18. ка̄ликавиниччхайакатха̄
89. ка̄лика̄нипи чатта̄рӣти еттха (па̄чи. ат̣т̣ха. 255-256) йа̄вака̄ликам̣ йа̄мака̄ликам̣ сатта̄хака̄ликам̣ йа̄ваджӣвиканти има̄ни чатта̄ри ка̄лика̄ни ведитабба̄ни. таттха пуребхаттам̣ пат̣иггахетва̄ парибхун̃джитаббам̣ йам̣ кин̃чи кха̄данӣйабходжанӣйам̣ йа̄ва маджджханхикасан̇кхато ка̄ло, та̄ва парибхун̃джитаббато йа̄вака̄ликам̣. саддхим̣ ануломапа̄нехи ат̣т̣хавидхам̣ па̄нам̣ йа̄ва раттийа̄ паччхимайа̄масан̇кха̄то йа̄мо, та̄ва парибхун̃джитаббато йа̄мо ка̄ло асса̄ти йа̄мака̄ликам̣. саппиа̄ди пан̃чавидхам̣ бхесаджджам̣ пат̣иггахетва̄ сатта̄хам̣ нидхетаббато сатта̄хо ка̄ло асса̄ти сатта̄хака̄ликам̣. т̣хапетва̄ удакам̣ авасесам̣ саббампи пат̣иггахитам̣ йа̄ваджӣвам̣ парихаритва̄ сати паччайе парибхун̃джитаббато йа̄ваджӣвиканти вуччати.
90. таттха йа̄вака̄ликесу бходжанӣйам̣ на̄ма одано кумма̄со сатту маччхо мам̣санти. пан̃ча бходжана̄ни йа̄мака̄ликам̣ сатта̄хака̄ликам̣ йа̄ваджӣвикан̃ча т̣хапетва̄ авасесам̣ кха̄данӣйам̣ на̄ма. еттха (па̄чи. ат̣т̣ха. 248-9) пана йам̣ та̄ва саккхалимодака̄ди пуббан̣н̣а̄паран̣н̣амайам̣ кха̄данӣйам̣, таттха ваттаббамева наттхи. йампи ванамӯла̄диппабхедам̣ а̄мисагатикам̣ хоти. сеййатхидам̣ – мӯлакха̄данӣйам̣ кандакха̄данӣйам̣ мул̣а̄лакха̄данӣйам̣ маттхакакха̄данӣйам̣ кхандхакха̄данӣйам̣ тачакха̄данӣйам̣ паттакха̄данӣйам̣ пуппхакха̄данӣйам̣ пхалакха̄данӣйам̣ ат̣т̣хикха̄данӣйам̣ пит̣т̣хакха̄данӣйам̣ ниййа̄сакха̄данӣйанти, идампи кха̄данӣйасан̇кхйамева гаччхати.
таттха пана а̄мисагатикасаллаккхан̣аттхам̣ идам̣ мукхаматтанидассанам̣ – мӯлакха̄данӣйе та̄ва мӯлакамӯлам̣ кха̄ракамӯлам̣ чаччумӯлам̣ тамбакамӯлам̣ тан̣д̣улеййакамӯлам̣ ваттхулеййакамӯлам̣ ваджакалимӯлам̣ джаджджхаримӯланти евама̄дӣни сӯпеййапан̣н̣амӯла̄ни а̄мисагатика̄ни. еттха ча ваджакалимӯле джарат̣т̣хам̣ чхиндитва̄ чхад̣д̣енти, там̣ йа̄ваджӣвикам̣ хоти. ан̃н̃ампи еварӯпам̣ етенева найена ведитаббам̣. мӯлакакха̄ракаджаджджхаримӯла̄нам̣ пана джарат̣т̣ха̄нипи а̄мисагатика̄нева̄ти вуттам̣. йа̄ни пана па̄л̣ийам̣ –
‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, мӯла̄ни бхесаджджа̄ни халиддим̣ син̇гиверам̣ вачам̣ вачаттам̣ ативисам̣ кат̣укарохин̣им̣ усӣрам̣ бхаддамуттакам̣, йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи мӯла̄ни бхесаджджа̄ни нева кха̄данӣйе кха̄данӣйаттхам̣ пхаранти, на бходжанӣйе бходжанӣйаттхам̣ пхарантӣ’’ти (маха̄ва. 263) –
вутта̄ни, та̄ни йа̄ваджӣвика̄ни. тесам̣ чӯл̣апан̃чамӯлам̣ маха̄пан̃чамӯлантиа̄дина̄ найена ган̣ийама̄на̄нам̣ ган̣ана̄йа анто наттхи, кха̄данӣйаттхан̃ча бходжанӣйаттхан̃ча апхаран̣абха̄войева панетесам̣ лаккхан̣ам̣. тасма̄ йам̣ кин̃чи мӯлам̣ тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена манусса̄нам̣ кха̄данӣйаттхам̣ бходжанӣйаттхан̃ча пхарати, там̣ йа̄вака̄ликам̣, итарам̣ йа̄ваджӣвиканти ведитаббам̣. субахум̣ ватва̄пи хи имасмим̣йева лаккхан̣е т̣ха̄таббам̣. на̄масан̃н̃а̄су пана вуччама̄на̄су там̣ там̣ на̄мам̣ аджа̄нанта̄нам̣ саммохойева хоти, тасма̄ на̄масан̃н̃а̄йа а̄дарам̣ акатва̄ лаккхан̣амева дасситам̣. йатха̄ ча мӯле, евам̣ канда̄дӣсупи лаккхан̣ам̣ дассайисса̄ма, тассева васена виниччхайо ведитаббо. йан̃ча там̣ па̄л̣ийам̣ халидда̄ди ат̣т̣хавидхам̣ вуттам̣, тасса кхандхатачапуппхапхала̄ди саббам̣ йа̄ваджӣвиканти вуттам̣.
кандакха̄данӣйе дувидхо кандо дӣгхо ча бхисаким̣сукаканда̄ди, ват̣т̣о ча уппалакасерукаканда̄ди, йам̣ ган̣т̣хӣтипи ваданти. таттха саббесам̣ канда̄нам̣ джин̣н̣аджарат̣т̣хат̣т̣ха̄нан̃ча чхалли ча сукхумамӯла̄ни ча йа̄ваджӣвика̄ни, тарун̣о пана сукхакха̄данӣйо са̄лакалйа̄н̣ипотакакандо ким̣сукапотакакандо амба̄т̣акакандо кетакакандо ма̄лувакандо бхисасан̇кха̄то падумапун̣д̣арӣкакандо пин̣д̣а̄лумаса̄луа̄дайо ча кхӣравалликандо а̄лувакандо сиггукандо та̄лакандо нӣлуппалараттуппалакумудасогандхика̄нам̣ канда̄ кадаликандо вел̣укандо касерукакандоти евама̄дайо тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена манусса̄нам̣ кха̄данӣйаттхан̃ча бходжанӣйаттхан̃ча пхаран̣акаканда̄ йа̄вака̄лика̄. кхӣравалликандо адхото йа̄ваджӣвико, дхото йа̄вака̄лико. кхӣрака̄колиджӣвикаусабхакаласун̣а̄диканда̄ пана йа̄ваджӣвика̄. те па̄л̣ийам̣ ‘‘йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи мӯла̄ни бхесаджджа̄нӣ’’ти евам̣ (маха̄ва. 263) мӯлабхесаджджасан̇гахенева сан̇гахита̄.
мул̣а̄лакха̄данӣйе падумамул̣а̄лам̣ пун̣д̣арӣкамул̣а̄лам̣ мӯласадисам̣йева. еракамул̣а̄лам̣ кандуламул̣а̄ланти евама̄ди тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена манусса̄нам̣ кха̄данӣйаттхам̣ бходжанӣйаттхан̃ча пхаран̣акамул̣а̄лам̣ йа̄вака̄ликам̣, халиддисин̇гиверамакачичатурассавалликетаката̄лахинта̄лакунта̄лана̄л̣икерапӯгаруккха̄димул̣а̄лам̣ пана йа̄ваджӣвикам̣. там̣ саббампи па̄л̣ийам̣ ‘‘йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи мӯла̄ни бхесаджджа̄нӣ’’ти евам̣ мӯлабхесаджджасан̇гахенева сан̇гахитам̣.
маттхакакха̄данӣйе та̄лахинта̄лакунта̄лакетакана̄л̣икерапӯгаруккхакхаджджӯриветтаеракакадалӣнам̣ кал̣ӣрасан̇кха̄та̄ маттхака̄, вен̣укал̣ӣро нал̣акал̣ӣро уччхукал̣ӣро мӯлакакал̣ӣро са̄сапакал̣ӣро сата̄варикал̣ӣро саттаннам̣ дхан̃н̃а̄нам̣ кал̣ӣра̄ти евама̄ди тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена манусса̄нам̣ кха̄данӣйаттхам̣ бходжанӣйаттхан̃ча пхаран̣ако руккхаваллиа̄дӣнам̣ маттхако йа̄вака̄лико, халиддисин̇гиверавачамакачиласун̣а̄нам̣ кал̣ӣра̄, та̄лахинта̄лакунта̄лана̄л̣икеракал̣ӣра̄нан̃ча чхиндитва̄ па̄тито джарат̣т̣хабундо йа̄ваджӣвико.
кхандхакха̄данӣйе антопатхавӣгато са̄лакалйа̄н̣ӣкхандхо уччхукхандхо нӣлуппалараттуппалакумудасогандхика̄нам̣ дан̣д̣акакхандха̄ти евама̄ди тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена манусса̄нам̣ кха̄данӣйаттхам̣ бходжанӣйаттхан̃ча пхаран̣ако кхандхо йа̄вака̄лико, уппаладжа̄тӣнам̣ пан̣н̣адан̣д̣ако падумаджа̄тӣнам̣ саббопи дан̣д̣ако каравиндадан̣д̣а̄дайо ча авасесасаббакхандха̄ йа̄ваджӣвика̄.
тачакха̄данӣйе уччхутачова еко йа̄вака̄лико, сопи сарасо, сесо саббо йа̄ваджӣвико. тесам̣ пана маттхакакхандхатача̄нам̣ тин̣н̣ампи па̄л̣ийам̣ каса̄вабхесаджджена сан̇гахо ведитаббо. вуттан̃хетам̣ –
‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, каса̄ва̄ни бхесаджджа̄ни нимбакаса̄вам̣ кут̣аджакаса̄вам̣ пат̣олакаса̄вам̣ пхаггавакаса̄вам̣ наттама̄лакаса̄вам̣, йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи каса̄ва̄ни бхесаджджа̄ни нева кха̄данӣйе кха̄данӣйаттхам̣ пхаранти, на бходжанӣйе бходжанӣйаттхам̣ пхарантӣ’’ти (маха̄ва. 263).
еттха хи етесампи сан̇гахо сиджджхати. вуттакаса̄ва̄ни ча саббакаппийа̄нӣти ведитабба̄ни.
паттакха̄данӣйе мӯлакам̣ кха̄рако чаччу тамбако тан̣д̣улеййако папунна̄го ваттхулеййако ваджакали джаджджхари селлу сиггу ка̄самаддако умма̄чӣнамугго ма̄со ра̄джама̄со т̣хапетва̄ маха̄ниппха̄вам̣ авасесаниппха̄во аггимантхо сунисаннако сетаваран̣о на̄л̣ика̄ бхӯмийам̣ джа̄талон̣ӣти етесам̣ патта̄ни, ан̃н̃а̄ни ча еварӯпа̄ни тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена манусса̄нам̣ кха̄данӣйаттхан̃ча бходжанӣйаттхан̃ча пхаран̣ака̄ни патта̄ни екам̣сена йа̄вака̄лика̄ни, йа̄ панан̃н̃а̄ маха̄накхапит̣т̣химаттапан̣н̣а̄ лон̣ируккхе ча гаччхе ча а̄рохати, тасса̄ паттам̣ йа̄ваджӣвикам̣. брахмипаттан̃ча йа̄вака̄ликанти дӣпава̄сино ваданти. амбапаллавам̣ йа̄вака̄ликам̣, асокапаллавам̣ пана йа̄ваджӣвикам̣. йа̄ни чан̃н̃а̄ни па̄л̣ийам̣ –
‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пан̣н̣а̄ни бхесаджджа̄ни нимбапан̣н̣ам̣ кут̣аджапан̣н̣ам̣ пат̣олапан̣н̣ам̣ суласипан̣н̣ам̣ каппа̄сапан̣н̣ам̣, йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи пан̣н̣а̄ни бхесаджджа̄ни нева кха̄данӣйе кха̄данӣйаттхам̣ пхаранти, на бходжанӣйе бходжанӣйаттхам̣ пхарантӣ’’ти (маха̄ва. 263) –
вутта̄ни, та̄ни йа̄ваджӣвика̄ни. на кевалан̃ча пан̣н̣а̄ни, тесам̣ пуппхапхала̄нипи. йа̄ваджӣвикапан̣н̣а̄нам̣ пана пхаггавапан̣н̣ам̣ аджджукапан̣н̣ам̣ пхан̣иджджакапан̣н̣ам̣ тамбӯлапан̣н̣ам̣ падуминипан̣н̣анти евам̣ ган̣анавасена анто наттхи.
пуппхакха̄данӣйе мӯлакапуппхам̣ кха̄ракапуппхам̣ чаччупуппхам̣ тамбакапуппхам̣ ваджакалипуппхам̣ джаджджхарипуппхам̣ чӯл̣аниппха̄вапуппхам̣ маха̄ниппха̄вапуппхам̣ касерукапуппхам̣ на̄л̣икерата̄лакетака̄нам̣ тарун̣апуппха̄ни сетаваран̣апуппхам̣ сиггупуппхам̣ уппалападумаджа̄тика̄нам̣ пуппха̄нам̣ кан̣н̣ика̄маттам̣ агандхипуппхам̣ карӣрапуппхам̣ джӣвантӣ пуппханти евама̄ди тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена манусса̄нам̣ кха̄данӣйаттхам̣ бходжанӣйаттхан̃ча пхаран̣апуппхам̣ йа̄вака̄ликам̣, асокабакулакуййакапунна̄гачампакаджа̄тикаравӣракан̣ика̄ракунданавама̄ликамаллика̄дӣнам̣ пана пуппхам̣ йа̄ваджӣвикам̣, тасса ган̣ана̄йа анто наттхи. па̄л̣ийам̣ панасса каса̄вабхесаджджена сан̇гахо ведитаббо.
пхалакха̄данӣйе панасалабуджата̄лана̄л̣икераамбаджамбуамба̄т̣акатинтин̣икама̄тулун̇гакапиттхала̄букумбхан̣д̣апуссапхалатимбарӯсакатипусава̄тин̇ган̣ачочамочамадхука̄дӣнам̣ пхала̄ни, йа̄ни локе тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена манусса̄нам̣ кха̄данӣйаттхам̣ бходжанӣйаттхан̃ча пхаранти, сабба̄ни та̄ни йа̄вака̄лика̄ни, на̄маган̣анавасена тесам̣ на сакка̄ парийантам̣ дассетум̣. йа̄ни пана па̄л̣ийам̣ –
‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пхала̄ни бхесаджджа̄ни билан̇гам̣ пиппалим̣ марӣчам̣ харӣтакам̣ вибхӣтакам̣ а̄малакам̣ гот̣т̣хапхалам̣, йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи пхала̄ни бхесаджджа̄ни нева кха̄данӣйе кха̄данӣйаттхам̣ пхаранти, на бходжанӣйе бходжанӣйаттхам̣ пхарантӣ’’ти (маха̄ва. 263) –
вутта̄ни, та̄ни йа̄ваджӣвика̄ни. тесампи апарипакка̄ни аччхивабимбаваран̣акетакака̄смарӣа̄дӣнам̣ пхала̄ни джа̄типхалам̣ кат̣укапхалам̣ ел̣а̄ такколанти евам̣ на̄мавасена на сакка̄ парийантам̣ дассетум̣.
ат̣т̣хикха̄данӣйе лабуджат̣т̣хи панасат̣т̣хи амба̄т̣акат̣т̣хи са̄лат̣т̣хи кхаджджӯрӣкетакатимбарӯсака̄нам̣ тарун̣апхалат̣т̣хи тинтин̣икат̣т̣хи бимбапхалат̣т̣хи уппалападумаджа̄тӣнам̣ поккхарат̣т̣хӣти евама̄дӣни тесу тесу джанападесу манусса̄нам̣ пакатиа̄ха̄равасена кха̄данӣйаттхам̣ бходжанӣйаттхан̃ча пхаран̣ака̄ни ат̣т̣хӣни йа̄вака̄лика̄ни, мадхукат̣т̣хи пунна̄гат̣т̣хи харӣтака̄дӣнам̣ ат̣т̣хӣни сиддхаттхакат̣т̣хи ра̄джикат̣т̣хӣти евама̄дӣни ат̣т̣хӣни йа̄ваджӣвика̄ни. тесам̣ па̄л̣ийам̣ пхалабхесадждженева сан̇гахо ведитаббо.
пит̣т̣хакха̄данӣйе саттаннам̣ та̄ва дхан̃н̃а̄нам̣ дхан̃н̃а̄нулома̄нам̣ апаран̣н̣а̄нан̃ча пит̣т̣хам̣ панасапит̣т̣хам̣ лабуджапит̣т̣хам̣ амба̄т̣акапит̣т̣хам̣ са̄лапит̣т̣хам̣ дхотаката̄лапит̣т̣хам̣ кхӣраваллипит̣т̣хан̃ча̄ти евама̄дӣни тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена манусса̄нам̣ кха̄данӣйаттхам̣ бходжанӣйаттхан̃ча пхаран̣ака̄ни пит̣т̣ха̄ни йа̄вака̄лика̄ни, адхотакам̣ та̄лапит̣т̣хам̣ кхӣраваллипит̣т̣хам̣ ассагандха̄дипит̣т̣ха̄ни ча йа̄ваджӣвика̄ни. тесам̣ па̄л̣ийам̣ каса̄вехи мӯлапхалехи ча сан̇гахо ведитаббо.
ниййа̄сакха̄данӣйе – еко уччхуниййа̄сова сатта̄хака̄лико, сеса̄ –
‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, джатӯни бхесаджджа̄ни хин̇гум̣ хин̇гуджатум̣ хин̇гусипа̄т̣икам̣ такам̣ такапаттим̣ такапан̣н̣им̣ саджджуласам̣, йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи джатӯни бхесаджджа̄нӣ’’ти (маха̄ва. 263) –
евам̣ па̄л̣ийам̣ вутта̄ ниййа̄са̄ йа̄ваджӣвика̄. таттха йева̄панакавасена сан̇гахита̄нам̣ амбаниййа̄со кан̣ика̄раниййа̄соти евам̣ на̄мавасена на сакка̄ парийантам̣ дассетум̣. евам̣ имесу мӯлакха̄данӣйа̄дӣсу йам̣ кин̃чи йа̄вака̄ликам̣, саббампи имасмим̣ аттхе авасесам̣ кха̄данӣйам̣ на̄ма̄ти сан̇гахитам̣.
91. йа̄мака̄ликесу пана ат̣т̣ха па̄на̄ни на̄ма амбапа̄нам̣ джамбупа̄нам̣ чочапа̄нам̣ мочапа̄нам̣ мадхукапа̄нам̣ муддикапа̄нам̣ са̄лӯкапа̄нам̣ пха̄русакапа̄нанти има̄ни ат̣т̣ха па̄на̄ни. таттха (маха̄ва. ат̣т̣ха. 300) амбапа̄нанти а̄мехи ва̄ паккехи ва̄ амбехи катапа̄нам̣. таттха а̄мехи каронтена амбатарун̣а̄ни бхиндитва̄ удаке паккхипитва̄ а̄тапе а̄диччапа̄кена пачитва̄ парисса̄ветва̄ тадахупат̣иггахитакехи мадхусакка̄ракаппӯра̄дӣхи йоджетва̄ ка̄таббам̣, евам̣ катам̣ пуребхаттамева каппати. анупасампаннехи катам̣ лабхитва̄ пана пуребхаттам̣ пат̣иггахитам̣ пуребхаттам̣ са̄мисапарибхогенапи ват̣т̣ати, паччха̄бхаттам̣ нира̄мисапарибхогена йа̄ва арун̣уггамана̄ ват̣т̣ати. еса найо саббапа̄несу. джамбупа̄нанти джамбупхалехи катапа̄нам̣. чочапа̄нанти ат̣т̣хикакадалипхалехи катапа̄нам̣. мочапа̄нанти анат̣т̣хикехи кадалипхалехи катапа̄нам̣. мадхукапа̄нанти мадхука̄нам̣ джа̄тирасена катапа̄нам̣. там̣ пана удакасамбхиннам̣ ват̣т̣ати, суддхам̣ на ват̣т̣ати. муддикапа̄нанти муддика̄ удаке маддитва̄ амбапа̄нам̣ вийа катапа̄нам̣. са̄лӯкапа̄нанти раттуппаланӣлуппала̄дӣнам̣ са̄лӯке маддитва̄ катапа̄нам̣. пха̄русакапа̄нанти пха̄русакапхалехи амбапа̄нам̣ вийа катапа̄нам̣. има̄ни ат̣т̣ха па̄на̄ни сӣта̄нипи а̄диччапа̄ка̄нипи ват̣т̣анти, аггипа̄ка̄ни на ват̣т̣анти.
авасеса̄ни веттатинтин̣икама̄тулун̇гакапиттхакосамбакараманда̄дикхуддакапхалапа̄на̄ни ат̣т̣хапа̄нагаака̄нева. та̄ни кин̃ча̄пи па̄л̣ийам̣ на вутта̄ни, атха кхо каппийам̣ ануломенти, тасма̄ каппанти. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, саббам̣ пхаларасам̣ т̣хапетва̄ дхан̃н̃апхалараса’’нти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 300) вуттатта̄ т̣хапетва̄ са̄нуломадхан̃н̃апхаларасам̣ ан̃н̃ам̣ пхалапа̄нам̣ на̄ма акаппийам̣ наттхи, саббам̣ йа̄мака̄ликамева. таттха са̄нуломадхан̃н̃апхаларасо на̄ма саттаннан̃чева дхан̃н̃а̄нам̣ та̄лана̄л̣икерапанасалабуджаала̄букумбхан̣д̣апуссапхалатипусаел̣а̄лука̄ти наваннан̃ча маха̄пхала̄нам̣ саббесан̃ча пуббан̣н̣а̄паран̣н̣а̄нам̣ ануломадхан̃н̃а̄нам̣ расо йа̄вака̄лико, тасма̄ паччха̄бхаттам̣ на ват̣т̣ати. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, саббам̣ паттарасам̣ т̣хапетва̄ д̣а̄караса’’нти (маха̄ва. 300) вуттатта̄ паккад̣а̄карасам̣ т̣хапетва̄ йа̄вака̄ликапатта̄нампи сӣтодакена маддитва̄ катарасо ва̄ а̄диччапа̄ко ва̄ ват̣т̣ати. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, саббам̣ пуппхарасам̣ т̣хапетва̄ мадхукапуппхараса’’нти вуттатта̄ мадхукапуппхарасам̣ т̣хапетва̄ саббопи пуппхарасо ват̣т̣ати.
92. сатта̄хака̄ликам̣ на̄ма саппи наванӣтам̣ телам̣ мадху пха̄н̣итанти има̄ни пан̃ча бхесаджджа̄ни. таттха саппи на̄ма госаппи ва̄ аджика̄саппи ва̄ махим̣сасаппи ва̄ йесам̣ мам̣сам̣ каппати, тесам̣ саппи. наванӣтам̣ на̄ма тесам̣йева наванӣтам̣. телам̣ на̄ма тилателам̣ са̄сапателам̣ мадхукателам̣ еран̣д̣ателам̣ васа̄телам̣. мадху на̄ма маккхика̄мадху. пха̄н̣итам̣ на̄ма уччхумха̄ ниббаттам̣ (пачи. 260). йа̄ваджӣвикам̣ пана хет̣т̣ха̄ йа̄вака̄лике мӯлакха̄данӣйа̄дӣсу вуттанайенева ведитаббам̣.
93. таттха (па̄чи. ат̣т̣ха. 256) арун̣одайе пат̣иггахитам̣ йа̄вака̄ликам̣ сатаккхаттумпи нидахитва̄ йа̄ва ка̄ло на̄тиккамати, та̄ва парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати, йа̄мака̄ликам̣ екам̣ ахораттам̣, сатта̄хака̄ликам̣ саттараттам̣, итарам̣ сати паччайе йа̄ваджӣвампи парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. пат̣иггахетва̄ екараттам̣ вӣтина̄митам̣ пана йам̣ кин̃чи йа̄вака̄ликам̣ ва̄ йа̄мака̄ликам̣ ва̄ аджджхохаритука̄мата̄йа ган̣хантасса пат̣иггахан̣е та̄ва дуккат̣ам̣, аджджхохарато пана екамекасмим̣ аджджхоха̄ре саннидхипаччайа̄ па̄читтийам̣. сачепи патто дуддхото хоти, йам̣ ан̇гулийа̄ гхам̣сантасса лекха̄ пан̃н̃а̄йати, ган̣т̣хикапаттасса ва̄ ган̣т̣хикантаре снехо павит̣т̣хо хоти, со ун̣хе ота̄пентасса паггхарати, ун̣хайа̄гуйа̄ ва̄ гахита̄йа сандиссати, та̄дисе паттепи пунадивасе бхун̃джантасса па̄читтийам̣, тасма̄ паттам̣ дховитва̄ пуна таттха аччходакам̣ ва̄ а̄син̃читва̄ ан̇гулийа̄ ва̄ гхам̣ситва̄ ниснехабха̄во джа̄нитаббо. саче хи удаке ва̄ снехабха̄во, патте ва̄ ан̇гулилекха̄ пан̃н̃а̄йати, дуддхото хоти, телаван̣н̣апатте пана ан̇гулилекха̄ пан̃н̃а̄йати, са̄ аббоха̄рика̄. йампи бхиккхӯ нирапеккха̄ са̄ман̣ера̄нам̣ париччаджанти, тан̃че са̄ман̣ера̄ нидахитва̄ денти, саббам̣ ват̣т̣ати. сайам̣ пат̣иггахетва̄ апариччаттамева хи дутийадивасе на ват̣т̣ати. тато хи екаситтхампи аджджхохарато па̄читтийамева. акаппийамам̣сесу мануссамам̣се тхуллаччайена саддхим̣ па̄читтийам̣, авасесесу дуккат̣ена саддхим̣.
йа̄мака̄ликам̣ сати паччайе аджджхохарато па̄читтийам̣, а̄ха̄раттха̄йа аджджхохарато дуккат̣ена саддхим̣ па̄читтийам̣. саче пава̄рито хутва̄ анатириттакатам̣ аджджхохарати, пакатиа̄мисе две па̄читтийа̄ни, мануссамам̣се тхуллаччайена саддхим̣ две, сесаакаппийамам̣се дуккат̣ена саддхим̣. йа̄мака̄ликам̣ сати паччайе са̄мисена мукхена аджджхохарато две, нира̄мисена екамева. а̄ха̄раттха̄йа аджджхохарато викаппадвайепи дуккат̣ам̣ вад̣д̣хати. саче вика̄ле аджджхохарати, пакатибходжане саннидхипаччайа̄ ча вика̄лабходжанапаччайа̄ ча две па̄читтийа̄ни, акаппийамам̣се тхуллаччайам̣ дуккат̣ан̃ча вад̣д̣хати. йа̄мака̄лике вика̄лапаччайа̄ ана̄патти. анатириттапаччайа̄ пана вика̄ле саббавикаппесу ана̄патти.
сатта̄хака̄ликам̣ пана йа̄ваджӣвикан̃ча а̄ха̄раттха̄йа пат̣игган̣хато пат̣игган̣ханапаччайа̄ та̄ва дуккат̣ам̣, аджджхохарато пана саче нира̄мисам̣ хоти, аджджхоха̄ре дуккат̣ам̣. атха а̄мисасам̣сат̣т̣хам̣ пат̣иггахетва̄ т̣хапитам̣ хоти, йатха̄ваттхукам̣ па̄читтийамева.
94. сатта̄хака̄ликесу пана саппиа̄дӣсу айам̣ виниччхайо (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.622) – саппи та̄ва пуребхаттам̣ пат̣иггахитам̣ тадахупуребхаттам̣ са̄мисампи нира̄мисампи парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа сатта̄хам̣ нира̄мисам̣ парибхун̃джитаббам̣. сатта̄ха̄тиккаме саче екабха̄джане т̣хапитам̣, екам̣ ниссаггийам̣. саче бахӯсу, ваттхуган̣ана̄йа ниссаггийа̄ни. паччха̄бхаттам̣ пат̣иггахитам̣ нира̄мисамева ват̣т̣ати, пуребхаттам̣ ва̄ паччха̄бхаттам̣ ва̄ уггахитакам̣ катва̄ никкхиттам̣ аджджхохаритум̣ на ват̣т̣ати, аббхан̃джана̄дӣсу упанетаббам̣. сатта̄ха̄тиккамепи ана̄патти анаджджхохаран̣ӣйатам̣ а̄паннатта̄. саче анупасампанно пуребхаттам̣ пат̣иггахитанаванӣтена саппим̣ катва̄ дети, пуребхаттам̣ са̄мисампи ват̣т̣ати, саче сайам̣ кароти, сатта̄хампи нира̄мисамева ват̣т̣ати. паччха̄бхаттам̣ пат̣иггахитанаванӣтена йена кеначи катасаппи сатта̄хампи нира̄мисамева ват̣т̣ати, уггахитакена кате пуббе вуттасуддхасаппинайенева виниччхайо ведитаббо. пуребхаттам̣ пат̣иггахитакхӣрена ва̄ дадхина̄ ва̄ катасаппи анупасампаннена катам̣ са̄мисампи тадахупуребхаттам̣ ват̣т̣ати, сайам̣катам̣ нира̄мисамева ват̣т̣ати.
95. наванӣтам̣ та̄пентасса хи са̄мам̣па̄ко на хоти, са̄мам̣паккена пана тена саддхим̣ а̄мисам̣ на ват̣т̣ати, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа ча на ват̣т̣атийева. сатта̄ха̄тиккамепи ана̄патти саваттхукасса пат̣иггахитатта̄. паччха̄бхаттам̣ пат̣иггахитакехи катам̣ пана аббхан̃джана̄дӣсу упанетаббам̣. пуребхаттампи ча уггахитакехи катам̣, убхайесампи сатта̄ха̄тиккаме ана̄патти. еса найо акаппийамам̣сасаппимхи. айам̣ пана висесо – йаттха па̄л̣ийам̣ а̄гатасаппина̄ ниссаггийам̣, таттха имина̄ дуккат̣ам̣. андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ ка̄ран̣апатирӯпакам̣ ватва̄ мануссасаппи ча наванӣтан̃ча пат̣иккхиттам̣, там̣ дуппат̣иккхиттам̣ саббаат̣т̣хакатха̄су анун̃н̃а̄татта̄. парато часса виниччхайопи а̄гаччхиссати. па̄л̣ийам̣ а̄гатанаванӣтампи пуребхаттам̣ пат̣иггахитам̣ тадахупуребхаттам̣ са̄мисампи ват̣т̣ати, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа нира̄мисамева. сатта̄ха̄тиккаме на̄на̄бха̄джанесу т̣хапите бха̄джанаган̣ана̄йа, екабха̄джанепи амиссетва̄ пин̣д̣апин̣д̣авасена т̣хапите пин̣д̣аган̣ана̄йа ниссаггийа̄ни. паччха̄бхаттам̣ пат̣иггахитам̣ саппинайена ведитаббам̣. еттха пана дадхигул̣ика̄йопи таккабиндӯнипи хонти, тасма̄ дхотам̣ ват̣т̣атӣти упад̣д̣хаттхера̄ а̄хам̣су. маха̄сиваттхеро пана ‘‘бхагавата̄ анун̃н̃а̄така̄лато пат̣т̣ха̄йа таккато уддхат̣аматтамева кха̄дим̣сӯ’’ти а̄ха. тасма̄ наванӣтам̣ парибхун̃джантена дховитва̄ дадхитаккамаккхика̄кипиллика̄дӣни апанетва̄ парибхун̃джитаббам̣. пачитва̄ саппим̣ катва̄ парибхун̃джитука̄мена адхотампи парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. йам̣ таттха дадхигатам̣ ва̄ таккагатам̣ ва̄, там̣ кхайам̣ гамиссати. етта̄вата̄ хи саваттхукапат̣иггахитам̣ на̄ма на хотӣти айаметтха адхиппа̄йо. а̄мисена саддхим̣ паккатта̄ пана тасмимпи куккучча̄йанти куккуччака̄. ида̄ни уггахетва̄ т̣хапитанаванӣте ча пуребхаттам̣ кхӣрададхӣни пат̣иггахетва̄ катанаванӣте ча паччха̄бхаттам̣ та̄ни пат̣иггахетва̄ катанаванӣте ча уггахитакехи катанаванӣте ча акаппийамам̣санаванӣте ча саббо а̄патта̄на̄паттипарибхога̄парибхоганайо саппимхи вуттаккаменева гахетаббо. телабхиккха̄йа павит̣т̣ха̄нам̣ пана бхиккхӯнам̣ таттхева саппимпи наванӣтампи паккателампи апаккателампи а̄киранти. таттха таккададхибиндӯнипи бхаттаситтха̄нипи тан̣д̣улакан̣а̄пи маккхика̄дайопи хонти, а̄диччапа̄кам̣ катва̄ парисса̄ветва̄ гахитам̣ сатта̄хака̄ликам̣ хоти. пат̣иггахетва̄ ча т̣хапитабхесаджджехи саддхим̣ пачитва̄ наттхупа̄нампи ка̄тум̣ ват̣т̣ати. саче ваддалисамайе ладжджӣ са̄ман̣еро йатха̄ таттха патитатан̣д̣улакан̣а̄дайо на паччанти, евам̣ аггимхи вилӣйа̄петва̄ парисса̄ветва̄ пуна пачитва̄ дети, пуриманайенева сатта̄хам̣ ват̣т̣ати.
96. телесу тилателам̣ та̄ва пуребхаттам̣ пат̣иггахитам̣ пуребхаттам̣ са̄мисампи ват̣т̣ати, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа нира̄мисамева ват̣т̣ати. сатта̄ха̄тиккаме тасса бха̄джанаган̣ана̄йа ниссаггийабха̄во ведитаббо. паччха̄бхаттам̣ пат̣иггахитам̣ сатта̄хам̣ нира̄мисамева ват̣т̣ати, уггахитакам̣ катва̄ никкхиттам̣ аджджхохаритум̣ на ват̣т̣ати, сӣсамаккхана̄дӣсу упанетаббам̣, сатта̄ха̄тиккамепи ана̄патти. пуребхаттам̣ тиле пат̣иггахетва̄ катателам̣ пуребхаттам̣ са̄мисампи ват̣т̣ати, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа анаджджхохаран̣ӣйам̣ хоти, сӣсамаккхана̄дӣсу упанетаббам̣, сатта̄ха̄тиккамепи ана̄патти. паччха̄бхаттам̣ тиле пат̣иггахетва̄ катателам̣ анаджджхохаран̣ӣйамева саваттхукапат̣иггахитатта̄. сатта̄ха̄тиккамепи ана̄патти, сӣсамаккхана̄дӣсу упанетаббам̣. пуребхаттам̣ ва̄ паччха̄бхаттам̣ ва̄ уггахитакатилехи катателепи есева найо. пуребхаттам̣ пат̣иггахитатиле бхаджджитва̄ ва̄ тилапит̣т̣хам̣ ва̄ седетва̄ ун̣ходакена ва̄ теметва̄ катателам̣ саче анупасампаннена катам̣, пуребхаттам̣ са̄мисампи ват̣т̣ати, аттана̄ катам̣ ниббат̣т̣итатта̄ пуребхаттам̣ нира̄мисам̣ ват̣т̣ати, са̄мам̣паккатта̄ са̄мисам̣ на ват̣т̣ати. саваттхукапат̣иггахитатта̄ пана паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа убхайампи анаджджхохаран̣ӣйам̣, сӣсамаккхана̄дӣсу упанетаббам̣, сатта̄ха̄тиккамепи ана̄патти. йади пана аппам̣ ун̣ходакам̣ хоти аббхуккиран̣аматтам̣, аббоха̄рикам̣ хоти са̄мам̣па̄каган̣анам̣ на гаччхати. са̄сапатела̄дӣсупи аваттхукапат̣иггахитесу аваттхукатилателе вуттасадисова виниччхайо.
саче пана пуребхаттам̣ пат̣иггахита̄нам̣ са̄сапа̄дӣнам̣ чун̣н̣ехи а̄диччапа̄кена сакка̄ телам̣ ка̄тум̣, там̣ пуребхаттам̣ са̄мисампи ват̣т̣ати, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа нира̄мисамева ват̣т̣ати, сатта̄ха̄тиккаме ниссаггийам̣. йасма̄ пана са̄сапамадхукачун̣н̣а̄ни седетва̄ еран̣д̣акат̣т̣хӣни ча бхаджджитва̄ ева телам̣ каронти, тасма̄ етесам̣ телам̣ анупасампаннехи катам̣ пуребхаттам̣ са̄мисампи ват̣т̣ати, ваттхӯнам̣ йа̄ваджӣвикатта̄ пана саваттхукапат̣иггахан̣е досо наттхи. аттана̄ катам̣ сатта̄хам̣ нира̄мисапарибхогенева парибхун̃джитаббам̣. уггахитакехи катам̣ анаджджхохаран̣ӣйам̣, ба̄хирапарибхоге ват̣т̣ати, сатта̄ха̄тиккамепи ана̄патти. телакаран̣аттха̄йа са̄сапамадхукаеран̣д̣акат̣т̣хӣни пат̣иггахетва̄ катателам̣ сатта̄хака̄ликам̣, дутийадивасе катам̣ чха̄хам̣ ват̣т̣ати, татийадивасе катам̣ пан̃ча̄хам̣ ват̣т̣ати, чатуттха, пан̃чама, чхат̣т̣ха, саттамадивасе катам̣ тадахева ват̣т̣ати. саче йа̄ва арун̣асса уггамана̄ тит̣т̣хати, ниссаггийам̣, ат̣т̣хамадивасе катам̣ анаджджхохаран̣ӣйам̣, аниссаггийатта̄ пана ба̄хирапарибхоге ват̣т̣ати. сачепи на кароти, телаттха̄йа гахитаса̄сапа̄дӣнам̣ сатта̄ха̄тиккаме дуккат̣амева. па̄л̣ийам̣ пана ана̄гата̄ни ан̃н̃а̄нипи на̄л̣икеранимбакосамбакараманда̄дӣнам̣ тела̄ни аттхи, та̄ни пат̣иггахетва̄ сатта̄хам̣ атикка̄майато дуккат̣ам̣ хоти. айаметесу висесо – сесам̣ йа̄вака̄ликаваттхум̣ йа̄ваджӣвикаваттхун̃ча саллаккхетва̄ са̄мам̣па̄касаваттхукапуребхаттапаччха̄бхаттапат̣иггахитауггахитаваттхувидха̄нам̣ саббам̣ вуттанайенева ведитаббам̣.
васа̄телам̣ на̄ма ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пан̃ча васа̄ни аччхавасам̣ маччхавасам̣ сусука̄васам̣ сӯкаравасам̣ гадрабхаваса’’нти (маха̄ва. 262) евам̣ анун̃н̃а̄таваса̄нам̣ телам̣. еттха ча ‘‘аччхаваса’’нти вачанена т̣хапетва̄ мануссавасам̣ саббесам̣ акаппийамам̣са̄нам̣ васа̄ анун̃н̃а̄та̄. маччхаггахан̣ена ча сусука̄пи гахита̄ хонти, ва̄л̣амаччхатта̄ пана висум̣ вуттам̣. маччха̄диггахан̣ена четтха саббесампи каппийамам̣са̄нам̣ васа̄ анун̃н̃а̄та̄. мам̣сесу хи даса мануссахаттхиассасунакхаахисӣхабйаггхадӣпиаччхатараччха̄нам̣ мам̣са̄ни акаппийа̄ни, васа̄су ека̄ мануссаваса̄. кхӣра̄дӣсу акаппийам̣ на̄ма наттхи. анупасампаннехи катам̣ ниббат̣т̣итам̣ васа̄телам̣ пуребхаттам̣ пат̣иггахитам̣ пуребхаттам̣ са̄мисампи ват̣т̣ати, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа сатта̄хам̣ нира̄мисамева ват̣т̣ати. йам̣ пана таттха сукхумараджасадисам̣ мам̣сам̣ ва̄ нха̄ру ва̄ ат̣т̣хи ва̄ лохитам̣ ва̄ хоти, там̣ аббоха̄рикам̣. саче пана васам̣ пат̣иггахетва̄ сайам̣ кароти, пуребхаттам̣ пат̣иггахетва̄ пачитва̄ парисса̄ветва̄ сатта̄хам̣ нира̄мисапарибхогена парибхун̃джитаббам̣. нира̄мисапарибхоган̃хи сандха̄йа идам̣ вуттам̣ ‘‘ка̄ле пат̣иггахитам̣ ка̄ле ниппаккам̣ ка̄ле сам̣сат̣т̣хам̣ телапарибхогена парибхун̃джиту’’нти (маха̄ва. 262). татра̄пи аббоха̄рикам̣ аббоха̄рикамева, паччха̄бхаттам̣ пана пат̣иггахетум̣ ва̄ ка̄тум̣ ва̄ на ват̣т̣атийева. вуттан̃хетам̣ –
‘‘вика̄ле че, бхиккхаве, пат̣иггахитам̣ вика̄ле ниппаккам̣ вика̄ле сам̣сат̣т̣хам̣, там̣ че парибхун̃джеййа, а̄патти тин̣н̣ам̣ дуккат̣а̄нам̣. ка̄ле че, бхиккхаве, пат̣иггахитам̣ вика̄ле ниппаккам̣ вика̄ле сам̣сат̣т̣хам̣, там̣ че парибхун̃джеййа, а̄патти двиннам̣ дуккат̣а̄нам̣. ка̄ле че, бхиккхаве, пат̣иггахитам̣ ка̄ле ниппаккам̣ вика̄ле сам̣сат̣т̣хам̣, там̣ че парибхун̃джеййа, а̄патти дуккат̣асса. ка̄ле че, бхиккхаве, пат̣иггахитам̣ ка̄ле ниппаккам̣ ка̄ле сам̣сат̣т̣хам̣, там̣ че парибхун̃джеййа, ана̄паттӣ’’ти (маха̄ва. 262).
упатиссаттхерам̣ пана антева̄сика̄ пуччхим̣су ‘‘бханте, саппинаванӣтаваса̄ни екато пачитва̄ ниббат̣т̣ита̄ни ват̣т̣анти, на ват̣т̣антӣ’’ти? ‘‘на ват̣т̣анти, а̄вусо’’ти. тхеро киреттха паккателакасат̣е вийа куккучча̄йати. тато нам̣ уттари пуччхим̣су ‘‘бханте, наванӣте дадхигул̣ика̄ ва̄ таккабинду ва̄ хоти, етам̣ ват̣т̣атӣ’’ти? ‘‘етампи, а̄вусо, на ват̣т̣атӣ’’ти. тато нам̣ а̄хам̣су ‘‘бханте, екато пачитва̄ екато сам̣сат̣т̣ха̄ни теджаванта̄ни хонти, рогам̣ нигган̣хантӣ’’ти. ‘‘са̄дха̄вусо’’ти тхеро сампат̣иччхи. маха̄суматтхеро пана̄ха ‘‘каппийамам̣саваса̄ва са̄мисапарибхоге ват̣т̣ати, итара̄ нира̄мисапарибхоге ват̣т̣атӣ’’ти. маха̄падуматтхеро пана ‘‘идам̣ ки’’нти пат̣иккхипитва̄ ‘‘нану ва̄та̄ба̄дхика̄ бхиккхӯ пан̃чамӯлакаса̄вайа̄гуйам̣ аччхасӯкаратела̄дӣни паккхипитва̄ йа̄гум̣ пиванти, са̄ теджуссадатта̄ рогам̣ нигган̣ха̄тӣ’’ти ватва̄ ‘‘ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха.
97. мадху на̄ма мадхукарӣхи мадхумаккхика̄хи кхуддакамаккхика̄хи бхамарамаккхика̄хи ча катам̣ мадху. там̣ пуребхаттам̣ пат̣иггахитам̣ пуребхаттам̣ са̄мисапарибхогампи ват̣т̣ати, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа сатта̄хам̣ нира̄мисапарибхогамева ват̣т̣ати, сатта̄ха̄тиккаме ниссаггийам̣. саче силесасадисам̣ маха̄мадхум̣ кхан̣д̣ам̣ катва̄ т̣хапитам̣, итарам̣ ва̄ на̄на̄бха̄джанесу, ваттхуган̣ана̄йа ниссаггийа̄ни. саче екамева кхан̣д̣ам̣, екабха̄джане ва̄ итарам̣, екамева ниссаггийам̣. уггахитакам̣ вуттанайенева ведитаббам̣, арумаккхана̄дӣсу упанетаббам̣. мадхупат̣алам̣ ва̄ мадхуситтхакам̣ ва̄ саче мадхуна̄ амаккхитам̣ парисуддхам̣, йа̄ваджӣвикам̣, мадхумаккхитам̣ пана мадхугатикамева. чӣрика̄ на̄ма сапаккха̄ дӣгхамаккхика̄ тумбал̣ана̄мика̄ ча ат̣т̣хипаккхика̄ ка̄л̣амаха̄бхамара̄ хонти, тесам̣ а̄сайесу ниййа̄сасадисам̣ мадху хоти, там̣ йа̄ваджӣвикам̣.
98. пха̄н̣итам̣ на̄ма уччхурасам̣ упа̄да̄йа апакка̄ ва̄ аваттхукапакка̄ ва̄ сабба̄пи аваттхука̄ уччхувикати. там̣ пха̄н̣итам̣ пуребхаттам̣ пат̣иггахитам̣ пуребхаттам̣ са̄мисампи ват̣т̣ати, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа сатта̄хам̣ нира̄мисамева ват̣т̣ати, сатта̄ха̄тиккаме ваттхуган̣ана̄йа ниссаггийам̣. бахӯ пин̣д̣а̄ чун̣н̣е катва̄ екабха̄джане паккхитта̄ хонти гханасаннивеса̄, екамева ниссаггийам̣. уггахитакам̣ вуттанайенева ведитаббам̣, гхарадхӯпана̄дӣсу упанетаббам̣. пуребхаттам̣ пат̣иггахитена апарисса̄витауччхурасена катапха̄н̣итам̣ саче анупасампаннена катам̣, са̄мисампи ват̣т̣ати, сайам̣катам̣ нира̄мисамева ват̣т̣ати, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа пана саваттхукапат̣иггахитатта̄ анаджджхохаран̣ӣйам̣, сатта̄ха̄тиккамепи ана̄патти. паччха̄бхаттам̣ апарисса̄витапат̣иггахитена катампи анаджджхохаран̣ӣйамева, сатта̄ха̄тиккамепи ана̄патти. еса найо уччхум̣ пат̣иггахетва̄ катапха̄н̣итепи. пуребхаттам̣ пана парисса̄витапат̣иггахитена катам̣ саче анупасампаннена катам̣, пуребхаттам̣ са̄мисампи ват̣т̣ати, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа сатта̄хам̣ нира̄мисамева. сайам̣катам̣ пуребхаттампи нира̄мисамева, паччха̄бхаттам̣ парисса̄витапат̣иггахитена катам̣ пана нира̄мисамева сатта̄хам̣ ват̣т̣ати. уггахитакатам̣ вуттанайамева. ‘‘джха̄мауччхупха̄н̣итам̣ ва̄ кот̣т̣итауччхупха̄н̣итам̣ ва̄ пуребхаттамева ват̣т̣атӣ’’ти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. маха̄паччарийам̣ пана ‘‘етам̣ саваттхукапаккам̣ ват̣т̣ати, но ват̣т̣атӣ’’ти пуччхам̣ катва̄ ‘‘уччхупха̄н̣итам̣ паччха̄бхаттам̣ но ват̣т̣анакам̣ на̄ма наттхӣ’’ти вуттам̣, там̣ йуттам̣. сӣтодакена катам̣ мадхукапуппхапха̄н̣итам̣ пуребхаттам̣ са̄мисампи ват̣т̣ати, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа сатта̄хам̣ нира̄мисамева ват̣т̣ати, сатта̄ха̄тиккаме ваттхуган̣ана̄йа дуккат̣ам̣, кхӣрам̣ паккхипитва̄ катам̣ мадхукапха̄н̣итам̣ йа̄вака̄ликам̣. кхан̣д̣асаккхарам̣ пана кхӣраджалликам̣ апанетва̄ содхенти, тасма̄ ват̣т̣ати.
99. мадхукапуппхам̣ пана пуребхаттампи аллам̣ ват̣т̣ати. бхаджджитампи ват̣т̣ати, бхаджджитва̄ тила̄дӣхи миссам̣ ва̄ амиссам̣ ва̄ катва̄ кот̣т̣итам̣ ват̣т̣ати. йади пана там̣ гахетва̄ мерайаттха̄йа йодженти, йоджитам̣ бӣджато пат̣т̣ха̄йа на ват̣т̣ати. кадалӣкхаджджӯрӣамбалабуджапанасачин̃ча̄дӣнам̣ саббесам̣ йа̄вака̄ликапхала̄нам̣ пха̄н̣итам̣ йа̄вака̄ликамева. маричапаккехи пха̄н̣итам̣ каронти, там̣ йа̄ваджӣвикам̣. евам̣ йатха̄вутта̄ни сатта̄хака̄лика̄ни саппиа̄дӣни пан̃ча ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пан̃ча бхесаджджа̄нӣ’’ти (маха̄ва. 260) бхесаджджана̄мена анун̃н̃а̄татта̄ бхесаджджакиччам̣ каронту ва̄ ма̄ ва̄, а̄ха̄раттхам̣ пхаритум̣ саматтха̄нипи пат̣иггахетва̄ тадахупуребхаттам̣ йатха̄сукхам̣, паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа сати паччайе вуттанайена сатта̄хам̣ парибхун̃джитабба̄ни, сатта̄ха̄тиккаме пана бхесаджджасиккха̄падена ниссаггийам̣ па̄читтийам̣. сачепи са̄сапаматтам̣ хоти, саким̣ ва̄ ан̇гулийа̄ гахетва̄ дживха̄йа са̄йанаматтам̣, ниссаджджитаббамева па̄читтийан̃ча десетаббам̣. ниссат̣т̣хам̣ пат̣илабхитва̄ на аджджхохаритаббам̣, на ка̄йикена парибхогена парибхун̃джитаббам̣, ка̄йо ва̄ ка̄йе ару ва̄ на маккхетаббам̣. техи маккхита̄ни ка̄са̄вакаттарайат̣т̣хиупа̄ханапа̄дакат̣халикаман̃чапӣт̣ха̄дӣнипи апарибхога̄ни. ‘‘два̄рава̄тапа̄накава̄т̣есупи хаттхена гахан̣ат̣т̣ха̄нам̣ на маккхетабба’’нти маха̄паччарийам̣ вуттам̣. ‘‘каса̄ве пана паккхипитва̄ два̄рава̄тапа̄накава̄т̣а̄ни маккхетабба̄нӣ’’ти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. падӣпе ва̄ ка̄л̣аван̣н̣е ва̄ упанетум̣ ват̣т̣ати. ан̃н̃ена пана бхиккхуна̄ ка̄йикена парибхогена парибхун̃джитаббам̣, на аджджхохаритаббам̣. ‘‘ана̄патти антосатта̄хам̣ адхит̣т̣хетӣ’’ти (па̄ра̄. 625) вачанато пана сатта̄хаббхантаре саппин̃ча телан̃ча васан̃ча муддхани телам̣ ва̄ аббхан̃джанам̣ ва̄ мадхум̣ арумаккханам̣ пха̄н̣итам̣ гхарадхӯпанам̣ адхит̣т̣хети ана̄патти, нева ниссаггийам̣ хоти. саче адхит̣т̣хитателам̣ анадхит̣т̣хитателабха̄джане а̄киритука̄мо хоти, бха̄джане че сукхумам̣ чхиддам̣, павит̣т̣хам̣ павит̣т̣хам̣ телам̣ пура̄н̣ателена аджджхоттхарӣйати, пуна адхит̣т̣ха̄таббам̣. атха маха̄мукхам̣ хоти, сахаса̄ва баху телам̣ пависитва̄ пура̄н̣ателам̣ аджджхоттхарати, пуна адхит̣т̣ха̄накиччам̣ наттхи. адхит̣т̣хитагатикамева хи там̣ хоти. етена найена адхит̣т̣хитателабха̄джане анадхит̣т̣хитателаа̄киран̣ампи ведитаббам̣.
саче пана сатта̄ха̄тиккантам̣ анупасампаннасса париччаджитва̄ дети, пуна тена аттано сантакам̣ катва̄ диннам̣ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. саче хи со абхисан̇кхаритва̄ ва̄ анабхисан̇кхаритва̄ ва̄ тасса бхиккхуно наттхукамматтхам̣ дадеййа, гахетва̄ наттхукаммам̣ ка̄таббам̣. саче ба̄ло хоти, да̄тум̣ на джа̄на̄ти, ан̃н̃ена бхиккхуна̄ ваттаббо ‘‘аттхи те са̄ман̣ера тела’’нти? ‘‘а̄ма, бханте, аттхӣ’’ти. а̄хара тхерасса бхесаджджам̣ карисса̄ма̄ти. евампи ват̣т̣ати. саче двиннам̣ сантакам̣ екена пат̣иггахитам̣ авибхаттам̣ хоти, сатта̄ха̄тиккаме двиннампи ана̄патти, парибхун̃джитум̣ пана на ват̣т̣ати. саче йена пат̣иггахитам̣, со итарам̣ бхан̣ати ‘‘а̄вусо, имам̣ телам̣ сатта̄хаматтам̣ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти, со ча парибхогам̣ на кароти, касса а̄патти? на кассачи. касма̄? йена пат̣иггахитам̣, тена виссаджджитатта̄, итарасса аппат̣иггахитатта̄.
100. имесу (маха̄ва. ат̣т̣ха. 305) пана чатӯсу ка̄ликесу йа̄вака̄ликам̣ йа̄мака̄ликанти идамева двайам̣ антовуттхакан̃чева саннидхика̄ракан̃ча хоти, сатта̄хака̄ликан̃ча йа̄ваджӣвикан̃ча акаппийакут̣ийам̣ никкхипитумпи ват̣т̣ати, саннидхимпи на джанети. йа̄вака̄ликам̣ пана аттана̄ саддхим̣ самбхиннараса̄ни тӣн̣ипи йа̄мака̄лика̄дӣни аттано сабха̄вам̣ упанети. йа̄мака̄ликам̣ двепи сатта̄хака̄лика̄дӣни аттано сабха̄вам̣ упанети, сатта̄хака̄ликампи аттана̄ саддхим̣ сам̣сат̣т̣хам̣ йа̄ваджӣвикам̣ аттано сабха̄ван̃н̃ева упанети, тасма̄ йа̄вака̄ликена тадахупат̣иггахитена саддхим̣ сам̣сат̣т̣хам̣ самбхиннарасам̣ сесака̄ликаттайам̣ тадахупуребхаттамева ват̣т̣ати. йа̄мака̄ликена сам̣сат̣т̣хам̣ пана итарадвайам̣ тадахупат̣иггахитам̣ йа̄ва арун̣уггамана̄ ват̣т̣ати. сатта̄хака̄ликена пана тадахупат̣иггахитена саддхим̣ сам̣сат̣т̣хам̣ тадахупат̣иггахитам̣ ва̄ пурепат̣иггахитам̣ ва̄ йа̄ваджӣвикам̣ сатта̄хам̣ каппати. двӣхапат̣иггахитена чха̄хам̣. тӣхапат̣иггахитена пан̃ча̄хам̣…пе… сатта̄хапат̣иггахитена тадахева каппатӣти ведитаббам̣. ка̄лайа̄масатта̄ха̄тиккамесу четтха вика̄лабходжанасаннидхибхесаджджасиккха̄пада̄нам̣ васена а̄паттийо ведитабба̄.
саче пана екато пат̣иггахита̄нипи чатта̄ри ка̄лика̄ни самбхиннараса̄ни на хонти, тасса тассева ка̄ласса васена парибхун̃джитум̣ ват̣т̣анти. саче хи чхаллимпи анапанетва̄ сакаленева на̄л̣икерапхалена саддхим̣ амбапа̄на̄дипа̄накам̣ пат̣иггахитам̣ хоти, на̄л̣икерам̣ апанетва̄ там̣ вика̄лепи каппати. упари саппипин̣д̣ам̣ т̣хапетва̄ сӣталапа̄йа̄сам̣ денти, йам̣ па̄йа̄сена асам̣сат̣т̣хам̣ саппи, там̣ апанетва̄ сатта̄хам̣ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. тхаддхамадхупха̄н̣ита̄дӣсупи есева найо. такколаджа̄типхала̄дӣхи алан̇каритва̄ пин̣д̣апа̄там̣ денти, та̄ни уддхаритва̄ дховитва̄ йа̄ваджӣвам̣ парибхун̃джитабба̄ни. йа̄гуйам̣ паккхипитва̄ диннасин̇гивера̄дӣсупи тела̄дӣсу паккхипитва̄ динналат̣т̣химадхука̄дӣсупи есева найо. евам̣ йам̣ йам̣ асамбхиннарасам̣ хоти, там̣ там̣ екато пат̣иггахитампи йатха̄ суддхам̣ хоти, татха̄ дховитва̄ таччхетва̄ ва̄ тасса тасса ка̄ласса васена парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. саче самбхиннарасам̣ хоти сам̣сат̣т̣хам̣, на ват̣т̣ати.
ити па̄л̣имуттакавинайавиниччхайасан̇гахе
ка̄ликавиниччхайакатха̄ саматта̄.