3. бхесаджджа̄дикаран̣авиниччхайакатха̄
15. бхесаджджакаран̣апариттапат̣исантха̄ресу пана бхесаджджакаран̣е та̄ва айам̣ виниччхайо (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.185-7) – а̄гата̄гатасса параджанасса бхесаджджам̣ на ка̄таббам̣, каронто дуккат̣ам̣ а̄паджджати. пан̃чаннам̣ пана сахадхаммика̄нам̣ ка̄таббам̣ бхиккхусса бхиккхунийа̄ сиккхама̄на̄йа са̄ман̣ерасса са̄ман̣ерийа̄ти. самасӣласаддха̄пан̃н̃а̄нан̃хи етесам̣ тӣсу сиккха̄су йутта̄нам̣ бхесаджджам̣ ака̄тум̣ на лаббхати. каронтена ча саче тесам̣ аттхи, тесам̣ сантакам̣ гахетва̄ йоджетва̄ да̄таббам̣, саче наттхи, аттано сантакам̣ ка̄таббам̣. саче аттанопи наттхи, бхиккха̄ча̄раваттена ва̄ н̃а̄такапава̄ритат̣т̣ха̄нато ва̄ парийеситаббам̣, алабхантена гила̄насса аттха̄йа акатавин̃н̃аттийа̄пи а̄харитва̄ ка̄таббам̣.
16. апаресампи пан̃чаннам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати ма̄ту питу тадупат̣т̣ха̄ка̄нам̣ аттано веййа̄ваччакарасса пан̣д̣упала̄сасса ча̄ти. пан̣д̣упала̄со на̄ма йо паббаджджа̄пеккхо йа̄ва паттачӣварам̣ пат̣ийа̄дийати, та̄ва виха̄ре васати. тесу саче ма̄та̄питаро иссара̄ хонти на пачча̄сӣсанти, ака̄тум̣ ват̣т̣ати. саче пана раджджепи т̣хита̄ пачча̄сӣсанти, ака̄тум̣ на ват̣т̣ати. бхесаджджам̣ пачча̄сӣсанта̄нам̣ бхесаджджам̣ да̄таббам̣, йоджетум̣ аджа̄нанта̄нам̣ йоджетва̄ да̄таббам̣. саббесам̣ аттха̄йа сахадхаммикесу вуттанайенева парийеситаббам̣. саче пана ма̄тарам̣ виха̄рам̣ а̄нетва̄ джаггати, саббам̣ парикаммам̣ ана̄масантена ка̄таббам̣, кха̄данӣйабходжанӣйам̣ сахаттха̄ да̄таббам̣. пита̄ пана йатха̄ са̄ман̣еро, евам̣ сахаттхена нха̄панасамба̄хана̄дӣни катва̄ упат̣т̣ха̄таббо. йе ча ма̄та̄питаро упат̣т̣хаханти пат̣иджагганти, тесампи евамева ка̄таббам̣. веййа̄ваччакаро на̄ма йо ветанам̣ гахетва̄ аран̃н̃е да̄рӯни ва̄ чхиндати, ан̃н̃ам̣ ва̄ кин̃чи каммам̣ кароти, тасса роге уппанне йа̄ва н̃а̄така̄ на пассанти, та̄ва бхесаджджам̣ ка̄таббам̣. йо пана бхиккхунисситакова хутва̄ саббакамма̄ни кароти, тасса бхесаджджам̣ ка̄таббамева. пан̣д̣упала̄сепи са̄ман̣ере вийа пат̣ипаджджитаббам̣.
17. апаресампи дасаннам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати джет̣т̣хабха̄ту канит̣т̣хабха̄ту джет̣т̣хабхагинийа̄ канит̣т̣хабхагинийа̄ чӯл̣ама̄туйа̄ маха̄ма̄туйа̄ чӯл̣апитуно маха̄питуно питуччха̄йа ма̄туласса̄ти. тесам̣ пана саббесампи каронтена тесам̣йева сантакам̣ бхесаджджам̣ гахетва̄ кевалам̣ йоджетва̄ да̄таббам̣. саче пана наппахонти йа̄чанти ча ‘‘детха но, бханте, тумха̄кам̣ пат̣идасса̄ма̄’’ти, та̄вака̄ликам̣ да̄таббам̣. сачепи на йа̄чанти, ‘‘амха̄кам̣ бхесаджджам̣ аттхи, та̄вака̄ликам̣ ган̣хатха̄’’ти ватва̄ ва̄ ‘‘йада̄ тесам̣ бхависсати, тада̄ дассантӣ’’ти а̄бхогам̣ ва̄ катва̄ да̄таббам̣. саче пат̣иденти, гахетаббам̣. но че денти, на чодетабба̄. ете даса н̃а̄таке т̣хапетва̄ ан̃н̃есам̣ на ка̄таббам̣.
етесам̣ путтапарампара̄йа пана йа̄ва саттама̄ кулапариват̣т̣а̄, та̄ва чатта̄ро паччайе а̄хара̄пентасса акатавин̃н̃атти ва̄ бхесаджджам̣ каронтасса веджджакаммам̣ ва̄ куладӯсака̄патти ва̄ на хоти. саче бха̄ту джа̄йа̄, бхагинийа̄ са̄мико ва̄ гила̄но хоти, н̃а̄така̄ че, тесампи ват̣т̣ати. ан̃н̃а̄така̄ че, бха̄ту ча бхагинийа̄ ча катва̄ да̄таббам̣ ‘‘тумха̄кам̣ джагганат̣т̣ха̄не детха̄’’ти. атха ва̄ тесам̣ путта̄нам̣ катва̄ да̄таббам̣ ‘‘тумха̄кам̣ ма̄та̄питӯнам̣ детха̄’’ти. етенупа̄йена саббападесу виниччхайо ведитаббо.
тесам̣ аттха̄йа ча са̄ман̣ерехи аран̃н̃ато бхесаджджам̣ а̄хара̄пентена н̃а̄тиса̄ман̣ерехи ва̄ а̄хара̄петаббам̣, ан̃н̃а̄такехи аттано аттха̄йа ва̄ а̄хара̄петва̄ да̄таббам̣. техипи ‘‘упаджджха̄йасса а̄хара̄ма̄’’ти ваттасӣсена а̄харитаббам̣. упаджджха̄йасса ма̄та̄питаро гила̄на̄ виха̄рам̣ а̄гаччханти, упаджджха̄йо ча диса̄пакканто хоти, саддхивиха̄рикена упаджджха̄йасса сантакам̣ бхесаджджам̣ да̄таббам̣. но че аттхи, аттано бхесаджджам̣ упаджджха̄йасса париччаджитва̄ да̄таббам̣. аттанопи асанте вуттанайенева парийеситва̄ упаджджха̄йасса сантакам̣ катва̄ да̄таббам̣. упаджджха̄йенапи саддхивиха̄рикасса ма̄та̄питӯсу евамева пат̣ипаджджитаббам̣. есева найо а̄чарийантева̄сикесупи. ан̃н̃опи йо а̄гантуко ва̄ чоро ва̄ йуддхапара̄джито иссаро ва̄ н̃а̄такехи париччатто капан̣о ва̄ гамийамануссо ва̄ гила̄но хутва̄ виха̄рам̣ пависати, саббесам̣ апачча̄сӣсантена бхесаджджам̣ ка̄таббам̣.
18. саддхам̣ кулам̣ хоти чатӯхи паччайехи упат̣т̣ха̄йакам̣ бхиккхусан̇гхасса ма̄та̄питут̣т̣ха̄нийам̣, татра че кочи гила̄но хоти, тассаттха̄йа висса̄сена ‘‘бхесаджджам̣ катва̄ бханте детха̄’’ти ваданти, нева да̄таббам̣ на ка̄таббам̣. атха пана каппийам̣ н̃атва̄ евам̣ пуччханти ‘‘бханте, асукасса на̄ма рогасса ким̣ бхесаджджам̣ каронтӣ’’ти, ‘‘идан̃чидан̃ча гахетва̄ каронтӣ’’ти ваттум̣ ват̣т̣ати. ‘‘бханте, майхам̣ ма̄та̄ гила̄на̄, бхесаджджам̣ та̄ва а̄чиккхатха̄’’ти евам̣ пуччхите пана на а̄чиккхитаббам̣, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пана катха̄ ка̄табба̄ ‘‘а̄вусо, асукасса на̄ма бхиккхуно имасмим̣ роге ким̣ бхесаджджам̣ карим̣сӯ’’ти. идан̃чидан̃ча бхесаджджам̣ бхантети. там̣ сутва̄ итаро ма̄ту бхесаджджам̣ кароти, ват̣т̣ати. маха̄падуматтхеро кира васабхаран̃н̃опи девийа̄ роге уппанне ека̄йа иттхийа̄ а̄гантва̄ пуччхито ‘‘на джа̄на̄мӣ’’ти аватва̄ евамева бхиккхӯхи саддхим̣ самуллапеси. там̣ сутва̄ тасса̄ бхесаджджамакам̣су. вӯпасанте ча роге тичӣварена тӣхи ча каха̄пан̣асатехи саддхим̣ бхесаджджачан̇кот̣акам̣ пӯретва̄ а̄харитва̄ тхерасса па̄дамӯле т̣хапетва̄ ‘‘бханте, пуппхапӯджам̣ каротха̄’’ти а̄хам̣су. тхеро ‘‘а̄чарийабха̄го на̄ма айа’’нти каппийавасена га̄ха̄петва̄ пуппхапӯджамака̄си. евам̣ та̄ва бхесадждже пат̣ипаджджитаббам̣.
19. паритте пана ‘‘гила̄насса париттам̣ каротха, бханте’’ти вутте на ка̄таббам̣, ‘‘париттам̣ бхан̣атха̄’’ти вутте пана бхан̣итаббам̣. сачеписса евам̣ хоти ‘‘манусса̄ на̄ма на джа̄нанти, акарийама̄не виппат̣иса̄рино бхависсантӣ’’ти, ка̄таббам̣. ‘‘париттодакам̣ париттасуттам̣ катва̄ детха̄’’ти вутте пана тесам̣йева удакам̣ хаттхена ча̄летва̄ суттам̣ паримаджджитва̄ да̄таббам̣. саче виха̄рато удакам̣ аттано сантакам̣ ва̄ суттам̣ дети, дуккат̣ам̣. манусса̄ удакан̃ча суттан̃ча гахетва̄ нисӣдитва̄ ‘‘париттам̣ бхан̣атха̄’’ти ваданти, ка̄таббам̣. но че джа̄нанти, а̄чиккхитаббам̣. бхиккхӯнам̣ нисинна̄нам̣ па̄десу удакам̣ а̄киритва̄ суттан̃ча т̣хапетва̄ гаччханти ‘‘париттам̣ каротха, париттам̣ бхан̣атха̄’’ти, на па̄да̄ апанетабба̄. манусса̄ хи виппат̣иса̄рино хонти. антога̄мепи гила̄насса аттха̄йа виха̄рам̣ песенти ‘‘париттам̣ бхан̣антӯ’’ти, бхан̣итаббам̣. антога̄ме ра̄джагеха̄дӣсу роге ва̄ упаддаве ва̄ уппанне паккоса̄петва̄ бхан̣а̄пенти, а̄т̣а̄на̄т̣ийасутта̄дӣни бхан̣итабба̄ни. ‘‘а̄гантва̄ гила̄насса сиккха̄пада̄ни денту, дхаммам̣ катхенту, ра̄джантепуре ва̄ амаччагехе ва̄ а̄гантва̄ сиккха̄пада̄ни денту, дхаммам̣ катхентӯ’’ти песитепи гантва̄ сиккха̄пада̄ни да̄табба̄ни, дхаммо катхетаббо. ‘‘мата̄нам̣ парива̄раттхам̣ а̄гаччхантӯ’’ти паккосанти, на гантаббам̣. ‘‘сӣватхикадассане асубхадассане ча маран̣ассатим̣ пат̣илабхисса̄ма̄’’ти каммат̣т̣ха̄насӣсена гантум̣ ват̣т̣ати. ‘‘паха̄рединне матепи амаран̣а̄дхиппа̄йасса ана̄патти вутта̄’’ти на еттакенева амануссагахитасса паха̄ро да̄таббо, та̄лапан̣н̣ам̣ пана париттасуттам̣ ва̄ хаттхе ва̄ па̄де ва̄ бандхитаббам̣, ратанасутта̄дӣни паритта̄ни бхан̣итабба̄ни, ‘‘ма̄ сӣлавантам̣ бхиккхум̣ вихет̣хехӣ’’ти дхаммакатха̄ ка̄табба̄, а̄т̣а̄на̄т̣ийапариттам̣ ва̄ бхан̣итаббам̣.
идха пана а̄т̣а̄на̄т̣ийапариттасса парикаммам̣ ведитаббам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 3.282). пат̣хамамева хи а̄т̣а̄на̄т̣ийасуттам̣ на бхан̣итаббам̣, меттасуттам̣ (кху. па̄. 9.1 а̄дайо; су. ни. 143 а̄дайо) дхаджаггасуттам̣ (сам̣. ни. 1.249) ратанасуттанти (кху. па̄. 6.1 а̄дайо; су. ни. 224 а̄дайо) има̄ни сатта̄хам̣ бхан̣итабба̄ни. саче мун̃чати, сундарам̣. но че мун̃чати, а̄т̣а̄на̄т̣ийасуттам̣ бхан̣итаббам̣. там̣ бхан̣антена ча бхиккхуна̄ пит̣т̣хам̣ ва̄ мам̣сам̣ ва̄ на кха̄дитаббам̣, суса̄не на васитаббам̣. касма̄? аманусса̄ ота̄рам̣ лабханти. париттакаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ харитӯпалиттам̣ ка̄ретва̄ таттха парисуддхам̣ а̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ нисӣдитаббам̣. париттака̄рако бхиккху виха̄рато гхарам̣ нентехи пхалака̄вудхехи парива̄ретва̄ нетаббо. аббхока̄се нисӣдитва̄ на ваттаббам̣, два̄рава̄тапа̄на̄ни пидахитва̄ нисиннена а̄вудхахаттхехи сампарива̄ритена меттачиттам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄ ваттаббам̣, пат̣хамам̣ сиккха̄пада̄ни га̄ха̄петва̄ сӣле патит̣т̣хитасса париттам̣ ка̄таббам̣. евампи мочетум̣ асакконтена виха̄рам̣ нетва̄ четийан̇ган̣е нипаджджа̄петва̄ а̄санапӯджам̣ ка̄ретва̄ дӣпе джа̄ла̄петва̄ четийан̇ган̣ам̣ саммаджджитва̄ ман̇галакатха̄ ваттабба̄, саббасаннипа̄то гхосетаббо, виха̄расса упаване джет̣т̣хакаруккхо на̄ма хоти, таттха ‘‘бхиккхусан̇гхо тумха̄кам̣ а̄гаманам̣ патима̄нетӣ’’ти пахин̣итаббам̣. саббасаннипа̄тат̣т̣ха̄не ана̄гантум̣ на̄ма на лабхати, тато амануссагахитако ‘‘твам̣ кона̄мосӣ’’ти пуччхитаббо, на̄ме катхите на̄менева а̄лапитаббо, ‘‘иттханна̄ма туйхам̣ ма̄ла̄гандха̄дӣсу патти, а̄санапӯджа̄йам̣ патти, пин̣д̣апа̄те патти, бхиккхусан̇гхена туйхам̣ пан̣н̣а̄ка̄раттха̄йа маха̄ман̇галакатха̄ вутта̄, бхиккхусан̇гхе га̄равена етам̣ мун̃ча̄хӣ’’ти мочетаббо. саче на мун̃чати, девата̄нам̣ а̄рочетаббам̣ ‘‘тумхе джа̄на̄тха, айам̣ амануссо амха̄кам̣ вачанам̣ на кароти, майам̣ буддхаа̄н̣ам̣ карисса̄ма̄’’ти париттам̣ ка̄таббам̣. етам̣ та̄ва гихӣнам̣ парикаммам̣. саче пана бхиккху амануссена гахито хоти, а̄сана̄ни дховитва̄ саббасаннипа̄там̣ гхоса̄петва̄ гандхама̄ла̄дӣсу паттим̣ датва̄ париттам̣ бхан̣итаббам̣, идам̣ бхиккхӯнам̣ парикаммам̣. евам̣ паритте пат̣ипаджджитаббам̣.
20. пат̣исантха̄ре пана айам̣ виниччхайо (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.185-7) – ана̄мат̣т̣хапин̣д̣апа̄то касса да̄таббо, касса на да̄таббо? ма̄та̄питӯнам̣ та̄ва да̄таббо. сачепи каха̄пан̣аггханако хоти, саддха̄деййавинипа̄танам̣ наттхи. ма̄та̄питуупат̣т̣ха̄ка̄нам̣ веййа̄ваччакарасса пан̣д̣упала̄сасса ча̄ти етесампи да̄таббо. таттха пан̣д̣упала̄сасса тха̄лаке паккхипитва̄пи да̄тум̣ ват̣т̣ати, там̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃есам̣ ага̄рика̄нам̣ ма̄та̄питӯнампи на ват̣т̣ати. паббаджитапарибхого хи ага̄рика̄нам̣ четийат̣т̣ха̄нийо. апича ана̄мат̣т̣хапин̣д̣апа̄тхо на̄меса сампаттасса да̄марикачорассапи иссарийассапи да̄таббо. касма̄? те хи адӣйама̄непи ‘‘на дентӣ’’ти а̄маситва̄ дӣйама̄непи ‘‘уччхит̣т̣хакам̣ дентӣ’’ти куджджханти, куддха̄ джӣвита̄пи воропенти, са̄санассапи антара̄йам̣ каронти. раджджам̣ паттхайама̄насса вичарато чорана̄гасса ваттху четтха катхетаббам̣. евам̣ ана̄мат̣т̣хапин̣д̣апа̄те пат̣ипаджджитаббам̣.
пат̣исантха̄ро ча на̄ма̄йам̣ касса ка̄таббо, касса на ка̄таббо? пат̣исантха̄ро на̄ма виха̄рам̣ сампаттасса йасса кассачи а̄гантукасса ва̄ далиддасса ва̄ чорасса ва̄ иссарасса ва̄ ка̄таббойева. катхам̣? а̄гантукам̣ та̄ва кхӣн̣апариббайам̣ виха̄рам̣ сампаттам̣ дисва̄ ‘‘па̄нӣйам̣ пива̄’’ти да̄таббам̣, па̄дамаккханателам̣ да̄таббам̣, ка̄ле а̄гатасса йа̄губхаттам̣, вика̄ле а̄гатасса саче тан̣д̣ула̄ аттхи, тан̣д̣ула̄ да̄табба̄. авела̄йа сампаттопи ‘‘гаччха̄хӣ’’ти на ваттаббо, сайанат̣т̣ха̄нам̣ да̄таббам̣. саббам̣ апачча̄сӣйантенева ка̄таббам̣. ‘‘манусса̄ на̄ма чатупаччайада̄йака̄, евам̣ сан̇гахе карийама̄не пунаппунам̣ пасӣдитва̄ упака̄рам̣ кариссантӣ’’ти читтам̣ на уппа̄детаббам̣. чора̄нам̣ пана сан̇гхикампи да̄таббам̣. пат̣исантха̄ра̄нисам̣садӣпанаттхан̃ча чорана̄гаваттху, бха̄тара̄ саддхим̣ джамбудӣпагатасса маха̄на̄гаран̃н̃о ваттху, питура̄джасса радждже чатуннам̣ амачча̄нам̣ ваттху, абхайачораваттхӯти евама̄дӣни бахӯни ваттхӯни маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ виттха̄рато вутта̄ни.
татра̄йам̣ екаваттхудӣпана̄ – сӣхал̣адӣпе кира абхайо на̄ма чоро пан̃часатапарива̄ро екасмим̣ т̣ха̄не кхандха̄ва̄рам̣ бандхитва̄ саманта̄ тийоджанам̣ убба̄сетва̄ васати. анура̄дхапурава̄сино кадамбанадим̣ на уттаранти, четийагиримагге джанасан̃ча̄ро упаччхинно. атхекадивасам̣ чоро ‘‘четийагирим̣ вилумписса̄мӣ’’ти агама̄си. а̄ра̄мика̄ дисва̄ дӣгхабха̄н̣акаабхайаттхерасса а̄рочесум̣. тхеро ‘‘саппипха̄н̣ита̄дӣни аттхӣ’’ти пуччхи. ‘‘аттхи, бханте’’ти. ‘‘чора̄нам̣ детха’’. ‘‘тан̣д̣ула̄ аттхӣ’’ти. ‘‘аттхи, бханте, сан̇гхассаттха̄йа а̄хат̣а̄ тан̣д̣ула̄ ча паккаса̄кан̃ча горасо ча̄’’ти. ‘‘бхаттам̣ сампа̄детва̄ чора̄нам̣ детха̄’’ти. а̄ра̄мика̄ татха̄ карим̣су. чора̄ бхаттам̣ бхун̃джитва̄ ‘‘кена̄йам̣ пат̣исантха̄ро като’’ти пуччхим̣су. ‘‘амха̄кам̣ аййена абхайаттхерена̄’’ти. чора̄ тхерасса сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ а̄хам̣су ‘‘майам̣ ‘сан̇гхасса ча четийасса ча сантакам̣ аччхиндитва̄ гахесса̄ма̄’ти а̄гата̄, тумха̄кам̣ пана имина̄ пат̣исантха̄рена майам̣ пасанна̄, аджджа пат̣т̣ха̄йа виха̄ре дхаммика̄раккха̄ амха̄кам̣ а̄йатта̄ хоту, на̄гара̄ а̄гантва̄ да̄нам̣ денту, четийам̣ вандантӯ’’ти. тато пат̣т̣ха̄йа ча на̄гаре да̄нам̣ да̄тум̣ а̄гаччханте надӣтӣрейева паччуггантва̄ раккханта̄ виха̄рам̣ ненти, виха̄репи да̄нам̣ дента̄нам̣ раккхам̣ катва̄ тит̣т̣ханти. тепи бхиккхӯнам̣ бхутта̄васесам̣ чора̄нам̣ денти. гаманака̄лепи те чора̄ надӣтӣрам̣ па̄петва̄ ниваттанти.
атхекадивасам̣ бхиккхусан̇гхе кхӣйанакакатха̄ уппанна̄ ‘‘тхеро иссаравата̄йа сан̇гхасантакам̣ чора̄нам̣ ада̄сӣ’’ти. тхеро саннипа̄там̣ ка̄ра̄петва̄ а̄ха ‘‘чора̄ ‘сан̇гхасса пакативат̣т̣ан̃ча четийасантакан̃ча аччхиндитва̄ ган̣хисса̄ма̄’ти а̄гамим̣су, атха тесам̣ майа̄ ‘етам̣ на хариссантӣ’ти еттако на̄ма пат̣исантха̄ро като, там̣ саббампи екато сампин̣д̣етва̄ аггха̄петха, тена ка̄ран̣ена авилуттам̣ бхан̣д̣ам̣ екато сампин̣д̣етва̄ аггха̄петха̄’’ти. тато саббампи тхерена диннакам̣ четийагхаре екам̣ варапоттхакачиттаттхаран̣ам̣ на аггхати. тато а̄хам̣су ‘‘тхерена като пат̣исантха̄ро сукато, чодетум̣ ва̄ са̄ретум̣ ва̄ на лаббхати, гӣва̄ ва̄ аваха̄ро ва̄ наттхӣ’’ти. евам̣ маха̄нисам̣со пат̣исантха̄роти саллаккхетва̄ каттаббо пан̣д̣итена бхиккхуна̄ти.
ити па̄л̣имуттакавинайавиниччхайасан̇гахе
бхесаджджа̄дикаран̣авиниччхайакатха̄ саматта̄.