам̣ па̄читтийам̣. саче пана паттака̄рако ‘‘ахам̣ тумха̄кам̣ паттам̣ катва̄ пачитва̄ са̄санам̣ песесса̄мӣ’’ти ватва̄ татхева кароти, тена песитабхиккху пана тасса бхиккхуно на а̄рочети, ан̃н̃о дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ ‘‘тумха̄кам̣, бханте, патто нит̣т̣хито’’ти а̄рочети, етасса а̄рочанам̣ на пама̄н̣ам̣. йада̄ пана тена песитойева а̄рочети, тасса вачанам̣ сутадивасато пат̣т̣ха̄йа даса̄хам̣ атикка̄майато ниссаггийам̣ па̄читтийам̣. саче пана паттака̄рако ‘‘ахам̣ тумха̄кам̣ паттам̣ катва̄ пачитва̄ кассачи хаттхе пахин̣исса̄мӣ’’ти ватва̄ татхева кароти, паттам̣ гахетва̄ а̄гатабхиккху пана аттано паривен̣е т̣хапетва̄ тасса на а̄рочети, ан̃н̃о кочи бхан̣ати ‘‘апи, бханте, адхуна̄ а̄бхато патто сундаро’’ти. ‘‘кухим̣, а̄вусо, патто’’ти? ‘‘иттханна̄масса хаттхе песито’’ти. етассапи вачанам̣ на пама̄н̣ам̣. йада̄ пана со бхиккху паттам̣ дети, ладдхадивасато пат̣т̣ха̄йа даса̄хам̣ атикка̄майато ниссаггийам̣ па̄читтийам̣, тасма̄ даса̄хам̣ анатикка̄метва̄ва адхит̣т̣ха̄таббо викаппетаббо ва̄.
таттха две паттасса адхит̣т̣ха̄на̄ ка̄йена ва̄ адхит̣т̣ха̄ти, ва̄ча̄йа ва̄ адхит̣т̣ха̄ти. тесам̣ васена адхит̣т̣хахантена ‘‘имам̣ паттам̣ паччуддхара̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘етам̣ паттам̣ паччуддхара̄мӣ’’ти ва̄ ватва̄ евам̣ саммукхе ва̄ параммукхе ва̄ т̣хитам̣ пура̄н̣апаттам̣ паччуддхаритва̄ ан̃н̃асса ва̄ датва̄ навам̣ паттам̣ йаттха каттхачи т̣хитам̣ хаттхена пара̄маситва̄ ‘‘идам̣ паттам̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти читтена а̄бхогам̣ катва̄ ка̄йавика̄рам̣ каронтена ка̄йена ва̄ адхит̣т̣ха̄таббо. вачӣбхедам̣ катва̄ ва̄ча̄йа ва̄ адхит̣т̣ха̄бхаббо. татра дувидхам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ – саче хаттхапа̄се хоти, ‘‘имам̣ паттам̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти ва̄ча̄ бхиндитабба̄, атха антогаббхе ва̄ упарипа̄са̄де ва̄ са̄мантавиха̄ре ва̄ хоти, т̣хапитат̣т̣ха̄нам̣ саллаккхетва̄ ‘‘етам̣ паттам̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти ва̄ча̄ бхиндитабба̄. адхит̣т̣хахантена пана екакена адхит̣т̣ха̄тумпи ват̣т̣ати, ан̃н̃асса сантике адхит̣т̣ха̄тумпи ват̣т̣ати. ан̃н̃асса сантике айама̄нисам̣со – сачасса ‘‘адхит̣т̣хито ну кхо ме, но’’ти вимати уппаджджати, итаро са̄ретва̄ виматим̣ чхиндиссатӣти. саче кочи даса патте лабхитва̄ саббе аттана̄ва парибхун̃джитука̄мо хоти, на саббе адхит̣т̣ха̄табба̄, екам̣ паттам̣ адхит̣т̣ха̄йа пунадивасе там̣ паччуддхаритва̄ ан̃н̃о адхит̣т̣ха̄таббо. етенева упа̄йена вассасатампи парихаритум̣ сакка̄.
евам̣ аппаматтасса сийа̄ адхит̣т̣ха̄навиджахананти? сийа̄. саче хи сайам̣ паттам̣ ан̃н̃асса дети, виббхамати ва̄, сиккхам̣ ва̄ паччаккха̄ти, ка̄лам̣ ва̄ кароти, лин̇гам̣ ва̄сса париваттати, паччуддхарати ва̄, патте ва̄ чхиддам̣ хоти, адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахати. вуттан̃четам̣ –
‘‘диннавиббхантапаччаккха̄, ка̄лакирийа̄катена ча;
лин̇гапаччуддхара̄ чева, чхиддена бхавати саттама’’нти. (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.608) –
чорагахан̣ависса̄сагга̄хехипи виджахатийева. киттакена чхиддена адхит̣т̣ха̄нам̣ бхиджджати? йена кан̇гуситтхам̣ никкхамати чева пависати ча. идан̃хи саттаннам̣ дхан̃н̃а̄нам̣ ла̄макадхан̃н̃аситтхам̣. тасмим̣ чхидде айачун̣н̣ена ва̄ а̄н̣ийа̄ ва̄ пат̣ипа̄катике кате даса̄хаббхантаре пуна адхит̣т̣ха̄таббо. айам̣ та̄веттха адхит̣т̣ха̄не виниччхайо.
49. викаппане пана две викаппана̄ саммукха̄викаппана̄ чева параммукха̄викаппана̄ ча. катхам̣ саммукха̄викаппана̄ хоти? патта̄нам̣ екабахубха̄вам̣ саннихита̄саннихитабха̄ван̃ча н̃атва̄ ‘‘имам̣ патта’’нти ва̄ ‘‘име патте’’ти ва̄ ‘‘етам̣ патта’’нти ва̄ ‘‘ете патте’’ти ва̄ ватва̄ ‘‘туйхам̣ викаппемӣ’’ти ваттаббам̣, айамека̄ саммукха̄викаппана̄. етта̄вата̄ нидхетум̣ ват̣т̣ати, парибхун̃джитум̣ пана виссаджджетум̣ ва̄ адхит̣т̣ха̄тум̣ ва̄ на ват̣т̣ати. ‘‘майхам̣ сантакам̣ парибхун̃джа ва̄ виссаджджехи ва̄ йатха̄паччайам̣ ва̄ карохӣ’’ти евам̣ пана вутте паччуддха̄ро на̄ма хоти, тато пабхути парибхога̄дайопи ват̣т̣анти.
апаро найо – татхева патта̄нам̣ екабахубха̄вам̣ саннихита̄саннихитабха̄ван̃ча н̃атва̄ тассева бхиккхуно сантике ‘‘имам̣ патта’’нти ва̄ ‘‘име патте’’ти ва̄ ‘‘етам̣ патта’’нти ва̄ ‘‘ете патте’’ти ва̄ ватва̄ пан̃часу сахадхаммикесу ан̃н̃атарасса аттана̄ абхиручитасса йасса кассачи на̄мам̣ гахетва̄ ‘‘тиссасса бхиккхуно викаппемӣ’’ти ва̄ ‘‘тисса̄йа бхиккхунийа̄, сиккхама̄на̄йа, са̄ман̣ерасса, тисса̄йа са̄ман̣ерийа̄ викаппемӣ’’ти ва̄ ваттаббам̣, айам̣ апара̄пи саммукха̄викаппана̄. етта̄вата̄ нидхетум̣ ват̣т̣ати. парибхога̄дӣсу пана екампи на ват̣т̣ати. тена пана бхиккхуна̄ тиссасса бхиккхуно сантакам̣…пе… тисса̄йа са̄ман̣ерийа̄ сантакам̣ парибхун̃джа ва̄ виссаджджехи ва̄ йатха̄паччайам̣ ва̄ карохӣти вутте паччуддха̄ро на̄ма хоти, тато пабхути парибхога̄дайопи ват̣т̣анти.
катхам̣ параммукха̄викаппана̄ хоти? патта̄нам̣ татхева екабахубха̄вам̣ саннихита̄саннихитабха̄ван̃ча н̃атва̄ ‘‘имам̣ патта’’нти ва̄ ‘‘име патте’’ти ва̄ ‘‘етам̣ патта’’нти ва̄ ‘‘ете патте’’ти ва̄ ватва̄ ‘‘туйхам̣ викаппанаттха̄йа даммӣ’’ти ваттаббам̣. тена ваттаббо ‘‘ко те митто ва̄ сандит̣т̣хо ва̄’’ти. тато итарена пуриманайена ‘‘тиссо бхиккхӯ’’ти ва̄…пе… ‘‘тисса̄ са̄ман̣ерӣ’’ти ва̄ ваттаббам̣. пуна тена бхиккхуна̄ ‘‘ахам̣ тиссасса бхиккхуно даммӣ’’ти ва̄…пе… ‘‘тисса̄йа са̄ман̣ерийа̄ даммӣ’’ти ва̄ ваттаббам̣, айам̣ параммукха̄викаппана̄. етта̄вата̄ нидхетум̣ ват̣т̣ати, парибхога̄дӣсу пана екампи на ват̣т̣ати. тена пана бхиккхуна̄ дутийасаммукха̄викаппана̄йам̣ вуттанайенева ‘‘иттханна̄масса сантакам̣ парибхун̃джа ва̄ виссаджджехи ва̄ йатха̄паччайам̣ ва̄ карохӣ’’ти вутте паччуддха̄ро на̄ма хоти, тато пабхути парибхога̄дайопи ват̣т̣анти. айам̣ викаппане найо.
50. евам̣ адхит̣т̣хахитва̄ викаппетва̄ ча парибхун̃джантена патте бхинне ким̣ ка̄таббанти? йасса патте ра̄джимукхават̣т̣ито хет̣т̣ха̄ дван̇гулаппама̄н̣а̄ на хоти тена на кин̃чи ка̄таббам̣. йасса (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.612-3) пана та̄диса̄ ека̄пи ра̄джи хоти, тена тасса̄ ра̄джийа̄ хет̣т̣химапарийанте паттаведхакена виджджхитва̄ пачитва̄ суттараджджукамакачираджджука̄дӣхи ва̄ типусуттакена ва̄ бандхитва̄ там̣ бандханам̣ а̄мисасса алагганаттхам̣ типупат̣т̣ена ва̄ кеначи ва̄ баддхасилесена пат̣иччха̄детаббам̣. со ча патто адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джитаббо. сукхумам̣ ва̄ чхиддам̣ катва̄ бандхитаббо. суддхехи пана мадхукаситтхакала̄кха̄саджджураса̄дӣхи бандхитум̣ на ват̣т̣ати, пха̄н̣итам̣ джха̄петва̄ па̄са̄н̣ачун̣н̣ена бандхитум̣ ват̣т̣ати. мукхават̣т̣исамӣпе пана паттаведхакена виджджхийама̄но капа̄ласса бахалатта̄ бхиджджати, тасма̄ хет̣т̣ха̄ виджджхитаббо. йасса пана две ра̄джийо, ека̄йева ва̄ чатуран̇гула̄, тасса две бандхана̄ни да̄табба̄ни. йасса тиссо, ека̄йева ва̄ чхал̣ан̇гула̄, тасса тӣн̣и. йасса чатассо, ека̄йева ва̄ ат̣т̣хан̇гула̄, тасса чатта̄ри. йасса пан̃ча, ека̄йева ва̄ дасан̇гула̄, со баддхопи абаддхопи апаттойева, ан̃н̃о вин̃н̃а̄петаббо. еса та̄ва маттика̄патте виниччхайо.
айопатте пана сачепи пан̃ча ва̄ атирека̄ни ва̄ чхидда̄ни хонти, та̄ни ча айачун̣н̣ена ва̄ а̄н̣ийа̄ ва̄ лохаман̣д̣алакена ва̄ баддха̄ни мат̣т̣ха̄ни хонти, свева патто парибхун̃джитаббо, ан̃н̃о на вин̃н̃а̄петаббо. атха пана екампи чхиддам̣ махантам̣ хоти, лохаман̣д̣алакена баддхампи мат̣т̣хам̣ на хоти, патте а̄мисам̣ лаггати, акаппийо хоти, айам̣ апатто, ан̃н̃о вин̃н̃а̄петаббо. вин̃н̃а̄пентена ча сан̇гхавасена пава̄ритат̣т̣ха̄не пан̃чабандханенева паттена ан̃н̃ам̣ паттам̣ вин̃н̃а̄петум̣ ват̣т̣ати, пуггалавасена пана пава̄ритат̣т̣ха̄не ӯнапан̃чабандханена̄пи ват̣т̣ати. паттам̣ лабхитва̄ парибхун̃джантена ча йа̄гурандханараджанапачана̄дина̄ апарибхогена на парибхун̃джитаббо, антара̄магге пана бйа̄дхимхи уппанне ан̃н̃асмим̣ бха̄джане асати маттика̄йа лимпетва̄ йа̄гум̣ ва̄ пачитум̣ удакам̣ ва̄ та̄петум̣ ват̣т̣ати. ман̃чапӣт̣хачхаттана̄гадантака̄дике адесепи на никкхипитаббо. паттасса хи никкхипанадесо ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, патта̄дха̄рака’’нтиа̄дина̄ (чӯл̣ава. 254) найена кхандхаке вуттойева.
ити па̄л̣имуттакавинайавиниччхайасан̇гахе
адхит̣т̣ха̄навикаппанавиниччхайакатха̄ саматта̄.