15. бхӯтага̄мавиниччхайакатха̄
75. бхӯтага̄моти пан̃чахи бӣджехи джа̄та̄нам̣ руккхалата̄дӣнаметам̣ адхивачанам̣. татрима̄ни пан̃ча бӣджа̄ни – мӯлабӣджам̣ кхандхабӣджам̣ пхал̣убӣджам̣ аггабӣджам̣ бӣджабӣджанти. таттха мӯлабӣджам̣ на̄ма халидди син̇гиверам̣ вача̄ вачаттам̣ ативисам̣ кат̣укарохин̣ӣ усӣрам̣ бхаддамуттакам̣, йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи мӯле джа̄йанти мӯле сан̃джа̄йанти, етам̣ мӯлабӣджам̣ на̄ма. кхандхабӣджам̣ на̄ма ассаттхо нигродхо пилаккхо удумбаро каччхако капиттхано, йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи кхандхе джа̄йанти кхандхе сан̃джа̄йанти, етам̣ кхандхабӣджам̣ на̄ма. пхал̣убӣджам̣ на̄ма уччху вел̣у нал̣о, йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи паббе джа̄йанти паббе сан̃джа̄йанти, етам̣ пхал̣убӣджам̣ на̄ма. аггабӣджам̣ на̄ма аджджукам̣ пхан̣иджджакам̣ хириверам̣, йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи агге джа̄йанти агге сан̃джа̄йанти, етам̣ аггабӣджам̣ на̄ма. бӣджабӣджам̣ на̄ма пуббан̣н̣ам̣ апаран̣н̣ам̣, йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи бӣдже джа̄йанти бӣдже сан̃джа̄йанти, етам̣ бӣджабӣджам̣ на̄ма (па̄чи. 91). таттха бхӯтага̄ме бхӯтага̄масан̃н̃ӣ чхиндати ва̄ чхинда̄пети ва̄ бхиндати ва̄ бхинда̄пети ва̄ пачати ва̄ пача̄пети ва̄, па̄читтийам̣. бхӯтага̄ман̃хи викопентасса па̄читтийам̣, бхӯтага̄мапаримочитам̣ пан̃чавидхампи бӣджага̄мам̣ викопентасса дуккат̣ам̣.
76. бӣджага̄мабхӯтага̄мо (па̄чи. ат̣т̣ха. 922) на̄меса аттхи удакат̣т̣хо, аттхи тхалат̣т̣хо. таттха удакат̣т̣хо са̄сапаматтикатилабӣджака̄дибхеда̄ сапан̣н̣ика̄ ча апан̣н̣ика̄ ча сабба̄ сева̄ладжа̄ти, антамасо удакапаппат̣акам̣ упа̄да̄йа ‘‘бхӯтага̄мо’’ти ведитаббо. удакапаппат̣ако на̄ма упари тхаддхо пхарусаван̣н̣о хет̣т̣ха̄ муду нӣлаван̣н̣о хоти. таттха йасса сева̄ласса мӯлам̣ орухитва̄ патхавийам̣ патит̣т̣хитам̣, тасса патхавӣ т̣ха̄нам̣. йо удаке сан̃чарати, тасса удакам̣. патхавийам̣ патит̣т̣хитам̣ йаттха каттхачи викопентасса, уддхаритва̄ ва̄ т̣ха̄нантарам̣ сан̇ка̄ментасса па̄читтийам̣, удаке сан̃чарантам̣ викопентассева па̄читтийам̣. хаттхехи пана ито чито чавийӯхитва̄ наха̄йитум̣ ват̣т̣ати. сакалан̃хи удакам̣ тасса т̣ха̄нам̣, тасма̄ на со етта̄вата̄ т̣ха̄нантарам̣ сан̇ка̄мито хоти. удакато пана удакена вина̄ сан̃чичча уккхипитум̣ на ват̣т̣ати, удакена саддхим̣ уккхипитва̄ пуна удаке паккхипитум̣ ват̣т̣ати. уппалинипадуминиа̄дӣни джаладжаваллитин̣а̄ни удакато уддхарантасса ва̄ таттхева викопентасса ва̄ па̄читтийам̣, парехи уппа̄т̣ита̄ни викопентасса дуккат̣ам̣. та̄ни хи бӣджага̄ме сан̇гахам̣ гаччханти, тилабӣджакаса̄сапаматтикасева̄лопи удакато уддхат̣о амила̄то аггабӣджасан̇гахам̣ гаччхати. маха̄паччарийа̄дӣсу ‘‘анантакатилабӣджакаудакапаппат̣ака̄дӣни дуккат̣аваттхӯнӣ’’ти вуттам̣, таттха ка̄ран̣ам̣ на диссати. андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘сампун̣н̣абхӯтага̄мам̣ на хоти, тасма̄ дуккат̣а’’нти вуттам̣, тампи на самети. бхӯтага̄ме хи па̄читтийам̣ бӣджага̄ме дуккат̣ам̣ вуттам̣. асампун̣н̣абхӯтага̄мо на̄ма татийо кот̣т̣ха̄со нева па̄л̣ийам̣, на ат̣т̣хакатха̄су а̄гато, атхетам̣ бӣджага̄масан̇гахам̣ гамиссатӣти, тампи на йуттам̣ абхӯтага̄мамӯлатта̄ та̄дисасса бӣджага̄масса̄ти. апича ‘‘гарукалахукесу гаруке т̣ха̄табба’’нти етам̣ винайалаккхан̣ам̣.
тхалат̣т̣хе чхиннаруккха̄нам̣ авасит̣т̣хо харитакха̄н̣у на̄ма хоти, таттха какудхакаран̃джапийан̇гупанаса̄дӣнам̣ кха̄н̣у уддхам̣ вад̣д̣хати, со бхӯтага̄мена сан̇гахито. та̄лана̄л̣икера̄дӣнам̣ кха̄н̣у уддхам̣ на вад̣д̣хати, со бӣджага̄мена сан̇гахито. кадалийа̄ пана апхалита̄йа кха̄н̣у бхӯтага̄мена сан̇гахито, пхалита̄йа бӣджага̄мена. кадалӣ пана пхалита̄ йа̄ва нӣлапан̣н̣а̄, та̄ва бхӯтага̄менева сан̇гахита̄, татха̄ пхалито вел̣у. йада̄ пана аггато пат̣т̣ха̄йа суссати, тада̄ бӣджага̄мена сан̇гахам̣ гаччхати. катарабӣджага̄мена? пхал̣убӣджага̄мена. ким̣ тато ниббаттати? на кин̃чи. йади хи ниббаттеййа, бхӯтага̄мена сан̇гахам̣ гаччхеййа. индаса̄ла̄дируккхе чхиндитва̄ ра̄сим̣ каронти, кин̃ча̄пи ра̄сикатадан̣д̣акехи ратанаппама̄н̣а̄пи са̄кха̄ никкхаманти, бӣджага̄менева пана сан̇гахам̣ гаччханти. ман̣д̣апаттха̄йа ва̄ ватиаттха̄йа ва̄ валлиа̄ропанаттха̄йа ва̄ бхӯмийам̣ никхан̣анти, мӯлесу чева пан̣н̣есу ча ниггатесу пуна бхӯтага̄масан̇кхйам̣ гаччханти, мӯламаттесу пана пан̣н̣аматтесу ва̄ ниггатесупи бӣджага̄мена сан̇гахита̄ ева.
йа̄ни ка̄ничи бӣджа̄ни патхавийам̣ ва̄ удакена син̃читва̄ т̣хапита̄ни, капа̄ла̄дӣсу ва̄ аллапам̣сум̣ паккхипитва̄ никкхитта̄ни хонти, сабба̄ни мӯламатте ва̄ пан̣н̣аматте ва̄ ниггатепи бӣджа̄нийева. сачепи мӯла̄ни ча упари ан̇куро ча ниггаччхати, йа̄ва ан̇куро харито на хоти, та̄ва бӣджа̄нийева. мугга̄дӣнам̣ пана пан̣н̣есу ут̣т̣хитесу, вӣхиа̄дӣнам̣ ва̄ ан̇куре харите нӣлаван̣н̣е джа̄те бхӯтага̄масан̇гахам̣ гаччханти. та̄лат̣т̣хӣнам̣ пат̣хамам̣ сӯкарада̄т̣ха̄ вийа мӯлам̣ ниггаччхати, ниггатепи йа̄ва упари паттават̣т̣и на ниггаччхати, та̄ва бӣджага̄мо на̄майева. на̄л̣икерасса тачам̣ бхиндитва̄ дантасӯчи вийа ан̇куро ниггаччхати, йа̄ва мигасин̇гасадиса̄ нӣлапаттават̣т̣и на хоти, та̄ва бӣджага̄мойева. мӯле аниггатепи та̄диса̄йа паттават̣т̣ийа̄ джа̄та̄йа амӯлакабхӯтага̄ме сан̇гахам̣ гаччхати.
амбат̣т̣хиа̄дӣни вӣхиа̄дӣхи виниччхинитабба̄ни. ванда̄ка̄ ва̄ ан̃н̃а̄ ва̄ йа̄ ка̄чи руккхе джа̄йитва̄ руккхам̣ оттхарати, руккхова тасса̄ т̣ха̄нам̣, там̣ викопентасса ва̄ тато уддхарантасса ва̄ па̄читтийам̣. ека̄ амӯлика̄ лата̄ хоти, ан̇гуливет̣хако вийа ванаппагумбадан̣д̣аке вет̣хети, тасса̄пи айамева виниччхайо. гехапамукхапа̄ка̄раведика̄ четийа̄дӣсу нӣлаван̣н̣о сева̄ло хоти, йа̄ва две тӣн̣и патта̄ни на сан̃джа̄йанти, та̄ва аггабӣджасан̇гахам̣ гаччхати. паттесу джа̄тесу па̄читтийаваттху, тасма̄ та̄дисесу т̣ха̄несу судха̄лепампи да̄тум̣ на ват̣т̣ати, анупасампаннена литтасса упари синехалепо да̄тум̣ ват̣т̣ати. саче нида̄гхасамайе суккхасева̄ло тит̣т̣хати, там̣ саммун̃джанӣа̄дӣхи гхам̣ситва̄ апанетум̣ ват̣т̣ати. па̄нӣйагхат̣а̄дӣнам̣ бахи сева̄ло дуккат̣аваттху, анто аббоха̄рико, дантакат̣т̣хапӯва̄дӣсу кан̣н̣акампи аббоха̄рикамева. вуттан̃хетам̣ ‘‘саче герукапарикаммаката̄ бхитти кан̣н̣акита̄ хоти, чол̣акам̣ теметва̄ пӣл̣етва̄ памаджджитабба̄’’ти (маха̄ва. 66).
77. па̄са̄н̣аджа̄ти па̄са̄н̣ададдусева̄ласелеййака̄дӣни ахаритаван̣н̣а̄ни апаттака̄ни ча дуккат̣аваттхука̄ни. ахиччхаттакам̣ йа̄ва макут̣ам̣ хоти, та̄ва дуккат̣аваттху, пуппхитака̄лато пат̣т̣ха̄йа аббоха̄рикам̣, алларуккхато пана ахиччхаттакам̣ ган̣ханто руккхатачам̣ викопети, тасма̄ таттха па̄читтийам̣. руккхапапат̣ика̄йапи есева найо. йа̄ пана индаса̄лакакудха̄дӣнам̣ папат̣ика̄ руккхато муччитва̄ тит̣т̣хати, там̣ ган̣хантасса ана̄патти. ниййа̄сампи руккхато муччитва̄ т̣хитам̣ суккхаруккхе ва̄ лаггам̣ ган̣хитум̣ ват̣т̣ати, алларуккхато на ват̣т̣ати. ла̄кха̄йапи есева найо. руккхам̣ ча̄летва̄ пан̣д̣упала̄сам̣ ва̄ парин̣атакан̣ика̄ра̄дипуппхам̣ ва̄ па̄тентасса па̄читтийамева. хаттхакуккуччена мудукесу индаса̄ланухӣкхандха̄дӣсу ва̄ таттхаджа̄таката̄лапан̣н̣а̄дӣсу ва̄ аккхарам̣ чхиндантассапи есева найо. са̄ман̣ера̄нам̣ пуппхам̣ очинанта̄нам̣ са̄кхам̣ она̄метва̄ да̄тум̣ ват̣т̣ати. техи пана пуппхехи па̄нӣйам̣ на ва̄сетаббам̣, па̄нӣйава̄саттхикена са̄ман̣ерам̣ уккхипитва̄ очина̄петабба̄ни. пхаласа̄кха̄пи аттана̄ кха̄дитука̄мена на она̄метабба̄, са̄ман̣ерам̣ уккхипитва̄ пхалам̣ га̄ха̄петаббам̣. кин̃чи гаччхам̣ ва̄латам̣ ва̄ уппа̄т̣ентехи са̄ман̣ерехи саддхим̣ гахетва̄ а̄кад̣д̣хитум̣ на ват̣т̣ати, тесам̣ пана усса̄хаджананаттхам̣ ана̄кад̣д̣хантена кад̣д̣хана̄ка̄рам̣ дассентена вийа агге гахетум̣ ват̣т̣ати. йесам̣ руккха̄нам̣ са̄кха̄ рухати, тесам̣ са̄кхам̣ маккхикабӣджана̄дӣнам̣ аттха̄йа каппийам̣ ака̄ра̄петва̄ гахитам̣, таче ва̄ патте ва̄ антамасо накхенапи вилекхантасса дуккат̣ам̣. алласин̇гивера̄дӣсупи есева найо. саче пана каппийам̣ ка̄ра̄петва̄ сӣтале падесе т̣хапитасса мӯлам̣ сан̃джа̄йати, упарибха̄ге чхиндитум̣ ват̣т̣ати. саче ан̇куро джа̄йати, хет̣т̣ха̄бха̄ге чхиндитум̣ ват̣т̣ати, мӯле ча ан̇куре ча джа̄те на ват̣т̣ати.
‘‘саммун̃джанӣсала̄ка̄йапи тин̣а̄ни чхиндисса̄мӣ’’ти бхӯмийам̣ саммаджджанто сайам̣ ва̄ чхиндати, ан̃н̃ена ва̄ чхеда̄пети, на ват̣т̣ати. чан̇камантопи ‘‘чхиджджанакам̣ чхиджджату, бхиджджанакам̣ бхиджджату, чан̇камитат̣т̣ха̄нам̣ дассесса̄мӣ’’ти сан̃чичча па̄дехи аккаманто тин̣аваллиа̄дӣни сайам̣ ва̄ чхиндати, ан̃н̃ена ва̄ чхеда̄пети, на ват̣т̣ати. сачепи хи тин̣ам̣ ва̄ латам̣ ва̄ гантхим̣ каронтасса бхиджджати, гантхимпи ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. та̄ларуккха̄дӣсу пана чора̄нам̣ ана̄рухан̣аттха̄йа да̄румаккат̣акам̣ а̄кот̣енти, кан̣т̣аке бандханти, бхиккхусса евам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. саче да̄румаккат̣ако руккхе аллӣнаматтова хоти, руккхам̣ на пӣл̣ети, ват̣т̣ати. ‘‘руккхам̣ чхинда, латам̣ чхинда, кандам̣ ва̄ мӯлам̣ ва̄ уппа̄т̣ехӣ’’ти ваттум̣ ват̣т̣ати анийамитатта̄. нийаметва̄ пана ‘‘имам̣ руккхам̣ чхинда̄’’тиа̄ди ваттум̣ на ват̣т̣ати. на̄мам̣ гахетва̄пи ‘‘амбаруккхам̣ чатурам̣саваллим̣ а̄лувакандам̣ мун̃джатин̣ам̣ асукаруккхаччхаллим̣ чхинда бхинда уппа̄т̣ехӣ’’тиа̄дивачанампи анийамитамева хоти. ‘‘имам̣ амбаруккха’’нтиа̄дивачанамева хи нийамитам̣ на̄ма, там̣ на ват̣т̣ати. паттампи пачитука̄мо тин̣а̄дӣнам̣ упари сан̃чичча аггим̣ каронто сайам̣ ва̄ пачати, ан̃н̃ена ва̄ пача̄пети, на ват̣т̣ати. анийаметва̄ пана ‘‘мугге пача, ма̄се пача̄’’тиа̄ди ваттум̣ ват̣т̣ати, ‘‘име мугге пача̄’’ти евам̣ ваттум̣ на ват̣т̣ати. ‘‘имам̣ мӯлабхесаджджам̣ джа̄на, имам̣ мӯлам̣ ва̄ пан̣н̣ам̣ ва̄ дехи, имам̣ руккхам̣ ва̄ латам̣ ва̄ а̄хара, имина̄ пуппхена пхалена ва̄ аттхо, имам̣ руккхам̣ ва̄ латам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ каппийам̣ карохӣ’’ти евам̣ пана ваттум̣ ват̣т̣ати. етта̄вата̄ бхӯтага̄мапаримочитам̣ катам̣ хоти.
78. парибхун̃джантена пана бӣджага̄мапаримочанаттхам̣ пуна каппийам̣ ка̄ра̄петаббам̣. каппийакаран̣ан̃четтха имина̄ сутта̄нуса̄рена ведитаббам̣ –
‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пан̃чахи саман̣акаппехи пхалам̣ парибхун̃джитум̣ аггипариджитам̣ саттхапариджитам̣ накхапариджитам̣ абӣджам̣ ниббат̣т̣абӣджан̃н̃ева пан̃чама’’нти (чӯл̣ава. 250).
таттха аггипариджитанти аггина̄ париджитам̣ адхибхӯтам̣ дад̣д̣хам̣ пхут̣т̣ханти аттхо. саттхапариджитанти саттхена париджитам̣ адхибхӯтам̣ чхиннам̣ виддхам̣ ва̄ти аттхо. еса найо накхапариджите. абӣджаниббат̣т̣абӣджа̄ни сайамева каппийа̄ни. аггина̄ каппийам̣ каронтена кат̣т̣хаггигомайаггиа̄дӣсу йена кеначи антамасо лохакхан̣д̣енапи а̄диттена каппийам̣ ка̄таббам̣, тан̃ча кхо екадесе пхусантена ‘‘каппийа’’нти ватва̄ва ка̄таббам̣. саттхена каронтена йасса кассачи лохамайасаттхасса антамасо сӯчинакхаччхедана̄нампи тун̣д̣ена ва̄ дха̄ра̄йа ва̄ чхедам̣ ва̄ ведхам̣ ва̄ дассентена ‘‘каппийа’’нти ватва̄ва ка̄таббам̣. накхена каппийам̣ каронтена пӯтинакхена на ка̄таббам̣, манусса̄нам̣ пана сӣхабйаггхадӣпимаккат̣а̄нам̣ сакунта̄нан̃ча накха̄ тикхин̣а̄ хонти, техи ка̄таббам̣. ассамахим̣сасӯкарамигагорӯпа̄дӣнам̣ кхура̄ атикхин̣а̄, техи на ка̄таббам̣, катампи акатам̣ хоти. хаттхинакха̄ пана кхура̄ на хонти, техи ча ват̣т̣ати. йехи пана ка̄тум̣ ват̣т̣ати, техи таттхаджа̄такехипи уддхаритва̄ гахитакепи чхедам̣ ва̄ ведхам̣ ва̄ дассентена ‘‘каппийа’’нти ватва̄ва ка̄таббам̣.
таттха сачепи бӣджа̄нам̣ паббатаматто ра̄си, руккхасахассам̣ ва̄ чхиндитва̄ ека̄баддхам̣ катва̄ уччхӯнам̣ ва̄ маха̄бха̄ро бандхитва̄ т̣хапито хоти, екасмим̣ бӣдже ва̄ руккхаса̄кха̄йа ва̄ уччхумхи ва̄ каппийе кате саббам̣ катам̣ хоти. уччхӯ ча да̄рӯни ча екато баддха̄ни хонти, ‘‘уччхум̣ каппийам̣ карисса̄мӣ’’ти да̄рум̣ виджджхати, ват̣т̣атийева. саче пана йа̄йа раджджуйа̄ ва̄ валлийа̄ ва̄ баддха̄ни, там̣ виджджхати, на ват̣т̣ати. уччхукхан̣д̣а̄нам̣ паччхим̣ пӯретва̄ а̄харанти, екасмим̣ кхан̣д̣е каппийе кате саббам̣ катамева. марӣчапакка̄дӣхи ча миссетва̄ бхаттам̣ а̄харанти, ‘‘каппийам̣ карохӣ’’ти вутте сачепи бхаттаситтхе виджджхати, ват̣т̣атийева. тилатан̣д̣ула̄дӣсупи есева найо. йа̄гуйа̄ паккхитта̄ни пана ека̄баддха̄ни хутва̄ на сантит̣т̣ханти, таттха екамекам̣ виджджхитва̄ каппийам̣ ка̄таббамева. капиттхапхала̄дӣнам̣ анто мин̃джам̣ кат̣а̄хам̣ мун̃читва̄ сан̃чарати, бхинда̄петва̄ каппийам̣ ка̄ра̄петаббам̣, ека̄баддхам̣ хоти, кат̣а̄хепи ка̄тум̣ ват̣т̣ати.
ити па̄л̣имуттакавинайавиниччхайасан̇гахе
бхӯтага̄мавиниччхайакатха̄ саматта̄.