1. дива̄сеййавиниччхайакатха̄
1. таттха дива̄сеййа̄ти дива̄нипаджджанам̣. татра̄йам̣ виниччхайо – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, дива̄ пат̣исаллӣйантена два̄рам̣ сам̣варитва̄ пат̣исаллӣйиту’’нти (па̄ра̄. 77) вачанато дива̄ нипаджджантена два̄рам̣ сам̣варитва̄ нипаджджитаббам̣. еттха ча кин̃ча̄пи па̄л̣ийам̣ ‘‘айам̣ на̄ма а̄паттӣ’’ти на вутта̄, виваритва̄ нипаннадосена пана уппанне ваттхусмим̣ два̄рам̣ сам̣варитва̄ нипаджджитум̣ анун̃н̃а̄татта̄ асам̣варитва̄ нипаджджантасса ат̣т̣хакатха̄йам̣ дуккат̣ам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.77) вуттам̣. бхагавато хи адхиппа̄йам̣ н̃атва̄ упа̄литтхера̄дӣхи ат̣т̣хакатха̄ т̣хапита̄. ‘‘аттха̄патти дива̄ а̄паджджати, но ратти’’нти (пари. 323) имина̄пи четам̣ сиддхам̣.
2. кӣдисам̣ пана два̄рам̣ сам̣варитаббам̣, кӣдисам̣ на сам̣варитаббам̣? руккхападаравел̣упадаракилан̃джапан̣н̣а̄дӣнам̣ йена кеначи кава̄т̣ам̣ катва̄ хет̣т̣ха̄ удуккхале упари уттарапа̄саке ча павесетва̄ катам̣ париваттакадва̄рамева сам̣варитаббам̣. ан̃н̃ам̣ горӯпа̄нам̣ ваджесу вийа руккхасӯчикан̣т̣акадва̄рам̣, га̄матхаканакам̣ чаккалакайуттадва̄рам̣, пхалакесу ва̄ кит̣ика̄су ва̄ две тӣн̣и чаккалака̄ни йоджетва̄ катам̣ сам̣саран̣акит̣икадва̄рам̣, а̄пан̣есу вийа катам̣ уггха̄т̣анакит̣икадва̄рам̣, двӣсу тӣсу т̣ха̄несу вел̣усала̄ка̄ гоппхетва̄ пан̣н̣акут̣ӣсу катам̣ сала̄кахаттхакадва̄рам̣, дуссаса̄н̣идва̄ранти еварӯпам̣ два̄рам̣ на сам̣варитаббам̣. паттахаттхасса кава̄т̣аппан̣а̄мане пана екам̣ дуссаса̄н̣идва̄рамева ана̄паттикарам̣, авасеса̄ни пан̣а̄ментасса а̄патти. дива̄ пат̣исаллӣйантасса пана париваттакадва̄рамева а̄паттикарам̣, сеса̄ни сам̣варитва̄ ва̄ асам̣варитва̄ ва̄ нипаджджантасса а̄патти наттхи, сам̣варитва̄ пана нипаджджитаббам̣, етам̣ ваттам̣.
3. париваттакадва̄рам̣ киттакена сам̣вутам̣ хоти? сӯчигхат̣ика̄су динна̄су сам̣вутамева хоти. апича кхо сӯчиматтепи динне ват̣т̣ати, гхат̣ика̄маттепи динне ват̣т̣ати, два̄раба̄хам̣ пхуситва̄ т̣хапитаматтепи ват̣т̣ати, ӣсакам̣ апхуситепи ват̣т̣ати, саббантимена видхина̄ йа̄вата̄ сӣсам̣ наппависати, та̄вата̄ апхуситепи ват̣т̣ати. саче бахӯнам̣ вал̣ан̃джанат̣т̣ха̄нам̣ хоти, бхиккхум̣ ва̄ са̄ман̣ерам̣ ва̄ ‘‘два̄рам̣, а̄вусо, джагга̄хӣ’’ти ватва̄пи нипаджджитум̣ ват̣т̣ати. атха бхиккхӯ чӣваракаммам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ кин̃чи каронта̄ нисинна̄ хонти, ‘‘ете два̄рам̣ джаггиссантӣ’’ти а̄бхогам̣ катва̄пи нипаджджитум̣ ват̣т̣ати. курундат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘упа̄сакампи а̄пуччхитва̄ ва̄ ‘еса джаггиссатӣ’ти а̄бхогам̣ катва̄ ва̄ нипаджджитум̣ ват̣т̣ати, кевалам̣ бхиккхуним̣ ва̄ ма̄туга̄мам̣ ва̄ а̄пуччхитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣, там̣ йуттам̣. евам̣ саббаттхапи йо йо тхерава̄до ва̄ ат̣т̣хакатха̄ва̄до ва̄ паччха̄ вуччати, со сова пама̄н̣анти гахетаббам̣.
4. атха два̄расса удуккхалам̣ ва̄ уттарапа̄сако ва̄ бхинно хоти ат̣т̣хапито ва̄, сам̣варитум̣ на саккоти, навакамматтхам̣ ва̄ пана ит̣т̣хакапун̃джо ва̄ маттика̄дӣнам̣ ва̄ ра̄си антодва̄ре като хоти, ат̣т̣ам̣ ва̄ бандханти, йатха̄ сам̣варитум̣ на саккоти. еварӯпе антара̄йе сати асам̣варитва̄пи нипаджджитум̣ ват̣т̣ати. йади пана кава̄т̣ам̣ наттхи, ладдхакаппамева. упари сайантена ниссен̣им̣ а̄ропетва̄ нипаджджитаббам̣. саче ниссен̣иматтхаке тхаканакам̣ хоти, тхакетва̄пи нипаджджитаббам̣. габбхе нипаджджантена габбхадва̄рам̣ ва̄ памукхадва̄рам̣ ва̄ йам̣ кин̃чи сам̣варитва̄ нипаджджитум̣ ват̣т̣ати. саче екакут̣т̣аке гехе двӣсу пассесу два̄ра̄ни катва̄ вал̣ан̃джанти, двепи два̄ра̄ни джаггитабба̄ни, тибхӯмакепи па̄са̄де два̄рам̣ джаггитаббамева. саче бхиккха̄ча̄ра̄ пат̣иккамма лохапа̄са̄дасадисам̣ па̄са̄дам̣ бахӯ бхиккхӯ дива̄виха̄раттхам̣ пависанти, сан̇гхаттхерена два̄рапа̄ласса ‘‘два̄рам̣ джагга̄хӣ’’ти ватва̄ ва̄ ‘‘два̄раджагганам̣ на̄ма етасса бха̄ро’’ти а̄бхогам̣ катва̄ ва̄ пависитва̄ нипаджджитаббам̣. йа̄ва сан̇гханавакена евамева ка̄таббам̣. пуре пависанта̄нам̣ ‘‘два̄раджагганам̣ на̄ма паччхима̄нам̣ бха̄ро’’ти евам̣ а̄бхогам̣ ка̄тумпи ват̣т̣ати. ана̄пуччха̄ ва̄ а̄бхогам̣ акатва̄ ва̄ антогаббхе ва̄ асам̣вутадва̄ре бахи ва̄ нипаджджанта̄нам̣ а̄патти. габбхе ва̄ бахи ва̄ нипаджджанака̄лепи ‘‘два̄раджагганам̣ на̄ма маха̄два̄ре два̄рапа̄ласса бха̄ро’’ти а̄бхогам̣ катва̄ нипаджджитум̣ ват̣т̣атийева. евам̣ лохапа̄са̄да̄дӣсу а̄ка̄сатале нипаджджантенапи два̄рам̣ сам̣варитаббамева.
айан̃хеттха сан̇кхепо – идам̣ дива̄пат̣исаллӣйанам̣ йена кеначи париккхитте садва̄рабандхе т̣ха̄не катхитам̣, тасма̄ аббхока̄се ва̄ руккхамӯле ва̄ ман̣д̣апе ва̄ йаттха каттхачи садва̄рабандхе нипаджджантена два̄рам̣ сам̣варитва̄ва нипаджджитаббам̣. саче маха̄паривен̣ам̣ хоти маха̄бодхийан̇ган̣алохапа̄са̄дан̇ган̣асадисам̣ бахӯнам̣ осаран̣ат̣т̣ха̄нам̣, йаттха два̄рам̣ сам̣вутампи сам̣вутат̣т̣ха̄не на тит̣т̣хати, два̄рам̣ алабханта̄ па̄ка̄рам̣ а̄рухитва̄пи вичаранти, таттха сам̣варан̣акиччам̣ наттхи. раттим̣ два̄рам̣ виваритва̄ нипанно арун̣е уггате вут̣т̣ха̄ти, ана̄патти. саче пана пабуджджхитва̄ пуна супати, а̄патти. йо пана ‘‘арун̣е уггате вут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти париччхиндитва̄ва два̄рам̣ асам̣варитва̄ раттим̣ нипаджджати, йатха̄париччхедамева вут̣т̣ха̄ти, тасса а̄паттийева. маха̄паччарийам̣ пана ‘‘евам̣ нипаджджанто ана̄дарийадуккат̣а̄пи на муччатӣ’’ти вуттам̣.
5. йо пана бахудева раттим̣ джаггитва̄ аддха̄нам̣ ва̄ гантва̄ дива̄ килантарӯпо ман̃че нисинно па̄де бхӯмито амочетва̄ва нидда̄васена нипаджджати, тасса ана̄патти. саче оккантаниддо аджа̄нантопи па̄де ман̃чакам̣ а̄ропети, а̄паттийева. нисӣдитва̄ апасса̄йа супантасса ана̄патти. йопи ча ‘‘ниддам̣ винодесса̄мӣ’’ти чан̇каманто патитва̄ сахаса̄ вут̣т̣ха̄ти, тассапи ана̄патти. йо пана патитва̄ таттхева сайати, на вут̣т̣ха̄ти, тасса а̄патти.
ко муччати, ко на муччатӣти? маха̄паччарийам̣ та̄ва ‘‘екабхан̇гена нипаннако ева муччати. па̄де пана бхӯмито мочетва̄ нипаннопи йаккхагахитакопи висан̃н̃ӣбхӯтопи на муччатӣ’’ти вуттам̣. курундат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘бандхитва̄ нипаджджа̄питова муччатӣ’’ти вуттам̣. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘йо чан̇каманто муччхитва̄ патито таттхева супати, тассапи ависайата̄йа а̄патти на диссати. а̄чарийа̄ пана евам̣ на катхайанти, тасма̄ а̄паттийева̄ти маха̄падуматтхерена вуттам̣. две пана джана̄ а̄паттито муччантийева, йо ча йаккхагахитако, йо ча бандхитва̄ нипаджджа̄пито’’ти.
ити па̄л̣имуттакавинайавиниччхайасан̇гахе
дива̄сеййавиниччхайакатха̄ саматта̄.