намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса
винайапит̣аке
винайасан̇гаха-ат̣т̣хакатха̄
гантха̄рамбхакатха̄
ваттхуттайам̣ намасситва̄, саран̣ам̣ саббапа̄н̣инам̣;
винайе па̄т̣аваттха̄йа, йога̄вачарабхиккхунам̣.
виппакин̣н̣аманекаттха, па̄л̣имуттавиниччхайам̣;
сама̄харитва̄ екаттха, дассайиссамана̄кулам̣.
татра̄йам̣ ма̄тика̄ –
‘‘дива̄сеййа̄ париккха̄ро, бхесаджджакаран̣ампи ча;
париттам̣ пат̣исантха̄ро, вин̃н̃атти куласан̇гахо.
‘‘маччхамам̣сам̣ ана̄ма̄сам̣, адхит̣т̣ха̄навикаппанам̣;
чӣваренавина̄ва̄со, бхан̣д̣асса пат̣иса̄манам̣.
‘‘кайавиккайасама̄патти, рӯпийа̄дипат̣иггахо;
да̄нависса̄сагга̄хехи, ла̄бхасса парин̣а̄манам̣.
‘‘патхавӣ бхӯтага̄мо ча, дувидхам̣ сахасеййакам̣;
виха̄ре сан̇гхике сеййам̣, сантхаритва̄на паккамо.
‘‘ка̄лика̄нипи чатта̄ри, каппийа̄ чатубхӯмийо;
кха̄данӣйа̄дипат̣игга̄хо, пат̣иккхепапава̄ран̣а̄.
‘‘паббаджджа̄ ниссайо сӣма̄, упосатхапава̄ран̣ам̣;
вассӯпана̄йика̄ ваттам̣, чатупаччайабха̄джанам̣.
‘‘катхинам̣ гарубхан̣д̣а̄ни, чодана̄дивиниччхайо;
гарука̄паттивут̣т̣ха̄нам̣, камма̄каммам̣ пакин̣н̣ака’’нти.
1. дива̄сеййавиниччхайакатха̄
1. таттха дива̄сеййа̄ти дива̄нипаджджанам̣. татра̄йам̣ виниччхайо – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, дива̄ пат̣исаллӣйантена два̄рам̣ сам̣варитва̄ пат̣исаллӣйиту’’нти (па̄ра̄. 77) вачанато дива̄ нипаджджантена два̄рам̣ сам̣варитва̄ нипаджджитаббам̣. еттха ча кин̃ча̄пи па̄л̣ийам̣ ‘‘айам̣ на̄ма а̄паттӣ’’ти на вутта̄, виваритва̄ нипаннадосена пана уппанне ваттхусмим̣ два̄рам̣ сам̣варитва̄ нипаджджитум̣ анун̃н̃а̄татта̄ асам̣варитва̄ нипаджджантасса ат̣т̣хакатха̄йам̣ дуккат̣ам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.77) вуттам̣. бхагавато хи адхиппа̄йам̣ н̃атва̄ упа̄литтхера̄дӣхи ат̣т̣хакатха̄ т̣хапита̄. ‘‘аттха̄патти дива̄ а̄паджджати, но ратти’’нти (пари. 323) имина̄пи четам̣ сиддхам̣.
2. кӣдисам̣ пана два̄рам̣ сам̣варитаббам̣, кӣдисам̣ на сам̣варитаббам̣? руккхападаравел̣упадаракилан̃джапан̣н̣а̄дӣнам̣ йена кеначи кава̄т̣ам̣ катва̄ хет̣т̣ха̄ удуккхале упари уттарапа̄саке ча павесетва̄ катам̣ париваттакадва̄рамева сам̣варитаббам̣. ан̃н̃ам̣ горӯпа̄нам̣ ваджесу вийа руккхасӯчикан̣т̣акадва̄рам̣, га̄матхаканакам̣ чаккалакайуттадва̄рам̣, пхалакесу ва̄ кит̣ика̄су ва̄ две тӣн̣и чаккалака̄ни йоджетва̄ катам̣ сам̣саран̣акит̣икадва̄рам̣, а̄пан̣есу вийа катам̣ уггха̄т̣анакит̣икадва̄рам̣, двӣсу тӣсу т̣ха̄несу вел̣усала̄ка̄ гоппхетва̄ пан̣н̣акут̣ӣсу катам̣ сала̄кахаттхакадва̄рам̣, дуссаса̄н̣идва̄ранти еварӯпам̣ два̄рам̣ на сам̣варитаббам̣. паттахаттхасса кава̄т̣аппан̣а̄мане пана екам̣ дуссаса̄н̣идва̄рамева ана̄паттикарам̣, авасеса̄ни пан̣а̄ментасса а̄патти. дива̄ пат̣исаллӣйантасса пана париваттакадва̄рамева а̄паттикарам̣, сеса̄ни сам̣варитва̄ ва̄ асам̣варитва̄ ва̄ нипаджджантасса а̄патти наттхи, сам̣варитва̄ пана нипаджджитаббам̣, етам̣ ваттам̣.
3. париваттакадва̄рам̣ киттакена сам̣вутам̣ хоти? сӯчигхат̣ика̄су динна̄су сам̣вутамева хоти. апича кхо сӯчиматтепи динне ват̣т̣ати, гхат̣ика̄маттепи динне ват̣т̣ати, два̄раба̄хам̣ пхуситва̄ т̣хапитаматтепи ват̣т̣ати, ӣсакам̣ апхуситепи ват̣т̣ати, саббантимена видхина̄ йа̄вата̄ сӣсам̣ наппависати, та̄вата̄ апхуситепи ват̣т̣ати. саче бахӯнам̣ вал̣ан̃джанат̣т̣ха̄нам̣ хоти, бхиккхум̣ ва̄ са̄ман̣ерам̣ ва̄ ‘‘два̄рам̣, а̄вусо, джагга̄хӣ’’ти ватва̄пи нипаджджитум̣ ват̣т̣ати. атха бхиккхӯ чӣваракаммам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ кин̃чи каронта̄ нисинна̄ хонти, ‘‘ете два̄рам̣ джаггиссантӣ’’ти а̄бхогам̣ катва̄пи нипаджджитум̣ ват̣т̣ати. курундат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘упа̄сакампи а̄пуччхитва̄ ва̄ ‘еса джаггиссатӣ’ти а̄бхогам̣ катва̄ ва̄ нипаджджитум̣ ват̣т̣ати, кевалам̣ бхиккхуним̣ ва̄ ма̄туга̄мам̣ ва̄ а̄пуччхитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣, там̣ йуттам̣. евам̣ саббаттхапи йо йо тхерава̄до ва̄ ат̣т̣хакатха̄ва̄до ва̄ паччха̄ вуччати, со сова пама̄н̣анти гахетаббам̣.
4. атха два̄расса удуккхалам̣ ва̄ уттарапа̄сако ва̄ бхинно хоти ат̣т̣хапито ва̄, сам̣варитум̣ на саккоти, навакамматтхам̣ ва̄ пана ит̣т̣хакапун̃джо ва̄ маттика̄дӣнам̣ ва̄ ра̄си антодва̄ре като хоти, ат̣т̣ам̣ ва̄ бандханти, йатха̄ сам̣варитум̣ на саккоти. еварӯпе антара̄йе сати асам̣варитва̄пи нипаджджитум̣ ват̣т̣ати. йади пана кава̄т̣ам̣ наттхи, ладдхакаппамева. упари сайантена ниссен̣им̣ а̄ропетва̄ нипаджджитаббам̣. саче ниссен̣иматтхаке тхаканакам̣ хоти, тхакетва̄пи нипаджджитаббам̣. габбхе нипаджджантена габбхадва̄рам̣ ва̄ памукхадва̄рам̣ ва̄ йам̣ кин̃чи сам̣варитва̄ нипаджджитум̣ ват̣т̣ати. саче екакут̣т̣аке гехе двӣсу пассесу два̄ра̄ни катва̄ вал̣ан̃джанти, двепи два̄ра̄ни джаггитабба̄ни, тибхӯмакепи па̄са̄де два̄рам̣ джаггитаббамева. саче бхиккха̄ча̄ра̄ пат̣иккамма лохапа̄са̄дасадисам̣ па̄са̄дам̣ бахӯ бхиккхӯ дива̄виха̄раттхам̣ пависанти, сан̇гхаттхерена два̄рапа̄ласса ‘‘два̄рам̣ джагга̄хӣ’’ти ватва̄ ва̄ ‘‘два̄раджагганам̣ на̄ма етасса бха̄ро’’ти а̄бхогам̣ катва̄ ва̄ пависитва̄ нипаджджитаббам̣. йа̄ва сан̇гханавакена евамева ка̄таббам̣. пуре пависанта̄нам̣ ‘‘два̄раджагганам̣ на̄ма паччхима̄нам̣ бха̄ро’’ти евам̣ а̄бхогам̣ ка̄тумпи ват̣т̣ати. ана̄пуччха̄ ва̄ а̄бхогам̣ акатва̄ ва̄ антогаббхе ва̄ асам̣вутадва̄ре бахи ва̄ нипаджджанта̄нам̣ а̄патти. габбхе ва̄ бахи ва̄ нипаджджанака̄лепи ‘‘два̄раджагганам̣ на̄ма маха̄два̄ре два̄рапа̄ласса бха̄ро’’ти а̄бхогам̣ катва̄ нипаджджитум̣ ват̣т̣атийева. евам̣ лохапа̄са̄да̄дӣсу а̄ка̄сатале нипаджджантенапи два̄рам̣ сам̣варитаббамева.
айан̃хеттха сан̇кхепо – идам̣ дива̄пат̣исаллӣйанам̣ йена кеначи париккхитте садва̄рабандхе т̣ха̄не катхитам̣, тасма̄ аббхока̄се ва̄ руккхамӯле ва̄ ман̣д̣апе ва̄ йаттха каттхачи садва̄рабандхе нипаджджантена два̄рам̣ сам̣варитва̄ва нипаджджитаббам̣. саче маха̄паривен̣ам̣ хоти маха̄бодхийан̇ган̣алохапа̄са̄дан̇ган̣асадисам̣ бахӯнам̣ осаран̣ат̣т̣ха̄нам̣, йаттха два̄рам̣ сам̣вутампи сам̣вутат̣т̣ха̄не на тит̣т̣хати, два̄рам̣ алабханта̄ па̄ка̄рам̣ а̄рухитва̄пи вичаранти, таттха сам̣варан̣акиччам̣ наттхи. раттим̣ два̄рам̣ виваритва̄ нипанно арун̣е уггате вут̣т̣ха̄ти, ана̄патти. саче пана пабуджджхитва̄ пуна супати, а̄патти. йо пана ‘‘арун̣е уггате вут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти париччхиндитва̄ва два̄рам̣ асам̣варитва̄ раттим̣ нипаджджати, йатха̄париччхедамева вут̣т̣ха̄ти, тасса а̄паттийева. маха̄паччарийам̣ пана ‘‘евам̣ нипаджджанто ана̄дарийадуккат̣а̄пи на муччатӣ’’ти вуттам̣.
5. йо пана бахудева раттим̣ джаггитва̄ аддха̄нам̣ ва̄ гантва̄ дива̄ килантарӯпо ман̃че нисинно па̄де бхӯмито амочетва̄ва нидда̄васена нипаджджати, тасса ана̄патти. саче оккантаниддо аджа̄нантопи па̄де ман̃чакам̣ а̄ропети, а̄паттийева. нисӣдитва̄ апасса̄йа супантасса ана̄патти. йопи ча ‘‘ниддам̣ винодесса̄мӣ’’ти чан̇каманто патитва̄ сахаса̄ вут̣т̣ха̄ти, тассапи ана̄патти. йо пана патитва̄ таттхева сайати, на вут̣т̣ха̄ти, тасса а̄патти.
ко муччати, ко на муччатӣти? маха̄паччарийам̣ та̄ва ‘‘екабхан̇гена нипаннако ева муччати. па̄де пана бхӯмито мочетва̄ нипаннопи йаккхагахитакопи висан̃н̃ӣбхӯтопи на муччатӣ’’ти вуттам̣. курундат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘бандхитва̄ нипаджджа̄питова муччатӣ’’ти вуттам̣. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘йо чан̇каманто муччхитва̄ патито таттхева супати, тассапи ависайата̄йа а̄патти на диссати. а̄чарийа̄ пана евам̣ на катхайанти, тасма̄ а̄паттийева̄ти маха̄падуматтхерена вуттам̣. две пана джана̄ а̄паттито муччантийева, йо ча йаккхагахитако, йо ча бандхитва̄ нипаджджа̄пито’’ти.
ити па̄л̣имуттакавинайавиниччхайасан̇гахе
дива̄сеййавиниччхайакатха̄ саматта̄.
2. париккха̄равиниччхайакатха̄
6. париккха̄роти саман̣апариккха̄ро. татра̄йам̣ каппийа̄каппийапариккха̄равиниччхайо (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.85) – кечи та̄лапан̣н̣аччхаттам̣ анто ва̄ бахи ва̄ пан̃чаван̣н̣ена суттена сиббитва̄ ван̣н̣амат̣т̣хам̣ каронти, там̣ на ват̣т̣ати. екаван̣н̣ена пана нӣлена ва̄ пӣтакена ва̄ йена кеначи суттена анто ва̄ бахи ва̄ сиббитум̣, чхаттадан̣д̣агга̄хакам̣ сала̄капан̃джарам̣ ва̄ винандхитум̣ ват̣т̣ати, тан̃ча кхо тхиракаран̣аттхам̣ ват̣т̣ати, на ван̣н̣амат̣т̣хаттха̄йа. чхаттапан̣н̣есу макарадантакам̣ ва̄ ад̣д̣хачандакам̣ ва̄ чхиндитум̣ на ват̣т̣ати. чхаттадан̣д̣е гехаттхамбхесу вийа гхат̣ако ва̄ ва̄л̣арӯпакам̣ ва̄ на ват̣т̣ати. сачепи саббаттха а̄раггена лекха̄ динна̄ хоти, са̄пи на ват̣т̣ати. гхат̣акам̣ ва̄ ва̄л̣арӯпакам̣ ва̄ бхиндитва̄ дха̄ретаббам̣, лекха̄пи гхам̣ситва̄ ва̄ апанетабба̄, суттакена ва̄ дан̣д̣о вет̣хетаббо. дан̣д̣абунде пана ахиччхаттакасан̣т̣ха̄нам̣ ват̣т̣ати. ва̄таппаха̄рена ачаланаттхам̣ чхаттаман̣д̣аликам̣ раджджукехи га̄хетва̄ дан̣д̣е бандханти, тасмим̣ бандханат̣т̣ха̄не валайамива уккиритва̄ лекхам̣ т̣хапенти, са̄ ват̣т̣ати.
7. чӣвараман̣д̣анаттха̄йа на̄на̄суттакехи сатападисадисам̣ сиббанта̄ а̄гантукапат̣т̣ам̣ т̣хапенти, ан̃н̃ампи йам̣ кин̃чи сӯчикаммавика̄рам̣ каронти, пат̣т̣амукхе ва̄ парийанте ва̄ вен̣им̣ ва̄ сан̇кхаликам̣ ва̄ муггарам̣ ва̄ евама̄ди саббам̣ на ват̣т̣ати, пакатисӯчикаммамева ват̣т̣ати. ган̣т̣хикапат̣т̣акан̃ча па̄сакапат̣т̣акан̃ча ат̣т̣хакон̣ампи сол̣асакон̣ампи каронти, таттха аггхийагайамуггара̄дӣни дассенти, каккат̣аккхӣни уккиранти, саббам̣ на ват̣т̣ати, чатукон̣амева ват̣т̣ати, кон̣асуттапӣл̣ака̄ ча чӣваре ратте дувин̃н̃еййарӯпа̄ ват̣т̣анти. кан̃джикапит̣т̣хакхалиаалака̄дӣсу чӣварам̣ паккхипитум̣ на ват̣т̣ати, чӣваракаммака̄ле пана хаттхамаласӯчимала̄дӣнам̣ дхованаттхам̣ килит̣т̣хака̄ле ча дхованаттхам̣ ват̣т̣ати, гандхам̣ ва̄ ла̄кхам̣ ва̄ телам̣ ва̄ раджане паккхипитум̣ на ват̣т̣ати.
раджанесу ча халиддим̣ т̣хапетва̄ саббам̣ мӯлараджанам̣ ват̣т̣ати, ман̃джит̣т̣хин̃ча тун̇гаха̄ран̃ча т̣хапетва̄ саббам̣ кхандхараджанам̣ ват̣т̣ати. тун̇гаха̄ро на̄ма еко сакан̣т̣акаруккхо, тасса харита̄лаван̣н̣ам̣ кхандхараджанам̣ хоти. лоддан̃ча кан̣д̣улан̃ча т̣хапетва̄ саббам̣ тачараджанам̣ ват̣т̣ати. аллипаттан̃ча нӣлипаттан̃ча т̣хапетва̄ саббам̣ паттараджанам̣ ват̣т̣ати. гихипарибхуттакам̣ пана аллипаттена екава̄рам̣ раджитум̣ ват̣т̣ати. ким̣сукапуппхан̃ча кусумбхапуппхан̃ча т̣хапетва̄ саббам̣ пуппхараджанам̣ ват̣т̣ати. пхалараджане пана на кин̃чи на ват̣т̣ати (маха̄ва. ат̣т̣ха. 344).
8. чӣварам̣ раджитва̄ сан̇кхена ва̄ ман̣ина̄ ва̄ йена кеначи на гхат̣т̣етаббам̣, бхӯмийам̣ джа̄н̣ука̄ни нихантва̄ хаттхехи гахетва̄ дон̣ийампи на гхам̣ситаббам̣. дон̣ийам̣ ва̄ пхалаке ва̄ т̣хапетва̄ анте га̄ха̄петва̄ хаттхена пахаритум̣ пана ват̣т̣ати, тампи мут̣т̣хина̄ на ка̄таббам̣. пора̄н̣акаттхера̄ пана дон̣ийампи на т̣хапесум̣. еко чӣварам̣ гахетва̄ тит̣т̣хати, апаро хаттхе катва̄ хаттхена пахарати. чӣварасса кан̣н̣асуттакам̣ на ват̣т̣ати, раджитака̄ле чхиндитаббам̣. йам̣ пана ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, кан̣н̣асуттака’’нти (маха̄ва. 344) евам̣ анун̃н̃а̄там̣, там̣ анува̄те па̄сакам̣ катва̄ бандхитаббам̣ раджанака̄ле лагганаттха̄йа. ган̣т̣хикепи собха̄каран̣аттхам̣ лекха̄ ва̄ пӣл̣ака̄ ва̄ на ват̣т̣ати, на̄сетва̄ парибхун̃джитаббам̣.
9. патте ва̄ тха̄лаке ва̄ а̄раггена лекхам̣ каронти анто ва̄ бахи ва̄, на ват̣т̣ати. паттам̣ бхамам̣ а̄ропетва̄ маджджитва̄ пачанти ‘‘ман̣иван̣н̣ам̣ карисса̄ма̄’’ти, на ват̣т̣ати, телаван̣н̣о пана ват̣т̣ати. паттаман̣д̣але бхиттикаммам̣ на ват̣т̣ати, макарадантакам̣ пана ват̣т̣ати.
дхамакаран̣ачхаттакасса упари ва̄ хет̣т̣ха̄ ва̄ дхамакаран̣акуччхийам̣ ва̄ лекха̄ на ват̣т̣ати, чхаттамукхават̣т̣ийам̣ панасса лекха̄ ват̣т̣ати.
10. ка̄йабандханасса собханаттхам̣ тахим̣ тахим̣ дигун̣ам̣ суттам̣ кот̣т̣енти, каккат̣аккхӣни ут̣т̣ха̄пенти, на ват̣т̣ати, убхосу пана антесу даса̄мукхасса тхирабха̄ва̄йа дигун̣ам̣ кот̣т̣етум̣ ват̣т̣ати. даса̄мукхе пана гхат̣акам̣ ва̄ макарамукхам̣ ва̄ дед̣д̣убхасӣсам̣ ва̄ йам̣ кин̃чи вика̄рарӯпам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати, таттха таттха аччхӣни дассетва̄ ма̄ла̄камма̄дӣни ва̄ катва̄ кот̣т̣итака̄йабандханампи на ват̣т̣ати, уджукамева пана маччхакан̣т̣акам̣ ва̄ кхаджджӯрипаттакам̣ ва̄ мат̣т̣хакапат̣т̣икам̣ ва̄ катва̄ кот̣т̣етум̣ ват̣т̣ати. ка̄йабандханасса даса̄ ека̄ ват̣т̣ати, две тӣн̣и чатта̄рипи ват̣т̣анти, тато парам̣ на ват̣т̣анти. раджджукака̄йабандханам̣ екамева ват̣т̣ати, па̄ман̇гасан̣т̣ха̄нам̣ пана екампи на ват̣т̣ати, даса̄ пана па̄ман̇гасан̣т̣ха̄на̄пи ват̣т̣ати, бахураджджуке екато катва̄ екена нирантарам̣ вет̣хетва̄ катам̣ бахураджджуканти на ваттаббам̣, там̣ ват̣т̣ати.
ка̄йабандханавидхе ат̣т̣хаман̇гала̄дикам̣ йам̣ кин̃чи вика̄рарӯпам̣ на ват̣т̣ати, париччхедалекха̄маттам̣ ват̣т̣ати. видхакасса убхосу антесу тхиракаран̣аттха̄йа гхат̣акам̣ каронти, айампи ват̣т̣ати.
11. ан̃джанийам̣ иттхипурисачатуппадасакун̣арӯпам̣ ва̄ ма̄ла̄каммалата̄каммамакарадантакагомуттакаад̣д̣хачандака̄дибхедам̣ ва̄ вика̄рарӯпам̣ на ват̣т̣ати, гхам̣ситва̄ ва̄ бхиндитва̄ ва̄ йатха̄ ва̄ на пан̃н̃а̄йати, татха̄ суттакена вет̣хетва̄ вал̣ан̃джетабба̄. уджукамева пана чатурам̣са̄ ва̄ ат̣т̣хам̣са̄ ва̄ сол̣асам̣са̄ ва̄ ан̃джанӣ ват̣т̣ати. хет̣т̣хатописса̄ две ва̄ тиссо ва̄ ват̣т̣алекха̄йо ват̣т̣анти, гӣва̄йамписса̄ пидха̄накабандханаттхам̣ ека̄ ват̣т̣алекха̄ ват̣т̣ати.
ан̃джанӣсала̄ка̄йапи ван̣н̣амат̣т̣хакаммам̣ на ват̣т̣ати, ан̃джанӣтхавика̄йапи йам̣ кин̃чи на̄на̄ван̣н̣ена суттена ван̣н̣амат̣т̣хакаммам̣ на ват̣т̣ати. есева найо кун̃чикакосакепи. кун̃чика̄йа ван̣н̣амат̣т̣хакаммам̣ на ват̣т̣ати, татха̄ сипа̄т̣ика̄йа. екаван̣н̣асуттена пана йена кеначи йам̣ кин̃чи сиббитум̣ ват̣т̣ати.
12. а̄ракан̣т̣акепи ват̣т̣аман̣икам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ ван̣н̣амат̣т̣хам̣ на ват̣т̣ати, гӣва̄йам̣ пана париччхедалекха̄ ват̣т̣ати. пиппхаликепи ман̣икам̣ ва̄ пӣл̣акам̣ ва̄ йам̣ кин̃чи ут̣т̣ха̄петум̣ на ват̣т̣ати, дан̣д̣аке пана париччхедалекха̄ ват̣т̣ати. накхаччхеданам̣ валитакам̣йева каронти, тасма̄ там̣ ват̣т̣ати. уттара̄ран̣ийам̣ ва̄пи аран̣идхануке ва̄ упарипелланадан̣д̣аке ва̄ ма̄ла̄камма̄ди йам̣ кин̃чи ван̣н̣амат̣т̣хам̣ на ват̣т̣ати. пелланадан̣д̣акасса пана вемаджджхе ман̣д̣алам̣ хоти, таттха париччхедалекха̄маттам̣ ват̣т̣ати. сӯчисан̣д̣а̄сам̣ каронти, йена сӯчим̣ д̣ам̣са̄петва̄ гхам̣санти, таттха макарамукха̄дикам̣ йам̣ кин̃чи ван̣н̣амат̣т̣хам̣ на ват̣т̣ати, сӯчид̣ам̣санаттхам̣ пана мукхаматтам̣ хоти, там̣ ват̣т̣ати.
дантакат̣т̣хаччхеданава̄сийампи йам̣ кин̃чи ван̣н̣амат̣т̣хам̣ на ват̣т̣ати, уджукамева каппийалохена убхосу ва̄ пассесу чатурам̣сам̣ ва̄ ат̣т̣хам̣сам̣ ва̄ бандхитум̣ ват̣т̣ати. каттарадан̣д̣епи йам̣ кин̃чи ван̣н̣амат̣т̣хам̣ на ват̣т̣ати, хет̣т̣ха̄ ека̄ ва̄ две ва̄ ват̣т̣алекха̄ упари ахиччхаттакамакул̣аматтан̃ча ват̣т̣ати.
13. телабха̄джанесу виса̄н̣е ва̄ на̄л̣ийам̣ ва̄ ала̄буке ва̄ а̄ман̣д̣аса̄раке ва̄ т̣хапетва̄ иттхирӯпам̣ пурисарӯпан̃ча авасесам̣ саббампи ван̣н̣амат̣т̣хакаммам̣ ват̣т̣ати. ман̃чапӣт̣хе бхисибимбохане бхӯматтхаран̣е па̄дапун̃чхане чан̇каманабхисийа̄ саммун̃джанийам̣ качаварачхад̣д̣анаке раджанадон̣ика̄йа па̄нӣйаул̣ун̇ке па̄нӣйагхат̣е па̄дакатхалика̄йа пхалакапӣт̣хаке валайа̄дха̄раке дан̣д̣а̄дха̄раке паттапидха̄не та̄лаван̣т̣е бӣджанети етесу саббам̣ ма̄ла̄камма̄ди ван̣н̣амат̣т̣хакаммам̣ ват̣т̣ати.
14. сена̄сане пана два̄ракава̄т̣ава̄тапа̄накава̄т̣а̄дӣсу саббаратанамайампи ван̣н̣амат̣т̣хакаммам̣ ват̣т̣ати. сена̄сане кин̃чи пат̣иседхетаббам̣ наттхи ан̃н̃атра вируддхасена̄сана̄. вируддхасена̄санам̣ на̄ма ан̃н̃есам̣ сӣма̄йа ра̄джаваллабхехи катасена̄санам̣ вуччати. тасма̄ йе та̄дисам̣ сена̄санам̣ каронти, те ваттабба̄ ‘‘ма̄ амха̄кам̣ сӣма̄йа сена̄санам̣ каротха̄’’ти. ана̄дийитва̄ каронтийева, пунапи ваттабба̄ ‘‘ма̄ евам̣ акаттха, ма̄ амха̄кам̣ упосатхапава̄ран̣а̄нам̣ антара̄йамакаттха, ма̄ са̄маггим̣ бхиндиттха, тумха̄кам̣ сена̄санам̣ катампи катат̣т̣ха̄не на т̣хассатӣ’’ти. саче балакка̄рена каронтийева, йада̄ тесам̣ ладжджипариса̄ уссанна̄ хоти, сакка̄ ча хоти ладдхум̣ дхаммико виниччхайо, тада̄ тесам̣ песетаббам̣ ‘‘тумха̄кам̣ а̄ва̄сам̣ харатха̄’’ти. саче йа̄вататийам̣ песите харанти, са̄дху. но че харанти, т̣хапетва̄ бодхин̃ча четийан̃ча авасесасена̄сана̄ни бхиндитабба̄ни, но ча кхо апарибхогам̣ каронтехи, пат̣ипа̄т̣ийа̄ пана чхаданагопа̄насӣит̣т̣хака̄дӣни апанетва̄ тесам̣ песетаббам̣ ‘‘тумха̄кам̣ даббасамбха̄ре харатха̄’’ти. саче харанти, са̄дху. но че харанти, атха тесу даббасамбха̄ресу химавассава̄та̄тапа̄дӣхи пӯтибхӯтесу ва̄ чорехи ва̄ хат̣есу аггина̄ ва̄ дад̣д̣хесу сӣмаса̄мика̄ бхиккхӯ анупаваджджа̄, на лаббха̄ чодетум̣ ‘‘тумхехи амха̄кам̣ даббасамбха̄ра̄ на̄сита̄’’ти ва̄ ‘‘тумха̄кам̣ гӣва̄’’ти ва̄. йам̣ пана сӣмаса̄микехи бхиккхӯхи катам̣, там̣ сукатамева хоти. йопи бхиккху бахуссуто винайан̃н̃ӯ ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ акаппийапариккха̄рам̣ гахетва̄ вичарантам̣ дисва̄ чхинда̄пеййа ва̄ бхинда̄пеййа ва̄, анупаваджджо, со нева чодетаббо на са̄ретаббо, на там̣ лаббха̄ ваттум̣ ‘‘айам̣ на̄ма мама париккха̄ро тайа̄ на̄сито, там̣ ме дехӣ’’ти.
ити па̄л̣имуттакавинайавиниччхайасан̇гахе
париккха̄равиниччхайакатха̄ саматта̄.
3. бхесаджджа̄дикаран̣авиниччхайакатха̄
15. бхесаджджакаран̣апариттапат̣исантха̄ресу пана бхесаджджакаран̣е та̄ва айам̣ виниччхайо (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.185-7) – а̄гата̄гатасса параджанасса бхесаджджам̣ на ка̄таббам̣, каронто дуккат̣ам̣ а̄паджджати. пан̃чаннам̣ пана сахадхаммика̄нам̣ ка̄таббам̣ бхиккхусса бхиккхунийа̄ сиккхама̄на̄йа са̄ман̣ерасса са̄ман̣ерийа̄ти. самасӣласаддха̄пан̃н̃а̄нан̃хи етесам̣ тӣсу сиккха̄су йутта̄нам̣ бхесаджджам̣ ака̄тум̣ на лаббхати. каронтена ча саче тесам̣ аттхи, тесам̣ сантакам̣ гахетва̄ йоджетва̄ да̄таббам̣, саче наттхи, аттано сантакам̣ ка̄таббам̣. саче аттанопи наттхи, бхиккха̄ча̄раваттена ва̄ н̃а̄такапава̄ритат̣т̣ха̄нато ва̄ парийеситаббам̣, алабхантена гила̄насса аттха̄йа акатавин̃н̃аттийа̄пи а̄харитва̄ ка̄таббам̣.
16. апаресампи пан̃чаннам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати ма̄ту питу тадупат̣т̣ха̄ка̄нам̣ аттано веййа̄ваччакарасса пан̣д̣упала̄сасса ча̄ти. пан̣д̣упала̄со на̄ма йо паббаджджа̄пеккхо йа̄ва паттачӣварам̣ пат̣ийа̄дийати, та̄ва виха̄ре васати. тесу саче ма̄та̄питаро иссара̄ хонти на пачча̄сӣсанти, ака̄тум̣ ват̣т̣ати. саче пана раджджепи т̣хита̄ пачча̄сӣсанти, ака̄тум̣ на ват̣т̣ати. бхесаджджам̣ пачча̄сӣсанта̄нам̣ бхесаджджам̣ да̄таббам̣, йоджетум̣ аджа̄нанта̄нам̣ йоджетва̄ да̄таббам̣. саббесам̣ аттха̄йа сахадхаммикесу вуттанайенева парийеситаббам̣. саче пана ма̄тарам̣ виха̄рам̣ а̄нетва̄ джаггати, саббам̣ парикаммам̣ ана̄масантена ка̄таббам̣, кха̄данӣйабходжанӣйам̣ сахаттха̄ да̄таббам̣. пита̄ пана йатха̄ са̄ман̣еро, евам̣ сахаттхена нха̄панасамба̄хана̄дӣни катва̄ упат̣т̣ха̄таббо. йе ча ма̄та̄питаро упат̣т̣хаханти пат̣иджагганти, тесампи евамева ка̄таббам̣. веййа̄ваччакаро на̄ма йо ветанам̣ гахетва̄ аран̃н̃е да̄рӯни ва̄ чхиндати, ан̃н̃ам̣ ва̄ кин̃чи каммам̣ кароти, тасса роге уппанне йа̄ва н̃а̄така̄ на пассанти, та̄ва бхесаджджам̣ ка̄таббам̣. йо пана бхиккхунисситакова хутва̄ саббакамма̄ни кароти, тасса бхесаджджам̣ ка̄таббамева. пан̣д̣упала̄сепи са̄ман̣ере вийа пат̣ипаджджитаббам̣.
17. апаресампи дасаннам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати джет̣т̣хабха̄ту канит̣т̣хабха̄ту джет̣т̣хабхагинийа̄ канит̣т̣хабхагинийа̄ чӯл̣ама̄туйа̄ маха̄ма̄туйа̄ чӯл̣апитуно маха̄питуно питуччха̄йа ма̄туласса̄ти. тесам̣ пана саббесампи каронтена тесам̣йева сантакам̣ бхесаджджам̣ гахетва̄ кевалам̣ йоджетва̄ да̄таббам̣. саче пана наппахонти йа̄чанти ча ‘‘детха но, бханте, тумха̄кам̣ пат̣идасса̄ма̄’’ти, та̄вака̄ликам̣ да̄таббам̣. сачепи на йа̄чанти, ‘‘амха̄кам̣ бхесаджджам̣ аттхи, та̄вака̄ликам̣ ган̣хатха̄’’ти ватва̄ ва̄ ‘‘йада̄ тесам̣ бхависсати, тада̄ дассантӣ’’ти а̄бхогам̣ ва̄ катва̄ да̄таббам̣. саче пат̣иденти, гахетаббам̣. но че денти, на чодетабба̄. ете даса н̃а̄таке т̣хапетва̄ ан̃н̃есам̣ на ка̄таббам̣.
етесам̣ путтапарампара̄йа пана йа̄ва саттама̄ кулапариват̣т̣а̄, та̄ва чатта̄ро паччайе а̄хара̄пентасса акатавин̃н̃атти ва̄ бхесаджджам̣ каронтасса веджджакаммам̣ ва̄ куладӯсака̄патти ва̄ на хоти. саче бха̄ту джа̄йа̄, бхагинийа̄ са̄мико ва̄ гила̄но хоти, н̃а̄така̄ че, тесампи ват̣т̣ати. ан̃н̃а̄така̄ че, бха̄ту ча бхагинийа̄ ча катва̄ да̄таббам̣ ‘‘тумха̄кам̣ джагганат̣т̣ха̄не детха̄’’ти. атха ва̄ тесам̣ путта̄нам̣ катва̄ да̄таббам̣ ‘‘тумха̄кам̣ ма̄та̄питӯнам̣ детха̄’’ти. етенупа̄йена саббападесу виниччхайо ведитаббо.
тесам̣ аттха̄йа ча са̄ман̣ерехи аран̃н̃ато бхесаджджам̣ а̄хара̄пентена н̃а̄тиса̄ман̣ерехи ва̄ а̄хара̄петаббам̣, ан̃н̃а̄такехи аттано аттха̄йа ва̄ а̄хара̄петва̄ да̄таббам̣. техипи ‘‘упаджджха̄йасса а̄хара̄ма̄’’ти ваттасӣсена а̄харитаббам̣. упаджджха̄йасса ма̄та̄питаро гила̄на̄ виха̄рам̣ а̄гаччханти, упаджджха̄йо ча диса̄пакканто хоти, саддхивиха̄рикена упаджджха̄йасса сантакам̣ бхесаджджам̣ да̄таббам̣. но че аттхи, аттано бхесаджджам̣ упаджджха̄йасса париччаджитва̄ да̄таббам̣. аттанопи асанте вуттанайенева парийеситва̄ упаджджха̄йасса сантакам̣ катва̄ да̄таббам̣. упаджджха̄йенапи саддхивиха̄рикасса ма̄та̄питӯсу евамева пат̣ипаджджитаббам̣. есева найо а̄чарийантева̄сикесупи. ан̃н̃опи йо а̄гантуко ва̄ чоро ва̄ йуддхапара̄джито иссаро ва̄ н̃а̄такехи париччатто капан̣о ва̄ гамийамануссо ва̄ гила̄но хутва̄ виха̄рам̣ пависати, саббесам̣ апачча̄сӣсантена бхесаджджам̣ ка̄таббам̣.
18. саддхам̣ кулам̣ хоти чатӯхи паччайехи упат̣т̣ха̄йакам̣ бхиккхусан̇гхасса ма̄та̄питут̣т̣ха̄нийам̣, татра че кочи гила̄но хоти, тассаттха̄йа висса̄сена ‘‘бхесаджджам̣ катва̄ бханте детха̄’’ти ваданти, нева да̄таббам̣ на ка̄таббам̣. атха пана каппийам̣ н̃атва̄ евам̣ пуччханти ‘‘бханте, асукасса на̄ма рогасса ким̣ бхесаджджам̣ каронтӣ’’ти, ‘‘идан̃чидан̃ча гахетва̄ каронтӣ’’ти ваттум̣ ват̣т̣ати. ‘‘бханте, майхам̣ ма̄та̄ гила̄на̄, бхесаджджам̣ та̄ва а̄чиккхатха̄’’ти евам̣ пуччхите пана на а̄чиккхитаббам̣, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пана катха̄ ка̄табба̄ ‘‘а̄вусо, асукасса на̄ма бхиккхуно имасмим̣ роге ким̣ бхесаджджам̣ карим̣сӯ’’ти. идан̃чидан̃ча бхесаджджам̣ бхантети. там̣ сутва̄ итаро ма̄ту бхесаджджам̣ кароти, ват̣т̣ати. маха̄падуматтхеро кира васабхаран̃н̃опи девийа̄ роге уппанне ека̄йа иттхийа̄ а̄гантва̄ пуччхито ‘‘на джа̄на̄мӣ’’ти аватва̄ евамева бхиккхӯхи саддхим̣ самуллапеси. там̣ сутва̄ тасса̄ бхесаджджамакам̣су. вӯпасанте ча роге тичӣварена тӣхи ча каха̄пан̣асатехи саддхим̣ бхесаджджачан̇кот̣акам̣ пӯретва̄ а̄харитва̄ тхерасса па̄дамӯле т̣хапетва̄ ‘‘бханте, пуппхапӯджам̣ каротха̄’’ти а̄хам̣су. тхеро ‘‘а̄чарийабха̄го на̄ма айа’’нти каппийавасена га̄ха̄петва̄ пуппхапӯджамака̄си. евам̣ та̄ва бхесадждже пат̣ипаджджитаббам̣.
19. паритте пана ‘‘гила̄насса париттам̣ каротха, бханте’’ти вутте на ка̄таббам̣, ‘‘париттам̣ бхан̣атха̄’’ти вутте пана бхан̣итаббам̣. сачеписса евам̣ хоти ‘‘манусса̄ на̄ма на джа̄нанти, акарийама̄не виппат̣иса̄рино бхависсантӣ’’ти, ка̄таббам̣. ‘‘париттодакам̣ париттасуттам̣ катва̄ детха̄’’ти вутте пана тесам̣йева удакам̣ хаттхена ча̄летва̄ суттам̣ паримаджджитва̄ да̄таббам̣. саче виха̄рато удакам̣ аттано сантакам̣ ва̄ суттам̣ дети, дуккат̣ам̣. манусса̄ удакан̃ча суттан̃ча гахетва̄ нисӣдитва̄ ‘‘париттам̣ бхан̣атха̄’’ти ваданти, ка̄таббам̣. но че джа̄нанти, а̄чиккхитаббам̣. бхиккхӯнам̣ нисинна̄нам̣ па̄десу удакам̣ а̄киритва̄ суттан̃ча т̣хапетва̄ гаччханти ‘‘париттам̣ каротха, париттам̣ бхан̣атха̄’’ти, на па̄да̄ апанетабба̄. манусса̄ хи виппат̣иса̄рино хонти. антога̄мепи гила̄насса аттха̄йа виха̄рам̣ песенти ‘‘париттам̣ бхан̣антӯ’’ти, бхан̣итаббам̣. антога̄ме ра̄джагеха̄дӣсу роге ва̄ упаддаве ва̄ уппанне паккоса̄петва̄ бхан̣а̄пенти, а̄т̣а̄на̄т̣ийасутта̄дӣни бхан̣итабба̄ни. ‘‘а̄гантва̄ гила̄насса сиккха̄пада̄ни денту, дхаммам̣ катхенту, ра̄джантепуре ва̄ амаччагехе ва̄ а̄гантва̄ сиккха̄пада̄ни денту, дхаммам̣ катхентӯ’’ти песитепи гантва̄ сиккха̄пада̄ни да̄табба̄ни, дхаммо катхетаббо. ‘‘мата̄нам̣ парива̄раттхам̣ а̄гаччхантӯ’’ти паккосанти, на гантаббам̣. ‘‘сӣватхикадассане асубхадассане ча маран̣ассатим̣ пат̣илабхисса̄ма̄’’ти каммат̣т̣ха̄насӣсена гантум̣ ват̣т̣ати. ‘‘паха̄рединне матепи амаран̣а̄дхиппа̄йасса ана̄патти вутта̄’’ти на еттакенева амануссагахитасса паха̄ро да̄таббо, та̄лапан̣н̣ам̣ пана париттасуттам̣ ва̄ хаттхе ва̄ па̄де ва̄ бандхитаббам̣, ратанасутта̄дӣни паритта̄ни бхан̣итабба̄ни, ‘‘ма̄ сӣлавантам̣ бхиккхум̣ вихет̣хехӣ’’ти дхаммакатха̄ ка̄табба̄, а̄т̣а̄на̄т̣ийапариттам̣ ва̄ бхан̣итаббам̣.
идха пана а̄т̣а̄на̄т̣ийапариттасса парикаммам̣ ведитаббам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 3.282). пат̣хамамева хи а̄т̣а̄на̄т̣ийасуттам̣ на бхан̣итаббам̣, меттасуттам̣ (кху. па̄. 9.1 а̄дайо; су. ни. 143 а̄дайо) дхаджаггасуттам̣ (сам̣. ни. 1.249) ратанасуттанти (кху. па̄. 6.1 а̄дайо; су. ни. 224 а̄дайо) има̄ни сатта̄хам̣ бхан̣итабба̄ни. саче мун̃чати, сундарам̣. но че мун̃чати, а̄т̣а̄на̄т̣ийасуттам̣ бхан̣итаббам̣. там̣ бхан̣антена ча бхиккхуна̄ пит̣т̣хам̣ ва̄ мам̣сам̣ ва̄ на кха̄дитаббам̣, суса̄не на васитаббам̣. касма̄? аманусса̄ ота̄рам̣ лабханти. париттакаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ харитӯпалиттам̣ ка̄ретва̄ таттха парисуддхам̣ а̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ нисӣдитаббам̣. париттака̄рако бхиккху виха̄рато гхарам̣ нентехи пхалака̄вудхехи парива̄ретва̄ нетаббо. аббхока̄се нисӣдитва̄ на ваттаббам̣, два̄рава̄тапа̄на̄ни пидахитва̄ нисиннена а̄вудхахаттхехи сампарива̄ритена меттачиттам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄ ваттаббам̣, пат̣хамам̣ сиккха̄пада̄ни га̄ха̄петва̄ сӣле патит̣т̣хитасса париттам̣ ка̄таббам̣. евампи мочетум̣ асакконтена виха̄рам̣ нетва̄ четийан̇ган̣е нипаджджа̄петва̄ а̄санапӯджам̣ ка̄ретва̄ дӣпе джа̄ла̄петва̄ четийан̇ган̣ам̣ саммаджджитва̄ ман̇галакатха̄ ваттабба̄, саббасаннипа̄то гхосетаббо, виха̄расса упаване джет̣т̣хакаруккхо на̄ма хоти, таттха ‘‘бхиккхусан̇гхо тумха̄кам̣ а̄гаманам̣ патима̄нетӣ’’ти пахин̣итаббам̣. саббасаннипа̄тат̣т̣ха̄не ана̄гантум̣ на̄ма на лабхати, тато амануссагахитако ‘‘твам̣ кона̄мосӣ’’ти пуччхитаббо, на̄ме катхите на̄менева а̄лапитаббо, ‘‘иттханна̄ма туйхам̣ ма̄ла̄гандха̄дӣсу патти, а̄санапӯджа̄йам̣ патти, пин̣д̣апа̄те патти, бхиккхусан̇гхена туйхам̣ пан̣н̣а̄ка̄раттха̄йа маха̄ман̇галакатха̄ вутта̄, бхиккхусан̇гхе га̄равена етам̣ мун̃ча̄хӣ’’ти мочетаббо. саче на мун̃чати, девата̄нам̣ а̄рочетаббам̣ ‘‘тумхе джа̄на̄тха, айам̣ амануссо амха̄кам̣ вачанам̣ на кароти, майам̣ буддхаа̄н̣ам̣ карисса̄ма̄’’ти париттам̣ ка̄таббам̣. етам̣ та̄ва гихӣнам̣ парикаммам̣. саче пана бхиккху амануссена гахито хоти, а̄сана̄ни дховитва̄ саббасаннипа̄там̣ гхоса̄петва̄ гандхама̄ла̄дӣсу паттим̣ датва̄ париттам̣ бхан̣итаббам̣, идам̣ бхиккхӯнам̣ парикаммам̣. евам̣ паритте пат̣ипаджджитаббам̣.
20. пат̣исантха̄ре пана айам̣ виниччхайо (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.185-7) – ана̄мат̣т̣хапин̣д̣апа̄то касса да̄таббо, касса на да̄таббо? ма̄та̄питӯнам̣ та̄ва да̄таббо. сачепи каха̄пан̣аггханако хоти, саддха̄деййавинипа̄танам̣ наттхи. ма̄та̄питуупат̣т̣ха̄ка̄нам̣ веййа̄ваччакарасса пан̣д̣упала̄сасса ча̄ти етесампи да̄таббо. таттха пан̣д̣упала̄сасса тха̄лаке паккхипитва̄пи да̄тум̣ ват̣т̣ати, там̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃есам̣ ага̄рика̄нам̣ ма̄та̄питӯнампи на ват̣т̣ати. паббаджитапарибхого хи ага̄рика̄нам̣ четийат̣т̣ха̄нийо. апича ана̄мат̣т̣хапин̣д̣апа̄тхо на̄меса сампаттасса да̄марикачорассапи иссарийассапи да̄таббо. касма̄? те хи адӣйама̄непи ‘‘на дентӣ’’ти а̄маситва̄ дӣйама̄непи ‘‘уччхит̣т̣хакам̣ дентӣ’’ти куджджханти, куддха̄ джӣвита̄пи воропенти, са̄санассапи антара̄йам̣ каронти. раджджам̣ паттхайама̄насса вичарато чорана̄гасса ваттху четтха катхетаббам̣. евам̣ ана̄мат̣т̣хапин̣д̣апа̄те пат̣ипаджджитаббам̣.
пат̣исантха̄ро ча на̄ма̄йам̣ касса ка̄таббо, касса на ка̄таббо? пат̣исантха̄ро на̄ма виха̄рам̣ сампаттасса йасса кассачи а̄гантукасса ва̄ далиддасса ва̄ чорасса ва̄ иссарасса ва̄ ка̄таббойева. катхам̣? а̄гантукам̣ та̄ва кхӣн̣апариббайам̣ виха̄рам̣ сампаттам̣ дисва̄ ‘‘па̄нӣйам̣ пива̄’’ти да̄таббам̣, па̄дамаккханателам̣ да̄таббам̣, ка̄ле а̄гатасса йа̄губхаттам̣, вика̄ле а̄гатасса саче тан̣д̣ула̄ аттхи, тан̣д̣ула̄ да̄табба̄. авела̄йа сампаттопи ‘‘гаччха̄хӣ’’ти на ваттаббо, сайанат̣т̣ха̄нам̣ да̄таббам̣. саббам̣ апачча̄сӣйантенева ка̄таббам̣. ‘‘манусса̄ на̄ма чатупаччайада̄йака̄, евам̣ сан̇гахе карийама̄не пунаппунам̣ пасӣдитва̄ упака̄рам̣ кариссантӣ’’ти читтам̣ на уппа̄детаббам̣. чора̄нам̣ пана сан̇гхикампи да̄таббам̣. пат̣исантха̄ра̄нисам̣садӣпанаттхан̃ча чорана̄гаваттху, бха̄тара̄ саддхим̣ джамбудӣпагатасса маха̄на̄гаран̃н̃о ваттху, питура̄джасса радждже чатуннам̣ амачча̄нам̣ ваттху, абхайачораваттхӯти евама̄дӣни бахӯни ваттхӯни маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ виттха̄рато вутта̄ни.
татра̄йам̣ екаваттхудӣпана̄ – сӣхал̣адӣпе кира абхайо на̄ма чоро пан̃часатапарива̄ро екасмим̣ т̣ха̄не кхандха̄ва̄рам̣ бандхитва̄ саманта̄ тийоджанам̣ убба̄сетва̄ васати. анура̄дхапурава̄сино кадамбанадим̣ на уттаранти, четийагиримагге джанасан̃ча̄ро упаччхинно. атхекадивасам̣ чоро ‘‘четийагирим̣ вилумписса̄мӣ’’ти агама̄си. а̄ра̄мика̄ дисва̄ дӣгхабха̄н̣акаабхайаттхерасса а̄рочесум̣. тхеро ‘‘саппипха̄н̣ита̄дӣни аттхӣ’’ти пуччхи. ‘‘аттхи, бханте’’ти. ‘‘чора̄нам̣ детха’’. ‘‘тан̣д̣ула̄ аттхӣ’’ти. ‘‘аттхи, бханте, сан̇гхассаттха̄йа а̄хат̣а̄ тан̣д̣ула̄ ча паккаса̄кан̃ча горасо ча̄’’ти. ‘‘бхаттам̣ сампа̄детва̄ чора̄нам̣ детха̄’’ти. а̄ра̄мика̄ татха̄ карим̣су. чора̄ бхаттам̣ бхун̃джитва̄ ‘‘кена̄йам̣ пат̣исантха̄ро като’’ти пуччхим̣су. ‘‘амха̄кам̣ аййена абхайаттхерена̄’’ти. чора̄ тхерасса сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ а̄хам̣су ‘‘майам̣ ‘сан̇гхасса ча четийасса ча сантакам̣ аччхиндитва̄ гахесса̄ма̄’ти а̄гата̄, тумха̄кам̣ пана имина̄ пат̣исантха̄рена майам̣ пасанна̄, аджджа пат̣т̣ха̄йа виха̄ре дхаммика̄раккха̄ амха̄кам̣ а̄йатта̄ хоту, на̄гара̄ а̄гантва̄ да̄нам̣ денту, четийам̣ вандантӯ’’ти. тато пат̣т̣ха̄йа ча на̄гаре да̄нам̣ да̄тум̣ а̄гаччханте надӣтӣрейева паччуггантва̄ раккханта̄ виха̄рам̣ ненти, виха̄репи да̄нам̣ дента̄нам̣ раккхам̣ катва̄ тит̣т̣ханти. тепи бхиккхӯнам̣ бхутта̄васесам̣ чора̄нам̣ денти. гаманака̄лепи те чора̄ надӣтӣрам̣ па̄петва̄ ниваттанти.
атхекадивасам̣ бхиккхусан̇гхе кхӣйанакакатха̄ уппанна̄ ‘‘тхеро иссаравата̄йа сан̇гхасантакам̣ чора̄нам̣ ада̄сӣ’’ти. тхеро саннипа̄там̣ ка̄ра̄петва̄ а̄ха ‘‘чора̄ ‘сан̇гхасса пакативат̣т̣ан̃ча четийасантакан̃ча аччхиндитва̄ ган̣хисса̄ма̄’ти а̄гамим̣су, атха тесам̣ майа̄ ‘етам̣ на хариссантӣ’ти еттако на̄ма пат̣исантха̄ро като, там̣ саббампи екато сампин̣д̣етва̄ аггха̄петха, тена ка̄ран̣ена авилуттам̣ бхан̣д̣ам̣ екато сампин̣д̣етва̄ аггха̄петха̄’’ти. тато саббампи тхерена диннакам̣ четийагхаре екам̣ варапоттхакачиттаттхаран̣ам̣ на аггхати. тато а̄хам̣су ‘‘тхерена като пат̣исантха̄ро сукато, чодетум̣ ва̄ са̄ретум̣ ва̄ на лаббхати, гӣва̄ ва̄ аваха̄ро ва̄ наттхӣ’’ти. евам̣ маха̄нисам̣со пат̣исантха̄роти саллаккхетва̄ каттаббо пан̣д̣итена бхиккхуна̄ти.
ити па̄л̣имуттакавинайавиниччхайасан̇гахе
бхесаджджа̄дикаран̣авиниччхайакатха̄ саматта̄.
4. вин̃н̃аттивиниччхайакатха̄
21. вин̃н̃аттӣти йа̄чана̄. татра̄йам̣ виниччхайо (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.342) – мӯлаччхеджджа̄йа пурисам̣ йа̄читум̣ на ват̣т̣ати, ‘‘саха̄йаттха̄йа каммакаран̣аттха̄йа пурисам̣ детха̄’’ти йа̄читум̣ ват̣т̣ати, пурисена каттаббам̣ хаттхакаммасан̇кха̄там̣ пурисаттакарам̣ йа̄читум̣ ват̣т̣атийева. хаттхакамман̃хи кин̃чи ваттху на хоти, тасма̄ там̣ т̣хапетва̄ мигалуддакамаччхабандханака̄дӣнам̣ сакакаммам̣ авасесам̣ саббам̣ каппийам̣. ‘‘ким̣, бханте, а̄гата̄ттха кена каммена̄’’ти пуччхите ва̄ апуччхите ва̄ йа̄читум̣ ват̣т̣ати, вин̃н̃аттипаччайа̄ досо наттхи. мигалуддака̄дайо пана сакакаммам̣ на йа̄читабба̄, ‘‘хаттхакаммам̣ детха̄’’ти анийаметва̄пи на йа̄читабба̄. евам̣ йа̄чита̄ хи те ‘‘са̄дху, бханте’’ти бхиккхӯ уййоджетва̄ мигепи ма̄ретва̄ а̄хареййум̣. нийаметва̄ пана ‘‘виха̄ре кин̃чи каттаббам̣ аттхи, таттха хаттхакаммам̣ детха̄’’ти йа̄читабба̄, пха̄ланан̇гала̄дӣни упакаран̣а̄ни гахетва̄ каситум̣ ва̄ вапитум̣ ва̄ ла̄йитум̣ ва̄ гаччхантам̣ сакакиччапасутампи кассакам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ кин̃чи хаттхакаммам̣ йа̄читум̣ ват̣т̣атева. йо пана вигха̄са̄до ва̄ ан̃н̃о ва̄ кочи никкаммо нираттхакакатхам̣ катхенто нидда̄йанто ва̄ вихарати, еварӯпам̣ айа̄читва̄пи ‘‘ехи ре идам̣ ва̄ идам̣ ва̄ карохӣ’’ти йадиччхакам̣ ка̄ра̄петум̣ ват̣т̣ати.
хаттхакаммасса пана саббакаппийабха̄вадӣпанаттхам̣ имам̣ найам̣ катхенти. саче хи бхиккху па̄са̄дам̣ ка̄ретука̄мо хоти, тхамбхаттха̄йа па̄са̄н̣акот̣т̣ака̄нам̣ гхарам̣ гантва̄ ваттаббам̣ ‘‘хаттхакаммам̣ ладдхум̣ ват̣т̣ати упа̄сака̄’’ти. ‘‘ким̣ ка̄таббам̣, бханте’’ти? ‘‘па̄са̄н̣аттхамбха̄ уддхаритва̄ да̄табба̄’’ти. саче те уддхаритва̄ ва̄ денти, уддхаритва̄ никкхитте аттано тхамбхе ва̄ денти, ват̣т̣ати. атха̄пи ваданти ‘‘амха̄кам̣, бханте, хаттхакаммам̣ ка̄тум̣ кхан̣о наттхи, ан̃н̃ам̣ уддхара̄петха, тасса мӯлам̣ дасса̄ма̄’’ти, уддхара̄петва̄ ‘‘па̄са̄н̣аттхамбхе уддхат̣аманусса̄нам̣ мӯлам̣ детха̄’’ти ваттум̣ ват̣т̣ати. етенева упа̄йена па̄са̄дада̄рӯнам̣ аттха̄йа вад̣д̣хакӣнам̣ сантикам̣, ит̣т̣хакаттха̄йа ит̣т̣хакавад̣д̣хакӣнам̣, чхаданаттха̄йа гехаччха̄дака̄нам̣, читтакамматтха̄йа читтака̄ра̄нанти йена йена аттхо хоти, тасса тасса аттха̄йа тесам̣ тесам̣ сиппака̄рака̄нам̣ сантикам̣ гантва̄ хаттхакаммам̣ йа̄читум̣ ват̣т̣ати, хаттхакаммайа̄чанавасена ча мӯлаччхеджджа̄йа ва̄ бхаттаветана̄нуппада̄нена ва̄ ладдхампи саббам̣ гахетум̣ ват̣т̣ати. аран̃н̃ато а̄хара̄пентена ча саббам̣ анаджджха̄вуттхакам̣ а̄хара̄петаббам̣.
22. на кевалан̃ча па̄са̄дам̣ ка̄ретука̄мена, ман̃чапӣт̣хапаттапарисса̄ванадхамакаран̣ачӣвара̄дӣни ка̄ра̄петука̄менапи да̄рулохасутта̄дӣни лабхитва̄ те те сиппака̄раке упасан̇камитва̄ вуттанайенева хаттхакаммам̣ йа̄читаббам̣. хаттхакаммайа̄чанавасена ча мӯлаччхеджджа̄йа ва̄ бхаттаветана̄нуппада̄нена ва̄ ладдхампи саббам̣ гахетаббам̣. саче пана ка̄тум̣ на иччханти, бхаттаветанам̣ пачча̄сӣсанти, акаппийакаха̄пан̣а̄ди на да̄таббам̣, бхиккха̄ча̄раваттена тан̣д̣ула̄дӣни парийеситва̄ да̄тум̣ ват̣т̣ати. хаттхакаммавасена паттам̣ ка̄ретва̄ татхева па̄четва̄ навапаккасса паттасса пун̃чханателаттха̄йа антога̄мам̣ павит̣т̣хена ‘‘бхиккха̄йа а̄гато’’ти саллаккхетва̄ йа̄гуйа̄ ва̄ бхатте ва̄ а̄нӣте хаттхена патто пидха̄таббо. саче упа̄сика̄ ‘‘ким̣, бханте’’ти пуччхати, ‘‘навапакко патто, пун̃чханателена аттхо’’ти ваттаббам̣. саче са̄ ‘‘дехи, бханте’’ти паттам̣ гахетва̄ телена пун̃чхитва̄ йа̄гуйа̄ ва̄ бхаттасса ва̄ пӯретва̄ дети, вин̃н̃атти на̄ма на хоти, гахетум̣ ват̣т̣ати.
23. бхиккхӯ пагева пин̣д̣а̄йа чаритва̄ а̄санаса̄лам̣ гантва̄ а̄санам̣ апассанта̄ тит̣т̣ханти. татра че упа̄сака̄ бхиккхӯ т̣хите дисва̄ сайамева а̄сана̄ни а̄хара̄пенти, нисӣдитва̄ гаччхантехи а̄пуччхитва̄ гантаббам̣, ана̄пуччха̄ гата̄нампи нат̣т̣хам̣ гӣва̄ на хоти, а̄пуччхитва̄ гаманам̣ пана ваттам̣. саче бхиккхӯхи ‘‘а̄сана̄ни а̄харатха̄’’ти вуттехи а̄хат̣а̄ни хонти, а̄пуччхитва̄ва гантаббам̣, ана̄пуччха̄ гата̄нам̣ ваттабхедо ча нат̣т̣хан̃ча гӣва̄. аттхаран̣акоджавака̄дӣсупи есева найо.
маккхика̄ бахука̄ хонти, ‘‘маккхикабӣджаним̣ а̄харатха̄’’ти ваттаббам̣, пучимандаса̄кха̄дӣни а̄харанти, каппийам̣ ка̄ра̄петва̄ пат̣иггахетабба̄ни. а̄санаса̄ла̄йам̣ удакабха̄джанам̣ риттам̣ хоти, ‘‘дхамакаран̣ам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти на ваттаббам̣. дхамакаран̣ан̃хи риттабха̄джане паккхипанто бхиндеййа, ‘‘надим̣ ва̄ тал̣а̄кам̣ ва̄ гантва̄ удакам̣ а̄хара̄’’ти пана ваттум̣ ват̣т̣ати, ‘‘гехато а̄хара̄’’ти нева ваттум̣ ват̣т̣ати, на а̄хат̣ам̣ парибхун̃джитум̣. а̄санаса̄ла̄йа ва̄ аран̃н̃е ва̄ бхаттакиччам̣ каронтехи таттха джа̄такам̣ анаджджха̄вуттхакам̣ йам̣ кин̃чи уттарибхан̇га̄рахам̣ паттам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ саче кин̃чи каммам̣ каронтам̣ а̄хара̄пети, хаттхакаммавасена а̄хара̄петва̄ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати, аладжджӣхи пана бхиккхӯхи ва̄ са̄ман̣ерехи ва̄ хаттхакаммам̣ на ка̄ретаббам̣. айам̣ та̄ва пурисаттакаре найо.
24. гон̣ам̣ пана ан̃н̃а̄такааппава̄ритат̣т̣ха̄нато а̄хара̄петум̣ на ват̣т̣ати, а̄хара̄пентасса дуккат̣ам̣. н̃а̄такапава̄ритат̣т̣ха̄натопи мӯлаччхеджджа̄йа йа̄читум̣ на ват̣т̣ати, та̄вака̄ликанайена саббаттха ват̣т̣ати. евам̣ а̄хара̄питан̃ча гон̣ам̣ раккхитва̄ джаггитва̄ са̄мика̄ пат̣иччха̄петабба̄. сачасса па̄до ва̄ син̇гам̣ ва̄ бхиджджати ва̄ нассати ва̄, са̄мика̄ че сампат̣иччханти, иччетам̣ кусалам̣. но че сампат̣иччханти, гӣва̄ хоти. саче ‘‘тумха̄кам̣йева дема̄’’ти ваданти, на сампат̣иччхитаббам̣. ‘‘виха̄расса дема̄’’ти вутте пана ‘‘а̄ра̄мика̄нам̣ а̄чиккхатха джагганаттха̄йа̄’’ти ваттабба̄.
25. ‘‘сакат̣ам̣ детха̄’’типи ан̃н̃а̄такааппава̄рите ваттум̣ на ват̣т̣ати, вин̃н̃атти ева хоти, дуккат̣ам̣ а̄паджджати. н̃а̄такапава̄ритат̣т̣ха̄не пана ват̣т̣ати, та̄вака̄ликам̣ ват̣т̣ати, каммам̣ пана катва̄ пуна да̄таббам̣. саче немиа̄дӣни бхиджджанти, па̄катика̄ни катва̄ да̄таббам̣, нат̣т̣хе гӣва̄ хоти. ‘‘тумха̄камева дема̄’’ти вутте да̄рубхан̣д̣ам̣ на̄ма сампат̣иччхитум̣ ват̣т̣ати. еса найо ва̄сипхарасукут̣ха̄рӣкуда̄ланикха̄данесу валлиа̄дӣсу ча парапариггахитесу. гарубхан̣д̣аппахонакесуйева валлиа̄дӣсу вин̃н̃атти хоти, на тато орам̣.
26. анаджджха̄вуттхакам̣ пана йам̣ кин̃чи а̄хара̄петум̣ ват̣т̣ати. раккхитагопитат̣т̣ха̄нейева хи вин̃н̃атти на̄ма вуччати. са̄ двӣсу паччайесу саббена саббам̣ на ват̣т̣ати. сена̄санапаччайе пана ‘‘а̄хара дехӣ’’ти вин̃н̃аттиматтамева на ват̣т̣ати, парикатхобха̄санимиттакамма̄ни ват̣т̣анти. таттха упосатха̄га̄рам̣ ва̄ бходжанаса̄лам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ кин̃чи сена̄санам̣ иччхато ‘‘имасмим̣ вата ока̄се еварӯпам̣ сена̄санам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ва̄ ‘‘йутта’’нти ва̄ ‘‘анурӯпа’’нти ва̄тиа̄дина̄ найена вачанам̣ парикатха̄ на̄ма. упа̄сака̄ тумхе кухим̣ васатха̄ти. па̄са̄де, бхантети. ‘‘ким̣ бхиккхӯнам̣ пана упа̄сака̄ па̄са̄до на ват̣т̣атӣ’’ти евама̄дивачанам̣ обха̄со на̄ма. мануссе дисва̄ раджджум̣ паса̄рети, кхӣле а̄кот̣а̄пети, ‘‘ким̣ идам̣, бханте’’ти вутте ‘‘идха а̄ва̄сам̣ карисса̄ма̄’’ти евама̄дикаран̣ам̣ пана нимиттакаммам̣ на̄ма. гила̄напаччайе пана вин̃н̃аттипи ват̣т̣ати, пагева парикатха̄дӣни.
ити па̄л̣имуттакавинайавиниччхайасан̇гахе
вин̃н̃аттивиниччхайакатха̄ саматта̄.
5. куласан̇гахавиниччхайакатха̄
27. куласан̇гахоти пуппхапхала̄дӣхи кула̄нам̣ сан̇гахо куласан̇гахо. татра̄йам̣ виниччхайо (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.431) – куласан̇гахаттха̄йа ма̄ла̄ваччха̄дӣни ропетум̣ ва̄ ропа̄петум̣ ва̄ син̃читум̣ ва̄ син̃ча̄петум̣ ва̄ пуппха̄ни очинитум̣ ва̄ очина̄петум̣ ва̄ гантхитум̣ ва̄ гантха̄петум̣ ва̄ на ват̣т̣ати. таттха акаппийавоха̄ро каппийавоха̄ро парийа̄йо обха̄со нимиттакамманти има̄ни пан̃ча джа̄нитабба̄ни.
28. таттха акаппийавоха̄ро на̄ма аллахарита̄нам̣ кот̣т̣анам̣ кот̣т̣а̄панам̣, а̄ва̄т̣асса кхан̣анам̣ кхан̣а̄панам̣, ма̄ла̄ваччхасса ропанам̣ ропа̄панам̣, а̄л̣ийа̄ бандханам̣ бандха̄панам̣, удакасса сечанам̣ сеча̄панам̣, ма̄тика̄йа саммукхакаран̣ам̣, каппийаудакасин̃чанам̣, хаттхапа̄дамукхадховананаха̄нодакасин̃чанам̣. каппийавоха̄ро на̄ма ‘‘имам̣ руккхам̣ джа̄на, имам̣ а̄ва̄т̣ам̣ джа̄на, имам̣ ма̄ла̄ваччхам̣ джа̄на, еттха удакам̣ джа̄на̄’’тиа̄дивачанам̣ суккхама̄тика̄йа уджукаран̣ан̃ча. парийа̄йо на̄ма ‘‘пан̣д̣итена ма̄ла̄ваччха̄дайо ропа̄петабба̄, начирассева упака̄ра̄йа сам̣ваттантӣ’’тиа̄дивачанам̣. обха̄со на̄ма куда̄лакхан̣итта̄дӣни ча ма̄ла̄ваччхе ча гахетва̄ т̣ха̄нам̣. евам̣ т̣хитан̃хи са̄ман̣ера̄дайо дисва̄ ‘‘тхеро ка̄ра̄петука̄мо’’ти гантва̄ каронти. нимиттакаммам̣ на̄ма куда̄лакхан̣иттива̄сипхарасуудакабха̄джана̄ни а̄харитва̄ самӣпе т̣хапанам̣.
29. има̄ни пан̃чапи куласан̇гахаттха̄йа ропанаропа̄пана̄дӣсу на ват̣т̣анти. пхалапарибхогаттха̄йа каппийа̄каппийавоха̄радвайамева на ват̣т̣ати, итараттайам̣ ват̣т̣ати. маха̄паччарийам̣ пана ‘‘каппийавоха̄ропи ват̣т̣ати, йан̃ча аттано парибхогаттха̄йа ват̣т̣ати, там̣ ан̃н̃апуггаласса ва̄ сан̇гхасса ва̄ четийасса ва̄ аттха̄йапи ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. а̄ра̄маттха̄йа пана ванаттха̄йа чха̄йаттха̄йа ча акаппийавоха̄раматтамева на ват̣т̣ати, сесам̣ ват̣т̣ати. на кевалан̃ча сесам̣, йам̣ кин̃чи ма̄тикампи уджум̣ ка̄тум̣ каппийаудакам̣ син̃читум̣ наха̄накот̣т̣хакам̣ катва̄ наха̄йитум̣ хаттхапа̄дамукхадхованаудака̄ни ча таттха чхад̣д̣етумпи ват̣т̣ати. маха̄паччарийам̣ пана курундийан̃ча ‘‘каппийапатхавийам̣ сайам̣ ропетумпи ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. а̄ра̄ма̄диаттха̄йа пана ропитасса ва̄ ропа̄питасса ва̄ пхалам̣ парибхун̃джитумпи ват̣т̣ати.
30. айам̣ пана а̄дито пат̣т̣ха̄йа виттха̄рена а̄паттивиниччхайо – куладӯсанаттха̄йа акаппийапатхавийам̣ ма̄ла̄ваччхам̣ ропентасса па̄читтийан̃чева дуккат̣ан̃ча, татха̄ акаппийавоха̄рена ропа̄пентасса. каппийапатхавийам̣ ропанепи ропа̄панепи дуккат̣амева. убхайатра̄пи саким̣ а̄н̣аттийа̄ бахӯнампи ропане екамева сапа̄читтийадуккат̣ам̣ ва̄ суддхадуккат̣ам̣ ва̄ хоти. парибхогаттха̄йа каппийабхӯмийам̣ ва̄ акаппийабхӯмийам̣ ва̄ каппийавоха̄рена ропа̄пане ана̄патти. а̄ра̄ма̄диаттха̄йапи акаппийапатхавийам̣ ропентасса ва̄ акаппийавачанена ропа̄пентасса ва̄ па̄читтийам̣. айам̣ пана найо маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ на сут̣т̣ху вибхатто, маха̄паччарийам̣ пана вибхаттоти.
син̃чанасин̃ча̄пане пана акаппийаудакена саббаттха па̄читтийам̣, куладӯсанапарибхогаттха̄йа дуккат̣ампи. каппийена тесам̣йева двиннам̣ аттха̄йа дуккат̣ам̣, парибхогаттха̄йа четтха каппийавоха̄рена син̃ча̄пане ана̄патти. а̄паттит̣т̣ха̄не пана дха̄ра̄ваччхедавасена пайогабахулата̄йа ча а̄паттибахулата̄ ведитабба̄.
куласан̇гахаттха̄йа очинане пуппхаган̣ана̄йа дуккат̣апа̄читтийа̄ни, ан̃н̃аттха па̄читтийа̄нева. бахӯни пана пуппха̄ни екапайогена очинанто пайогавасена ка̄ретаббо. очина̄пане куладӯсанаттха̄йа саким̣ а̄н̣атто бахумпи очина̄ти, екамева сапа̄читтийадуккат̣ам̣, ан̃н̃атра па̄читтийамева.
31. гантханагантха̄панесу пана сабба̄пи чха пуппхавикатийо ведитабба̄ – гантхимам̣ гоппхимам̣ ведхимам̣ вет̣химам̣ пӯримам̣ ва̄йиманти. таттха гантхимам̣ на̄ма садан̣д̣акесу ва̄ уппалападума̄дӣсу ан̃н̃есу ва̄ дӣгхаван̣т̣есу пуппхесу дат̣т̣хаббам̣. дан̣д̣акена ва̄ дан̣д̣акам̣, ван̣т̣ена ва̄ ван̣т̣ам̣ гантхетва̄ катамева хи гантхимам̣. там̣ бхиккхусса ва̄ бхиккхунийа̄ ва̄ ка̄тумпи акаппийавачанена ка̄ра̄петумпи на ват̣т̣ати, ‘‘евам̣ джа̄на, евам̣ кате собхеййа, йатха̄ ета̄ни пуппха̄ни на викирийанти, татха̄ карохӣ’’тиа̄дина̄ пана каппийавачанена ка̄ра̄петум̣ ват̣т̣ати.
гоппхимам̣ на̄ма суттена ва̄ ва̄ка̄дӣхи ва̄ вассикапуппха̄дӣнам̣ екатован̣т̣икаубхатован̣т̣икама̄ла̄васена гоппханам̣, ва̄кам̣ ва̄ раджджум̣ ва̄ дигун̣ам̣ катва̄ таттха аван̣т̣ака̄ни нӣпапуппха̄дӣни павесетва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ бандханти, етампи гоппхимамева. саббам̣ пуриманайенева на ват̣т̣ати.
ведхимам̣ на̄ма саван̣т̣ака̄ни вассикапуппха̄дӣни ван̣т̣е, аван̣т̣ака̄ни вакулапуппха̄дӣни аттано чхиддесу сӯчита̄лахӣра̄дӣхи винивиджджхитва̄ а̄вунанти, етам̣ ведхимам̣ на̄ма. там̣ пуриманайенева на ват̣т̣ати. кечи пана кадаликкхандхамхи кан̣т̣аке ва̄ та̄лахӣра̄дӣни ва̄ павесетва̄ таттха пуппха̄ни винивиджджхитва̄ т̣хапенти, кечи кан̣т̣акаса̄кха̄су, кечи пуппхачхаттапуппхакӯт̣а̄га̄ракаран̣аттхам̣ чхатте ча бхиттийан̃ча павесетва̄ т̣хапитакан̣т̣акесу, кечи дхамма̄санавита̄не баддхакан̣т̣акесу, кечи кан̣ика̄рапуппха̄дӣни сала̄ка̄хи виджджханти, чхатта̄дхичхаттам̣ вийа каронти, там̣ атиол̣а̄рикамева. пуппхавиджджханаттхам̣ пана дхамма̄санавита̄не кан̣т̣акампи бандхитум̣ кан̣т̣ака̄дӣхи ва̄ екапуппхампи виджджхитум̣ пуппхейева ва̄ пуппхам̣ павесетум̣ на ват̣т̣ати. джа̄лавита̄наведикана̄гадантакапуппхапат̣иччхаката̄лапан̣н̣агул̣ака̄дӣнам̣ пана чхиддесу асокапин̣д̣ийа̄ ва̄ антаресу пуппха̄ни павесетум̣ на досо. на хетам̣ ведхимам̣ хоти. дхаммараджджуйампи есева найо.
вет̣химам̣ на̄ма пуппхада̄мапуппхахаттхакесу дат̣т̣хаббам̣. кечи хи маттхакада̄мам̣ каронта̄ хет̣т̣ха̄ гхат̣ака̄ка̄рам̣ дассетум̣ пуппхехи вет̣хенти, кечи ат̣т̣ха ат̣т̣ха ва̄ даса даса ва̄ уппалапуппха̄дӣни суттена ва̄ ва̄кена ва̄ дан̣д̣акесу бандхитва̄ уппалахаттхаке ва̄ падумахаттхаке ва̄ каронти, там̣ саббам̣ пуриманайенева на ват̣т̣ати. са̄ман̣ерехи уппа̄т̣етва̄ тхале т̣хапитауппала̄дӣни ка̄са̄вена бхан̣д̣икампи бандхитум̣ на ват̣т̣ати. тесам̣йева пана ва̄кена ва̄ дан̣д̣акена ва̄ бандхитум̣ ам̣сабхан̣д̣икам̣ ва̄ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. ам̣сабхан̣д̣икам̣ на̄ма кхандхе т̣хапитака̄са̄васса убхо анте а̄харитва̄ бхан̣д̣икам̣ катва̄ тасмим̣ пасиббаке вийа пуппха̄ни паккхипанти, айам̣ вуччати ам̣сабхан̣д̣ика̄, етам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. дан̣д̣акехи падуминипан̣н̣ам̣ виджджхитва̄ уппала̄дӣни пан̣н̣ена вет̣хетва̄ ган̣ханти, татра̄пи пуппха̄нам̣ упари падуминипан̣н̣амева бандхитум̣ ват̣т̣ати, хет̣т̣ха̄ дан̣д̣акам̣ пана бандхитум̣ на ват̣т̣ати.
пӯримам̣ на̄ма ма̄ла̄гун̣е ча пуппхапат̣е ча дат̣т̣хаббам̣. йо хи ма̄ла̄гун̣ена четийам̣ ва̄ бодхим̣ ва̄ ведикам̣ ва̄ париккхипанто пуна а̄нетва̄ пуримат̣т̣ха̄нам̣ атикка̄мети, етта̄вата̄ пӯримам̣ на̄ма хоти, ко пана ва̄до анекаккхаттум̣ париккхипантасса. на̄гадантакантарехи павесетва̄ харанто оламбакам̣ катва̄ пуна на̄гадантакам̣ париккхипати, етампи пӯримам̣ на̄ма. на̄гадантаке пана пуппхавалайам̣ павесетум̣ ват̣т̣ати. ма̄ла̄гун̣ехи пуппхапат̣ам̣ каронти, татра̄пи екамева ма̄ла̄гун̣ам̣ харитум̣ ват̣т̣ати. пуна пачча̄харато пӯримамева хоти. там̣ саббам̣ пуриманайенева на ват̣т̣ати. ма̄ла̄гун̣ехи пана бахӯхипи катам̣ пуппхада̄мам̣ лабхитва̄ а̄санаматтхака̄дӣсу бандхитум̣ ват̣т̣ати. атидӣгхам̣ пана ма̄ла̄гун̣ам̣ екава̄рам̣ харитва̄ париккхипитва̄ пуна итарасса бхиккхуно да̄тум̣ ват̣т̣ати, тенапи татхева ка̄тум̣ ват̣т̣ати.
ва̄йимам̣ на̄ма пуппхаджа̄лапуппхапат̣апуппхарӯпесу дат̣т̣хаббам̣. четийе пуппхаджа̄лам̣ каронтасса екамекамхи джа̄лачхиддаке дуккат̣ам̣. бхиттичхаттабодхиттхамбха̄дӣсупи есева найо. пуппхапат̣ам̣ пана парехи пӯритампи ва̄йитум̣ на лаббхати. гоппхимапуппхехева хаттхиасса̄дирӯпака̄ни каронти, та̄нипи ва̄йимат̣т̣ха̄не тит̣т̣ханти. пуриманайенева саббам̣ на ват̣т̣ати. ан̃н̃ехи катапариччхеде пана пуппха̄ни т̣хапентена хаттхиасса̄дирӯпакампи ка̄тум̣ ват̣т̣ати. маха̄паччарийам̣ пана кал̣амбакена ад̣д̣хачандакена ча саддхим̣ ат̣т̣ха пуппхавикатийо вутта̄.
32. таттха кал̣амбакоти ад̣д̣хачандакантаре гхат̣икада̄маоламбако вутто. ад̣д̣хачандакоти ад̣д̣хачанда̄ка̄рена ма̄ла̄гун̣апариккхепо. тадубхайампи пӯримейева павит̣т̣хам̣. курундийам̣ пана ‘‘две тайо ма̄ла̄гун̣е екато катва̄ пуппхада̄макаран̣ампи ва̄йимам̣йева̄’’ти вуттам̣. тампи идха пӯримат̣т̣ха̄нейева павит̣т̣хам̣. на кевалан̃ча пуппхада̄мамева, пит̣т̣хамайада̄мампи ген̣д̣укапуппхада̄мампи курундийам̣ вуттам̣. кхарапаттада̄мампи сиккха̄падасса са̄дха̄ран̣атта̄ бхиккхӯнампи бхиккхунӣнампи нева ка̄тум̣, на ка̄ра̄петум̣ ват̣т̣ати, пӯджа̄нимиттам̣ пана каппийавачанам̣ саббаттха ваттум̣ ват̣т̣ати. парийа̄йаобха̄санимиттакамма̄ни ват̣т̣антийева.
йо харитва̄ ва̄ хара̄петва̄ ва̄ паккоситва̄ ва̄ паккоса̄петва̄ ва̄ сайам̣ ва̄ упагата̄нам̣ йам̣ кин̃чи аттано сантакам̣ пуппхам̣ куласан̇гахаттха̄йа дети, тасса дуккат̣ам̣, парасантакам̣ дети, дуккат̣амева. тхеййачиттена дети, бхан̣д̣аггхена ка̄ретаббо. еса найо сан̇гхикепи. айам̣ пана висесо – сена̄санаттха̄йа нийамитам̣ иссаравата̄йа дадато тхуллаччайанти.
33. пуппхам̣ на̄ма касса да̄тум̣ ват̣т̣ати, касса на ват̣т̣атӣти? ма̄та̄питӯнам̣ та̄ва харитва̄пи хара̄петва̄пи паккоситва̄пи паккоса̄петва̄пи да̄тум̣ ват̣т̣ати, сесан̃а̄така̄нам̣ паккоса̄петва̄ва. тан̃ча кхо ваттхупӯджанаттха̄йа, ман̣д̣анаттха̄йа пана сивалин̇га̄дипӯджанаттха̄йа ва̄ кассачипи да̄тум̣ на ват̣т̣ати. ма̄та̄питӯнан̃ча хара̄пентена н̃а̄тиса̄ман̣ерехева хара̄петаббам̣. итаре пана йади сайамева иччханти, ват̣т̣ати. самматена пуппхабха̄джакена пуппхабха̄джанака̄ле сампатта̄нам̣ са̄ман̣ера̄нам̣ упад̣д̣хабха̄гам̣ да̄тум̣ ват̣т̣ати. курундийам̣ пана ‘‘сампаттагихӣнам̣ упад̣д̣хабха̄гам̣’’, маха̄паччарийам̣ ‘‘чӯл̣акам̣ да̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. асамматена апалокетва̄ да̄таббам̣. а̄чарийупаджджха̄йесу сага̄рава̄ са̄ман̣ера̄ бахӯни пуппха̄ни а̄харитва̄ ра̄сим̣ катва̄ т̣хапенти, тхера̄ па̄това сампатта̄нам̣ саддхивиха̄рика̄дӣнам̣ упа̄сака̄дӣнам̣ ва̄ ‘‘твам̣ идам̣ ган̣ха, твам̣ идам̣ ган̣ха̄’’ти денти, пуппхада̄нам̣ на̄ма на хоти. ‘‘четийам̣ пӯджесса̄ма̄’’ти гахетва̄ гаччханта̄пи пӯджам̣ каронта̄пи таттха таттха сампатта̄нам̣ четийапӯджанаттха̄йа денти, етампи пуппхада̄нам̣ на̄ма на хоти. упа̄саке аккапуппха̄дӣхи пӯдженте дисва̄ ‘‘виха̄ре кан̣ика̄рапуппха̄дӣни аттхи, упа̄сака̄ та̄ни гахетва̄ пӯджетха̄’’ти ваттумпи ват̣т̣ати. бхиккхӯ пуппхапӯджам̣ катва̄ дива̄тарам̣ га̄мам̣ павит̣т̣хе ‘‘ким̣, бханте, атидива̄ павит̣т̣хаттха̄’’ти пуччханти, ‘‘виха̄ре пуппха̄ни бахӯни, пӯджам̣ акаримха̄’’ти ваданти. манусса̄ ‘‘бахӯни кира виха̄ре пуппха̄нӣ’’ти пунадивасе пахӯтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ гахетва̄ виха̄рам̣ гантва̄ пуппхапӯджан̃ча каронти да̄нан̃ча денти, ват̣т̣ати.
34. манусса̄ ‘‘майам̣, бханте, асукадивасам̣ на̄ма пӯджесса̄ма̄’’ти пуппхава̄рам̣ йа̄читва̄ анун̃н̃а̄тадивасе а̄гаччханти, са̄ман̣ерехи ча пагева пуппха̄ни очинитва̄ т̣хапита̄ни хонти, те руккхесу пуппха̄ни апассанта̄ ‘‘кухим̣, бханте, пуппха̄нӣ’’ти ваданти, са̄ман̣ерехи очинитва̄ т̣хапита̄ни, тумхе пана пӯджетва̄ гаччхатха, сан̇гхо ан̃н̃ам̣ дивасам̣ пӯджессатӣти. те пӯджетва̄ да̄нам̣ датва̄ гаччханти, ват̣т̣ати. маха̄паччарийам̣ пана курундийан̃ча ‘‘тхера̄ са̄ман̣ерехи да̄петум̣ на лабханти, саче сайамева та̄ни пуппха̄ни тесам̣ денти, ват̣т̣ати. тхерехи пана ‘са̄ман̣ерехи очинитва̄ т̣хапита̄нӣ’ти еттакамева ваттабба’’нти вуттам̣. саче пана пуппхава̄рам̣ йа̄читва̄ аночитесу пуппхесу йа̄губхатта̄дӣни а̄да̄йа а̄гантва̄ са̄ман̣ере ‘‘очинитва̄ детха̄’’ти ваданти, н̃а̄бхиса̄ман̣ера̄нам̣йева очинитва̄ да̄тум̣ ват̣т̣ати. ан̃н̃а̄таке уккхипитва̄ руккхаса̄кха̄йа т̣хапенти, на орохитва̄ пала̄йитаббам̣, очинитва̄ да̄тум̣ ват̣т̣ати. саче пана кочи дхаммакатхико ‘‘бахӯни упа̄сака̄ виха̄ре пуппха̄ни, йа̄губхатта̄дӣни а̄да̄йа гантва̄ пуппхапӯджам̣ каротха̄’’ти вадати, тассева на каппатӣти маха̄паччарийан̃ча курундийан̃ча вуттам̣. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘етам̣ акаппийам̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ависесена вуттам̣.
35. пхалампи аттано сантакам̣ вуттанайенева ма̄та̄питӯнан̃ча сесан̃а̄тӣнан̃ча да̄тум̣ ват̣т̣ати. куласан̇гахаттха̄йа пана дентасса вуттанайенева аттано сантаке парасантаке сан̇гхике сена̄санаттха̄йа нийамите ча дуккат̣а̄дӣни ведитабба̄ни. аттано сантакам̣йева гила̄наманусса̄нам̣ ва̄ сампаттаиссара̄нам̣ ва̄ кхӣн̣апариббайа̄нам̣ ва̄ да̄тум̣ ват̣т̣ати, пхалада̄нам̣ на хоти. пхалабха̄джакенапи самматена сан̇гхасса пхалабха̄джанака̄ле сампаттаманусса̄нам̣ упад̣д̣хабха̄гам̣ да̄тум̣ ват̣т̣ати, асамматена апалокетва̄ да̄таббам̣. сан̇гха̄ра̄мепи пхалапариччхедена ва̄ руккхапариччхедена ва̄ катика̄ ка̄табба̄ ‘‘тато гила̄наманусса̄нам̣ ва̄ ан̃н̃есам̣ ва̄ пхалам̣ йа̄чанта̄нам̣ йатха̄париччхедена чатта̄ри пан̃ча пхала̄ни да̄табба̄ни, руккха̄ ва̄ дассетабба̄ ‘ито гахетум̣ лаббхатӣ’’’ти. ‘‘идха пхала̄ни сундара̄ни, ито ган̣хатха̄’’ти евам̣ пана на ваттаббам̣. аттано сантакам̣ сирӣсачун̣н̣ам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ йам̣ кин̃чи каса̄вам̣ куласан̇гахаттха̄йа дети, дуккат̣ам̣. парасантака̄дӣсупи вуттанайенева виниччхайо ведитаббо. айам̣ пана висесо – сан̇гхасса раккхитагопита̄пи руккхачхалли гарубхан̣д̣амева̄ти. маттикадантакат̣т̣хавел̣упан̣н̣есупи гарубхан̣д̣ӯпагам̣ н̃атва̄ чун̣н̣е вуттанайенева виниччхайо ведитаббо.
36. джан̇гхапесанийанти гихӣнам̣ дӯтеййам̣ са̄санахаран̣акаммам̣ вуччати, там̣ на ка̄таббам̣. гихӣнан̃хи са̄санам̣ гахетва̄ гаччхантасса паде паде дуккат̣ам̣. там̣ каммам̣ нисса̄йа ладдхабходжанам̣ бхун̃джантассапи аджджхоха̄ре аджджхоха̄ре дуккат̣ам̣. пат̣хамам̣ са̄санам̣ аггахетва̄пи паччха̄ ‘‘айам̣ да̄ни со га̄мо, ханда нам̣ са̄санам̣ а̄рочемӣ’’ти магга̄ оккамантассапи паде паде дуккат̣ам̣. са̄санам̣ а̄рочетва̄ ладдхабходжанам̣ бхун̃джато пуриманайенева дуккат̣ам̣. са̄санам̣ аггахетва̄ а̄гатена пана ‘‘бханте, тасмим̣ га̄ме иттханна̄масса ка̄ паваттӣ’’ти пуччхийама̄нена катхетум̣ ват̣т̣ати, пуччхитапан̃хе досо наттхи. пан̃чаннам̣ пана сахадхаммика̄нам̣ ма̄та̄питӯнам̣ пан̣д̣упала̄сасса аттано веййа̄ваччакарасса са̄санам̣ харитум̣ ват̣т̣ати, гихӣнан̃ча каппийаса̄санам̣, тасма̄ ‘‘мама вачанена бхагавато па̄де вандатха̄’’ти ва̄ ‘‘четийам̣ пат̣имам̣ бодхим̣ сан̇гхаттхерам̣ вандатха̄’’ти ва̄ ‘‘четийе гандхапӯджам̣ каротха̄’’ти ва̄ ‘‘пуппхапӯджам̣ каротха̄’’ти ва̄ ‘‘бхиккхӯ саннипа̄тетха, да̄нам̣ дасса̄ма, дхаммам̣ деса̄пайисса̄ма̄’’ти ва̄ ӣдисесу са̄санесу куккуччам̣ на ка̄таббам̣. каппийаса̄сана̄ни хи ета̄ни, на гихӣнам̣ гихикаммапат̣исам̣йутта̄нӣти. имехи пана ат̣т̣хахи куладӯсакакаммехи уппаннапаччайа̄ пан̃чаннампи сахадхаммика̄нам̣ на каппанти. абхӯта̄рочанарӯпийасам̣воха̄рехи уппаннапаччайасадиса̄ва хонти.
пабба̄джанӣйакаммакато пана йасмим̣ га̄ме ва̄ нигаме ва̄ куладӯсакакаммам̣ катам̣, йасмин̃ча виха̄ре васати, нева тасмим̣ га̄ме ва̄ нигаме ва̄ чаритум̣ лабхати, на виха̄ре васитум̣. пат̣иппассаддхакамменапи ча тена йесу кулесу пуббе куладӯсакакаммам̣ катам̣, тато уппаннапаччайа̄ на гахетабба̄, а̄саваккхайапаттенапи на гахетабба̄, акаппийа̄ва хонти. ‘‘касма̄ на ган̣хатха̄’’ти пуччхитена ‘‘пуббе евам̣ кататта̄’’ти вутте саче ваданти ‘‘на майам̣ тена ка̄ран̣ена дема, ида̄ни сӣлавантата̄йа дема̄’’ти, гахетабба̄. пакатийа̄ да̄нат̣т̣ха̄нейева куладӯсакакаммам̣ катам̣ хоти, тато пакатида̄намева гахетум̣ ват̣т̣ати. йам̣ вад̣д̣хетва̄ денти, там̣ на ват̣т̣ати. йасма̄ ча пуччхитапан̃хе досо наттхи, тасма̄ ан̃н̃ампи бхиккхум̣ пуббан̣хе ва̄ са̄йанхе ва̄ антарагхарам̣ павит̣т̣хам̣ кочи пуччхеййа ‘‘касма̄, бханте, чаратха̄’’ти. йенаттхена чарати, там̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘ладдхам̣ на ладдха’’нти вутте саче на ладдхам̣, ‘‘на ладдха’’нти ватва̄ йам̣ со дети, там̣ гахетум̣ ват̣т̣ати.
37. ‘‘на ча, бхиккхаве, пан̣идха̄йа аран̃н̃е ваттхаббам̣, йо васеййа, а̄патти дуккат̣асса. на ча, бхиккхаве, пан̣идха̄йа пин̣д̣а̄йа чаритаббам̣…пе… на ча, бхиккхаве, пан̣идха̄йа чан̇камитаббам̣…пе… на ча, бхиккхаве, пан̣идха̄йа т̣ха̄таббам̣…пе… на ча, бхиккхаве, пан̣идха̄йа нисӣдитаббам̣…пе… на ча, бхиккхаве, пан̣идха̄йа сеййа̄ каппетабба̄, йо каппеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (па̄ра̄. 223 а̄дайо) вуттатта̄ ‘‘евам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.223) аран̃н̃е васантам̣ мам̣ джано арахатте ва̄ секкхабхӯмийам̣ ва̄ самбха̄вессати, тато локасса саккато бхависса̄ми гарукато ма̄нито пӯджито’’ти евам̣ паттханам̣ катва̄ аран̃н̃е на васитаббам̣. евам̣ пан̣идха̄йа ‘‘аран̃н̃е васисса̄мӣ’’ти гаччхантасса падава̄ре падава̄ре дуккат̣ам̣, татха̄ аран̃н̃е кут̣икаран̣ачан̇камананисӣдананива̄санапа̄рупана̄дӣсу саббакиччесу пайоге пайоге дуккат̣ам̣, тасма̄ евам̣ аран̃н̃е на васитаббам̣. евам̣ васанто хи самбха̄ванам̣ лабхату ва̄ ма̄ ва̄, дуккат̣ам̣ а̄паджджати. йо пана сама̄диннадхутан̇го ‘‘дхутан̇гам̣ раккхисса̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘га̄манте ме васато читтам̣ виккхипати, аран̃н̃ам̣ саппа̄йа’’нти чинтетва̄ ва̄ ‘‘аддха̄ аран̃н̃е тин̣н̣ам̣ вивека̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘аран̃н̃ам̣ пависитва̄ арахаттам̣ апа̄пун̣итва̄ на никкхамисса̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘аран̃н̃ава̄со на̄ма бхагавата̄ пасаттхо, майи ча аран̃н̃е васанте бахӯ сабрахмача̄рӣ га̄мантам̣ хитва̄ а̄ран̃н̃ака̄ бхависсантӣ’’ти ва̄ евам̣ анаваджджава̄сам̣ васитука̄мо хоти, тенева васитаббам̣. пин̣д̣а̄йа чарантассапи ‘‘абхикканта̄дӣни сан̣т̣хапетва̄ пин̣д̣а̄йа чарисса̄мӣ’’ти нива̄санапа̄рупанакиччато пабхути йа̄ва бходжанапарийоса̄нам̣, та̄ва пайоге пайоге дуккат̣ам̣, самбха̄ванам̣ лабхату ва̄ ма̄ ва̄, дуккат̣амева. кхандхакаваттасекхийаваттапарипӯран̣аттхам̣ пана сабрахмача̄рӣнам̣ дит̣т̣ха̄нугатиа̄паджджанаттхам̣ ва̄ па̄са̄дикехи абхиккамапат̣иккама̄дӣхи пин̣д̣а̄йа пависанто анупаваджджо вин̃н̃ӯнам̣. чан̇камана̄дӣсупи есева найо.
ити па̄л̣имуттакавинайавиниччхайасан̇гахе
куласан̇гахавиниччхайакатха̄ саматта̄.
6. маччхамам̣савиниччхайакатха̄
38. маччхамам̣сесу пана маччхаггахан̣ена саббампи джаладжам̣ вуттам̣. таттха акаппийам̣ на̄ма наттхи. мам̣сесу пана мануссахаттхиассасунакхаахисӣхабйаггхадӣпиаччхатараччха̄нам̣ васена даса мам̣са̄ни акаппийа̄ни. таттха мануссамам̣се тхуллаччайам̣, сесесу дуккат̣ам̣. ити имесам̣ манусса̄дӣнам̣ дасаннам̣ мам̣сампи ат̣т̣хипи лохитампи чаммампи ломампи саббам̣ на ват̣т̣ати. васа̄су пана ека̄ мануссаваса̄ва на ват̣т̣ати. кхӣра̄дӣсу акаппийам̣ на̄ма наттхи. имесу пана акаппийамам̣сесу ат̣т̣хиа̄дӣсу ва̄ йам̣ кин̃чи н̃атва̄ ва̄ ан̃атва̄ ва̄ кха̄дантасса а̄паттийева. йада̄ джа̄на̄ти, тада̄ десетабба̄. ‘‘апуччхитва̄ва кха̄дисса̄мӣ’’ти ган̣хато пат̣иггахан̣епи дуккат̣ам̣, ‘‘пуччхитва̄ кха̄дисса̄мӣ’’ти ган̣хато ана̄патти. уддиссакатам̣ пана джа̄нитва̄ кха̄дантассева а̄патти, паччха̄ джа̄нанто а̄паттийа̄ на ка̄ретаббо (маха̄ва. ат̣т̣ха. 281).
таттха (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.410) уддиссакатам̣ на̄ма бхиккхӯнам̣ аттха̄йа вадхитва̄ сампа̄дитам̣ маччхамам̣сам̣. убхайампи хи уддиссакатам̣ на ват̣т̣ати. тампи адит̣т̣хам̣ асутам̣ апарисан̇китам̣ ват̣т̣ати. тикот̣ипарисуддхан̃хи маччхамам̣сам̣ бхагавата̄ анун̃н̃а̄там̣ адит̣т̣хам̣ асутам̣ апарисан̇китам̣. таттха адит̣т̣хам̣ на̄ма бхиккхӯнам̣ аттха̄йа мигамаччхе вадхитва̄ гайхама̄нам̣ адит̣т̣хам̣. асутам̣ на̄ма бхиккхӯнам̣ аттха̄йа мигамаччхе вадхитва̄ гахитанти асутам̣. апарисан̇китам̣ пана дит̣т̣хапарисан̇китам̣ сутапарисан̇китам̣ тадубхайавинимуттапарисан̇китан̃ча н̃атва̄ таббипаккхато джа̄нитаббам̣. катхам̣? идха бхиккхӯ пассанти мануссе джа̄лава̄гура̄дихаттхе га̄мато ва̄ никкхаманте аран̃н̃е ва̄ вичаранте. дутийадивасе ча несам̣ там̣ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣ха̄нам̣ самаччхамам̣сам̣ пин̣д̣апа̄там̣ абхихаранти. те тена дит̣т̣хена парисан̇канти ‘‘бхиккхӯнам̣ ну кхо аттха̄йа ката’’нти, идам̣ дит̣т̣хапарисан̇китам̣, етам̣ гахетум̣ на ват̣т̣ати. йам̣ евам̣ апарисан̇китам̣, там̣ ват̣т̣ати. саче пана те манусса̄ ‘‘касма̄, бханте, на ган̣хатха̄’’ти пуччхитва̄ таматтхам̣ сутва̄ ‘‘найидам̣, бханте, бхиккхӯнам̣ аттха̄йа катам̣, амхехи аттано аттха̄йа ва̄ ра̄джайутта̄дӣнам̣ ва̄ аттха̄йа ката’’нти ваданти, каппати.
на хева кхо бхиккхӯ пассанти, апича кхо сун̣анти ‘‘манусса̄ кира джа̄лава̄гура̄дихаттха̄ га̄мато ва̄ никкхаманти, аран̃н̃е ва̄ вичарантӣ’’ти. дутийадивасе ча тесам̣ там̣ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣ха̄нам̣ самаччхамам̣сам̣ пин̣д̣апа̄там̣ абхихаранти. те тена сутена парисан̇канти ‘‘бхиккхӯнам̣ ну кхо аттха̄йа ката’’нти, идам̣ сутапарисан̇китам̣ на̄ма, етам̣ гахетум̣ на ват̣т̣ати. йам̣ евам̣ апарисан̇китам̣, там̣ ват̣т̣ати. саче пана те манусса̄ ‘‘касма̄, бханте, на ган̣хатха̄’’ти пуччхитва̄ таматтхам̣ сутва̄ ‘‘найидам̣, бханте, бхиккхӯнам̣ аттха̄йа катам̣, амхехи аттано аттха̄йа ва̄ ра̄джайутта̄дӣнам̣ ва̄ аттха̄йа ката’’нти ваданти, каппати.
на хева кхо пана бхиккхӯ пассанти на сун̣анти, апича кхо тесам̣ там̣ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣ха̄нам̣ паттам̣ гахетва̄ самаччхамам̣сам̣ пин̣д̣апа̄там̣ абхисан̇кхаритва̄ абхихаранти. те парисан̇канти ‘‘бхиккхӯнам̣ ну кхо аттха̄йа ката’’нти, идам̣ тадубхайавинимуттапарисан̇китам̣ на̄ма, етампи гахетум̣ на ват̣т̣ати. йам̣ евам̣ апарисан̇китам̣, там̣ ват̣т̣ати. саче пана те манусса̄ ‘‘касма̄, бханте, на ган̣хатха̄’’ти пуччхитва̄ таматтхам̣ сутва̄ ‘‘найидам̣, бханте, бхиккхӯнам̣ аттха̄йа катам̣, амхехи аттано аттха̄йа ва̄ ра̄джайутта̄дӣнам̣ ва̄ аттха̄йа катам̣, паваттамам̣сам̣ ва̄ каппийамева лабхитва̄ бхиккхӯнам̣ аттха̄йа сампа̄дита’’нти ваданти, каппати. мата̄нам̣ петакиччаттха̄йа ман̇гала̄дӣнам̣ ва̄ аттха̄йа катепи есева найо. йам̣ йан̃хи бхиккхӯнам̣йева аттха̄йа акатам̣, йаттха ча ниббематико хоти, там̣ саббам̣ каппати.
39. саче пана екасмим̣ виха̄ре бхиккхӯнам̣ уддиссакатам̣ хоти, те ча аттано аттха̄йа катабха̄вам̣ на джа̄нанти, ан̃н̃е джа̄нанти. йе джа̄нанти, тесам̣ на ват̣т̣ати, итаресам̣ пана ват̣т̣ати. ан̃н̃е на джа̄нанти, тейева джа̄нанти, тесам̣йева на ват̣т̣ати, ан̃н̃есам̣ ват̣т̣ати. тепи ‘‘амха̄кам̣ аттха̄йа ката’’нти джа̄нанти, ан̃н̃епи ‘‘етесам̣ аттха̄йа ката’’нти джа̄нанти, саббесампи на ват̣т̣ати. саббе на джа̄нанти, саббесампи ват̣т̣ати. пан̃часу хи сахадхаммикесу йасса ва̄ тасса ва̄ аттха̄йа уддиссакатам̣ саббесам̣ на каппати.
саче пана кочи екам̣ бхиккхум̣ уддисса па̄н̣ам̣ вадхитва̄ тасса паттам̣ пӯретва̄ дети, со ча аттано аттха̄йа катабха̄вам̣ джа̄нам̣йева гахетва̄ ан̃н̃асса бхиккхуно дети, со там̣ тасса саддха̄йа парибхун̃джати, касса а̄паттӣти? двиннампи ана̄патти. йан̃хи уддисса катам̣, тасса абхуттата̄йа ана̄патти, итарасса аджа̄наната̄йа. каппийамам̣сасса хи пат̣иггахан̣е а̄патти наттхи, уддиссакатан̃ча аджа̄нитва̄ бхуттасса паччха̄ н̃атва̄ а̄паттидесана̄киччам̣ на̄ма наттхи. акаппийамам̣сам̣ пана аджа̄нитва̄ бхуттена паччха̄ н̃атва̄пи а̄патти десетабба̄. уддиссакатан̃хи н̃атва̄ бхун̃джатова а̄патти, акаппийамам̣сам̣ аджа̄нитва̄ бхун̃джантассапи а̄паттийева, тасма̄ а̄паттибхӣрукена рӯпам̣ саллаккхентенапи пуччхитва̄ва мам̣сам̣ пат̣иггахетаббам̣. парибхогака̄ле ‘‘пуччхитва̄ парибхун̃джисса̄мӣ’’ти ва̄ гахетва̄ пуччхитва̄ва парибхун̃джитаббам̣. касма̄? дувин̃н̃еййатта̄. аччхамам̣сампи хи сӯкарамам̣сасадисам̣ хоти, дӣпимам̣са̄дӣни ча мигамам̣са̄дисадиса̄ни, тасма̄ пуччхитва̄ гахан̣амева ваттанти ваданти.
ити па̄л̣имуттакавинайавиниччхайасан̇гахе
маччхамам̣савиниччхайакатха̄ саматта̄.
7. ана̄ма̄савиниччхайакатха̄
40. ана̄ма̄санти на пара̄маситаббам̣. татра̄йам̣ виниччхайо (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.281) – йасма̄ ма̄та̄ ва̄ хоту дхӣта̄ ва̄ бхагинӣ ва̄, иттхӣ на̄ма сабба̄пи брахмачарийасса па̄рибантхика̄ва ана̄ма̄са̄ ча, тасма̄ ‘‘айам̣ ме ма̄та̄, айам̣ ме дхӣта̄, айам̣ ме бхагинӣ’’ти гехасситапемена а̄масатопи дуккат̣амева вуттам̣. имам̣ пана бхагавато а̄н̣ам̣ ануссарантена сачепи надӣсотена вуйхама̄нам̣ ма̄тарам̣ пассати, нева хаттхена пара̄маситабба̄, пан̣д̣итена пана бхиккхуна̄ на̄ва̄ ва̄ пхалакам̣ ва̄ кадаликкхандхо ва̄ да̄руккхандхо ва̄ упасам̣харитаббо. тасмим̣ асати ка̄са̄вампи упасам̣харитва̄ пурато т̣хапетаббам̣, ‘‘еттха ган̣ха̄хӣ’’ти пана на ваттабба̄. гахите ‘‘париккха̄рам̣ кад̣д̣ха̄мӣ’’ти кад̣д̣хантена гантаббам̣. саче пана бха̄йати, пурато пурато гантва̄ ‘‘ма̄ бха̄йӣ’’ти самасса̄сетабба̄. саче бха̄йама̄на̄ путтасса сахаса̄ кхандхе ва̄ абхирухати, хаттхе ва̄ ган̣ха̄ти, на ‘‘апехи махаллике’’ти ниддхунитабба̄, тхалам̣ па̄петабба̄. каддаме лагга̄йапи кӯпе патита̄йапи есева найо. татра̄пи хи йоттам̣ ва̄ ваттхам̣ ва̄ паккхипитва̄ хаттхена гахитабха̄вам̣ н̃атва̄ уддхаритабба̄, на твева а̄маситабба̄.
на кевалан̃ча ма̄туга̄масса сарӣрамева ана̄ма̄сам̣, нива̄санапа̄рупанампи а̄бхаран̣абхан̣д̣ампи антамасо тин̣ан̣д̣упакам̣ ва̄ та̄лапан̣н̣амуддикам̣ ва̄ упа̄да̄йа ана̄ма̄самева. тан̃ча кхо нива̄санапа̄вуран̣ам̣ пил̣андханаттха̄йа т̣хапитамева. саче пана нива̄санам̣ ва̄ па̄рупанам̣ ва̄ париваттетва̄ чӣвараттха̄йа па̄дамӯле т̣хапети, ват̣т̣ати. а̄бхаран̣абхан̣д̣есу пана сӣсапаса̄дханадантасӯчиа̄дикаппийабхан̣д̣ам̣ ‘‘имам̣, бханте, тумха̄кам̣ дема, ган̣хатха̄’’ти дӣйама̄нам̣ сипа̄т̣ика̄сӯчиа̄диупакаран̣аттха̄йа гахетаббам̣. суван̣н̣араджатамутта̄димайам̣ пана ана̄ма̄самева, дӣйама̄нампи на гахетаббам̣. на кевалан̃ча ета̄сам̣ сарӣрӯпагамева ана̄ма̄сам̣, иттхисан̣т̣ха̄нена катам̣ кат̣т̣харӯпампи дантарӯпампи айарӯпампи лохарӯпампи типурӯпампи поттхакарӯпампи саббаратанарӯпампи антамасо пит̣т̣хамайарӯпампи ана̄ма̄самева. парибхогаттха̄йа пана ‘‘идам̣ тумха̄кам̣ хотӯ’’ти лабхитва̄ т̣хапетва̄ саббаратанамайам̣ авасесам̣ бхиндитва̄ упакаран̣а̄рахам̣ упакаран̣е, парибхога̄рахам̣ парибхоге упанетум̣ ват̣т̣ати.
41. йатха̄ ча иттхирӯпакам̣, евам̣ саттавидхам̣ дхан̃н̃ампи ана̄ма̄самева. тасма̄ кхеттамаджджхена гаччхантена таттхаджа̄такампи дхан̃н̃апхалам̣ на а̄масантена гантаббам̣. саче гхарадва̄ре ва̄ антара̄магге ва̄ дхан̃н̃ам̣ паса̄ритам̣ хоти, пассена ча магго аттхи, на маддантена гантаббам̣. гаманамагге асати маггам̣ адхит̣т̣ха̄йа гантаббам̣. антарагхаре дхан̃н̃асса упари а̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ денти, нисӣдитум̣ ват̣т̣ати. кечи а̄санаса̄ла̄йа дхан̃н̃ам̣ а̄киранти, саче сакка̄ хоти хара̄петум̣, хара̄петаббам̣. но че, екамантам̣ дхан̃н̃ам̣ амаддантена пӣт̣хакам̣ пан̃н̃апетва̄ нисӣдитаббам̣. саче ока̄со на хоти, манусса̄ дхан̃н̃амаджджхейева пан̃н̃апетва̄ денти, нисӣдитаббам̣. таттхаджа̄така̄ни муггама̄са̄дӣни апаран̣н̣а̄нипи та̄лапанаса̄дӣни ва̄ пхала̄ни кӣл̣антена на а̄маситабба̄ни. мануссехи ра̄сикатесупи есева найо. аран̃н̃е пана руккхато патита̄ни пхала̄ни ‘‘анупасампанна̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти ган̣хитум̣ ват̣т̣ати.
42. мутта̄ ман̣и вел̣урийо сан̇кхо сила̄ пава̄л̣ам̣ раджатам̣ джа̄тарӯпам̣ лохитан̇ко маса̄рагалланти имесу дасасу ратанесу мутта̄ адхота̄ авиддха̄ йатха̄джа̄та̄ва а̄маситум̣ ват̣т̣ати, сеса̄ ана̄ма̄са̄ти ваданти, там̣ на гахетаббам̣. маха̄паччарийам̣ пана ‘‘мутта̄ дхота̄пи адхота̄пи ана̄ма̄са̄, бхан̣д̣амӯлаттха̄йа ча сампат̣иччхитум̣ на ват̣т̣ати, кут̣т̣харогасса бхесаджджаттха̄йа пана ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣, там̣ йуттам̣. антамасо джа̄типхаликам̣ упа̄да̄йа саббопи нӣлапӣта̄диван̣н̣абхедо ман̣и дхотавиддхават̣т̣ито ана̄ма̄со, йатха̄джа̄то пана а̄карамутто патта̄дибхан̣д̣амӯлаттхам̣ сампат̣иччхитум̣ ват̣т̣атӣти вуттам̣, тампи маха̄паччарийам̣ пат̣иккхиттам̣. пачитва̄ като ка̄чаман̣ийевеко ват̣т̣атӣти вуттам̣. вел̣урийепи ман̣исадисова виниччхайо.
сан̇кхо дхаманасан̇кхо ча дхотавиддхо ча ратанамиссо ана̄ма̄со, па̄нӣйасан̇кхо дхотопи адхотопи а̄ма̄сова. сесан̃ча ан̃джана̄дибхесаджджаттха̄йапи бхан̣д̣амӯлаттха̄йапи сампат̣иччхитум̣ ват̣т̣ати. сила̄ дхотавиддха̄ ратанасам̣йутта̄ муггаван̣н̣а̄ва ана̄ма̄са̄, сеса̄ саттхаканигхам̣сана̄диаттха̄йа ган̣хитум̣ ват̣т̣ати. еттха ча ратанасам̣йутта̄ти суван̣н̣ена саддхим̣ йоджетва̄ пачитва̄ ката̄ти ваданти. пава̄л̣ам̣ дхотавиддхам̣ ана̄ма̄сам̣, сесам̣ а̄ма̄сан̃ча бхан̣д̣амӯлаттхан̃ча сампат̣иччхитум̣ ват̣т̣атӣти ваданти, там̣ на гахетаббам̣. маха̄паччарийам̣ пана ‘‘дхотампи адхотампи саббам̣ ана̄ма̄сан̃ча на ча сампат̣иччхитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣, там̣ йуттам̣.
раджатан̃ча джа̄тарӯпан̃ча катабхан̣д̣ампи акатабхан̣д̣ампи саббена саббам̣ бӣджато пат̣т̣ха̄йа ана̄ма̄сан̃ча асампат̣иччханӣйан̃ча. уттарара̄джапутто кира суван̣н̣ачетийам̣ ка̄ра̄петва̄ маха̄падуматтхерасса песеси. тхеро ‘‘на каппатӣ’’ти пат̣иккхипи. четийагхаре суван̣н̣ападумасуван̣н̣абуббул̣ака̄дӣни хонти, ета̄нипи ана̄ма̄са̄ни. четийагхарагопака̄ пана рӯпийачхад̣д̣акат̣т̣ха̄не т̣хита̄, тасма̄ тесам̣ кел̣а̄пайитум̣ ват̣т̣атӣти вуттам̣. курундхийам̣ пана тампи пат̣иккхиттам̣, суван̣н̣ачетийе качаварамева харитум̣ ват̣т̣атӣти еттакамева анун̃н̃а̄там̣. а̄ракӯт̣алохампи джа̄тарӯпагатикамева ана̄ма̄санти саббат̣т̣хакатха̄су вуттам̣. сена̄санапарибхоге пана саббопи каппийо, тасма̄ джа̄тарӯпараджатамайа̄ саббепи сена̄санапариккха̄ра̄ а̄ма̄са̄, бхиккхӯнам̣ дхаммавинайаван̣н̣анат̣т̣ха̄не ратанаман̣д̣апе каронти пхаликаттхамбхе ратанада̄мапат̣иман̣д̣ите, таттха саббӯпакаран̣а̄ни бхиккхӯнам̣ пат̣иджаггитум̣ ват̣т̣анти. лохитан̇камаса̄рагалла̄ дхотавиддха̄ ана̄ма̄са̄, итаре а̄ма̄са̄, бхан̣д̣амӯлаттха̄йа ча сампат̣иччхитум̣ ват̣т̣атӣти вуттам̣. маха̄паччарийам̣ пана ‘‘дхота̄пи адхота̄пи саббасо ана̄ма̄са̄, на ча сампат̣иччхитум̣ ват̣т̣антӣ’’ти пат̣иккхиттам̣.
43. саббам̣ а̄вудхабхан̣д̣ам̣ ана̄ма̄сам̣, бхан̣д̣амӯлаттха̄йа дӣйама̄нампи на сампат̣иччхитаббам̣. саттхаван̣иджджа̄ на̄ма на ват̣т̣ати. суддхадханудан̣д̣опи дхануджийа̄пи патодопи томаропи ан̇кусопи антамасо ва̄сипхарасуа̄дӣнипи а̄вудхасан̇кхепена ката̄ни ана̄ма̄са̄ни. саче кеначи виха̄ре сатти ва̄ томаро ва̄ т̣хапито хоти, виха̄рам̣ джаггантена ‘‘харантӯ’’ти са̄мика̄нам̣ песетаббам̣. саче на харанти, там̣ ача̄лентена виха̄ро пат̣иджаггитаббо. йуддхабхӯмийам̣ пана патитам̣ асим̣ ва̄ саттим̣ ва̄ томарам̣ ва̄ дисва̄ па̄са̄н̣ена ва̄ кеначи ва̄ асим̣ бхиндитва̄ саттхакаттха̄йа гахетум̣ ват̣т̣ати. итара̄нипи вийоджетва̄ кин̃чи саттхакаттха̄йа, кин̃чи каттарадан̣д̣а̄диаттха̄йа гахетум̣ ват̣т̣ати. ‘‘идам̣ ган̣хатха̄’’ти дӣйама̄нам̣ пана вина̄сетва̄ ‘‘каппийабхан̣д̣ам̣ карисса̄мӣ’’ти саббампи сампат̣иччхитум̣ ват̣т̣ати.
маччхаджа̄лапаккхиджа̄ла̄дӣнипи пхалакаджа̄лика̄дӣнипи сарапаритта̄н̣а̄нипи сабба̄ни ана̄ма̄са̄ни, парибхогаттха̄йа лаббхама̄несу пана джа̄лам̣ та̄ва ‘‘а̄санасса ва̄ четийасса ва̄ упари бандхисса̄ми, чхаттам̣ ва̄ вет̣хесса̄мӣ’’ти гахетум̣ ват̣т̣ати. сарапаритта̄н̣ам̣ саббампи бхан̣д̣амӯлаттха̄йа сампат̣иччхитум̣ ват̣т̣ати. парӯпародханива̄ран̣ан̃хи етам̣, на упародхакаранти. пхалакам̣ ‘‘дантакат̣т̣хабха̄джанам̣ карисса̄мӣ’’ти гахетум̣ ват̣т̣ати.
чаммавинаддха̄ни вӣн̣а̄бхериа̄дӣни ана̄ма̄са̄ни. курундийам̣ пана ‘‘бхерисан̇гха̄т̣опи вӣн̣а̄сан̇гха̄т̣опи туччхапоккхарампи мукхават̣т̣ийам̣ а̄ропитачаммампи вӣн̣а̄дан̣д̣акопи саббам̣ ана̄ма̄са’’нти вуттам̣. онахитум̣ ва̄ онаха̄петум̣ ва̄ ва̄детум̣ ва̄ ва̄да̄петум̣ ва̄ на лаббхатийева. четийан̇ган̣е пӯджам̣ катва̄ мануссехи чхад̣д̣итам̣ дисва̄пи ача̄летва̄ва антарантаре саммаджджитаббам̣, качаварачхад̣д̣анака̄ле пана качаваранийа̄менева харитва̄ екамантам̣ никкхипитум̣ ват̣т̣атӣти маха̄паччарийам̣ вуттам̣. бхан̣д̣амӯлаттха̄йа сампат̣иччхитумпи ват̣т̣ати, парибхогаттха̄йа лаббхама̄несу пана вӣн̣а̄дон̣икан̃ча бхерипоккхаран̃ча дантакат̣т̣хабха̄джанам̣ карисса̄ма, чаммам̣ саттхакакосаканти евам̣ тасса тасса париккха̄расса упакаран̣аттха̄йа гахетва̄ татха̄ татха̄ ка̄тум̣ ват̣т̣ати.
ити па̄л̣имуттакавинайавиниччхайасан̇гахе
ана̄ма̄савиниччхайакатха̄ саматта̄.
8. адхит̣т̣ха̄навикаппанавиниччхайакатха̄
44. адхит̣т̣ха̄навикаппанесу пана – ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тичӣварам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппетум̣, вассикаса̄т̣икам̣ васса̄нам̣ ча̄тума̄сам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ тато парам̣ викаппетум̣, нисӣданам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппетум̣, паччаттхаран̣ам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппетум̣, кан̣д̣уппат̣иччха̄дим̣ йа̄ва а̄ба̄дха̄ адхит̣т̣ха̄тум̣ тато парам̣ викаппетум̣, мукхапун̃чханачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппетум̣, париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ на викаппету’’нти (маха̄ва. 358) вачанато тичӣвара̄динийа̄менева адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джитукаа̄мена ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’тиа̄дина̄ на̄мам̣ ватва̄ адхит̣т̣ха̄таббам̣. викаппентена пана на̄мам̣ аггахетва̄ва ‘‘имам̣ чӣварам̣ туйхам̣ викаппемӣ’’ти ватва̄ викаппетаббам̣. таттха (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.469) тичӣварам̣ адхит̣т̣хахантена раджитва̄ каппабиндум̣ датва̄ пама̄н̣айуттамева адхит̣т̣ха̄таббам̣. асса пама̄н̣ам̣ уккат̣т̣хапариччхедена сугатачӣварато ӯнакам̣ ват̣т̣ати, ла̄макапариччхедена сан̇гха̄т̣ийа̄ уттара̄сан̇гасса ча дӣгхато мут̣т̣хипан̃чакам̣, тирийам̣ мут̣т̣хиттикам̣ пама̄н̣ам̣ ват̣т̣ати. антарава̄сако дӣгхасо мут̣т̣хипан̃чако, тирийам̣ двихаттхопи ват̣т̣ати. па̄рупаненапи хи сакка̄ на̄бхим̣ пат̣иччха̄детунти. вуттаппама̄н̣ато пана атирекан̃ча ӯнакан̃ча ‘‘париккха̄рачол̣ака’’нти адхит̣т̣ха̄таббам̣.
таттха йасма̄ ‘‘две чӣварасса адхит̣т̣ха̄на̄ ка̄йена ва̄ адхит̣т̣хети, ва̄ча̄йа ва̄ адхит̣т̣хетӣ’’ти (пари. 322) вуттам̣, тасма̄ пура̄н̣асан̇гха̄т̣им̣ ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ паччуддхара̄мӣ’’ти паччуддхаритва̄ навам̣ сан̇гха̄т̣им̣ хаттхена гахетва̄ ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти читтена а̄бхогам̣ катва̄ ка̄йавика̄рам̣ каронтена ка̄йена адхит̣т̣ха̄табба̄. идам̣ ка̄йена адхит̣т̣ха̄нам̣, там̣ йена кеначи сарӣра̄вайавена апхусантасса на ват̣т̣ати. ва̄ча̄йа адхит̣т̣ха̄не пана вачӣбхедам̣ катва̄ ва̄ча̄йа адхит̣т̣ха̄табба̄. татра дувидхам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ – саче хаттхапа̄се хоти, ‘‘имам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти ва̄ча̄ бхиндитабба̄. атха антогаббхе ва̄ упарипа̄са̄де ва̄ са̄мантавиха̄ре ва̄ хоти, т̣хапитат̣т̣ха̄нам̣ саллаккхетва̄ ‘‘етам̣ сан̇гха̄т̣им̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти ва̄ча̄ бхиндитабба̄. еса найо уттара̄сан̇ге антарава̄саке ча. на̄маматтамева хи висесо, тасма̄ сабба̄ни сан̇гха̄т̣им̣ уттара̄сан̇гам̣ антарава̄саканти евам̣ аттано на̄менева адхит̣т̣ха̄табба̄ни. саче адхит̣т̣хахитва̄ т̣хапитаваттхехи сан̇гха̄т̣иа̄дӣни кароти, нит̣т̣хите раджане ча каппе ча ‘‘имам̣ паччуддхара̄мӣ’’ти паччуддхаритва̄ пуна адхит̣т̣ха̄табба̄ни. адхит̣т̣хитена пана саддхим̣ махантатарамева дутийапат̣т̣ам̣ ва̄ кхан̣д̣ам̣ ва̄ сиббантена пуна адхит̣т̣ха̄таббам̣. саме ва̄ кхуддаке ва̄ адхит̣т̣ха̄накиччам̣ наттхи.
тичӣварам̣ пана париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ ват̣т̣ати, на ват̣т̣атӣти? маха̄падуматтхеро кира̄ха ‘‘тичӣварам̣ тичӣварамева адхит̣т̣ха̄таббам̣, саче париккха̄рачол̣а̄дхит̣т̣ха̄нам̣ лабхеййа, удоситасиккха̄паде париха̄ро нираттхако бхавеййа̄’’ти. евам̣ вутте кира авасеса̄ бхиккхӯ а̄хам̣су ‘‘париккха̄рачол̣ампи бхагавата̄ва ‘адхит̣т̣ха̄табба’нти вуттам̣, тасма̄ ват̣т̣атӣ’’ти. маха̄паччарийампи вуттам̣ ‘‘париккха̄рачол̣ам̣ на̄ма па̄т̣еккам̣ нидха̄намукхаметам̣. тичӣварам̣ ‘париккха̄рачол̣а’нти адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати, удоситасиккха̄паде (па̄ра̄. 471 а̄дайо) пана тичӣварам̣ адхит̣т̣хахитва̄ парихарантасса париха̄ро вутто’’ти. убхатовибхан̇габха̄н̣ако пун̣н̣ава̄ликава̄сӣ маха̄тиссаттхеропи кира̄ха ‘‘майам̣ пуббе маха̄тхера̄нам̣ ассумха̄ ‘аран̃н̃ава̄сино бхиккхӯ руккхасусира̄дӣсу чӣварам̣ т̣хапетва̄ падха̄нам̣ падаханаттха̄йа гаччханти, са̄мантавиха̄ре дхаммассаванаттха̄йа гата̄нан̃ча тесам̣ сӯрийе ут̣т̣хите са̄ман̣ера̄ ва̄ дахарабхиккхӯ ва̄ паттачӣварам̣ гахетва̄ гаччханти, тасма̄ сукхапарибхогаттхам̣ тичӣварам̣ париккха̄рачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’’ти. маха̄паччарийампи вуттам̣ ‘‘пуббе а̄ран̃н̃ика̄ бхиккхӯ абаддхасӣма̄йа дуппариха̄ранти тичӣварам̣ париккха̄рачол̣амева адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джим̣сӯ’’ти.
45. вассикаса̄т̣ика̄ анатириттаппама̄н̣а̄ на̄мам̣ гахетва̄ вуттанайенева чатта̄ро вассике ма̄се адхит̣т̣ха̄табба̄, тато парам̣ паччуддхаритва̄ викаппетабба̄. ван̣н̣абхедаматтаратта̄пи чеса̄ ват̣т̣ати, две пана на ват̣т̣анти. нисӣданам̣ вуттанайена адхит̣т̣ха̄таббамева, тан̃ча кхо пама̄н̣айуттам̣ екамева, две на ват̣т̣анти. паччаттхаран̣ампи адхит̣т̣ха̄таббамева, там̣ пана махантампи ват̣т̣ати, екампи ват̣т̣ати, бахӯнипи ват̣т̣анти, нӣлампи пӣтакампи садасампи пуппхадасампӣти саббаппака̄рам̣ ват̣т̣ати. кан̣д̣уппат̣иччха̄ди йа̄ва а̄ба̄дхо аттхи, та̄ва пама̄н̣ика̄ адхит̣т̣ха̄табба̄. а̄ба̄дхе вӯпасанте паччуддхаритва̄ викаппетабба̄, ека̄ва ват̣т̣ати. мукхапун̃чханачол̣ам̣ адхит̣т̣ха̄таббамева, йа̄ва екам̣ дховӣйати, та̄ва ан̃н̃ам̣ парибхогаттха̄йа иччхитаббанти двепи ват̣т̣анти. апаре пана тхера̄ ‘‘нидха̄намукхаметам̣, бахӯнипи ват̣т̣антӣ’’ти ваданти. париккха̄рачол̣е ган̣ана̄ наттхи, йаттакам̣ иччхати, таттакам̣ адхит̣т̣ха̄таббамева. тхавика̄пи парисса̄ванампи викаппанӯпагапаччхимачӣвараппама̄н̣ам̣ ‘‘париккха̄рачол̣а’’нти адхит̣т̣ха̄таббамева. тасса пама̄н̣ам̣ дӣгхато две видаттхийо тирийам̣ видаттхи, там̣ пана дӣгхато вад̣д̣хакӣхаттхаппама̄н̣ам̣, виттха̄рато тато упад̣д̣хаппама̄н̣ам̣ хоти. татра̄йам̣ па̄л̣и ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, а̄йа̄мена ат̣т̣хан̇гулам̣ сугатан̇гулена чатуран̇гулавиттхатам̣ паччхимам̣ чӣварам̣ викаппету’’нти (маха̄ва. 358). бахӯнипи екато катва̄ ‘‘има̄ни чӣвара̄ни париккха̄рачол̣а̄ни адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти адхит̣т̣ха̄тумпи ват̣т̣атийева. бхесаджджанавакаммама̄та̄питуа̄дӣнам̣ аттха̄йа т̣хапентена анадхит̣т̣хитепи наттхи а̄патти. ман̃чабхиси пӣт̣хабхиси бимбоханам̣ па̄ва̄ро коджавоти етесу пана сена̄санапариккха̄раттха̄йа диннапаччаттхаран̣е ча адхит̣т̣ха̄накиччам̣ наттхийева.
саче пана (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.636-38) н̃а̄такапава̄ритат̣т̣ха̄нато суттам̣ лабхитва̄ н̃а̄такапава̄ритенева тантава̄йена ан̃н̃ена ва̄ мӯлам̣ датва̄ чӣварам̣ ва̄йа̄пети, ва̄йа̄панапаччайа̄ ана̄патти. даса̄ха̄тиккаманапаччайа̄ пана а̄паттим̣ раккхантена викаппанупагаппама̄н̣аматте вӣте танте т̣хитам̣йева адхит̣т̣ха̄таббам̣. даса̄ха̄тиккамена нит̣т̣ха̄пийама̄нан̃хи ниссаггийам̣ бхавеййа̄ти. н̃а̄така̄дӣхи тантам̣ а̄ропа̄петва̄ ‘‘тумха̄кам̣, бханте, идам̣ чӣварам̣ ган̣хеййа̄тха̄’’ти ниййа̄титепи есева найо.
саче тантава̄йо евам̣ пайоджито ва̄ сайам̣ да̄тука̄мо ва̄ хутва̄ ‘‘ахам̣, бханте, тумха̄кам̣ чӣварам̣ асукадивасе на̄ма ва̄йитва̄ т̣хапесса̄мӣ’’ти вадати, бхиккху ча тена париччхиннадивасато пат̣т̣ха̄йа даса̄хам̣ атикка̄мети, ниссаггийам̣ па̄читтийам̣. саче пана тантава̄йо ‘‘ахам̣ тумха̄кам̣ чӣварам̣ ва̄йитва̄ са̄санам̣ песесса̄мӣ’’ти ватва̄ татхева кароти, тена песитабхиккху пана тасса бхиккхуно на а̄рочети, ан̃н̃о дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ ‘‘тумха̄кам̣, бханте, чӣварам̣ нит̣т̣хита’’нти а̄рочети, етасса а̄рочанам̣ на пама̄н̣ам̣. йада̄ пана тена песитойева а̄рочети, тасса вачанам̣ сутадивасато пат̣т̣ха̄йа даса̄хам̣ атикка̄майато ниссаггийам̣ па̄читтийам̣.
саче тантава̄йо ‘‘ахам̣ тумха̄кам̣ чӣварам̣ ва̄йитва̄ кассачи хаттхе пахин̣исса̄мӣ’’ти ватва̄ татхева кароти, чӣварам̣ гахетва̄ гатабхиккху пана аттано паривен̣е т̣хапетва̄ тасса на а̄рочети, ан̃н̃о кочи бхан̣ати ‘‘апи, бханте, адхуна̄ а̄бхатам̣ чӣварам̣ сундара’’нти. кухим̣, а̄вусо, чӣваранти. иттханна̄масса хаттхе песитанти. етассапи вачанам̣ на пама̄н̣ам̣. йада̄ пана со бхиккху чӣварам̣ дети, ладдхадивасато пат̣т̣ха̄йа даса̄хам̣ атикка̄майато ниссаггийам̣ па̄читтийам̣. саче пана ва̄йа̄панамӯлам̣ адиннам̣ хоти, йа̄ва ка̄кан̣икаматтампи авасит̣т̣хам̣, та̄ва раккхати.
46. адхит̣т̣хитачӣварам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.469) пана парибхун̃джато катхам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахатӣти? ан̃н̃асса да̄нена аччхиндитва̄ гахан̣ена висса̄сагга̄хена хӣна̄йа̄ваттанена сиккха̄паччаккха̄нена ка̄лакирийа̄йа лин̇гапариваттанена паччуддхаран̣ена чхиддабха̄вена̄ти имехи навахи ка̄ран̣ехи виджахати. таттха пуримехи ат̣т̣хахи саббачӣвара̄ни адхит̣т̣ха̄нам̣ виджаханти, чхиддабха̄вена пана тичӣварассева саббат̣т̣хакатха̄су адхит̣т̣ха̄навиджаханам̣ вуттам̣, тан̃ча накхапит̣т̣хиппама̄н̣ена чхиддена. таттха накхапит̣т̣хиппама̄н̣ам̣ канит̣т̣хан̇гулинакхавасена ведитаббам̣, чхиддан̃ча винивиддхачхиддамева. чхиддасса хи аббхантаре екатанту чепи аччхинно хоти, раккхати. таттха сан̇гха̄т̣ийа̄ ча уттара̄сан̇гасса ча дӣгхантато видаттхиппама̄н̣асса, тирийантато ат̣т̣хан̇гулаппама̄н̣асса падесасса орато чхиддам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ бхиндати, антарава̄сакасса пана дӣгхантато видаттхиппама̄н̣ассева, тирийантато чатуран̇гулаппама̄н̣асса падесасса орато чхиддам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ бхиндати, парато на бхиндати, тасма̄ джа̄те чхидде тичӣварам̣ атирекачӣварат̣т̣ха̄не тит̣т̣хати, сӯчикаммам̣ катва̄ пуна адхит̣т̣ха̄таббам̣. йо пана дуббалат̣т̣ха̄не пат̣хамам̣ аггал̣ам̣ датва̄ паччха̄ дуббалат̣т̣ха̄нам̣ чхиндитва̄ апанети, адхит̣т̣ха̄нам̣ на бхиджджати. ман̣д̣алапариваттанепи есева найо. дупат̣т̣асса екасмим̣ пат̣але чхидде ва̄ джа̄те гал̣ите ва̄ адхит̣т̣ха̄нам̣ на бхиджджати, кхуддакам̣ чӣварам̣ махантам̣ кароти, махантам̣ ва̄ кхуддакам̣ кароти, адхит̣т̣ха̄нам̣ на бхиджджати. убхо кот̣ийо маджджхе каронто саче пат̣хамам̣ чхиндитва̄ паччха̄ гхат̣ети, адхит̣т̣ха̄нам̣ бхиджджати. атха гхат̣етва̄ чхиндати, на бхиджджати. раджакехи дхова̄петва̄ сетам̣ ка̄ра̄пентассапи адхит̣т̣ха̄нам̣ адхит̣т̣ха̄намева̄ти. айам̣ та̄ва адхит̣т̣ха̄не виниччхайо.
47. викаппане пана две викаппана̄ саммукха̄викаппана̄ параммукха̄викаппана̄ ча. катхам̣ саммукха̄викаппана̄ хоти? чӣвара̄нам̣ екабахубха̄вам̣ саннихита̄саннихитабха̄ван̃ча н̃атва̄ ‘‘имам̣ чӣвара’’нти ва̄ ‘‘има̄ни чӣвара̄нӣ’’ти ва̄ ‘‘етам̣ чӣвара’’нти ва̄ ‘‘ета̄ни чӣвара̄нӣ’’ти ва̄ ватва̄ ‘‘туйхам̣ викаппемӣ’’ти ваттаббам̣, айамека̄ саммукха̄викаппана̄. етта̄вата̄ нидхетум̣ ват̣т̣ати, парибхун̃джитум̣ пана виссаджджетум̣ ва̄ адхит̣т̣ха̄тум̣ ва̄ на ват̣т̣ати. ‘‘майхам̣ сантакам̣, майхам̣ сантака̄ни парибхун̃джа ва̄ виссаджджехи ва̄ йатха̄паччайам̣ ва̄ карохӣ’’ти евам̣ пана вутте паччуддха̄ро на̄ма хоти, тато пабхути парибхога̄дайопи ват̣т̣анти.
апаро найо – татхева чӣвара̄нам̣ екабахубха̄вам̣ саннихита̄саннихитабха̄ван̃ча н̃атва̄ тассева бхиккхуно сантике ‘‘имам̣ чӣвара’’нти ва̄ ‘‘има̄ни чӣвара̄нӣ’’ти ва̄ ‘‘етам̣ чӣвара’’нти ва̄ ‘‘ета̄ни чӣвара̄нӣ’’ти ва̄ ватва̄ пан̃часу сахадхаммикесу ан̃н̃атарасса аттана̄ абхиручитасса йасса кассачи на̄мам̣ гахетва̄ ‘‘тиссасса бхиккхуно викаппемӣ’’ти ва̄ ‘‘тисса̄йа бхиккхунийа̄, тисса̄йа сиккхама̄на̄йа, тиссасса са̄ман̣ерасса, тисса̄йа са̄ман̣ерийа̄ викаппемӣ’’ти ва̄ ваттаббам̣, айам̣ апара̄пи саммукха̄викаппана̄. етта̄вата̄ нидхетум̣ ват̣т̣ати, парибхога̄дӣсу пана екампи на ват̣т̣ати. тена пана бхиккхуна̄ ‘‘тиссасса бхиккхуно сантакам̣…пе… тисса̄йа са̄ман̣ерийа̄ сантакам̣ парибхун̃джа ва̄ виссаджджехи ва̄ йатха̄паччайам̣ ва̄ карохӣ’’ти вутте паччуддха̄ро на̄ма хоти, тато пабхути парибхога̄дайопи ват̣т̣анти.
катхам̣ параммукха̄викаппана̄ хоти? чӣвара̄нам̣ татхева екабахубха̄вам̣ саннихита̄саннихитабха̄ван̃ча н̃атва̄ ‘‘имам̣ чӣвара’’нти ва̄ ‘‘има̄ни чӣвара̄нӣ’’ти ва̄ ‘‘етам̣ чӣвара’’нти ва̄ ‘‘ета̄ни чӣвара̄нӣ’’ти ва̄ ватва̄ ‘‘туйхам̣ викаппанаттха̄йа даммӣ’’ти ваттаббам̣. тена ваттаббо ‘‘ко те митто ва̄ сандит̣т̣хо ва̄’’ти. тато итарена пуриманайенева ‘‘тиссо бхиккхӯ’’ти ва̄…пе… ‘‘тисса̄ са̄ман̣ерӣ’’ти ва̄ ваттаббам̣. пуна тена бхиккхуна̄ ‘‘ахам̣ тиссасса бхиккхуно даммӣ’’ти ва̄…пе… ‘‘тисса̄йа са̄ман̣ерийа̄ даммӣ’’ти ва̄ ваттаббам̣, айам̣ параммукха̄викаппана̄. етта̄вата̄ нидхетум̣ ват̣т̣ати, парибхога̄дӣсу пана екампи на ват̣т̣ати. тена пана бхиккхуна̄ дутийасаммукха̄викаппана̄йам̣ вуттанайенева ‘‘иттханна̄масса сантакам̣ парибхун̃джа ва̄ виссаджджехи ва̄ йатха̄паччайам̣ ва̄ карохӣ’’ти вутте паччуддха̄ро на̄ма хоти, тато пабхути парибхога̄дайопи ват̣т̣анти.
двиннам̣ викаппана̄нам̣ ким̣ на̄на̄каран̣ам̣? саммукха̄викаппана̄йам̣ сайам̣ викаппетва̄ парена паччуддхара̄пети, параммукха̄викаппана̄йам̣ паренева викаппа̄петва̄ паренева паччуддхара̄пети, идаметтха на̄на̄каран̣ам̣. саче пана йасса викаппети, со пан̃н̃аттиковидо на хоти, на джа̄на̄ти паччуддхаритум̣, там̣ чӣварам̣ гахетва̄ ан̃н̃асса бйаттасса сантикам̣ гантва̄ пуна викаппетва̄ парена паччуддхара̄петаббам̣. викаппитавикаппана̄ на̄меса̄ ват̣т̣ати. евам̣ та̄ва чӣваре адхит̣т̣ха̄навикаппана̄найо ведитаббо.
48. патте пана айам̣ найо – паттам̣ адхит̣т̣хахантена уккат̣т̣хамаджджхимомака̄нам̣ ан̃н̃атаро пама̄н̣айуттова адхит̣т̣ха̄таббо. тасса пама̄н̣ам̣ ‘‘ад̣д̣ха̄л̣хакоданам̣ ган̣ха̄тӣ’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 602) найена па̄л̣ийам̣ вуттам̣. татра̄йам̣ виниччхайо (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.602 а̄дайо) – анупахатапура̄н̣аса̄литан̣д̣ула̄нам̣ сукот̣т̣итапарисуддха̄нам̣ две магадхана̄л̣ийо гахетва̄ техи тан̣д̣улехи ануттан̣д̣уламакилиннамапин̣д̣итам̣ сувисадам̣ кундамакул̣ара̄сисадисам̣ авасса̄витоданам̣ пачитва̄ ниравасесам̣ патте паккхипитва̄ тасса оданасса чатуттхабха̄гаппама̄н̣о на̄тигхано на̄титануко хаттхаха̄рийо саббасамбха̄расан̇кхато муггасӯпо паккхипитаббо, тато а̄лопасса а̄лопасса анурӯпам̣ йа̄вачарима̄лопаппахонакам̣ маччхамам̣са̄дибйан̃джанам̣ паккхипитаббам̣, саппителатаккарасакан̃джика̄дӣни пана ган̣анӯпага̄ни на хонти. та̄ни хи оданагатика̄ни хонти, нева ха̄петум̣, на вад̣д̣хетум̣ сакконти. еваметам̣ саббампи паккхиттам̣ саче паттасса мукхават̣т̣ийа̄ хет̣т̣химара̄джисамам̣ тит̣т̣хати, суттена ва̄ хӣрена ва̄ чхиндантасса суттасса ва̄ хӣрасса ва̄ хет̣т̣химантам̣ пхусати, айам̣ уккат̣т̣хо на̄ма патто. саче там̣ ра̄джим̣ атиккамма тхӯпӣкатам̣ тит̣т̣хати, айам̣ уккат̣т̣хомако на̄ма патто. саче там̣ ра̄джим̣ на сампа̄пун̣а̄ти антогадхамева хоти, айам̣ уккат̣т̣хуккат̣т̣хо на̄ма патто.
уккат̣т̣хато упад̣д̣хаппама̄н̣о маджджхимо на̄ма патто. маджджхимато упад̣д̣хаппама̄н̣о омако. тасма̄ саче магадхана̄л̣ийа̄ на̄л̣икодана̄дисаббампи паккхиттам̣ вуттанайенева хет̣т̣химара̄джисамам̣ тит̣т̣хати, айам̣ маджджхимо на̄ма патто. саче там̣ ра̄джим̣ атиккамма тхӯпӣкатам̣ тит̣т̣хати, айам̣ маджджхимомако на̄ма патто. саче там̣ ра̄джим̣ на сампа̄пун̣а̄ти антогадхамева хоти, айам̣ маджджхимуккат̣т̣хо на̄ма патто. саче магадхана̄л̣ийа̄ упад̣д̣хана̄л̣икодана̄дисаббампи паккхиттам̣ хет̣т̣химара̄джисамам̣ тит̣т̣хати, айам̣ омако на̄ма патто. саче там̣ ра̄джим̣ атиккамма тхӯпӣкатам̣ тит̣т̣хати, айам̣ омакомако на̄ма патто. саче там̣ ра̄джим̣ на сампа̄пун̣а̄ти антогадхамева хоти, айам̣ омакуккат̣т̣хо на̄ма патто. евамете нава патта̄. тесу две апатта̄ уккат̣т̣хуккат̣т̣хо ча омакомако ча̄ти. тасма̄ ете бха̄джанапарибхогена парибхун̃джитабба̄, на адхит̣т̣ха̄нӯпага̄ на викаппанӯпага̄. итаре пана сатта адхит̣т̣хахитва̄ ва̄ викаппетва̄ ва̄ парибхун̃джитабба̄.
пама̄н̣айутта̄нампи етесам̣ адхит̣т̣ха̄навикаппанӯпагаттам̣ евам̣ ведитаббам̣ – айопатто пан̃чахи па̄кехи, маттика̄патто двӣхи па̄кехи пакко адхит̣т̣ха̄нӯпаго. убхопи йам̣ мӯлам̣ да̄таббам̣, тасмим̣ диннейева. саче екопи па̄ко ӯно хоти, ка̄кан̣икаматтампи ва̄ мӯлам̣ адиннам̣, на адхит̣т̣ха̄нӯпаго. саче паттаса̄мико вадати ‘‘йада̄ тумха̄кам̣ мӯлам̣ бхависсати, тада̄ дассатха адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джатха̄’’ти, нева адхит̣т̣ха̄нӯпаго хоти, па̄касса хи ӯнатта̄ паттасан̇кхйам̣ на гаччхати, мӯласса сакаласса ва̄ екадесасса ва̄ адиннатта̄ сакабха̄вам̣ на упети, ан̃н̃ассева сантако хоти, тасма̄ па̄ке ча мӯле ча сунит̣т̣хитейева адхит̣т̣ха̄нӯпаго хоти. йо адхит̣т̣ха̄нӯпаго, свева викаппанӯпаго. со хаттхам̣ а̄гатопи ана̄гатопи адхит̣т̣ха̄таббо викаппетаббо ва̄. йади хи паттака̄рако мӯлам̣ лабхитва̄ сайам̣ ва̄ да̄тука̄мо хутва̄ ‘‘ахам̣ бханте тумха̄кам̣ паттам̣ катва̄ асукадивасе на̄ма пачитва̄ т̣хапесса̄мӣ’’ти вадати, бхиккху ча тена париччхиннадивасато пат̣т̣ха̄йа даса̄хам̣ атикка̄мети, ниссаггийам̣ па̄читтийам̣. саче пана паттака̄рако ‘‘ахам̣ тумха̄кам̣ паттам̣ катва̄ пачитва̄ са̄санам̣ песесса̄мӣ’’ти ватва̄ татхева кароти, тена песитабхиккху пана тасса бхиккхуно на а̄рочети, ан̃н̃о дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ ‘‘тумха̄кам̣, бханте, патто нит̣т̣хито’’ти а̄рочети, етасса а̄рочанам̣ на пама̄н̣ам̣. йада̄ пана тена песитойева а̄рочети, тасса вачанам̣ сутадивасато пат̣т̣ха̄йа даса̄хам̣ атикка̄майато ниссаггийам̣ па̄читтийам̣. саче пана паттака̄рако ‘‘ахам̣ тумха̄кам̣ паттам̣ катва̄ пачитва̄ кассачи хаттхе пахин̣исса̄мӣ’’ти ватва̄ татхева кароти, паттам̣ гахетва̄ а̄гатабхиккху пана аттано паривен̣е т̣хапетва̄ тасса на а̄рочети, ан̃н̃о кочи бхан̣ати ‘‘апи, бханте, адхуна̄ а̄бхато патто сундаро’’ти. ‘‘кухим̣, а̄вусо, патто’’ти? ‘‘иттханна̄масса хаттхе песито’’ти. етассапи вачанам̣ на пама̄н̣ам̣. йада̄ пана со бхиккху паттам̣ дети, ладдхадивасато пат̣т̣ха̄йа даса̄хам̣ атикка̄майато ниссаггийам̣ па̄читтийам̣, тасма̄ даса̄хам̣ анатикка̄метва̄ва адхит̣т̣ха̄таббо викаппетаббо ва̄.
таттха две паттасса адхит̣т̣ха̄на̄ ка̄йена ва̄ адхит̣т̣ха̄ти, ва̄ча̄йа ва̄ адхит̣т̣ха̄ти. тесам̣ васена адхит̣т̣хахантена ‘‘имам̣ паттам̣ паччуддхара̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘етам̣ паттам̣ паччуддхара̄мӣ’’ти ва̄ ватва̄ евам̣ саммукхе ва̄ параммукхе ва̄ т̣хитам̣ пура̄н̣апаттам̣ паччуддхаритва̄ ан̃н̃асса ва̄ датва̄ навам̣ паттам̣ йаттха каттхачи т̣хитам̣ хаттхена пара̄маситва̄ ‘‘идам̣ паттам̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти читтена а̄бхогам̣ катва̄ ка̄йавика̄рам̣ каронтена ка̄йена ва̄ адхит̣т̣ха̄таббо. вачӣбхедам̣ катва̄ ва̄ча̄йа ва̄ адхит̣т̣ха̄бхаббо. татра дувидхам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ – саче хаттхапа̄се хоти, ‘‘имам̣ паттам̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти ва̄ча̄ бхиндитабба̄, атха антогаббхе ва̄ упарипа̄са̄де ва̄ са̄мантавиха̄ре ва̄ хоти, т̣хапитат̣т̣ха̄нам̣ саллаккхетва̄ ‘‘етам̣ паттам̣ адхит̣т̣ха̄мӣ’’ти ва̄ча̄ бхиндитабба̄. адхит̣т̣хахантена пана екакена адхит̣т̣ха̄тумпи ват̣т̣ати, ан̃н̃асса сантике адхит̣т̣ха̄тумпи ват̣т̣ати. ан̃н̃асса сантике айама̄нисам̣со – сачасса ‘‘адхит̣т̣хито ну кхо ме, но’’ти вимати уппаджджати, итаро са̄ретва̄ виматим̣ чхиндиссатӣти. саче кочи даса патте лабхитва̄ саббе аттана̄ва парибхун̃джитука̄мо хоти, на саббе адхит̣т̣ха̄табба̄, екам̣ паттам̣ адхит̣т̣ха̄йа пунадивасе там̣ паччуддхаритва̄ ан̃н̃о адхит̣т̣ха̄таббо. етенева упа̄йена вассасатампи парихаритум̣ сакка̄.
евам̣ аппаматтасса сийа̄ адхит̣т̣ха̄навиджахананти? сийа̄. саче хи сайам̣ паттам̣ ан̃н̃асса дети, виббхамати ва̄, сиккхам̣ ва̄ паччаккха̄ти, ка̄лам̣ ва̄ кароти, лин̇гам̣ ва̄сса париваттати, паччуддхарати ва̄, патте ва̄ чхиддам̣ хоти, адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахати. вуттан̃четам̣ –
‘‘диннавиббхантапаччаккха̄, ка̄лакирийа̄катена ча;
лин̇гапаччуддхара̄ чева, чхиддена бхавати саттама’’нти. (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.608) –
чорагахан̣ависса̄сагга̄хехипи виджахатийева. киттакена чхиддена адхит̣т̣ха̄нам̣ бхиджджати? йена кан̇гуситтхам̣ никкхамати чева пависати ча. идан̃хи саттаннам̣ дхан̃н̃а̄нам̣ ла̄макадхан̃н̃аситтхам̣. тасмим̣ чхидде айачун̣н̣ена ва̄ а̄н̣ийа̄ ва̄ пат̣ипа̄катике кате даса̄хаббхантаре пуна адхит̣т̣ха̄таббо. айам̣ та̄веттха адхит̣т̣ха̄не виниччхайо.
49. викаппане пана две викаппана̄ саммукха̄викаппана̄ чева параммукха̄викаппана̄ ча. катхам̣ саммукха̄викаппана̄ хоти? патта̄нам̣ екабахубха̄вам̣ саннихита̄саннихитабха̄ван̃ча н̃атва̄ ‘‘имам̣ патта’’нти ва̄ ‘‘име патте’’ти ва̄ ‘‘етам̣ патта’’нти ва̄ ‘‘ете патте’’ти ва̄ ватва̄ ‘‘туйхам̣ викаппемӣ’’ти ваттаббам̣, айамека̄ саммукха̄викаппана̄. етта̄вата̄ нидхетум̣ ват̣т̣ати, парибхун̃джитум̣ пана виссаджджетум̣ ва̄ адхит̣т̣ха̄тум̣ ва̄ на ват̣т̣ати. ‘‘майхам̣ сантакам̣ парибхун̃джа ва̄ виссаджджехи ва̄ йатха̄паччайам̣ ва̄ карохӣ’’ти евам̣ пана вутте паччуддха̄ро на̄ма хоти, тато пабхути парибхога̄дайопи ват̣т̣анти.
апаро найо – татхева патта̄нам̣ екабахубха̄вам̣ саннихита̄саннихитабха̄ван̃ча н̃атва̄ тассева бхиккхуно сантике ‘‘имам̣ патта’’нти ва̄ ‘‘име патте’’ти ва̄ ‘‘етам̣ патта’’нти ва̄ ‘‘ете патте’’ти ва̄ ватва̄ пан̃часу сахадхаммикесу ан̃н̃атарасса аттана̄ абхиручитасса йасса кассачи на̄мам̣ гахетва̄ ‘‘тиссасса бхиккхуно викаппемӣ’’ти ва̄ ‘‘тисса̄йа бхиккхунийа̄, сиккхама̄на̄йа, са̄ман̣ерасса, тисса̄йа са̄ман̣ерийа̄ викаппемӣ’’ти ва̄ ваттаббам̣, айам̣ апара̄пи саммукха̄викаппана̄. етта̄вата̄ нидхетум̣ ват̣т̣ати. парибхога̄дӣсу пана екампи на ват̣т̣ати. тена пана бхиккхуна̄ тиссасса бхиккхуно сантакам̣…пе… тисса̄йа са̄ман̣ерийа̄ сантакам̣ парибхун̃джа ва̄ виссаджджехи ва̄ йатха̄паччайам̣ ва̄ карохӣти вутте паччуддха̄ро на̄ма хоти, тато пабхути парибхога̄дайопи ват̣т̣анти.
катхам̣ параммукха̄викаппана̄ хоти? патта̄нам̣ татхева екабахубха̄вам̣ саннихита̄саннихитабха̄ван̃ча н̃атва̄ ‘‘имам̣ патта’’нти ва̄ ‘‘име патте’’ти ва̄ ‘‘етам̣ патта’’нти ва̄ ‘‘ете патте’’ти ва̄ ватва̄ ‘‘туйхам̣ викаппанаттха̄йа даммӣ’’ти ваттаббам̣. тена ваттаббо ‘‘ко те митто ва̄ сандит̣т̣хо ва̄’’ти. тато итарена пуриманайена ‘‘тиссо бхиккхӯ’’ти ва̄…пе… ‘‘тисса̄ са̄ман̣ерӣ’’ти ва̄ ваттаббам̣. пуна тена бхиккхуна̄ ‘‘ахам̣ тиссасса бхиккхуно даммӣ’’ти ва̄…пе… ‘‘тисса̄йа са̄ман̣ерийа̄ даммӣ’’ти ва̄ ваттаббам̣, айам̣ параммукха̄викаппана̄. етта̄вата̄ нидхетум̣ ват̣т̣ати, парибхога̄дӣсу пана екампи на ват̣т̣ати. тена пана бхиккхуна̄ дутийасаммукха̄викаппана̄йам̣ вуттанайенева ‘‘иттханна̄масса сантакам̣ парибхун̃джа ва̄ виссаджджехи ва̄ йатха̄паччайам̣ ва̄ карохӣ’’ти вутте паччуддха̄ро на̄ма хоти, тато пабхути парибхога̄дайопи ват̣т̣анти. айам̣ викаппане найо.
50. евам̣ адхит̣т̣хахитва̄ викаппетва̄ ча парибхун̃джантена патте бхинне ким̣ ка̄таббанти? йасса патте ра̄джимукхават̣т̣ито хет̣т̣ха̄ дван̇гулаппама̄н̣а̄ на хоти тена на кин̃чи ка̄таббам̣. йасса (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.612-3) пана та̄диса̄ ека̄пи ра̄джи хоти, тена тасса̄ ра̄джийа̄ хет̣т̣химапарийанте паттаведхакена виджджхитва̄ пачитва̄ суттараджджукамакачираджджука̄дӣхи ва̄ типусуттакена ва̄ бандхитва̄ там̣ бандханам̣ а̄мисасса алагганаттхам̣ типупат̣т̣ена ва̄ кеначи ва̄ баддхасилесена пат̣иччха̄детаббам̣. со ча патто адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джитаббо. сукхумам̣ ва̄ чхиддам̣ катва̄ бандхитаббо. суддхехи пана мадхукаситтхакала̄кха̄саджджураса̄дӣхи бандхитум̣ на ват̣т̣ати, пха̄н̣итам̣ джха̄петва̄ па̄са̄н̣ачун̣н̣ена бандхитум̣ ват̣т̣ати. мукхават̣т̣исамӣпе пана паттаведхакена виджджхийама̄но капа̄ласса бахалатта̄ бхиджджати, тасма̄ хет̣т̣ха̄ виджджхитаббо. йасса пана две ра̄джийо, ека̄йева ва̄ чатуран̇гула̄, тасса две бандхана̄ни да̄табба̄ни. йасса тиссо, ека̄йева ва̄ чхал̣ан̇гула̄, тасса тӣн̣и. йасса чатассо, ека̄йева ва̄ ат̣т̣хан̇гула̄, тасса чатта̄ри. йасса пан̃ча, ека̄йева ва̄ дасан̇гула̄, со баддхопи абаддхопи апаттойева, ан̃н̃о вин̃н̃а̄петаббо. еса та̄ва маттика̄патте виниччхайо.
айопатте пана сачепи пан̃ча ва̄ атирека̄ни ва̄ чхидда̄ни хонти, та̄ни ча айачун̣н̣ена ва̄ а̄н̣ийа̄ ва̄ лохаман̣д̣алакена ва̄ баддха̄ни мат̣т̣ха̄ни хонти, свева патто парибхун̃джитаббо, ан̃н̃о на вин̃н̃а̄петаббо. атха пана екампи чхиддам̣ махантам̣ хоти, лохаман̣д̣алакена баддхампи мат̣т̣хам̣ на хоти, патте а̄мисам̣ лаггати, акаппийо хоти, айам̣ апатто, ан̃н̃о вин̃н̃а̄петаббо. вин̃н̃а̄пентена ча сан̇гхавасена пава̄ритат̣т̣ха̄не пан̃чабандханенева паттена ан̃н̃ам̣ паттам̣ вин̃н̃а̄петум̣ ват̣т̣ати, пуггалавасена пана пава̄ритат̣т̣ха̄не ӯнапан̃чабандханена̄пи ват̣т̣ати. паттам̣ лабхитва̄ парибхун̃джантена ча йа̄гурандханараджанапачана̄дина̄ апарибхогена на парибхун̃джитаббо, антара̄магге пана бйа̄дхимхи уппанне ан̃н̃асмим̣ бха̄джане асати маттика̄йа лимпетва̄ йа̄гум̣ ва̄ пачитум̣ удакам̣ ва̄ та̄петум̣ ват̣т̣ати. ман̃чапӣт̣хачхаттана̄гадантака̄дике адесепи на никкхипитаббо. паттасса хи никкхипанадесо ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, патта̄дха̄рака’’нтиа̄дина̄ (чӯл̣ава. 254) найена кхандхаке вуттойева.
ити па̄л̣имуттакавинайавиниччхайасан̇гахе
адхит̣т̣ха̄навикаппанавиниччхайакатха̄ саматта̄.
9. чӣваравиппава̄савиниччхайакатха̄
51. чӣваренавина̄ва̄соти тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нена адхит̣т̣хита̄нам̣ тин̣н̣ам̣ чӣвара̄нам̣ ан̃н̃атарена виппава̄со. евам̣ адхит̣т̣хитесу хи тӣсу чӣваресу екенапи вина̄ васитум̣ на ват̣т̣ати, васантасса саха арун̣уггамана̄ чӣварам̣ ниссаггийам̣ хоти, тасма̄ арун̣уггаманасамайе чӣварам̣ ад̣д̣хатеййаратанаппама̄н̣е хаттхапа̄се катва̄ васитаббам̣. га̄манивесанаудоситаад̣д̣ама̄л̣апа̄са̄дахаммийана̄ва̄саттхакхеттадхан̃н̃акаран̣аа̄ра̄мавиха̄раруккхамӯлааджджхока̄сесу пана айам̣ висесо (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.477-8) – саче екасса ран̃н̃о га̄мабходжакасса ва̄ сантако га̄мо хоти, йена кеначи па̄ка̄рена ва̄ ватийа̄ ва̄ парикха̄йа ва̄ париккхитто ча, еварӯпе га̄ме чӣварам̣ никкхипитва̄ га̄маббхантаре йаттха каттхачи йатха̄ручитат̣т̣ха̄не арун̣ам̣ ут̣т̣ха̄петум̣ ват̣т̣ати. саче пана апариккхитто хоти, еварӯпе га̄ме йасмим̣ гхаре чӣварам̣ никкхиттам̣, тасмим̣ ваттхаббам̣, тасса ва̄ гхарасса хаттхапа̄се саманта̄ ад̣д̣хатеййаратанаббхантаре васитаббам̣. там̣ пама̄н̣ам̣ атиккамитва̄ сачепи иддхима̄ бхиккху а̄ка̄се арун̣ам̣ ут̣т̣ха̄пети, чӣварам̣ ниссаггийамева хоти.