34. пакин̣н̣акавиниччхайакатха̄

евам̣ камма̄каммавиниччхайакатхам̣ катхетва̄ ида̄ни пакин̣н̣акавиниччхайакатхам̣ катхетум̣ ‘‘ида̄ни пакин̣н̣акакатха̄ ведитабба̄’’тиа̄дима̄ха. таттха пака̄рена кин̣н̣а̄ти пакин̣н̣а̄, дива̄сеййа̄ти катха̄ вийа висум̣ висум̣ аппаваттитва̄ екасмим̣йева париччхеде каран̣авасена паватта̄ ган̣абходжанакатха̄дайо. пакин̣н̣ака̄ сакаттхе ка-паччайавасена.

татра̄йам̣ пакин̣н̣акама̄тика̄ –

ган̣абходжанакатха̄ ча, парампара̄ ча бходжана̄;

ана̄пуччха̄ пам̣сукӯлам̣, тато аччхинначӣварам̣.

пат̣ибха̄начиттам̣ виппа-катабходжанамева ча;

уддисантуддиса̄пента̄, тивассантарика̄ татха̄.

дӣгха̄санам̣ гила̄нупа-т̣т̣ха̄нам̣ маран̣аван̣н̣акам̣;

аттапа̄танамаппачча-веккхитва̄ нисиннам̣ татха̄.

дава̄йа сила̄виджджханам̣, да̄йа̄л̣импанакам̣ татха̄;

миччха̄дит̣т̣хикула̄бхатам̣, гопакада̄намева ча.

дхаммика̄йа̄чана̄ чева, учча̄ра̄дӣна чхад̣д̣анам̣;

нха̄не руккхагхам̣сана̄ни, валика̄дӣна дха̄ран̣ам̣.

дӣгхакеса̄ а̄да̄са̄ди, начча̄дйан̇гаччхеда̄ди ча;

патто саббапам̣сукӯлам̣, париссавана наггийам̣.

гандхапуппхам̣ а̄ситтакам̣, мал̣орикекабха̄джанам̣;

челапати па̄дагхам̣сӣ, бӣджанӣ чхаттамева ча.

накха̄лома̄ ка̄йабандха̄, нива̄санапа̄рупана̄;

ка̄джа дантакат̣т̣хан̃чева, руккха̄роханакампи ча.

чханда̄ропа̄ лока̄йата̄, кхипитам̣ ласун̣ам̣ татха̄;

на аккамитабба̄дӣни, авандийа̄ ча вандийа̄.

вандана̄ка̄ракатха̄ ча, а̄санда̄дикатха̄пи ча;

учча̄санамаха̄санам̣, па̄са̄дапарибхогакам̣.

упа̄ханам̣ йа̄нан̃чева, чӣварам̣ чхинначӣварам̣;

акаппийачӣваран̃ча, чӣварасса вича̄ран̣а̄.

дан̣д̣акатхинакан̃чева, гахапатичӣварам̣ татха̄;

чхачӣварам̣ раджана̄ди, атирекан̃ча чӣварам̣.

ат̣т̣хаварам̣ нисӣданам̣, адхаммакаммамева ча;

ока̄со саддха̄деййо ча, сантаруттаракопи ча.

чӣвараниккхепо чева, саттхаваттхикаммам̣ татха̄;

наха̄пито дасабха̄го, па̄тхеййам̣ падесопи ча.

сам̣сат̣т̣хам̣ пан̃чабхесаджджам̣, дутийам̣ васа̄ мӯлакам̣;

пит̣т̣хам̣ каса̄ва пан̣н̣ан̃ча, пхалан̃ча джату лон̣акам̣.

чун̣н̣ам̣ аманусса̄ба̄дхам̣, ан̃джанам̣ наттхумева ча;

дхӯманеттам̣ телапа̄кам̣, седам̣ лохитамочанам̣.

па̄даббхан̃джам̣ ган̣д̣а̄ба̄дхо, висан̃ча гхарадиннако;

дут̣т̣хагахан̣ико пан̣д̣у-рого чхавидосопи ча.

абхисаннадосака̄йо, лон̣асувӣрако татха̄;

антовуттха̄дикатха̄ ча, уггахитапат̣иггахо.

тато нихатакатха̄ ча, пуребхаттапат̣иггахо;

ванат̣т̣хам̣ поккхарат̣т̣хан̃ча, татха̄ акатакаппатам̣.

йа̄гукатха̄ гул̣акатха̄, маха̄падесамева ча;

а̄нисам̣сакатха̄ чети, пакин̣н̣акамхи а̄гата̄.

ган̣абходжанакатха̄

1. таттха ган̣итаббо сан̇кхйа̄табботи ган̣о, йо кочи самӯхо, идха пана чатувагга̄диган̣о адхиппето. бхун̃джате бходжанам̣, бйавахаран̣абха̄васан̇кха̄та̄ бходжанакирийа̄, ган̣асса бходжанам̣ ган̣абходжанам̣, тасмим̣. ган̣абходжане па̄читтийам̣ хотӣти еттха джанакахетумхи бхуммавачанам̣. ан̃н̃атра самайа̄ти гила̄на̄дисаттавидхам̣ самайам̣ т̣хапетва̄. имасса сиккха̄падасса вин̃н̃аттим̣ катва̄ бхун̃джанаваттхусмим̣ пан̃н̃аттатта̄ вин̃н̃аттито ган̣абходжанам̣ ваттхувасенева па̄кат̣анти там̣ аватва̄ ‘‘ган̣абходжанам̣ на̄ма йаттха…пе… нимантита̄ бхун̃джантӣ’’ти нимантанавасеневасса падабха̄джане ган̣абходжанам̣ вуттам̣. кин̃чи пана сиккха̄падам̣ ваттхуанурӯпампи сийа̄ти ‘‘падабха̄джане вуттанайенева ган̣абходжанам̣ хотӣ’’ти кесан̃чи а̄сан̇ка̄ бхавеййа̄ти танниваттанаттхам̣ ‘‘ган̣абходжанам̣ двӣхи а̄ка̄рехи пасаватӣ’’ти вуттам̣. екато ган̣хантӣти еттха ан̃н̃аман̃н̃асса два̄дасахаттхам̣ амун̃читва̄ т̣хита̄ екато ган̣ханти на̄ма̄ти гахетаббам̣. ‘‘амха̄кам̣ чатуннампи бхаттам̣ дехӣ’ти ва̄ вин̃н̃а̄пеййу’’нти вачанато, хет̣т̣ха̄ ‘‘твам̣ екасса бхиккхуно бхаттам̣ дехи, твам̣ двиннанти евам̣ вин̃н̃а̄петва̄’’ти вачанато ча аттано аттха̄йа ан̃н̃ена вин̃н̃аттампи са̄дийантасса ган̣абходжанам̣ хотийева̄ти дат̣т̣хаббам̣. евам̣ вин̃н̃аттито пасаватӣти еттха вин̃н̃аттийа̄ сати ган̣антасса екато хутва̄ гахан̣е имина̄ сиккха̄падена а̄патти, висум̣ гахан̣е пан̣ӣтабходжанасӯподанавин̃н̃аттӣхи а̄патти ведитабба̄.

пан̃чаннам̣ бходжана̄нам̣ на̄мам̣ гахетва̄ти еттха ‘‘бходжанам̣ ган̣хатха̄ти вуттепи ган̣абходжанам̣ хотийева̄’’ти ваданти. ‘‘хет̣т̣ха̄ аддха̄нагаманаваттхусмим̣, на̄ва̄бхируханаваттхусмин̃ча ‘идхева, бханте, бхун̃джатха̄’ти вутте йасма̄ куккучча̄йанта̄ на пат̣игган̣хим̣су, тасма̄ ‘бхун̃джатха̄’ти вуттепи ган̣абходжанам̣ хотийева̄’’ти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣. ‘‘пан̃чаннам̣ бходжана̄нам̣ на̄мам̣ гахетва̄ нимантетӣ’’ти вуттатта̄ пана ‘‘оданам̣ бхун̃джатха̄’’ти ва̄ ‘‘бхаттам̣ бхун̃джатха̄’’ти ва̄ бходжанана̄мам̣ гахетва̄ва вутте ган̣абходжанам̣ хоти, на ан̃н̃атха̄. ‘‘идхева, бханте, бхун̃джатха̄’’ти еттха̄пи ‘‘одана’’нти ва̄ ‘‘бхатта’’нти ва̄ ватва̄ва те евам̣ нимантесунти гахетаббам̣. ган̣авасена ва̄ нимантитатта̄ те бхиккхӯ апакатан̃н̃ута̄йа куккучча̄йанта̄ на пат̣игган̣хим̣сӯти айам̣ амха̄кам̣ кханти, вӣмам̣ситва̄ йуттатарам̣ гахетаббам̣. вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. па̄читтийа 2.217-218) пана ‘‘йена кеначи вевачанена̄ти вуттатта̄ ‘бходжанам̣ ган̣хатха̄’тиа̄диса̄ман̃н̃ана̄менапи ган̣абходжанам̣ хоти. йам̣ пана па̄л̣ийам̣ аддха̄нагамана̄диваттхӯсу ‘идхева бхун̃джатха̄’ти вуттавачанасса куккучча̄йанам̣, тампи одана̄дина̄мам̣ гахетва̄ вуттатта̄ ева катанти ведитабба’’нти вуттам̣.

курундӣвачане вича̄ретӣти пан̃чакхан̣д̣а̄дивасена сам̣видахати. гхат̣т̣етӣти анува̄там̣ чхиндитва̄ хаттхена, дан̣д̣акена ва̄ гхат̣т̣ети. суттам̣ каротӣти суттам̣ ват̣т̣ети. валетӣти дан̣д̣аке ва̄ хаттхе ва̄ а̄ват̣т̣ети. ‘‘абхинавассева чӣварасса каран̣ам̣ идха чӣваракаммам̣ на̄ма, пура̄н̣ачӣваре сӯчикаммам̣ чӣваракаммам̣ на̄ма на хотӣ’’ти ваданти. вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. па̄читтийа 2.217-218) пана ‘‘а̄гантукапат̣т̣анти аччхиндитва̄ анва̄дхим̣ а̄ропетва̄ каран̣ачӣварам̣ сандха̄йа вуттам̣. т̣хапетӣти екам̣ антам̣ чӣваре бандханавасена т̣хапети. пачча̄гатам̣ сиббатӣти тассева дутийаантам̣ париваттитва̄ а̄хатам̣ сиббати. а̄гантукапат̣т̣ам̣ бандхатӣти чӣварена лаггам̣ каронто пунаппунам̣ таттха таттха суттена бандхати. гхат̣т̣етӣти пама̄н̣ена гахетва̄ дан̣д̣а̄дӣхи гхат̣т̣ети. суттам̣ каротӣти суттам̣ тигун̣а̄дибха̄вена ват̣т̣ети. валетӣти анекагун̣асуттам̣ хаттхена ва̄ чаккадан̣д̣ена ва̄ ват̣т̣ети екаттам̣ кароти. париваттанам̣ каротӣти париваттанадан̣д̣айантакам̣ кароти. йасмим̣ суттагул̣ам̣ павесетва̄ вел̣уна̄л̣ика̄дӣсу т̣хапетва̄ париббхама̄петва̄ суттакот̣ито пат̣т̣ха̄йа а̄кад̣д̣хантӣ’’ти вуттам̣. ваджирабуддхит̣ӣка̄йам̣ (ваджира. т̣ӣ. па̄читтийа 209-218) на ‘‘а̄гантукапат̣т̣ам̣ могхасуттена сиббитва̄ т̣хапенти. таттха анува̄те йатха̄ екаталам̣ хоти, татха̄ хаттхехи гхат̣т̣ети. валетӣти а̄ват̣т̣ети. париваттананти суттам̣ ган̣ханта̄нам̣ сукхаггахан̣аттхам̣ суттапариваттанам̣ кароти, пат̣т̣ам̣ сиббанта̄нам̣ сукхасиббанаттхам̣ пат̣т̣апариваттанан̃ча, навачӣварака̄рако идха̄дхиппето, на итаро’’ти вуттам̣.

анимантитачатуттханти анимантито чатуттхо йасса бхиккхучатуккасса, там̣ анимантитачатуттхам̣. евам̣ сесесупи. тена̄ха ‘‘пан̃чаннам̣ чатукка̄на’’нти, ‘‘чатуттхе а̄гате на йа̄пентӣти вачанато саче ан̃н̃о кочи а̄гаччханто наттхи, чатта̄ройева ча таттха нисинна̄ йа̄петум̣ на сакконти, на ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. ган̣абходжана̄паттиджанаканимантанабха̄вато ‘‘акаппийанимантана’’нти вуттам̣. сампавесетва̄ти нисӣда̄петва̄. ган̣о бхиджджатӣти ган̣о а̄паттим̣ на а̄паджджатӣти адхиппа̄йо. вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. па̄читтийа 2.220) пана ‘‘сампавесетва̄ти техи йоджетва̄. ган̣о бхиджджатӣти нимантитасан̇гхо на хотӣти аттхо’’ти вуттам̣.

‘‘йаттха чатта̄ро бхиккхӯ…пе… бхун̃джантӣ’’ти има̄йа па̄л̣ийа̄ сам̣санданато ‘‘итаресам̣ пана ган̣апӯрако хотӣ’’ти вуттам̣. ависесена̄ти ‘‘гила̄но ва̄ чӣварака̄рако ва̄’’ти ависесетва̄ саббаса̄дха̄ран̣авачанена. тасма̄ти ависеситатта̄.

адхива̄сетва̄ гатесӯти еттха акаппийанимантана̄дхива̄санаккхан̣е пуббапайоге дуккат̣ампи наттхи, вин̃н̃аттито пасаване пана вин̃н̃аттиккхан̣е итарасиккха̄падехи дуккат̣ам̣ хотӣти гахетаббам̣. бхутва̄ гатесӯти еттха а̄гатесупи бходжанакичче нит̣т̣хите ган̣хитум̣ ват̣т̣ати. та̄ни ча техи екато на гахита̄нӣти йехи бходжанехи висан̇кето наттхи, та̄ни бходжана̄ни техи бхиккхӯхи екато на гахита̄ни екена паччха̄ гахитатта̄. маха̄тхерети бхиккхӯ сандха̄йа вуттам̣. нимантанам̣ са̄дийатха̄ти нимантанабхаттам̣ пат̣игган̣хатха. йа̄нӣти кумма̄са̄дӣни техи бхиккхӯхи екена паччха̄ гахитатта̄ екато на гахита̄ни. бхаттуддесакена пан̣д̣итена бхавитаббам̣…пе… мочетабба̄ти етена бхаттуддесакена акаппийанимантане са̄дите саббесампи са̄дитам̣ хоти, екато ган̣ханта̄нам̣ ган̣абходжана̄патти ча хотӣти дассети. дӯтасса два̄ре а̄гантва̄ пуна ‘‘бхаттам̣ ган̣хатха̄’’ти вачанабхайена ‘‘га̄мадва̄ре ат̣т̣хатва̄’’ти вуттам̣. таттха таттха гантва̄ти антаравӣтхиа̄дӣсу таттха таттха т̣хита̄нам̣ сантикам̣ гантва̄. бхиккхӯнам̣ аттха̄йа гхарадва̄ре т̣хапетва̄ дӣйама̄непи есева найо. ниваттатха̄ти вутте пана ниваттитум̣ ват̣т̣атӣти ‘‘ниваттатха̄’’ти виччхиндитва̄ паччха̄ ‘‘бхаттам̣ ган̣хатха̄’’ти вуттатта̄ ват̣т̣ати.

парампарабходжанакатха̄

2. парампарабходжанакатха̄йам̣ пана парасса парасса бходжанам̣ парампарабходжанам̣. ким̣ там̣? пат̣хамам̣ нимантитабхаттам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃асса бходжанакирийа̄. парампарабходжанам̣ ган̣абходжанам̣ вийа вин̃н̃аттито ча нимантанато ча на пасаватӣти а̄ха ‘‘парампарабходжанам̣ пана̄’’тиа̄ди. пана-саддо висесаттхаджотако. викаппана̄васенева там̣ бхаттам̣ асантам̣ на̄ма хотӣти анупан̃н̃аттивасена викаппанам̣ ат̣т̣хапетва̄ йатха̄пан̃н̃аттасиккха̄падамева т̣хапитам̣. парива̄ре (пари. 86) пана викаппана̄йам̣ ануджа̄нанампи анупан̃н̃аттисадисанти катва̄ ‘‘чатассо анупан̃н̃аттийо’’ти вуттам̣, маха̄паччарийа̄дӣсу вуттанайам̣ паччха̄ ваданто па̄л̣ийа̄ сам̣санданато параммукха̄викаппанамева патит̣т̣ха̄пети. кечи пана ‘‘тада̄ аттано сантике т̣хапетва̄ бхагавантам̣ ан̃н̃асса абха̄вато тхеро саммукха̄викаппанам̣ на̄ка̄си, бхагавата̄ ча висум̣ саммукха̄викаппана̄ на вутта̄, татха̄пи саммукха̄викаппана̄пи ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. тенева ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йампи (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. парампарабходжанасиккха̄падаван̣н̣ана̄) ‘‘йо бхиккху пан̃часу сахадхаммикесу ан̃н̃атарасса ‘майхам̣ бхаттапачча̄сам̣ туйхам̣ даммӣ’ти ва̄ ‘викаппемӣ’ти ва̄ евам̣ саммукха̄ ва̄ ‘иттханна̄масса даммӣ’ти ва̄ ‘викаппемӣ’ти ва̄ евам̣ параммукха̄ ва̄ пат̣хаманимантанам̣ авикаппетва̄ паччха̄ нимантитакуле ладдхабхиккхато екаситтхампи аджджхохарати, па̄читтийа’’нти вуттам̣.

пан̃чахи бходжанехи нимантитасса йена йена пат̣хамам̣ нимантито, тасса тасса бходжанато уппат̣ипа̄т̣ийа̄ авикаппетва̄ ва̄ парасса парасса бходжанам̣ парампарабходжананти а̄ха ‘‘саче пана мӯланимантанам̣ хет̣т̣ха̄ хоти, паччхимам̣ паччхимам̣ упари, там̣ упарито пат̣т̣ха̄йа бхун̃джантасса а̄паттӣ’’ти. хаттхам̣ анто павесетва̄ саббахет̣т̣химам̣ ган̣хантасса маджджхе т̣хитампи антохаттхагатам̣ хотӣти а̄ха ‘‘хаттхам̣ пана…пе… йатха̄ йатха̄ ва̄ бхун̃джантасса ана̄паттӣ’’ти. кхӣрасса расасса ча бхаттена амиссам̣ хутва̄ упари т̣хитатта̄ ‘‘кхӣрам̣ ва̄ расам̣ ва̄ пивато ана̄паттӣ’’ти вуттам̣.

‘‘маха̄упа̄сакоти гехасса̄мико. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘а̄паттӣ’ти вачанена курундийам̣ ‘ват̣т̣атӣ’ти вачанам̣ вируддхам̣ вийа диссати. двиннампи адхиппа̄йо маха̄паччарийам̣ вибха̄вито’’ти маха̄ган̣т̣хипаде вуттам̣.

саббе нимантентӣти акаппийанимантанавасена нимантенти. ‘‘парампарабходжанам̣ на̄ма пан̃чаннам̣ бходжана̄нам̣ ан̃н̃атарена бходжанена нимантито, там̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ пан̃чаннам̣ бходжана̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ бходжанам̣ бхун̃джати, етам̣ парампарабходжанам̣ на̄ма̄’’ти вуттатта̄ сатипи бхиккха̄чарийа̄йа пат̣хамам̣ ладдхабха̄ве ‘‘пин̣д̣а̄йа чаритва̄ ладдхам̣ бхаттам̣ бхун̃джати, а̄паттӣ’’ти вуттам̣.

вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. па̄читтийа 2.229) пана ‘‘кхӣрам̣ ва̄ расам̣ ва̄ти пан̃чабходжана̄миссам̣ бхаттато упари т̣хитам̣ сандха̄йа вуттам̣. тан̃хи абходжанатта̄ уппат̣ипа̄т̣ийа̄ пиватопи ана̄патти. тена̄ха ‘бхун̃джантена̄’тиа̄дӣ’’ти вуттам̣. ваджирабуддхит̣ӣка̄йам̣ (ваджира. т̣ӣ. па̄читтийа 229) пана ‘‘еттха ‘маха̄упа̄сако бхиккхӯ нимантети…пе… паччха̄ ладдхам̣ бхаттам̣ бхун̃джантасса а̄патти. пин̣д̣а̄йа чаритва̄ ладдхабхаттам̣ бхун̃джати, а̄паттӣ’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вачанато, ‘ка̄лассева пин̣д̣а̄йа чаритва̄ бхун̃джимха̄’ти па̄л̣ито, кхандхаке ‘на ча, бхиккхаве, ан̃н̃атра нимантане ан̃н̃асса бходжджайа̄гу парибхун̃джитабба̄, йо бхун̃джеййа, йатха̄дхаммо ка̄ретаббо’ти вачанато ча нимантетва̄ ва̄ паведету анимантетва̄ ва̄, пат̣хамагахитанимантитасса бхиккхуно пат̣хаманимантанабходжанато ан̃н̃ам̣ йам̣ кин̃чи парасантакам̣ бходжанам̣ парампарабходжана̄паттим̣ кароти. аттано сантакам̣, сан̇гхаган̣ато ладдхам̣ ва̄ агахат̣т̣хасантакам̣ ват̣т̣ати, нимантанато пат̣хамам̣ нибаддхатта̄ пана ниччабхатта̄дипарасантакампи ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣.

ана̄пуччха̄катха̄

3. ана̄пуччха̄катха̄йам̣ ‘‘пакативачанена̄ти еттха йам̣ два̄дасахаттхаббхантаре т̣хитена сотум̣ сакка̄ бхавеййа, там̣ пакативачанам̣ на̄ма. а̄пуччхитабботи ‘ахам̣ иттханна̄масса гхарам̣ гаччха̄мӣ’ти ва̄ ‘ча̄риттакам̣ а̄паджджа̄мӣ’ти ва̄ ӣдисена вачанена а̄пуччхитаббо. сесаметтха утта̄намева. пан̃чаннам̣ бходжана̄нам̣ ан̃н̃атарена нимантанаса̄дийанам̣, сантам̣ бхиккхум̣ ана̄пуччха̄, бхаттийагхарато ан̃н̃агхараппавесанам̣, маджджханхика̄натиккамо, самайасса ва̄ а̄пада̄нам̣ ва̄ абха̄воти има̄ни панеттха пан̃ча ан̇га̄нӣ’’ти са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. па̄читтийа 3.298) еттакамева вуттам̣, вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. пачиттийа 2.298) пана ‘‘парийеситва̄ а̄рочанакиччам̣ наттхӣти вуттатта̄ йо апарийеситаббо упасан̇камитум̣ йуттат̣т̣ха̄не диссати, со сачепи пакативачанасса саванӯпача̄рам̣ атиккамма т̣хито, упасан̇камитва̄ а̄пуччхитаббо. тена̄ха ‘апича…пе… йам̣ пассати, со а̄пуччхитаббо’тиа̄ди. ана̄паттива̄ре четтха антара̄ра̄ма̄дӣнан̃н̃ева вуттатта̄ виха̄рато га̄мавӣтхим̣ анун̃н̃а̄така̄ран̣ам̣ вина̄ атиккамантасса̄пи а̄патти хоти, на пана гхарӯпача̄рам̣ атиккамантассева. йам̣ пана па̄л̣ийам̣ ‘ан̃н̃асса гхарӯпача̄рам̣ оккамантасса…пе… пат̣хамапа̄дам̣ умма̄рам̣ атикка̄метӣ’тиа̄ди вуттам̣, там̣ га̄ме павит̣т̣хам̣ сандха̄йа вуттам̣, татха̄пи ан̃н̃асса гхарӯпача̄рам̣ аноккамитва̄ вӣтхимаджджхенева гантва̄ иччхитиччхитагхарадва̄ра̄бхимукхе т̣хатва̄ мануссе олокетва̄ гаччхантассапи па̄читтийамева. таттха кечи ‘вӣтхийам̣ атиккамантасса гхарӯпача̄раган̣ана̄йа а̄паттийо’ти ваданти. ан̃н̃е пана ‘йа̄ни кула̄ни уддисса гато, тесам̣ ган̣ана̄йа̄’ти. пан̃чаннам̣ бходжана̄нам̣ ан̃н̃атарена нимантанаса̄дийанам̣, сантам̣ бхиккхум̣ ана̄пуччхана̄, бхаттийагхарато ан̃н̃агхарӯпасан̇каманам̣, маджджханхика̄натиккамо, самайа̄пада̄нам̣ абха̄воти има̄неттха пан̃ча ан̇га̄нӣ’’ти. вика̄лага̄маппавесанепи ‘‘апариккхиттасса га̄масса упача̄ро адинна̄да̄не вуттанайенева ведитаббо’’ти имина̄ дутийалед̣д̣упа̄то идха упача̄роти дассети. сесаметтха утта̄намева. сантам̣ бхиккхум̣ ана̄пуччхана̄, анун̃н̃а̄така̄ран̣а̄бха̄во, вика̄ле га̄маппавесананти има̄ни панеттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

пам̣сукӯлакатха̄

4. пам̣сукӯлакатха̄йам̣ абхинне сарӣрети аббхун̣хе алласарӣре. ‘‘аббхун̣хе’’ти имина̄пи вуттамева парийа̄йабхедамантарена вибха̄ветум̣ ‘‘алласарӣре’’ти вуттам̣.

висабха̄гасарӣрети иттхисарӣре. висабха̄гасарӣратта̄ ачча̄саннена на бхавитаббанти а̄ха ‘‘сӣсе ва̄’’тиа̄ди. ват̣т̣атӣти висабха̄гасарӣрепи аттана̄ва вуттавидхим̣ ка̄тум̣ са̄т̣акан̃ча гахетум̣ ват̣т̣ати. кечи пана ‘‘кин̃ча̄пи имина̄ сиккха̄падена ана̄патти, иттхирӯпам̣ пана а̄масантасса дуккат̣а’’нти ваданти. ‘‘йатха̄каммам̣ гатоти тато петаттабха̄вато матабха̄вам̣ дассети. аббхун̣хети а̄саннамаран̣ата̄йа сарӣрасса ун̣хасаман̇гитам̣ дассети, тенева̄ха ‘алласарӣре’ти. кун̣апасабха̄вам̣ упагатампи бхиннамева аллабха̄вато бхиннатта̄. висабха̄гасарӣрети иттхисарӣре. ‘сӣсе ва̄’тиа̄ди адхаккхаке уббхаджа̄н̣уман̣д̣але падесе читтавика̄раппаттим̣ сандха̄йа вуттам̣, йаттха каттхачи ана̄масантена катам̣ сукатамева. матасарӣрампи хи йена кеначи а̄ка̄рена сан̃чичча пхусантасса ана̄ма̄садуккат̣амева̄ти ваданти, там̣ йуттамева. на хи апа̄ра̄джикаваттхукепи читта̄дииттхирӯпе бхавантам̣ дуккат̣ам̣ па̄ра̄джикаваттхубхӯте матиттхисарӣре ниваттатӣ’’ти вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. 1.135) вутта.

имасмим̣ т̣ха̄не а̄чарийена авутта̄пи пам̣сукӯлакатха̄ пам̣сукӯласа̄ман̃н̃ена ведитабба̄. са̄ хи чӣвараккхандхаке (маха̄ва. 340) евам̣ а̄гата̄ ‘‘тена кхо пана самайена йе те бхиккхӯ гахапатичӣварам̣ са̄дийанти, те куккучча̄йанта̄ пам̣сукӯлам̣ на са̄дийанти ‘екам̣йева бхагавата̄ чӣварам̣ анун̃н̃а̄там̣, на две’ти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣ – ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, гахапатичӣварам̣ са̄дийантена пам̣сукӯлампи са̄дийитум̣, тадубхайенапа̄хам̣, бхиккхаве, сантут̣т̣хим̣ ван̣н̣емӣ’’ти. таттха ‘‘екам̣йева бхагавата̄ чӣварам̣ анун̃н̃а̄там̣, на двети те ‘кира итарӣтарена чӣварена̄’ти етасса ‘гахапатикена ва̄ пам̣сукӯлена ва̄’ти евам̣ аттхам̣ саллаккхим̣су. таттха пана итарӣтаренапӣти аппаггхенапи махаггхенапи йена кеначӣти аттхо’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутто, тасма̄ дхутан̇гам̣ асама̄дийитва̄ винайапам̣сукӯламаттаса̄дийакена бхиккхуна̄ гахапатичӣварампи са̄дитаббам̣ хоти, пам̣сукӯладхутан̇гадхарасса пана гахапатичӣварам̣ на ват̣т̣ати ‘‘гахапатичӣварам̣ пат̣иккхипа̄ми, пам̣сукӯликан̇гам̣ сама̄дийа̄мӣ’’ти сама̄да̄натоти дат̣т̣хаббам̣.

тена кхо пана самайена самбахула̄ бхиккхӯ косалесу джанападесу аддха̄намаггаппат̣ипанна̄ хонти. екачче бхиккхӯ суса̄нам̣ оккамим̣су пам̣сукӯла̄йа, екачче бхиккхӯ на̄гамесум̣. йе те бхиккхӯ суса̄нам̣ оккамим̣су пам̣сукӯла̄йа, те пам̣сукӯла̄ни лабхим̣су. йе те бхиккхӯ на̄гамесум̣, те евама̄хам̣су ‘‘амха̄кампи, а̄вусо, бха̄гам̣ детха̄’’ти. те евама̄хам̣су ‘‘на майам̣, а̄вусо, тумха̄кам̣ бха̄гам̣ дасса̄ма, кисса тумхе на̄гамиттха̄’’ти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣ – ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, на̄гамента̄нам̣ на̄ка̄ма̄ бха̄гам̣ да̄тунти. таттха на̄гамесунти йа̄ва те суса̄нато а̄гаччханти, та̄ва те на аччхим̣су, паккамим̣суйева. на̄ка̄ма̄ бха̄гам̣ да̄тунти на аниччха̄йа да̄тум̣. йади пана иччханти, да̄таббо.

тена кхо пана самайена самбахула̄ бхиккхӯ косалесу джанападесу аддха̄намаггаппат̣ипанна̄ хонти. екачче бхиккхӯ суса̄нам̣ оккамим̣су пам̣сукӯла̄йа, екачче бхиккхӯ а̄гамесум̣. йе те бхиккхӯ суса̄нам̣ оккамим̣су пам̣сукӯла̄йа, те пам̣сукӯла̄ни лабхим̣су. йе те бхиккхӯ а̄гамесум̣, те евама̄хам̣су ‘‘амха̄кампи, а̄вуса̄,е бха̄гам̣ детха̄’’ти. те евама̄хам̣су ‘‘на майам̣, а̄вусо, тумха̄кам̣ бха̄гам̣ дасса̄ма, кисса тумхе на оккамиттха̄’’ти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣ – ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, а̄гамента̄нам̣ ака̄ма̄ бха̄гам̣ да̄тунти.

тена кхо пана самайена самбахула̄ бхиккхӯ косалесу джанападесу аддха̄намаггаппат̣ипанна̄ хонти. екачче бхиккхӯ пат̣хамам̣ суса̄нам̣ оккамим̣су пам̣сукӯла̄йа, екачче бхиккхӯ паччха̄ оккамим̣су. йе те бхиккхӯ пат̣хамам̣ суса̄нам̣ оккамим̣су пам̣сукӯла̄йа, те пам̣сукӯла̄ни лабхим̣су. йе те бхиккхӯ паччха̄ оккамим̣су, те на лабхим̣су. те евама̄хам̣су ‘‘амха̄кампи, а̄вусо, бха̄гам̣ детха̄’’ти. те евама̄хам̣су ‘‘на майам̣, а̄вусо, тумха̄кам̣ бха̄гам̣ дасса̄ма, кисса тумхе паччха̄ оккамиттха̄’’ти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣ – ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, паччха̄ окканта̄нам̣ на̄ка̄ма̄ бха̄гам̣ да̄тунти.

тена кхо пана самайена самбахула̄ бхиккхӯ косалесу джанападесу аддха̄намаггаппат̣ипанна̄ хонти. те садиса̄ суса̄нам̣ оккамим̣су пам̣сукӯла̄йа. екачче бхиккхӯ пам̣сукӯла̄ни лабхим̣су, екачче бхиккхӯ на лабхим̣су. йе те бхиккхӯ на лабхим̣су, те евама̄хам̣су ‘‘амха̄кампи, а̄вусо, бха̄гам̣ детха̄’’ти. те евама̄хам̣су ‘‘на майам̣, а̄вусо, тумха̄кам̣ бха̄гам̣ дасса̄ма, кисса тумхе на лабхиттха̄’’ти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣ – ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, садиса̄нам̣ окканта̄нам̣ ака̄ма̄ бха̄гам̣ да̄тунти.

таттха а̄гамесунти упача̄ре аччхим̣су. тена̄ха бхагава̄ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, а̄гамента̄нам̣ ака̄ма̄ бха̄гам̣ да̄ту’’нти. упача̄рети суса̄насса а̄саннаппадесе. йади пана манусса̄ ‘‘идха̄гата̄ ева ган̣хантӯ’’ти денти, сан̃н̃а̄н̣ам̣ ва̄ катва̄ гаччханти ‘‘сампатта̄ ган̣хантӯ’’ти. сампатта̄нам̣ саббесампи па̄пун̣а̄ти. саче чхад̣д̣етва̄ гата̄, йена гахитам̣, со ева са̄мӣ. садиса̄ суса̄нам̣ оккамим̣сӯти саббе самам̣ оккамим̣су, екадиса̄йа ва̄ оккамим̣сӯтипи аттхо.

тена кхо пана самайена самбахула̄ бхиккхӯ косалесу джанападесу аддха̄намаггаппат̣ипанна̄ хонти. те катикам̣ катва̄ суса̄нам̣ оккамим̣су пам̣сукӯла̄йа. екачче бхиккхӯ пам̣сукӯла̄ни лабхим̣су, екачче бхиккхӯ на лабхим̣су. йе те бхиккхӯ на лабхим̣су, те евама̄хам̣су ‘‘амха̄кампи, а̄вусо, бха̄гам̣ детха̄’’ти. те евама̄хам̣су ‘‘на майам̣, а̄вусо, тумха̄кам̣ бха̄гам̣ дасса̄ма, кисса тумхе на лабхиттха̄’’ти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣ – ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, катикам̣ катва̄ окканта̄нам̣ ака̄ма̄ бха̄гам̣ да̄тунти. таттха те катикам̣ катва̄ти ‘‘ладдхам̣ пам̣сукӯлам̣ саббе бха̄джетва̄ ган̣хисса̄ма̄’’ти бахимева катикам̣ катва̄. чхад̣д̣етва̄ гата̄ти кин̃чи аватва̄йева чхад̣д̣етва̄ гата̄. етена ‘‘бхиккхӯ ган̣хантӯ’’ти чхад̣д̣ите ева ака̄ма̄ бха̄гада̄нам̣ вихитам̣, кевалам̣ чхад̣д̣ите пана катика̄йа асати екато бахӯсу павит̣т̣хесу йена гахитам̣, тена ака̄ма̄ бха̄го на да̄табботи дассети. сама̄на̄ диса̄ пураттхима̄дибхеда̄ етесанти садиса̄ти а̄ха ‘‘екадиса̄йа ва̄ оккамим̣сӯ’’ти.

аччхинначӣваракатха̄

5. аччхинначӣваракатха̄йам̣ анупуббакатха̄ти анупуббена виниччхайакатха̄. сесапариккха̄ра̄нам̣ саддхивиха̄рикехи гахитатта̄ нива̄санапа̄рупанамева авасит̣т̣ханти а̄ха ‘‘нива̄санапа̄рупанаматтам̣йева харитва̄’’ти. саддхивиха̄рика̄нам̣ та̄ва а̄гаманасса ва̄ ана̄гаманасса ва̄ аджа̄наната̄йа вуттам̣ ‘‘тхерехи нева та̄ва…пе… бхун̃джитабба’’нти. паресампи аттха̄йа лабхантӣти аттано чӣварам̣ дадама̄на̄ сайам̣ са̄кха̄бхан̇гена пат̣иччха̄дентӣти тесам̣ аттха̄йапи бхан̃джитум̣ лабханти. ‘‘тин̣ена ва̄ пан̣н̣ена ва̄ пат̣иччха̄детва̄ а̄гантабба’’нти вачанато ӣдисесу бхӯтага̄мапа̄табйата̄пи анун̃н̃а̄та̄йева хотӣти а̄ха ‘‘нева бхӯтага̄мапа̄табйата̄йа па̄читтийам̣ хотӣ’’ти. на тесам̣ дха̄ран̣е дуккат̣анти тесам̣ титтхийадхаджа̄нам̣ дха̄ран̣епи дуккат̣ам̣ наттхи.

йа̄ни ча несам̣ ваттха̄ни дентӣти самбандхо. тхера̄нам̣ сайамева диннатта̄ вуттам̣ ‘‘аччхинначӣварат̣т̣ха̄не т̣хитатта̄’’ти. йади ладдхим̣ ган̣ха̄ти, титтхийапаккантако на̄ма хоти. тасма̄ вуттам̣ ‘‘ладдхим̣ аггахетва̄’’ти. ‘‘но че хоти, сан̇гхасса виха̄рачӣварам̣ ва̄…пе… а̄патти дуккат̣асса̄’’ти имина̄ антара̄магге павит̣т̣хавиха̄рато никкхамитва̄ ан̃н̃аттха аттано абхиручитат̣т̣ха̄нам̣ гаччхантасса дуккат̣ам̣ вуттам̣, имина̄ ча ‘‘йам̣ а̄ва̄сам̣ пат̣хамам̣ упагаччхатӣ’’ти вуттам̣ антара̄магге т̣хитавиха̄рампи саче нагго хутва̄ гаччхати, дуккат̣амева̄ти ведитаббам̣. йади евам̣ таттха касма̄ на вуттанти че? анока̄сатта̄. таттха хи ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, аччхинначӣварасса ва̄…пе… чӣварам̣ вин̃н̃а̄пету’’нти имина̄ самбандхена сан̇гхикампи чӣварам̣ нива̄сетум̣ па̄рупитун̃ча ануджа̄нанто ‘‘йам̣ а̄ва̄сам̣ пат̣хамам̣…пе… гахетва̄ па̄рупиту’’нти а̄ха, тасма̄ таттха анока̄сатта̄ дуккат̣ам̣ на вуттам̣.

виха̄рачӣваранти сена̄саначӣварам̣. чимилика̄хӣти пат̣апилотика̄хи. тасса упарӣти бхӯматтхаран̣асса упари. видесагатена̄ти ан̃н̃ам̣ чӣварам̣ алабхитва̄ видесагатена. екасмим̣…пе… т̣хапетаббанти еттха сесена гахетва̄ а̄гататта̄ т̣хапентена ча сан̇гхикапарибхогавасенева т̣хапитатта̄ ан̃н̃асмим̣ сена̄сане нийамитампи ан̃н̃аттха т̣хапетум̣ ват̣т̣атӣти ваданти. парибхогенева̄ти ан̃н̃ам̣ чӣварам̣ алабхитва̄ парибхун̃джанена.

парибхогаджин̣н̣анти йатха̄ тена чӣварена сарӣрам̣ пат̣иччха̄детум̣ на сакка̄, евам̣ джин̣н̣ам̣. каппийавоха̄рена̄ти кайавиккайа̄паттито мочанаттхам̣ вуттам̣. ‘‘вин̃н̃а̄пентасса̄’’ти имассева аттхам̣ вибха̄вети ‘‘чета̄пентасса париватта̄пентасса̄’’ти. аттано дханена хи вин̃н̃а̄панам̣ на̄ма париваттанамева̄ти адхиппа̄йо. сан̇гхавасена пава̄рита̄нам̣ вин̃н̃а̄пане ваттам̣ дассети ‘‘пама̄н̣амева ват̣т̣атӣ’’ти. сан̇гхавасена хи пава̄рите саббесам̣ са̄дха̄ран̣атта̄ адхикам̣ вин̃н̃а̄петум̣ на ват̣т̣ати. йам̣ йам̣ пава̄ретӣти йам̣ йам̣ чӣвара̄дим̣ дасса̄мӣти пава̄рети. вин̃н̃а̄панакиччам̣ наттхӣти вина̄ вин̃н̃аттийа̄ дӣйама̄натта̄ вин̃н̃а̄петва̄ ким̣ кариссатӣти адхиппа̄йо. ан̃н̃ассаттха̄йа̄ти еттхапи ‘‘н̃а̄така̄нам̣ пава̄рита̄на’’нти идам̣ ануваттатийева̄ти а̄ха ‘‘аттано н̃а̄такапава̄рите’’тиа̄ди. викаппанупагачӣварата̄, самайа̄бха̄во, ан̃н̃а̄такавин̃н̃атти, та̄йа ча пат̣ила̄бхоти има̄неттха чатта̄ри ан̇га̄ни.

вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. 1.515) пана па̄л̣ийам̣ дхамманимантана̄ти саман̣есу ваттабба̄ча̄радхаммаматтавасена нимантана̄, да̄тука̄мата̄йа катанимантана̄ на хотӣти аттхо. тенева ‘‘вин̃н̃а̄пессатӣ’’ти вуттам̣. ан̃н̃а̄такааппава̄ритато хи вин̃н̃атти на̄ма хоти.

‘‘тин̣ена ва̄ пан̣н̣ена ва̄ пат̣иччха̄детва̄ а̄гантабба’’нти имина̄ бхӯтага̄мавикопанам̣ анун̃н̃а̄танти а̄ха ‘‘невабхӯтага̄мапа̄табйата̄йа̄’’тиа̄ди. пат̣хамам̣ суддхачиттена лин̇гам̣ гахетва̄ паччха̄ ладдхим̣ ган̣хантопи титтхийапаккантако ева̄ти а̄ха ‘‘нива̄сетва̄пи ладдхи на гахетабба̄’’ти.

йам̣ а̄ва̄сам̣ пат̣хамам̣ упагаччхатӣти еттхапи виха̄рачӣвара̄диаттха̄йа пависантенапи тин̣а̄дӣхи пат̣иччха̄детва̄ва гантаббам̣, ‘‘на твева наггена а̄гантабба’’нти са̄ман̃н̃ато дуккат̣асса вуттатта̄. чимилика̄хӣти пат̣апилотика̄хи. парибхогенева̄ти ан̃н̃ам̣ чӣварам̣ алабхитва̄ парибхун̃джанена. парибхогаджин̣н̣анти йатха̄ там̣ чӣварам̣ парибхун̃джийама̄нам̣ обхаггавибхаггата̄йа аса̄руппам̣ хоти, евам̣ джин̣н̣ам̣.

ан̃н̃ассаттха̄йа̄ти еттхапи ‘‘н̃а̄така̄нам̣ пава̄рита̄на’’нти идам̣ ануваттатева̄ти а̄ха ‘‘аттано н̃а̄такапава̄рите’’тиа̄ди. идха пана ан̃н̃асса аччхиннанат̣т̣хачӣварасса аттха̄йа ан̃н̃а̄такааппава̄рите вин̃н̃а̄пентасса ниссаггийена ана̄паттӣти аттхо гахетаббо, итаратха̄ ‘‘н̃а̄така̄нам̣ пава̄рита̄на’’нти имина̄ висесо на бхавеййа, тенева анантарасиккха̄паде ваккхати ‘‘ат̣т̣хакатха̄су (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.526) пана н̃а̄такапава̄ритат̣т̣ха̄не…пе… пама̄н̣амева ват̣т̣атӣти вуттам̣, там̣ па̄л̣ийа̄ на саметӣ’’ти ча ‘‘йасма̄ панидам̣ сиккха̄падам̣ ан̃н̃ассаттха̄йа вин̃н̃а̄панаваттхусмим̣йева пан̃н̃аттам̣, тасма̄ идха ‘ан̃н̃ассаттха̄йа̄’ти на вутта’’нти ча. викаппанупагачӣварата̄, самайа̄бха̄во, ан̃н̃а̄такавин̃н̃атти, та̄йа ча пат̣ила̄бхоти има̄неттха чатта̄ри ан̇га̄ни.

‘‘тан̃че ан̃н̃а̄тако гахапати ва̄ гахапата̄нӣ ва̄ бахӯхи чӣварехи абхихат̣т̣хум̣ пава̄реййа, сантаруттарапарамам̣ тена бхиккхуна̄ тато чӣварам̣ са̄дитаббам̣, тато че уттари са̄дийеййа, ниссаггийам̣ па̄читтийа’’нти имасмим̣ тадуттарисиккха̄паде (па̄ра̄. 523) абхихат̣т̣хунти еттха абхӣти упасагго, харитунти аттхо, ган̣хитунти вуттам̣ хоти. пава̄реййа̄ти иччха̄пеййа, иччхам̣ ручим̣ уппа̄деййа вадеййа нимантеййа̄ти аттхо. абхихат̣т̣хум̣ пава̄рентена пана йатха̄ ваттаббам̣. там̣ а̄ка̄рам̣ дассетум̣ ‘‘йа̄ваттакам̣ иччхаси, та̄ваттакам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти евамасса падабха̄джанам̣ вуттам̣. атха ва̄ йатха̄ ‘‘неккхаммам̣ дат̣т̣ху кхемато’’ти еттха дисва̄ти аттхо, евамидхапи абхихат̣т̣хум̣ пава̄реййа̄ти абхихаритва̄ пава̄реййа̄ти аттхо. таттха ка̄йа̄бхиха̄ро ва̄ча̄бхиха̄роти дувидхо абхиха̄ро. ка̄йена ва̄ хи ваттха̄дӣни абхихаритва̄ па̄дамӯле т̣хапетва̄ ‘‘йаттакам̣ иччхаси, таттакам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти ваданто пава̄реййа, ва̄ча̄йа ва̄ ‘‘амха̄кам̣ дуссакот̣т̣ха̄га̄рам̣ парипун̣н̣ам̣, йаттакам̣ иччхаси, таттакам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти ваданто пава̄реййа, тадубхайампи екаджджхам̣ катва̄ ‘‘абхихат̣т̣хум̣ пава̄реййа̄’’ти вуттам̣.

сантаруттарапараманти саантарам̣ уттарам̣ парамам̣ асса чӣварасса̄ти сантаруттарапарамам̣, нива̄санена саддхим̣ па̄рупанам̣ уккат̣т̣хапариччхедо асса̄ти вуттам̣ хоти. тато чӣварам̣ са̄дитаббанти тато абхихат̣ачӣварато еттакам̣ чӣварам̣ гахетаббам̣, на ито паранти аттхо. йасма̄ пана аччхиннасаббачӣварена течӣварикенева бхиккхуна̄ евам̣ пат̣ипаджджитаббам̣, ан̃н̃ена ан̃н̃атха̄пи, тасма̄ там̣ вибха̄гам̣ дассетум̣ ‘‘саче тӣн̣и нат̣т̣ха̄ни хонтӣ’’тиа̄дина̄ найенасса падабха̄джанам̣ вуттам̣.

татра̄йам̣ виниччхайо – йасса тӣн̣и нат̣т̣ха̄ни, тена две са̄дитабба̄ни, екам̣ нива̄сетва̄ екам̣ па̄рупитва̄ ан̃н̃ам̣ сабха̄гат̣т̣ха̄нато парийесиссати. йасса две нат̣т̣ха̄ни, тена екам̣ са̄дитаббам̣. саче пакатийа̄ва сантаруттарена чарати, две са̄дитабба̄ни, евам̣ екам̣ са̄дийантенева само бхависсати. йасса тӣсу екам̣ нат̣т̣хам̣, на са̄дитаббам̣. йасса пана двӣсу екам̣ нат̣т̣хам̣, екам̣ са̄дитаббам̣. йасса екам̣йева хоти, тан̃ча нат̣т̣хам̣, две са̄дитабба̄ни. бхиккхунийа̄ пана пан̃часупи нат̣т̣хесу две са̄дитабба̄ни, чатӯсу нат̣т̣хесу екам̣ са̄дитаббам̣, тӣсу нат̣т̣хесу кин̃чи на са̄дитаббам̣, ко пана ва̄до двӣсу ва̄ екасмим̣ ва̄. йена кеначи хи сантаруттарапарамата̄йа т̣ха̄таббам̣, тато уттари на лаббхатӣти идаметтха лаккхан̣ам̣.

сесакам̣ а̄харисса̄мӣти две чӣвара̄ни катва̄ сесам̣ пуна а̄харисса̄мӣти аттхо. на аччхиннака̄ран̣а̄ти ба̄хусачча̄дигун̣авасена денти. н̃а̄така̄нантиа̄дӣсу н̃а̄така̄нам̣ дента̄нам̣ са̄дийантасса, пава̄рита̄нам̣ дента̄нам̣ са̄дийантасса, аттано дханена са̄дийантасса ана̄паттӣти аттхо. ат̣т̣хакатха̄су пана ‘‘н̃а̄такапава̄ритат̣т̣ха̄не пакатийа̄ бахумпи ват̣т̣ати, аччхиннака̄ран̣а̄ пама̄н̣амева ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣, там̣ па̄л̣ийа̄ на самети. йасма̄ панидам̣ сиккха̄падам̣ ан̃н̃ассаттха̄йа вин̃н̃а̄панаваттхусмим̣йева пан̃н̃аттам̣, тасма̄ идха ‘‘ан̃н̃ассаттха̄йа̄’’ти на вуттам̣. сесам̣ утта̄наттхамева. самут̣т̣ха̄на̄дӣсу идампи чхасамут̣т̣ха̄нам̣, кирийам̣, носан̃н̃а̄вимоккхам̣, ачиттакам̣, пан̣н̣аттиваджджам̣, ка̄йакаммавачӣкаммам̣, тичиттам̣, тиведананти.

саттаме па̄л̣ийам̣ пагга̄хикаса̄ланти дуссава̄н̣иджака̄нам̣ а̄пан̣ам̣, ‘‘пагга̄хитаса̄ла’’нтипи пат̣ханти. абхӣти упасагготи тасса висесаттха̄бха̄вам̣ дассети. тена̄ха ‘‘харитунти аттхо’’ти. варасаддасса иччха̄йам̣ ваттама̄натта̄ а̄ха ‘‘иччха̄пеййа̄’’ти. дат̣т̣ху кхематоти еттха га̄тха̄бандхавасена ануна̄сикалопо дат̣т̣хаббо. саантаранти антарава̄сакасахитам̣. уттаранти уттара̄сан̇гам̣. асса чӣварасса̄ти са̄дитаббачӣварасса. аччхиннасаббачӣварена̄ти аччхинна̄ни сабба̄ни тӣн̣и чӣвара̄ни асса̄ти аччхиннасаббачӣваро, тена̄ти аттхо. йасса хи аччхинданасамайе тӣн̣и чӣвара̄ни саннихита̄ни хонти, та̄ни сабба̄ни аччхинна̄нӣти со ‘‘аччхиннасаббачӣваро’’ти вуччати. тенева ‘‘аччхиннасаббачӣварена течӣварикена̄’’ти вуттам̣. течӣварикена̄ти хи аччхинданасамайе тичӣварасса саннихитабха̄вам̣ сандха̄йа вуттам̣, на пана винайе течӣварика̄бха̄вам̣, дхутан̇гатечӣварикабха̄вам̣ ва̄ сандха̄йа. евам̣ пат̣ипаджджитаббанти ‘‘сантаруттарапарамам̣ тена бхиккхуна̄ тато чӣварам̣ са̄дитабба’’нти вуттавидхина̄ пат̣ипаджджитаббам̣. ан̃н̃ена̄ти аччхиннаасаббачӣварена. йасса тӣсу чӣваресу екам̣ ва̄ две ва̄ чӣвара̄ни аччхинна̄ни хонти, тена̄ти аттхо. ан̃н̃атха̄пӣти ‘‘сантаруттарапарама’’нти вуттавидха̄нато ан̃н̃атха̄пи. йасса хи тӣсу две чӣвара̄ни аччхинна̄ни хонти, екам̣ са̄дитаббам̣, екасмим̣ аччхинне на са̄дитаббанти на тасса сантаруттарапарамаса̄дийанам̣ самбхавати. айамева ча аттхо падабха̄джанена вибха̄вито. тена̄ха ‘‘там̣ вибха̄гам̣ дассету’’нти.

кечи пана ‘‘течӣварикена̄ти вуттатта̄ тичӣварам̣ париккха̄рачол̣авасена адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джато тасмим̣ нат̣т̣хе бахӯнипи гахетум̣ лабхатӣ’’ти ваданти, там̣ на гахетаббам̣. падабха̄джанасса хи адхиппа̄йам̣ дассентена йасма̄ пана ‘‘аччхиннасаббачӣварена…пе… там̣ вибха̄гам̣ дассету’’нти вуттам̣, падабха̄джане ча на та̄дисо аттхо упалаббхати, тасма̄ там̣ на гахетаббамева. йампи ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. татуттарисиккха̄падаван̣н̣ана̄) вуттам̣ ‘‘йасса адхит̣т̣хитатичӣварасса тӣн̣и нат̣т̣ха̄нӣ’’ти, таттхапи адхит̣т̣хитаггахан̣ам̣ сарӯпакатханаматтанти гахетаббам̣, на пана тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нена адхит̣т̣хитачӣварассева̄ти еваматтхо гахетаббо па̄л̣ийам̣ ат̣т̣хакатха̄йан̃ча татха̄ аттхасса̄самбхавато. на хи тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нена адхит̣т̣хитачӣварассева идам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттанти сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. пуримасиккха̄падена хи аччхинначӣварасса ан̃н̃а̄такавин̃н̃аттийа̄ анун̃н̃а̄татта̄ пама̄н̣ам̣ аджа̄нитва̄ вин̃н̃а̄панаваттхусмим̣ пама̄н̣ато са̄дийанам̣ ануджа̄нантена бхагавата̄ идам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣, тасма̄ париккха̄рачол̣икасса бахумпи са̄дитум̣ ват̣т̣атӣти айаматтхо нева па̄л̣ийа̄ самети, на ча бхагавато адхиппа̄йам̣ ануломети.

йасса тӣн̣и нат̣т̣ха̄ни, тена две са̄дитабба̄нӣти еттха йасса тичӣварато адхикампи чӣварам̣ ан̃н̃аттха т̣хитам̣ аттхи, тада̄ тасса чӣварасса алаббханӣйабха̄вато тенапи са̄дитум̣ ват̣т̣атӣти ведитаббам̣. пакатийа̄ва сантаруттарена чаратӣти са̄сан̇касиккха̄падавасена ва̄ авиппава̄сасаммутивасена ва̄ татийасса ала̄бхена ва̄ чарати. ‘‘две нат̣т̣ха̄нӣ’’ти адхика̄ратта̄ вуттам̣ ‘‘две са̄дитабба̄нӣ’’ти. екам̣ са̄дийантенева само бхависсатӣти тин̣н̣ам̣ чӣвара̄нам̣ двӣсу нат̣т̣хесу екам̣ са̄дийантена само бхависсати убхиннампи сантаруттарапарамата̄йа ават̣т̣ха̄нато. йасса екам̣йева хотӣти ан̃н̃ена кеначи ка̄ран̣ена винат̣т̣хасесачӣварам̣ сандха̄йа вуттам̣.

‘‘сесакам̣ тумхева хотӯти дентӣ’’ти вуттатта̄ ‘‘пама̄н̣айуттам̣ ган̣хисса̄ма, сесакам̣ а̄харисса̄ма̄’’ти ватва̄ гахетва̄ гаманасамайепи ‘‘сесакампи тумха̄кам̣йева хотӯ’’ти ваданти, ладдхакаппийамева. пава̄рита̄нанти аччхиннака̄лато пуббейева пава̄рита̄нам̣. па̄л̣ийа̄ на саметӣти сантаруттарапарамато уттари са̄дийане ана̄паттидассанаттхам̣ ‘‘ана̄патти н̃а̄така̄нам̣ пава̄рита̄на’’нти вуттатта̄ на самети. сантаруттарапарамам̣ са̄дийантасса хи а̄паттиппасан̇гойева наттхи, сати ча сиккха̄падена а̄паттиппасан̇ге ана̄патти йутта̄ дассетунти адхиппа̄йо. кечи пана ‘‘пама̄н̣амева ват̣т̣атӣти идам̣ саллекхадассанаттхам̣ вутта’’нти ваданти.

йасма̄ панидам̣…пе… на вуттанти еттха̄йамадхиппа̄йо – ‘‘ан̃н̃ассаттха̄йа̄’’ти вуччама̄не ан̃н̃есам̣ аттха̄йа пама̄н̣ам̣ атиккамитва̄пи ган̣хитум̣ ват̣т̣атӣти а̄паджджати, тан̃ча ан̃н̃ассаттха̄йа вин̃н̃а̄панаваттхусмим̣ пан̃н̃аттатта̄ ваттхуна̄ сам̣сандийама̄нам̣ на самети. на хи йам̣ ваттхум̣ нисса̄йа сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣, тасмим̣йева ана̄паттивачанам̣ йуттанти. ган̣т̣хипадесу пана тӣсупи ‘‘имасса сиккха̄падасса аттано са̄дийанапат̣ибаддхата̄васена паваттатта̄ ‘ан̃н̃ассаттха̄йа̄’ти ваттум̣ ока̄сойева наттхи, тасма̄ на вутта’’нти катхитам̣. идха ‘‘ан̃н̃ассаттха̄йа̄’’ти авуттатта̄ ан̃н̃есам̣ аттха̄йа н̃а̄такапава̄ритесу адхикам̣ вин̃н̃а̄пентасса а̄паттӣти че? на, таттха пуримасиккха̄паденева ана̄паттисиддхито. татуттарита̄, аччхинна̄дика̄ран̣ата̄, ан̃н̃а̄такавин̃н̃атти, та̄йа ча пат̣ила̄бхоти има̄неттха чатта̄ри ан̇га̄ни.

вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. 1.522-524) пана ‘‘па̄л̣ийам̣ пагга̄хикаса̄ланти дусса̄пан̣ам̣. тан̃хи ва̄н̣иджакехи дусса̄ни паггахетва̄ дассанат̣т̣ха̄ната̄йа ‘пагга̄хикаса̄ла̄’ти вуччати. асса чӣварасса̄ти са̄дитаббачӣварасса. течӣварикена̄ти имина̄ аччхиннатичӣварато ан̃н̃асса виха̄ра̄дӣсу нихитасса чӣварасса абха̄вам̣ дассети. йади бхавеййа, вин̃н̃а̄петум̣ на ват̣т̣еййа, та̄вака̄ликам̣ нива̄сетва̄ аттано чӣварам̣ гахетаббам̣. та̄вака̄ликампи алабхантасса бхӯтага̄мавикопанам̣ катва̄ тин̣апан̣н̣ехи чхаданам̣ вийа вин̃н̃а̄панампи ват̣т̣ати ева. ан̃н̃ена̄ти аччхиннаасаббачӣварена. ‘две нат̣т̣ха̄нӣ’ти адхика̄рато вуттам̣ ‘две са̄дитабба̄нӣ’ти. па̄л̣ийа̄ на саметӣти ‘ана̄патти н̃а̄така̄нам̣ пава̄рита̄на’нти (па̄ра̄. 526) има̄йа па̄л̣ийа̄ на самети татуттари вин̃н̃а̄панаа̄паттиппасан̇ге ева вуттатта̄. ан̃н̃ассаттха̄йа̄ти на вуттанти идам̣ ан̃н̃ассаттха̄йа татуттари вин̃н̃а̄пане ниссаггийам̣ па̄читтийам̣ хотӣти имаматтхам̣ дӣпети. тан̃ча па̄читтийам̣ йесам̣ аттха̄йа вин̃н̃а̄пети, тесам̣ ва̄ сийа̄ вин̃н̃а̄пакассева ва̄, на та̄ва тесам̣, техи авин̃н̃а̄питатта̄, на̄пи вин̃н̃а̄пакасса, атта̄нам̣ уддисса авин̃н̃аттатта̄. тасма̄ ан̃н̃ассаттха̄йа вин̃н̃а̄пентассапи ниссаггийам̣ па̄читтийам̣ на диссати. па̄л̣ийам̣ пана имасса сиккха̄падасса аттано са̄дийанапат̣ибаддхата̄васена паваттатта̄ ‘ан̃н̃ассаттха̄йа̄’ти ана̄паттива̄ре на вуттанти ваданти, тан̃ча йуттам̣ вийа диссати, вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣. татуттаричӣварата̄, аччхинна̄дика̄ран̣ата̄, ан̃н̃а̄такавин̃н̃атти, та̄йа ча пат̣ила̄бхоти има̄неттха чатта̄ри ан̇га̄нӣ’’ти.

идам̣ татуттарисиккха̄падавиниччхайам̣ а̄чарийена авуттампи аччхинначӣвара̄дхика̄рейева паваттатта̄ амхехи гахитам̣, ан̃н̃а̄такавин̃н̃аттисиккха̄падасса самайесу аччхинначӣварака̄ле ан̃н̃а̄така̄нам̣ вин̃н̃а̄петаббабха̄во бхагавата̄ вутто, техи динначӣварасса маттасо гахитабха̄во татуттарисиккха̄падена вутто. тасма̄ аччхинначӣвараадхика̄ройева хотӣти.

чӣварааччхинданавиниччхайакатха̄

ито парам̣ аччхинданаса̄ман̃н̃ена чӣварааччхинданавиниччхайам̣ ваккха̄ма – таттха йампи тйа̄ханти йампи те ахам̣. со кира ‘‘мама паттачӣвараупа̄ханапаччаттхаран̣а̄ни ваханто майа̄ саддхим̣ ча̄рикам̣ паккамиссатӣ’’ти ада̄си. теневама̄ха ‘‘майа̄ саддхим̣ джанападача̄рикам̣ паккамиссатӣ’’ти. аччхиндӣти балакка̄рена аггахеси, сакасан̃н̃а̄йа гахитатта̄ панасса па̄ра̄джикам̣ наттхи, киламетва̄ гахитатта̄ а̄патти пан̃н̃атта̄.

сайам̣ аччхиндати, ниссаггийам̣ па̄читтийанти екам̣ чӣварам̣ ека̄баддха̄ни ча бахӯни аччхиндато ека̄ а̄патти, екато абаддха̄ни висум̣ висум̣ т̣хита̄ни бахӯни аччхиндато, ‘‘сан̇гха̄т̣им̣ а̄хара, уттара̄сан̇гам̣ а̄хара̄’’ти евам̣ а̄хара̄пайато ча ваттхуган̣ана̄йа а̄паттийо. ‘‘майа̄ динна̄ни сабба̄ни а̄хара̄’’ти вадатопи екавачаненева самбахула̄ а̄паттийо.

ан̃н̃ам̣ а̄н̣а̄пети, а̄патти дуккат̣асса̄ти ‘‘чӣварам̣ ган̣ха̄’’ти а̄н̣а̄пети, екам̣ дуккат̣ам̣. а̄н̣атто бахӯни ган̣ха̄ти, екам̣ па̄читтийам̣. ‘‘сан̇гха̄т̣им̣ ган̣ха, уттара̄сан̇гам̣ ган̣ха̄’’ти вадато ва̄ча̄йа ва̄ча̄йа дуккат̣ам̣. ‘‘майа̄ динна̄ни сабба̄ни ган̣ха̄’’ти вадато екава̄ча̄йа самбахула̄ а̄паттийо.

ан̃н̃ам̣ париккха̄ранти викаппанупагапаччхимам̣ чӣварам̣ т̣хапетва̄ йам̣ кин̃чи антамасо сӯчимпи. вет̣хетва̄ т̣хапитасӯчӣсупи ваттхуган̣ана̄йа дуккат̣а̄ни. ситхилавет̣хита̄су евам̣. га̄л̣хам̣ катва̄ баддха̄су пана екамева дуккат̣анти маха̄паччарийам̣ вуттам̣. сӯчигхаре паккхитта̄супи есева найо. тхавика̄йа паккхипитва̄ ситхилабаддхага̄л̣хабаддхесу тикат̣ука̄дӣсу бхесаджджесупи есева найо.

со ва̄ детӣти ‘‘бханте, тумха̄кам̣йева идам̣ са̄руппа’’нти евам̣ ва̄ дети. атха ва̄ пана ‘‘а̄вусо, майам̣ туйхам̣ ‘ваттапат̣ипаттим̣ кариссати, амха̄кам̣ сантике упаджджхам̣ ган̣хиссати, дхаммам̣ парийа̄пун̣иссатӣ’ти чӣварам̣ адамха̄, сода̄ни твам̣ на ваттам̣ кароси, на упаджджхам̣ ган̣ха̄си, на дхаммам̣ парийа̄пун̣а̄сӣ’’ти евама̄дӣхи вутто ‘‘бханте, чӣвараттха̄йа ман̃н̃е бхан̣атха, идам̣ во чӣвара’’нти дети, евампи со ва̄ дети. диса̄паккантам̣ ва̄ пана дахарам̣ ‘‘ниваттетха на’’нти бхан̣ати, со на ниваттати. ‘‘чӣварам̣ гахетва̄ рундхатха̄’’ти евам̣ че ниваттати, са̄дху. саче ‘‘паттачӣвараттха̄йа ман̃н̃е тумхе бхан̣атха, ган̣хатха на’’нти дети, евампи сойева дети. виббхантам̣ ва̄ дисва̄ ‘‘майам̣ туйхам̣ ‘ваттам̣ кариссатӣ’ти паттачӣварам̣ адамха̄, сода̄ни твам̣ виббхамитва̄ чарасӣ’’ти вадати, итаро ‘‘ган̣хатха тумха̄кам̣ паттачӣвара’’нти дети, евампи со ва̄ дети. ‘‘мама сантике упаджджхам̣ ган̣хантассева те деми, ан̃н̃аттха ган̣хантасса на деми. ваттам̣ каронтассева деми, акаронтасса на деми. дхаммам̣ парийа̄пун̣антассева деми, апарийа̄пун̣антасса на деми. авиббхамантассева деми, виббхамантасса на демӣ’’ти евам̣ пана да̄тум̣ на ват̣т̣ати, дадато дуккат̣ам̣, а̄хара̄петум̣ пана ват̣т̣ати. чаджитва̄ диннам̣ аччхиндитва̄ ган̣ханто бхан̣д̣аггхена ка̄ретаббо. сесаметтха утта̄намева. айам̣ самантапа̄са̄дикато уддхат̣авиниччхайо.

йампи тйа̄ханти еттха йанти ка̄ран̣авачанам̣, тасма̄ еваметтха самбандхо ведитаббо – ‘‘майа̄ саддхим̣ джанападача̄рикам̣ паккамиссатӣти йам̣ ка̄ран̣ам̣ нисса̄йа ахам̣ те, а̄вусо, чӣварам̣ ада̄сим̣, там̣ на каросӣ’’ти купито анаттамано аччхиндӣти. йанти ва̄ чӣварам̣ пара̄масати. таттха ‘‘майа̄ саддхим̣ джанападача̄рикам̣ паккамиссатӣти йампи те ахам̣ чӣварам̣ ада̄сим̣, там̣ чӣварам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти купито анаттамано аччхиндӣти самбандхитаббам̣.

а̄н̣атто бахӯни ган̣ха̄ти, екам̣ па̄читтийанти ‘‘чӣварам̣ ган̣ха̄’’ти а̄н̣аттийа̄ екачӣварависайатта̄ екамева па̄читтийам̣. ва̄ча̄йа ва̄ча̄йа дуккат̣анти еттха аччхиннесу ваттхуган̣ана̄йа па̄читтийа̄ни. екава̄ча̄йа самбахула̄ а̄паттийоти идам̣ аччхиннесу ваттхуган̣ана̄йа а̄паджджитаббам̣ па̄читтийа̄паттим̣ сандха̄йа вуттам̣, а̄н̣аттийа̄ а̄паджджитаббам̣ пана дуккат̣ам̣ екамева.

еванти имина̄ ‘‘ваттхуган̣ана̄йа дуккат̣а̄нӣ’’ти идам̣ пара̄масати. есева найоти ситхилам̣ га̄л̣хан̃ча паккхитта̄су а̄паттийа̄ бахуттам̣ екаттан̃ча атидисати.

а̄вусо майантиа̄дӣсу ган̣хитука̄мата̄йа евам̣ вуттепи тенева диннатта̄ ана̄патти. амха̄кам̣ сантике упаджджхам̣ ган̣хиссатӣти идам̣ са̄ман̣ерассапи да̄нам̣ дӣпети, тасма̄ кин̃ча̄пи па̄л̣ийам̣ ‘‘бхиккхусса са̄мам̣ чӣварам̣ датва̄’’ти вуттам̣, татха̄пи анупасампаннака̄ле датва̄пи упасампаннака̄ле аччхиндантасса па̄читтийамева̄ти ведитаббам̣. аччхинданасамайе упасампаннабха̄войева хеттха пама̄н̣ам̣. детӣти тут̣т̣хо ва̄ купито ва̄ дети. руддхатха̄ти нива̄ретха. евам̣ пана да̄тум̣ на ват̣т̣атӣти еттха евам̣ диннам̣ на та̄ва ‘‘тасса сантака’’нти анадхит̣т̣хахитва̄ва парибхун̃джитаббанти ведитаббам̣. а̄хара̄петум̣ пана ват̣т̣атӣти евам̣ диннам̣ бхатисадисатта̄ а̄хара̄петум̣ ват̣т̣ати. чаджитва̄ диннанти вуттанайена адатва̄ анапеккхена хутва̄ тассева диннам̣. бхан̣д̣аггхена ка̄ретабботи сакасан̃н̃а̄йа вина̄ ган̣ханто бхан̣д̣ам̣ аггха̄петва̄ а̄паттийа̄ ка̄ретаббо. викаппанупагапаччхимачӣварата̄, са̄мам̣ динната̄, сакасан̃н̃ита̄, упасампанната̄, кодхавасена аччхинданам̣ ва̄ аччхинда̄панам̣ ва̄ти има̄неттха пан̃ча ан̇га̄ни. айам̣ са̄раттхадӣпанӣпа̄т̣хо (са̄раттха. т̣ӣ. 2.635).

вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. 1.631) пана ‘‘йампи…пе… аччхиндӣти еттха йам̣ те ахам̣ чӣварам̣ ада̄сим̣, там̣ ‘майа̄ саддхим̣ паккамиссатӣ’ти сан̃н̃а̄йа ада̄сим̣, на ан̃н̃атха̄ти купито аччхиндӣти евам̣ аджджха̄харитва̄ йоджетаббам̣. екам̣ дуккат̣анти йади а̄н̣атто авассам̣ аччхиндати, а̄н̣аттиккхан̣е ева па̄читтийам̣. йади на аччхиндати, тада̄ ева дуккат̣анти дат̣т̣хаббам̣. екава̄ча̄йа самбахула̄паттийоти йади а̄н̣атто анантара̄йена аччхиндати, а̄н̣аттиккхан̣ейева ваттхуган̣ана̄йа па̄читтийа̄паттийо пайогакаран̣аккхан̣ейева а̄паттийа̄ а̄паджджитаббато, чӣварам̣ пана аччхиннейева ниссаггийам̣ хоти. йади со на аччхиндати, а̄н̣аттиккхан̣е екамева дуккат̣анти дат̣т̣хаббам̣. еваман̃н̃аттхапи ӣдисесу найо н̃а̄таббо. упаджджхам̣ ган̣хиссатӣти са̄ман̣ерасса да̄нам̣ дӣпети, тена ча са̄ман̣ерака̄ле датва̄ упасампаннака̄ле аччхиндатопи па̄читтийам̣ дӣпети. ‘‘бхиккхусса са̄мам̣ чӣварам̣ датва̄’’ти идам̣ уккат̣т̣хавасена вуттам̣. а̄хара̄петум̣ пана ват̣т̣атӣти камме акате бхатисадисатта̄ вуттам̣. викаппанупагапаччхимачӣварата̄, са̄мам̣ динната̄, сакасан̃н̃ита̄, упасампанната̄, кодхавасена аччхинданам̣ ва̄ аччхинда̄панам̣ ва̄ти има̄неттха пан̃ча ан̇га̄нӣ’’ти вуттам̣.

пат̣ибха̄начиттакатха̄

6. пат̣ибха̄начиттакатха̄йам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайенева сувин̃н̃еййанти са̄раттхадӣпанийам̣ на кин̃чи вуттам̣, вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. чӯл̣авагга 2.299) пана ‘‘карохӣти ваттум̣ на ват̣т̣атӣти а̄н̣аттийа̄ ева пат̣иккхиттатта̄ два̄рапа̄лам̣ ‘ким̣ на каросӣ’тиа̄дина̄ парийа̄йена ваттум̣ ват̣т̣ати. джа̄такапакаран̣анти джа̄такапат̣исам̣йуттам̣ иттхипуриса̄ди йам̣ кин̃чи рӯпам̣ адхиппетам̣. ‘парехи ка̄ра̄пету’нти вуттатта̄ буддхарӯпампи сайам̣ ка̄тум̣ на лабхатӣ’’ти вуттам̣.

виппакатабходжанакатха̄

7. виппакатабходжанакатха̄йампи са̄раттхадӣпанӣ вимативиноданӣ ваджирабуддхит̣ӣка̄су на кин̃чи вуттам̣. пат̣хамам̣ катам̣ пакатам̣, ви анит̣т̣хитам̣ пакатам̣ виппакатам̣, виппакатам̣ бходжанам̣ йена со виппакатабходжано, пат̣хамам̣ бхун̃джитва̄ анит̣т̣хитабходжанакиччо бхиккху. вуттена бхиккхуна̄ пависитаббанти самбандхо. риттахаттхампи ут̣т̣ха̄петум̣ на ват̣т̣атӣти еттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘виппакатабходжанойева хи со хотӣ’’ти, йа̄гукхаджджака̄дӣсупи пӣтесу кха̄дитесупи бхаттасса абхуттатта̄ анит̣т̣хитабходжанакиччо хоти. пава̄рито хоти, тена ваттабботи пава̄ритена а̄сана̄ вут̣т̣хитена бхун̃джитум̣ алабхама̄натта̄ аттано сантике удаке асанте ваттабботи аттхо. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

уддисантауддиса̄панакатха̄

8. уддисантауддиса̄панакатха̄йам̣ уддисантена̄ти уддесам̣ дентена, па̄л̣им̣ ва̄чентена̄ти аттхо. уддиса̄пентена̄ти уддесам̣ ган̣хантена, па̄л̣им̣ ва̄ча̄пентена̄ти аттхо. уччатарепӣти пи-саддена сама̄на̄санам̣ сампин̣д̣ети. нӣчатарепӣти еттха̄пи есева найо.

тивассантарикакатха̄

9. тивассантарикакатха̄йам̣ тӣн̣и васса̄ни тивассам̣, тӣн̣и ва̄ васса̄ни тивасса̄ни, тивасса̄нам̣ антарам̣ тивассантарам̣, тивассантаре т̣хитоти тивассантаро, тена тивассантарена, антара-саддо маджджхаттхава̄чако, н̣а-паччайо т̣хитаттхе. тена̄ха ваджирабуддхит̣ӣка̄йам̣ (ваджира. т̣ӣ. чӯл̣авагга 320) ‘‘тивассантарена̄ти тин̣н̣ам̣ васса̄нам̣ анто т̣хитена̄’’ти. ат̣т̣хакатха̄йам̣ (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 320) пана сарӯпамева дассенто ‘‘тивассантаро на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. име саббети саббе тивидха̄ име сама̄на̄саника̄. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

дӣгха̄санакатха̄

10. дӣгха̄санакатха̄йам̣ сам̣ха̄римам̣ ва̄ти сам̣харитум̣ йуттам̣ кат̣аса̄рака̄ди. асам̣ха̄римам̣ ва̄ти сам̣харитум̣ асаккун̣еййам̣ па̄са̄н̣а̄ди а̄санам̣. тена̄ха са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. чӯл̣авагга 3.320) ‘‘дӣгха̄санам̣ на̄ма ман̃чапӣт̣хавинимуттам̣ йам̣ кин̃чи тин̣н̣аннам̣ екато сукхам̣ нисӣдитум̣ пахотӣ’’ти. касма̄ пана ‘‘тин̣н̣аннам̣ пахотӣ’’ти вуттам̣, нану двиннам̣ пахонака̄санампи дӣгхамева̄ти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ануджа̄на̄ми…пе… еттакам̣ паччхимам̣ дӣгха̄сананти хи вутта’’нти. двиннам̣ пахонаке хи адӣгха̄сане сама̄на̄саникехева саха нисӣдитум̣ ват̣т̣ати, тин̣н̣аннам̣ пахонакато пат̣т̣ха̄йа гахите дӣгха̄сане пана асама̄на̄саникехипи саха нисӣдитум̣ ват̣т̣ати. йади евам̣ пан̣д̣ака̄дӣхипи саха нисӣдитум̣ ват̣т̣еййа̄ти чоданам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, т̣хапетва̄ пан̣д̣ака’’нтиа̄ди. таттха аттхо сувин̃н̃еййова.

гила̄нупат̣т̣ха̄накатха̄

11. гила̄нупат̣т̣ха̄накатха̄йам̣ палипанноти нимугго, маккхитоти аттхо. учча̄ретва̄ти уккхипитва̄. сама̄на̄чарийакоти еттха ‘‘сачепи екасса а̄чарийасса еко антева̄сико хоти, еко саддхивиха̄рико, етепи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сама̄на̄чарийака̄ ева̄’’ти ваданти. бхесаджджам̣ йоджетум̣ асаматтхо хотӣти веджджена ‘‘идан̃чидан̃ча бхесаджджам̣ гахетва̄ имина̄ йоджетва̄ да̄табба’’нти вутте татха̄ ка̄тум̣ асаматтхоти аттхо. нӣха̄тунти нӣхаритум̣, чхад̣д̣етунти аттхо. вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. маха̄вагга 2.365-366) пана ‘‘бхӯмийам̣ парибхан̣д̣ам̣ ака̄сӣти гила̄нена нипаннабхӯмийам̣ килит̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ дховитва̄ харитӯпалиттам̣ ка̄ресӣти аттхо. бхесаджджам̣ йоджетум̣ асаматтхоти парехи вуттавидхимпи ка̄тум̣ асаматтхо’’ти вуттам̣.

маран̣аван̣н̣акатха̄

12. маран̣аван̣н̣акатха̄йам̣ маран̣аттхика̄ва хутва̄ти имасса ка̄йасса бхедена саггапа̄пана̄дхиппа̄йатта̄ аттхато маран̣аттхика̄ва хутва̄. маран̣аттхикабха̄вам̣ аджа̄нанта̄ти ‘‘евам̣ адхиппа̄йино маран̣аттхика̄ на̄ма хонтӣ’’ти аттано маран̣аттхикабха̄вам̣ аджа̄нанта̄. на хи те аттано читтаппаваттим̣ на джа̄нанти. воха̄равасена̄ти пуббабха̄гавоха̄равасена, маран̣а̄дхиппа̄йасса саннит̣т̣ха̄пакачетана̄ккхан̣е карун̣а̄йа абха̄вато ка̄рун̃н̃ена па̄се баддхасӯкарамочанам̣ вийа на хотӣти адхиппа̄йо. ‘‘йатха̄йуна̄’’ти вуттамеваттхам̣ йатха̄нусандхина̄ти парийа̄йантарена вуттам̣, йатха̄нусандхина̄ йатха̄йупариччхедена̄ти вуттам̣ хоти. атха ва̄ йатха̄нусандхина̄ти йатха̄нуппабандхена, йа̄ва тасмим̣ бхаве санта̄насса ануппабандхо авиччхиннапаватти хоти, та̄ва т̣хатва̄ти вуттам̣ хоти.

вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. 1.180) ‘‘воха̄равасена̄ти пуббабха̄гавоха̄равасена маран̣а̄дхиппа̄йасса саннит̣т̣ха̄пакачетана̄ккхан̣е карун̣а̄йа абха̄вато, ка̄рун̃н̃ена па̄се баддхасӯкарамочанам̣ вийа на хотӣти адхиппа̄йо. ‘йатха̄йуна̄’ти вуттамеваттхам̣ йатха̄нусандхина̄ти парийа̄йантарена вутта’’нти вуттам̣. ваджирабуддхит̣ӣка̄йам̣ (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 180) пана ‘‘маран̣аттхика̄ва хутва̄ти имасса ка̄йасса бхедена саггапа̄пана̄дхиппа̄йатта̄ аттхато маран̣аттхика̄ва хутва̄. ‘‘евам̣адхиппа̄йино маран̣аттхика̄ на̄ма хонтӣ’’ти аттано маран̣аттхикабха̄вам̣ аджа̄нанта̄ а̄панна̄ па̄ра̄джикам̣. на хи те аттано читтаппаваттим̣ на джа̄нантӣти вуччанти. воха̄равасена̄ти пуббабха̄ге воха̄равасена, саннит̣т̣ха̄не панетам̣ наттхи, па̄се баддхасӯкарамочане вийа на хоти. йатха̄нусандхина̄ти антара̄ амаритва̄ти аттхо’’ти вуттам̣.

аттапа̄танакатха̄

13. аттапа̄танакатха̄йам̣ вибхаттибйаттайена̄ти вибхаттивипарин̣а̄мена. висеса̄дхигамоти сама̄дхи випассана̄ ча. ативийа па̄кат̣атта̄ ‘‘хаттхаппатто вийа диссатӣ’’ти вуттам̣. упаччхиндатӣти висеса̄дхигамасса виккхепо ма̄ хотӯти а̄ха̄рам̣ упаччхиндати. висеса̄дхигаманти локуттарадхаммапат̣ила̄бхам̣. бйа̄каритва̄ти а̄рочетва̄. упаччхиндати, на ват̣т̣атӣти йасма̄ сабха̄га̄нам̣ ладжджӣбхиккхӯнам̣йева арийа̄ аттана̄ адхигатависесам̣ та̄дисе ка̄ран̣е сати а̄роченти, те ча бхиккхӯ аппатирӯпа̄йа анесана̄йа паччайам̣ на парийесанти, тасма̄ техи парийеситапаччайе куккуччам̣ уппа̄детва̄ а̄ха̄рам̣ упаччхиндитум̣ на ват̣т̣атӣти аттхо. сабха̄га̄нан̃хи бйа̄кататта̄ упаччхиндитум̣ на лабхати. те хи каппийакхеттам̣ а̄роченти. тенева ‘‘сабха̄га̄нан̃хи ладжджӣбхиккхӯнам̣ катхетум̣ ват̣т̣атӣти идам̣ ‘упаччхиндати, на ват̣т̣атӣ’ти имасса ка̄ран̣ам̣ дассентена вутта’’нти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣. атха ва̄ висеса̄дхигамам̣ бйа̄каритва̄ти идам̣ висесасса адхигатабха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣, адхигамантара̄йам̣ а̄сан̇кантенева ча а̄ха̄рупаччхедо ка̄табботи анун̃н̃а̄татта̄ адхигатена на ка̄табботи дассетум̣ ‘‘висеса̄дхигамам̣ бйа̄каритва̄ а̄ха̄рам̣ упаччхиндати, на ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. ким̣ пана арийа̄ аттана̄ адхигатависесам̣ ан̃н̃есам̣ а̄рочентӣти имисса̄ чодана̄йа ‘‘сабха̄га̄нан̃хи ладжджӣбхиккхӯнам̣ катхетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣, айаметтха йуттатароти амха̄кам̣ кханти, ган̣т̣хипадепи айаматтхо дасситойева̄ти.

вимативиноданийампи (ви. ви. т̣ӣ. 1.182-183) ‘‘вибхаттибйаттайена̄ти вибхаттивипарин̣а̄мена. висеса̄дхигамоти сама̄дхи випассана̄ ча. висеса̄дхигаманти локуттарадхаммапат̣ила̄бхам̣. бйа̄каритва̄ти а̄рочетва̄, идан̃ча висесасса адхигатабха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣. адхигатависеса̄ хи дит̣т̣ха̄нугатиа̄паджджанаттхам̣ ладжджӣбхиккхӯнам̣ авассам̣ адхигамам̣ бйа̄каронти, адхигатависесена пана абйа̄каритва̄пи а̄ха̄рам̣ упаччхиндитум̣ на ват̣т̣ати, адхигамантара̄йавиноданаттхамева а̄ха̄рупаччхедасса анун̃н̃а̄татта̄ тададхигаме со на ка̄таббова. ким̣ пана̄дхигамам̣ а̄рочетум̣ ват̣т̣атӣти а̄ха сабха̄га̄нан̃хӣтиа̄дӣ’’ти вуттам̣. ваджирабуддхит̣ӣка̄йам̣ (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 181-183) ‘‘хаттхаппатто вийа диссати, ‘тасса виккхепо ма̄ хотӯ’ти упаччхиндати, висеса̄дхигамам̣ бйа̄каритва̄ таппабхавам̣ сакка̄рам̣ ладжджа̄йанто а̄ха̄рам̣ упаччхиндати сабха̄га̄нам̣ бйа̄кататта̄. те хи каппийакхеттам̣ а̄рочентӣ’’ти вуттам̣.

аппаччавеккхитва̄нисиннакатха̄

14. аппаччавеккхитва̄ нисиннакатха̄йам̣ аппат̣ивеккхитва̄ти анупапариккхитва̄. уддхам̣ ва̄ адхо ва̄ сан̇камантӣти паччха̄ а̄гата̄нам̣ ока̄сада̄наттхам̣ нисиннапа̄л̣ийа̄ уддхам̣ ва̄ адхо ва̄ гаччханти. пат̣ивеккхан̣акиччам̣ наттхӣти паччха̄ а̄гатехи упапариккхан̣акиччам̣ наттхи. хет̣т̣ха̄ кисмин̃чи виджджама̄не са̄т̣акам̣ валим̣ ган̣ха̄тӣти а̄ха ‘‘йасмим̣ вали на пан̃н̃а̄йатӣ’’ти. пат̣ивеккхан̣ан̃четам̣ гихӣнам̣ сантакейева̄ти дат̣т̣хаббам̣. вимативиноданийампи (ви. ви. т̣ӣ. 1.180) ‘‘хет̣т̣ха̄ кисмин̃чи виджджама̄не са̄т̣акам̣ валим̣ ган̣ха̄тӣти а̄ха ‘йасмим̣ вали на пан̃н̃а̄йатӣ’ти. пат̣ивеккхан̣ан̃четам̣ гихӣнам̣ сантаке ева̄ти дат̣т̣хабба’’нти еттакамева вуттам̣, ваджирабуддхит̣ӣка̄йампи (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 180) ‘‘аппат̣ивеккхитва̄ти авича̄ретва̄. хет̣т̣химабха̄ге хи кисмин̃чи виджджама̄не вали пан̃н̃а̄йатӣ’’ти еттакамева.

дава̄йасила̄виджджханакатха̄

15. дава̄йасила̄виджджханакатха̄йам̣ дава̄саддо хаса̄дхиппа̄йава̄чако. пат̣ипуббавидха-дха̄ту пават̣т̣анаттхоти а̄ха ‘‘хаса̄дхиппа̄йена па̄са̄н̣о на пават̣т̣етаббо’’ти. сила̄саддасса па̄са̄н̣ава̄чакатта̄ со ева на пат̣ивиджджхитабботи чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘на кевалан̃ча̄’’тиа̄ди. йади евам̣ саббесампи аттха̄йа на ват̣т̣еййа̄ти а̄ха ‘‘четийа̄дӣнам̣ аттха̄йа̄’’тиа̄ди. дхованадан̣д̣аканти бхан̣д̣адхованадан̣д̣ам̣. вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. 1.182-183) пана ‘‘бхан̣д̣акам̣ ва̄ дхованта̄ти чӣварам̣ ва̄ дхованта̄. дхованадан̣д̣аканти чӣварадхованадан̣д̣а’’нти вуттам̣.

да̄йа̄лимпанакатха̄

16. да̄йа̄лимпанакатха̄йам̣ алла…пе… па̄читтийанти суккхат̣т̣ха̄непи аггим̣ па̄тетва̄ имина̄ адхиппа̄йена а̄лимпентасса па̄читтийамева. дуккат̣анти суккхат̣т̣ха̄не ва̄ суккхам̣ ‘‘асуккха’’нти ававаттхапетва̄ ва̄ аггим̣ па̄тентасса дуккат̣ам̣. кӣл̣а̄дхиппа̄йепи есева найо, кӣл̣а̄дхиппа̄йо ча пат̣апат̣а̄йама̄насаддасса̄давасенева ведитаббо. пат̣ипаккхабхӯто агги пат̣агги. париттакаран̣анти а̄раккхакаран̣ам̣. сайам̣ ва̄ ут̣т̣хитанти ва̄терита̄нам̣ вел̣уа̄дӣнам̣ ан̃н̃аман̃н̃асан̇гхат̣т̣анена самут̣т̣хитам̣. нирупа̄да̄ноти индханарахито. вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. 1.190) пана ‘‘кхид̣д̣а̄дхиппа̄йенапи дуккат̣анти суккхатин̣а̄дӣсу аггикаран̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. аллесу пана кӣл̣а̄дхиппа̄йенапи каронтасса па̄читтийамева. пат̣ипаккхабхӯто, пат̣имукхам̣ гаччханто ва̄ агги пат̣агги, тасса аллатин̣а̄дӣсупи да̄нам̣ анун̃н̃а̄там̣. там̣ дентена дӯратова а̄гаччхантам̣ да̄ваггим̣ дисва̄ виха̄расса самантато екаккхан̣е акатва̄ екадесато пат̣т̣ха̄йа виха̄расса самантато сан̣икам̣ джха̄петва̄ йатха̄ махантопи агги виха̄рам̣ па̄пун̣итум̣ на саккоти, евам̣ виха̄расса саманта̄ аббхока̄сам̣ катва̄ пат̣агги да̄таббо. со д̣а̄ваггино пат̣ипатхам̣ гантва̄ екато хутва̄ тена саха нибба̄ти. париттакаран̣анти саманта̄ руккхатин̣а̄диччхеданапарикха̄кхан̣ана̄диа̄раккхакаран̣ам̣. тена̄ха ‘тин̣акут̣ика̄нам̣ саманта̄ бхӯмитаччхана’нтиа̄дӣ’’ти, ваджирабуддхит̣ӣка̄йам̣ (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 190) пана ‘‘париттанти раккхан̣ам̣, там̣ дассетум̣ ‘саманта̄ бхӯмитаччхана’нтиа̄ди вутта’’нти еттакамева вуттам̣.

миччха̄дит̣т̣хикула̄бхатакатха̄

17. миччха̄дит̣т̣хикула̄бхатакатха̄йам̣ наттхи саддха̄ етесӯти ассаддха̄, маччхарино, тесу ассаддхесу. миччха̄дит̣т̣хийа̄ йутта̄ни кула̄ни миччха̄дит̣т̣хикула̄ни, маджджхелопататийа̄таппурисасама̄со, ‘‘наттхи динна’’нтиа̄динайаппаватта̄йа дасаваттхука̄йа миччха̄дит̣т̣хийа̄ йуттакула̄ни, тесу. миччха̄дит̣т̣хикулесу лабхитва̄ти самбандхо. асаккаччака̄рӣнам̣ тесам̣ саккаччакаран̣ена, аппан̣ӣтада̄йӣнам̣ тесам̣ пан̣ӣтада̄нена бхавитаббаметтха ка̄ран̣ена̄ти ка̄ран̣ам̣ упапариккхитва̄ва бхун̃джитум̣ йуттанти а̄ха ‘‘анупапариккхитва̄ нева аттана̄ бхун̃джитаббам̣, на паресам̣ да̄табба’’нти. йена ка̄ран̣ена бхавитаббам̣, там̣ дассетум̣ ‘‘висамиссампи хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. на кевалам̣ пин̣д̣апа̄тамева̄ти а̄ха ‘‘йампӣ’’тиа̄ди. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘апихитаваттхусмимпи хӣ’’тиа̄ди. тато ан̃н̃ампи дассети гандхахалидда̄димаккхитотиа̄дина̄. таттхапи ка̄ран̣ам̣ дассетума̄ха ‘‘сарӣре рогат̣т̣ха̄на̄нӣ’’тиа̄ди.

гопакада̄накатха̄

18. гопакада̄накатха̄йам̣ паресам̣ сантакам̣ гопети раккхатӣти гопако, тасса да̄нам̣ гопакада̄нам̣, уййа̄напа̄лака̄дӣхи бхиккхӯнам̣ да̄таббада̄нам̣. таттха пан̣н̣ам̣ а̄ропетва̄ти ‘‘еттакехева руккхехи еттакамева гахетабба’’нти пан̣н̣ам̣ а̄ропетва̄, ликхитва̄ти вуттам̣ хоти. нимиттасан̃н̃ам̣ катва̄ти сан̇кетам̣ катва̄. да̄рака̄ти тесам̣ путтанатта̄дайо да̄рака̄. ан̃н̃епи йе кечи гопака̄ хонти, те саббепи вутта̄. саббаттхапи гихӣнам̣ гопакада̄не йаттакам̣ гопака̄ денти, таттакам̣ гахетаббам̣. сан̇гхике пана йатха̄париччхедамева гахетаббанти дӣпитатта̄ ‘‘аттхато ека’’нти вуттам̣. вимативиноданийампи (ви. ви. т̣ӣ. 1.156) ‘‘пан̣н̣ам̣ а̄ропетва̄ти ‘еттаке руккхе раккхитва̄ тато еттакам̣ гахетабба’нти пан̣н̣ам̣ а̄ропетва̄. нимиттасан̃н̃ам̣ катва̄ти сан̇кетам̣ катва̄. да̄рака̄ти тесам̣ путтанатта̄дайо йе кечи гопенти, те саббепи идха ‘да̄рака̄’ти вутта̄’’ти, ваджирабуддхит̣ӣка̄йам̣ (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 156) пана ‘‘а̄ра̄мараккхака̄ти виссаттхавасена гахетаббам̣. адхиппа̄йам̣ н̃атва̄ти еттха йасса да̄нам̣ пат̣игган̣хантам̣ бхиккхум̣, бха̄гам̣ ва̄ са̄мика̄ на раккханти на дан̣д̣енти, тасса да̄нам̣ аппат̣иччха̄детва̄ гахетум̣ ват̣т̣атӣти идха саннит̣т̣ха̄нам̣, тампи ‘на ват̣т̣ати сан̇гхике’ти вутта’’нти вуттам̣.

йаттха̄ти йасмим̣ а̄ва̄се. ан̃н̃есам̣ абха̄ванти ан̃н̃есам̣ а̄гантукабхиккхӯнам̣ абха̄вам̣. таттха̄ти та̄дисе а̄ва̄се. бха̄джетва̄ кха̄дантӣти а̄гантука̄нампи сампатта̄нам̣ бха̄джетва̄ кха̄дантӣти адхиппа̄йо. чатӯсу паччайесу самма̄ упанентӣти амбапхала̄дӣни виккин̣итва̄ чӣвара̄дӣсу чатӯсу паччайесу самма̄ упаненти. чӣвараттха̄йа нийаметва̄ динна̄ти ‘‘имесам̣ руккха̄нам̣ пхала̄ни виккин̣итва̄ чӣваресуйева упанетабба̄ни, на бха̄джетва̄ кха̄дитабба̄нӣ’’ти евам̣ нийаметва̄ динна̄. тесупи а̄гантука̄ аниссара̄ти паччайапарибхогаттха̄йа нийаметва̄ диннатта̄ бха̄джетва̄ кха̄дитум̣ аниссара̄. на тесу…пе… т̣ха̄таббанти еттха а̄гантукехи хет̣т̣ха̄ вуттанайена бха̄джетва̄ кха̄дитаббанти адхиппа̄йо. тесам̣ катика̄йа т̣ха̄таббанти ‘‘бха̄джетва̄ на кха̄дитабба’’нти ва̄ ‘‘еттакесу руккхесу пхала̄ни ган̣хисса̄ма̄’’ти ва̄ ‘‘еттака̄ни пхала̄ни ган̣хисса̄ма̄’’ти ва̄ ‘‘еттака̄нам̣ диваса̄нам̣ аббхантаре ган̣хисса̄ма̄’’ти ва̄ ‘‘на кин̃чи ган̣хисса̄ма̄’’ти ва̄ евам̣ ката̄йа а̄ва̄сика̄нам̣ катика̄йа а̄гантукехи т̣ха̄таббам̣. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘аниссара̄’’ти вачанена дӣпитойева аттхо маха̄паччарийам̣ ‘‘чатуннам̣ паччайа̄на’’нтиа̄дина̄ виттха̄ретва̄ дассито. парибхогавасенева̄ти еттха ева-саддо ат̣т̣ха̄наппайутто, парибхогавасена тамева бха̄джетва̄ти йоджетаббам̣. еттха етасмим̣ виха̄ре, рат̣т̣хева̄.

сена̄санапаччайанти сена̄санан̃ча тадаттха̄йа нийаметва̄ т̣хапитан̃ча. ла̄макакот̣ийа̄ти ла̄макам̣ а̄дим̣ катва̄, ла̄макасена̄санато пат̣т̣ха̄йа̄ти вуттам̣ хоти. сена̄санепи тин̣а̄дӣни ла̄макакот̣ийа̄ва виссаджджетабба̄ни, сена̄санапариккха̄ра̄пи ла̄макакот̣ийа̄ва виссаджджетабба̄. мӯлаваттхуччхедам̣ пана катва̄ на упанетаббанти имина̄ ким̣ вуттам̣ хоти? тӣсупи ган̣т̣хипадесу та̄ва идам̣ вуттам̣ ‘‘сабба̄ни сена̄сана̄ни на виссаджджетабба̄нӣти вуттам̣ хотӣ’’ти. ла̄макакот̣ийа̄ виссаджджантехипи сена̄санабхӯмийо на виссаджджетабба̄ти айаматтхо вутто хотӣти но кханти. вӣмам̣ситва̄ йам̣ руччати, там̣ гахетаббам̣.

дхаммасантакена буддхапӯджам̣ ка̄тум̣, буддхасантакена ва̄ дхаммапӯджам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати на ват̣т̣атӣти? ‘‘татха̄гатасса кхо етам̣, ва̄сет̣т̣ха, адхивачанам̣ дхаммака̄йо итипӣ’’ти ча ‘‘йо кхо, ваккали, дхаммам̣ пассати, со мам̣ пассатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.87) ча вачанато ват̣т̣атӣти ваданти. кечи пана ‘‘евам̣ санте ‘йо, бхиккхаве, мам̣ упат̣т̣хахеййа, со гила̄нам̣ упат̣т̣хахеййа̄’ти (маха̄ва. 365) вачанато буддхасантакена гила̄нассапи бхесаджджам̣ ка̄тум̣ йуттанти а̄паджджеййа, тасма̄ на ват̣т̣атӣ’’ти ваданти, там̣ ака̄ран̣ам̣. на хи ‘‘йо, бхиккхаве, мам̣ упат̣т̣хахеййа, со гила̄нам̣ упат̣т̣хахеййа̄’’ти (маха̄ва. 365) имина̄ аттано ча гила̄насса ча екасадисата̄, тадупат̣т̣ха̄насса ва̄ самапхалата̄ вутта̄. айан̃хеттха аттхо – ‘‘йо мам̣ ова̄да̄нуса̄санӣкаран̣ена упат̣т̣хахеййа, со гила̄нам̣ упат̣т̣хахеййа, мама ова̄дака̄ракена гила̄но упат̣т̣ха̄таббо’’ти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 365). бхагавато ча гила̄насса ча упат̣т̣ха̄нам̣ екасадисанти евам̣ панеттха аттхо на гахетаббо, тасма̄ ‘‘йо во, а̄нанда, майа̄ дхаммо ча винайо ча десито пан̃н̃атто, со во мамаччайена саттха̄’’ти (дӣ. ни. 2.216) вачанато ‘‘ахан̃ча кхо панида̄ни екакова овада̄ми ануса̄са̄ми, майи париниббуте има̄ни чатура̄сӣти буддхасахасса̄ни тумхе овадиссанти ануса̄сиссантӣ’’ти (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.216) вуттатта̄ ча бахуссутам̣ бхиккхум̣ пасам̣сантена ча ‘‘йо бахуссуто, на со тумха̄кам̣ са̄вако на̄ма, буддхо на̄ма еса чунда̄’’ти вуттатта̄ дхаммагарукатта̄ ча татха̄гатасса пуббанайо ева пасаттхатароти амха̄кам̣ кханти. вимативиноданийампи ‘‘йаттха̄ти йасмим̣ а̄ва̄се. ан̃н̃есанти ан̃н̃есам̣ а̄гантука̄нам̣. тесупи а̄гантука̄ аниссара̄ти сена̄сане нирантарам̣ васанта̄нам̣ чӣвараттха̄йа да̄йакехи, бхиккхӯхи ва̄ нийаметва̄ диннатта̄ бха̄джетва̄ кха̄дитум̣ аниссара̄. а̄гантукехипи иччхантехи тасмим̣ виха̄ре васса̄на̄дӣсу пависитва̄ чӣвараттха̄йа гахетаббам̣. тесам̣ катика̄йа т̣ха̄таббанти сабба̄ни пхала̄пхала̄ни абха̄джетва̄ ‘еттакесу руккхесу пхала̄ни бха̄джетва̄ парибхун̃джисса̄ма, ан̃н̃есу пхала̄пхалехи сена̄сана̄ни пат̣иджаггисса̄ма̄’ти ва̄ ‘пин̣д̣апа̄та̄дипаччайам̣ сампа̄десса̄ма̄’ти ва̄ ‘кин̃чипи абха̄джетва̄ чатупаччайаттха̄йева упанема̄’ти ва̄ евам̣ самма̄ упанента̄нам̣ а̄ва̄сика̄нам̣ катика̄йа а̄гантукехи т̣ха̄таббам̣. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘аниссара̄’ти вачанена дӣпито ева аттхо, маха̄паччарийам̣ ‘чатуннам̣ паччайа̄на’нтиа̄дина̄ виттха̄ретва̄ дассито. парибхогавасенева̄ти еттха ева-саддо ат̣т̣ха̄наппайутто, парибхогавасена тамева бха̄джетва̄ти йоджетаббам̣. еттха̄ти етасмим̣ виха̄ре, рат̣т̣хе ва̄. сена̄санапаччайанти сена̄санан̃ча тадаттха̄йа нийаметва̄ т̣хапитан̃ча. ‘екам̣ ва̄ две ва̄ варасена̄сана̄ни т̣хапетва̄’ти вуттамеваттхам̣ пуна бйатирекамукхена дассетум̣ ‘мӯлаваттхуччхедам̣ пана катва̄ на упанетабба’нти вуттам̣, сена̄санасан̇кха̄таваттхуно мӯлаччхедам̣ катва̄ сабба̄ни сена̄сана̄ни на виссаджджетабба̄нӣти аттхо. кечи панеттха ‘екам̣ ва̄ две ва̄ варасена̄сана̄ни т̣хапетва̄ ла̄макато пат̣т̣ха̄йа виссаджджантехипи сена̄санабхӯмийо на виссаджджетабба̄ти айаматтхо вутто’ти ваданти, тампи йуттамева имассапи аттхасса авассам̣ ваттаббато, итаратха̄ кечи саха ваттхуна̄пи виссаджджетаббам̣ ман̃н̃еййу’’нти.

ваджирабуддхит̣ӣка̄йам̣ (ваджира. т̣ӣ. па̄ра̄джика 153) ‘‘еттха етасмим̣ виха̄ре парачакка̄дибхайам̣ а̄гатам̣. мӯлаваттхуччхеданти ‘саббасена̄сана̄нам̣ ете иссара̄’ти вачанато итаре аниссара̄ти дӣпитам̣ хоти. айамева бхиккху иссароти йаттха со иччхати, таттха аттан̃а̄тахетум̣ лабхатӣти кира аттхо, апи ча ‘дахаро’ти ваданти. саваттхуканти саха бхӯмийа̄ти вуттам̣ хотӣ’’ти.

дхаммика̄раккхайа̄чанакатха̄

19. дхаммика̄раккхайа̄чанакатха̄йам̣ ‘‘гӣва̄йева̄ти а̄н̣аттийа̄ абха̄вато. тесам̣ анаттхака̄мата̄йа̄ти ‘чоро’ти вуттам̣ мама вачанам̣ сутва̄ кечи дан̣д̣иссанти, джӣвита̄ воропессантӣти евам̣ сан̃н̃а̄йа. етена кевалам̣ бхайена ва̄ париккха̄раггахан̣аттхам̣ ва̄ сахаса̄ ‘чоро’ти вутте дан̣д̣итепи на досоти дассети. ра̄джапуриса̄нан̃хи ‘чоро айа’нти уддиссакатхане ева гӣва̄. бхиккхӯнам̣, пана а̄ра̄мика̄дӣнам̣ ва̄ саммукха̄ ‘асуко чоро евамака̄сӣ’ти кеначи вуттавачанам̣ нисса̄йа а̄ра̄мика̄дӣсу ра̄джапуриса̄нам̣ ватва̄ дан̣д̣а̄пентесупи бхиккхусса на гӣва̄ ра̄джапуриса̄нам̣ авуттатта̄, йесан̃ча вуттам̣, техи сайам̣ чорасса адан̣д̣итатта̄ти гахетаббам̣. ‘твам̣ етасса сантакам̣ аччхинда̄’ти а̄н̣аттопи хи саче ан̃н̃ена аччхинда̄пети, а̄н̣а̄пакасса ана̄патти висан̇кетатта̄. аттано вачанакаранти идам̣ са̄мӣчивасена вуттам̣. вачанам̣ акаронта̄нам̣ ра̄джапуриса̄нампи ‘имина̄ гахитапариккха̄рам̣ а̄хара̄пехи, ма̄ часса дан̣д̣ам̣ карохӣ’ти уддисса вадантассапи дан̣д̣е гахитепи на гӣва̄ ева дан̣д̣аггахан̣асса пат̣иккхиттатта̄ ‘асукабхан̣д̣ам̣ авахара̄’ти а̄н̣а̄петва̄ виппат̣иса̄ре уппанне пуна пат̣иккхипане (па̄ра̄. 121) вийа. да̄са̄дӣнам̣ сампат̣иччхане вийа тадаттха̄йа ад̣д̣акаран̣е бхиккхӯнампи дуккат̣анти а̄ха ‘каппийаад̣д̣о на̄ма, на ват̣т̣атӣ’ти. кеначи пана бхиккхуна̄ кхетта̄диаттха̄йа воха̄рика̄нам̣ сантикам̣ гантва̄ ад̣д̣е катепи там̣ кхетта̄дисампат̣иччхане вийа саббесам̣ акаппийам̣ на хоти пуббе ева сан̇гхасантакатта̄. бхиккхуссева пана пайогавасена а̄паттийо хонти. да̄са̄дӣнампи пана аттха̄йа раккхам̣ йа̄читум̣ воха̄рикена пут̣т̣хена сан̇гхасса уппаннам̣ каппийаккамам̣ ваттум̣ а̄ра̄мика̄дӣхи ча ад̣д̣ам̣ ка̄ра̄петум̣ ват̣т̣ати ева. виха̄раваттха̄дикаппийаад̣д̣ам̣ пана бхиккхуна̄ сайампи ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. па̄читтийа 2.679) а̄гато.

ваджирабуддхит̣ӣка̄йам̣ (ваджира. т̣ӣ. па̄читтийа 681) ‘‘гӣва̄ти кевалам̣ гӣва̄ ева хоти, на па̄ра̄джикам̣. ка̄ра̄петва̄ да̄табба̄ти еттха саче а̄вудхабхан̣д̣ам̣ хоти, тасса дха̄ра̄ на ка̄ра̄петабба̄, ан̃н̃ена пана а̄ка̄рена сан̃н̃а̄петабба’’нти вуттам̣.

учча̄ра̄дичхад̣д̣анакатха̄

20. учча̄ра̄дичхад̣д̣анакатха̄йам̣ ат̣т̣хаме учча̄ра̄дичхад̣д̣ане ‘‘учча̄ра̄дибха̄во, анапалоканам̣, вал̣ан̃джанат̣т̣ха̄нам̣, тирокут̣т̣апа̄ка̄рата̄, чхад̣д̣анам̣ ва̄ чхад̣д̣а̄панам̣ ва̄ти има̄ни панеттха пан̃ча ан̇га̄ни, наваме харитӯпари чхад̣д̣ане саббесанти бхиккхусса бхиккхунийа̄ ча. идха кхеттапа̄лака̄ а̄ра̄ма̄дигопака̄ ча са̄мика̄ ева̄’’ти еттакамева са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. па̄читтийа 3.830) вуттам̣. вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. па̄читтийа 2.830) пана ‘‘ат̣т̣хаме вал̣ан̃джийама̄натирокут̣т̣а̄дита̄, анапалокетва̄ учча̄ра̄дӣнам̣ чхад̣д̣ана̄дӣти две ан̇га̄ни. наваме ‘маттхакаччхиннана̄л̣икерампӣ’ти вуттатта̄ харитӯпари чхад̣д̣анамева пат̣иккхиттам̣. тена̄ха ‘аниккхиттабӣджесӯ’тиа̄ди. йаттха ча чхад̣д̣етум̣ ват̣т̣ати, таттха харите вачча̄дим̣ ка̄тумпи ват̣т̣ати ева. саббесанти бхиккхубхиккхунӣна’’нти вуттам̣. ваджирабуддхит̣ӣка̄йам̣ (ваджира. т̣ӣ. па̄читтийа 832) пана ‘‘са̄мике апалокетва̄ва чхад̣д̣етӣти каттхачи поттхаке наттхи, каттхачи аттхи, аттхибха̄вова сеййо кирийа̄кирийатта̄ сиккха̄падасса. идха кхеттапа̄лака̄ а̄ра̄ма̄дигопака̄ ча са̄мика̄ ева. ‘сан̇гхасса кхетте а̄ра̄ме ча таттха качаварам̣ на чхад̣д̣етаббанти катика̄ че наттхи, бхиккхусса чхад̣д̣етум̣ ват̣т̣ати сан̇гхапарийа̄паннатта̄, на бхиккхунӣнам̣. та̄сампи бхиккхунисан̇гхасантаке вуттанайена ват̣т̣ати, на таттха бхиккхусса. евам̣ сантепи са̄руппавасенева ка̄таббанти вутта’’нти вуттам̣.

бхиккхувибхан̇ге пана секхийаван̣н̣ана̄йам̣ (па̄чи. ат̣т̣ха. 651) ‘‘асан̃чичча̄ти пат̣иччханнат̣т̣ха̄нам̣ гаччхантасса сахаса̄ учча̄ро ва̄ пасса̄во ва̄ никкхамати, асан̃чиччакато на̄ма, ана̄патти. на харитети еттха йампи джӣваруккхасса мӯлам̣ патхавийам̣ диссама̄нам̣ гаччхати, са̄кха̄ ва̄ бхӯмилагга̄ гаччхати, саббам̣ харитасан̇кха̄тамева, кхандхе нисӣдитва̄ аппахаритат̣т̣ха̄не па̄тетум̣ ват̣т̣ати. аппахаритат̣т̣ха̄нам̣ олокентассева сахаса̄ никкхамати, гила̄нат̣т̣ха̄не т̣хито хоти, ват̣т̣ати. аппахарите катоти аппахаритам̣ алабхантена тин̣ан̣д̣упакам̣ ва̄ пала̄лан̣д̣упакам̣ ва̄ т̣хапетва̄ катопи паччха̄ харитам̣ оттхарати, ват̣т̣атийева. ‘кхел̣ена четтха син̇гха̄н̣ика̄пи сан̇гахита̄’ти маха̄паччарийам̣ вуттам̣. на удакети етам̣ парибхогаудакамева сандха̄йа вуттам̣. ваччакут̣исамаудда̄диудакесу пана апарибхогесу ана̄патти. деве вассанте самантато удакогхо хоти, анудакат̣т̣ха̄нам̣ олокентассева никкхамати, ват̣т̣ати. маха̄паччарийам̣ вуттам̣ ета̄дисе ка̄ле анудакат̣т̣ха̄нам̣ алабхантена ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. тассам̣ ван̣н̣ана̄йам̣ вимативиноданийан̃ча (ви. ви. т̣ӣ. па̄читтийа 2.652) ‘‘кхел̣ена четтха син̇гха̄н̣ика̄пи сан̇гахита̄ти еттха удакаган̣д̣усакам̣ катва̄ уччхукачавара̄дин̃ча мукхенева харитум̣ удакесу чхад̣д̣етум̣ ват̣т̣атӣти дат̣т̣хабба’’нти вуттам̣.

имасмим̣ т̣ха̄не пан̣д̣итехи вича̄ретаббам̣ аттхи – ‘‘ваччакут̣исамудда̄диудакесу пана апарибхогесу ана̄паттӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣, евам̣ санте надӣджа̄тассара̄дӣсу а̄патти ва̄ ана̄патти ва̄ти. таттха самудда̄дӣти а̄ди-саддена надӣджа̄тассара̄пи сан̇гахита̄ва, тасма̄ ана̄паттӣти че? на чевам̣ дат̣т̣хаббам̣. йади хи самудда̄дӣти еттха а̄ди-саддена надӣджа̄тассара̄пи сан̇гахита̄, евам̣ сати т̣ӣка̄чарийа̄ вадеййум̣, на пана ваданти, ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘ваччакут̣исамудда̄диудакесӯ’’ти еттакамева вадеййа, татха̄ пана аватва̄ ‘‘апарибхогесӯ’’ти хетумантависесанападампи гахитам̣. тена н̃а̄йати ‘‘а̄дисаддена апарибхога̄ни чанданика̄диудака̄ни ева гахита̄ни, на парибхога̄ни надӣджа̄тассара̄диудака̄нӣ’’ти. тена ча ваччакут̣исамудда̄диудака̄ни апарибхогатта̄ ана̄паттикара̄ни хонти, надӣджа̄тассара̄диудака̄ни пана парибхогатта̄ а̄паттикара̄нӣти. катхам̣ пана ‘‘апарибхогесӯ’’ти имасса падасса хетумантападабха̄во джа̄нитабботи? йуттито а̄гамато ча. катхам̣ йуттито? ‘‘ваччакут̣исамудда̄диудака̄ни парибхога̄нипи санти, апарибхога̄нипӣ’’ти абйабхича̄рийабха̄вато. бйабхича̄ре хи самбхаве ева сати висесанам̣ са̄ттхакам̣ сийа̄. катхам̣ а̄гамато? вуттан̃хетам̣ а̄чарийабуддхадаттаттхерена винайавиниччхайе (ви. ви. 1954) ‘‘тесам̣ апарибхогатта̄’’ти. тасма̄ а̄ди-саддена апарибхога̄нийева удака̄ни гахита̄ни, на парибхога̄ни. вуттан̃хетам̣ винайавиниччхайат̣ӣка̄йам̣ ‘‘ваччакут̣исамудда̄диудакесӯти еттха а̄ди-саддена саббам̣ апарибхогаджалам̣ сан̇гайхати, тенева тесам̣ апарибхогаттамева ка̄ран̣ама̄ха̄’’ти, тасма̄ манусса̄нам̣ парибхогесу надӣджа̄тассаратал̣а̄капоккхаран̣ийа̄диудакесу учча̄рапасса̄ва̄дикаран̣ам̣ на ват̣т̣атӣти джа̄нитаббаметам̣. ‘‘деве вассанте самантато удакогхо хоти, анудакат̣т̣ха̄нам̣ олокентассева никкхамати, ват̣т̣ати. маха̄паччарийам̣ вуттам̣ ета̄дисе ка̄ле анудакат̣т̣ха̄нам̣ алабхантена ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти вутта’’нти ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гататта̄ махантесу надӣджа̄тассара̄дӣсу на̄ва̄дӣхи гатака̄ле та̄дисе ка̄ран̣е сати ‘‘тӣрам̣ упанехӣ’’ти ватва̄ ‘‘упанетум̣ асаккун̣еййат̣т̣ха̄не удакепи ка̄тум̣ ват̣т̣ати, ана̄паттӣ’’ти ат̣т̣хакатха̄нуломато вин̃н̃а̄йати, упапариккхитва̄ гахетаббам̣.

наха̄неруккха̄дигхам̣санакатха̄

21. наха̄не руккха̄дигхам̣сананти еттха ат̣т̣хапада̄ка̄рена̄ти ат̣т̣хападапхалака̄ка̄рена, джӯтапхалакасадисанти вуттам̣ хоти. маллакамӯлакасан̣т̣ха̄нена̄ти кхел̣амаллакамӯласан̣т̣ха̄нена. вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. чӯл̣авагга 2.243) пана ‘‘ат̣т̣хапада̄ка̄рена̄ти джӯтапхалаке ат̣т̣хагаббхара̄джиа̄ка̄рена. маллакамӯласан̣т̣ха̄нена̄ти кхел̣амаллакамӯласан̣т̣ха̄нена. идан̃ча ват̣т̣а̄дха̄ракам̣ сандха̄йа вуттам̣. кан̣т̣аке ут̣т̣ха̄петва̄ катават̣т̣акапа̄лассетам̣ адхивачанам̣. путхупа̄н̣иканти мут̣т̣хим̣ акатва̄ викаситахаттхаталехи пит̣т̣хипарикаммам̣ вуччати. етамева сандха̄йа хаттхапарикамма’’нти вуттам̣. ваджирабуддхит̣ӣка̄йам̣ (ваджира. т̣ӣ. чӯл̣авагга 244) пана ‘‘путхупа̄н̣ина̄ каттаббам̣ каммам̣ путхупа̄н̣икамма’’нти вуттам̣.

евам̣ па̄л̣иануса̄ренева наха̄не каттабба̄каттаббам̣ дассетва̄ ида̄ни наха̄натиттхе наха̄йанта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ наха̄навидхим̣ дассенто ‘‘идам̣ панеттха наха̄наватта’’нтиа̄дима̄ха. таттха пассанта̄нам̣ аппаса̄да̄ваханато, гихипуриса̄нам̣ каммам̣ вийа̄ти гарахитаббабха̄вато ча вуттам̣ ‘‘йаттха ва̄ таттха ва̄…пе… на отаритабба’’нти. ан̃н̃есу саммукхӣбхӯтесу анудакаса̄т̣акена наха̄йитум̣ дуккаратта̄ ‘‘саббадиса̄ пана олокетва̄ вивиттабха̄вам̣ н̃атва̄’’ти вуттам̣. евампи кха̄н̣угумбалата̄дӣхи пат̣иччханна̄пи хутва̄ тит̣т̣хеййунти а̄ха ‘‘кха̄н̣у…пе… укка̄ситва̄’’ти. уддхам̣мукхена чӣвара̄панайанам̣ хара̄йитаббам̣ сийа̄ти вуттам̣ ‘‘авакуджджа…пе… апанетва̄’’ти. тато ка̄йабандханат̣т̣хапанаваттама̄ха ‘‘ка̄йабандхана’’нтйа̄дина̄. тато удакаса̄т̣ика̄йа сати там̣ нива̄сетва̄ отаритаббам̣ сийа̄, та̄йа асатийа̄ ким̣ ка̄таббанти чоданам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘саче’’тиа̄ди. таттха пуббе ‘‘т̣хитакенева на отаритабба’’нти ахирика̄ка̄расса пат̣исиддхатта̄ идха хириманта̄ка̄рам̣ дассети удаканте уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ нива̄санам̣ мочетва̄ти. ун̣н̣ат̣т̣ха̄не, самат̣т̣ха̄не ва̄ паса̄рите сати ва̄ тена ан̃н̃аттха гаччхеййа̄ти а̄ха ‘‘саче ниннат̣т̣ха̄на’’нтиа̄ди.

отарантена ким̣ ка̄таббанти пуччхам̣ сандха̄йа ‘‘отарантена сан̣ика’’нтйа̄ди. таттха пуббе ‘‘вегена на отаритабба’’нти пат̣исиддха̄нурӯпама̄ха ‘‘сан̣ика’’нти. атигамбхӣрам̣ гаччханто удакогхатаран̇гава̄та̄дӣхи пахаранто чалитака̄йо сийа̄, атиутта̄не нисӣданто аппат̣иччханнака̄йо сийа̄ти вуттам̣ ‘‘на̄бхиппама̄н̣аматтам̣ отаритва̄’’ти. аттано хаттхавика̄ра̄дӣхи вӣчим̣ ут̣т̣ха̄пенто, саддан̃ча каронто уддхат̣ачапалабха̄во сийа̄ти вуттам̣ ‘‘вӣчим̣ анут̣т̣хапентена саддам̣ акаронтена ниваттитва̄’’ти. ниваттитва̄ ким̣ ка̄таббанти а̄ха а̄гатадиса̄бхимукхена нимуджджитабба’’нти, абхимукхена хутва̄ти па̄т̣хасесо. ида̄ни таппхалам̣ дассенто ‘‘ева’’нтйа̄дима̄ха. тато уммуджджантена ким̣ ка̄таббанти пуччха̄йама̄ха ‘‘уммуджджантенапӣ’’тиа̄ди. сесам̣ сувин̃н̃еййамева. чӣварам̣ па̄рупитва̄ва т̣ха̄таббам̣, касма̄ти че? на та̄ва ка̄йато удакам̣ отарати, тасма̄ тхокам̣ ка̄лам̣ уттара̄сан̇гам̣ чӣварам̣ убхохи хаттхехи анте гахетва̄ пурато катва̄ т̣ха̄таббам̣. тато ка̄йасса суккхабха̄вам̣ н̃атва̄ чӣварам̣ па̄рупитва̄ йатха̄ручи гантаббанти.

валика̄дикатха̄

22. валика̄дикатха̄йам̣ ‘‘муттоламбака̄дӣнанти а̄ди-саддена кун̣д̣ала̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. паламбакасуттанти йан̃н̃опачита̄ка̄рена оламбакасутта’’нти са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. чӯл̣авагга 3.245). вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. чӯл̣авагга 2.245) пана ‘‘муттоламбака̄дӣнанти а̄ди-саддена кун̣д̣ала̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. паламбакасуттанти бра̄хман̣а̄нам̣ йан̃н̃опачитасутта̄диа̄ка̄рам̣ вуччати. валайанти хаттхапа̄давалайа’’нти вуттам̣. ваджирабуддхит̣ӣка̄йам̣ (ваджира. т̣ӣ. чӯл̣авагга 245) пана ‘‘кан̣н̣ато никкхантамуттоламбака̄дӣнам̣ кун̣д̣ала̄дӣнанти ликхитам̣. ‘ка̄йӯра’нти па̄л̣ипа̄т̣хо. ‘кейӯра̄дӣнӣ’ти а̄чарийенуддхат̣а’’нти вуттам̣.

дӣгхакесакатха̄

23. дӣгхакесакатха̄йам̣ са̄раттхадӣпанийам̣ на кин̃чи вуттам̣. вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. чӯл̣авагга 2.246) пана ‘‘дван̇гулети упайогабахувачанам̣, дван̇гулаппама̄н̣ам̣ атикка̄метум̣ на ват̣т̣атӣти аттхо. еттха ча дума̄сасса ва̄ дван̇гуласса ва̄ атиккантабха̄вам̣ аджа̄нантассапи кесамассуган̣ана̄йа ачиттака̄паттийо хонтӣти ваданти. коччхена̄ти усӣрахӣра̄дӣни бандхитва̄ самакам̣ чхиндитва̄ гахитакоччхена. чиккалена̄ти силесайуттателена. ун̣ха̄бхитаттараджасира̄нампӣти ун̣ха̄бхитатта̄нам̣ раджокин̣н̣асира̄нам̣. аддахаттхена̄ти аллахаттхена̄’’ти вуттам̣.

упари пана па̄л̣ийам̣ (чӯл̣ава. 275) ‘‘тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ массум̣ каппа̄пенти. массум̣ вад̣д̣ха̄пенти. голомикам̣ ка̄ра̄пенти. чатурассакам̣ ка̄ра̄пенти. паримукхам̣ ка̄ра̄пенти. ад̣д̣хадукам̣ ка̄ра̄пенти. да̄т̣хикам̣ т̣хапенти. самба̄дхе ломам̣ сам̣хара̄пенти. манусса̄ уджджха̄йанти кхӣйанти випа̄ченти ‘сеййатха̄пи гихӣ ка̄мабхогино’ти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣ – на, бхиккхаве, массу каппа̄петаббам̣. на массу вад̣д̣ха̄петаббам̣. на голомикам̣ ка̄ра̄петаббам̣. на чатурассакам̣ ка̄ра̄петаббам̣. на паримукхам̣ ка̄ра̄петаббам̣. на ад̣д̣хадукам̣ ка̄ра̄петаббам̣. на да̄т̣хика̄ т̣хапетабба̄. на самба̄дхе ломам̣ сам̣хара̄петаббам̣, йо сам̣хара̄пеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти а̄гатам̣. ат̣т̣хакатха̄йампи (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 275) ‘‘массум̣ каппа̄пентӣти каттарийа̄ массум̣ чхеда̄пенти. массум̣ вад̣д̣ха̄пентӣти массум̣ дӣгхам̣ ка̄ренти. голомиканти ханукамхи дӣгхам̣ катва̄ т̣хапитам̣ ел̣акамассу вуччати. чатурассаканти чатукон̣ам̣. паримукханти ударе ломасам̣харан̣ам̣. ад̣д̣хадуканти ударе ломара̄джит̣т̣хапанам̣. а̄патти дуккат̣асса̄ти массукаппа̄пана̄дӣсу саббаттха а̄патти дуккат̣асса̄’’ти вуттам̣.

пуна па̄л̣ийам̣ (чӯл̣ава. 275) ‘‘тена кхо пана самайена бхиккхӯ саккхарика̄йапи мадхуситтхакенапи на̄сика̄ломам̣ га̄ха̄пенти, на̄сика̄ дуккха̄ хонти. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, сан̣д̣а̄санти. тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ палитам̣ га̄ха̄пенти. манусса̄ уджджха̄йанти кхӣйанти випа̄ченти ‘сеййатха̄пи гихӣ ка̄мабхогино’ти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣ – на, бхиккхаве, палитам̣ га̄ха̄петаббам̣, йо га̄ха̄пеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти а̄гатам̣. ‘‘саккхара̄дӣхи на̄сика̄ломагга̄ха̄пане а̄патти наттхи, анураккхан̣аттхам̣ пана сан̣д̣а̄со анун̃н̃а̄то’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. ‘‘на, бхиккхаве, палитам̣ га̄ха̄петаббанти еттха бхамука̄йа ва̄ нала̄т̣е ва̄ да̄т̣хика̄йа ва̄ уггантва̄ бӣбхаччхам̣ т̣хитам̣, та̄дисам̣ ломам̣ палитам̣ ва̄ апалитам̣ ва̄ га̄ха̄петум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ча вуттам̣.

а̄да̄са̄дикатха̄

24. а̄да̄са̄дикатха̄йам̣ а̄да̄со на̄ма ман̣д̣анапакатика̄нам̣ манусса̄нам̣ аттано мукхаччха̄йа̄дассанаттхам̣ кам̣салоха̄дӣхи като бхан̣д̣ависесо. удакапатто на̄ма удакат̣т̣хапанако па̄тисара̄ва̄дико бха̄джанависесо. кам̣сапатта̄дӣнӣти а̄да̄сабха̄вена аката̄ни парисуддхабха̄вена а̄локакара̄ни ваттхӯни. а̄ди-саддена суван̣н̣араджатаджа̄типхалика̄дайо сан̇ган̣ха̄ти, кан̃джийа̄дӣнӣти еттха а̄ди-саддена драваджа̄тика̄ни теламадхукхӣра̄дӣни. а̄ба̄дхапаччайа̄ти аттано мукхе уппаннаван̣апаччайа̄. тена̄ха ‘‘сан̃чхави ну кхо ме ван̣о’’тиа̄ди. а̄йум̣ сан̇кхаротӣти а̄йусан̇кха̄ро. ко со? аттабха̄во, там̣ а̄йусан̇кха̄рам̣, там̣ олокенто кена̄ка̄рена олокеййа̄ти пуччха̄йама̄ха ‘‘джин̣н̣о ну кхомхи ноти ева’’нти. тассаттхо – мама аттабха̄во джин̣н̣о ну кхо ва̄, но джин̣н̣о ну кхо ва̄ти евам̣ имина̄ манасика̄рена каммат̣т̣ха̄насӣсена олокетум̣ ват̣т̣ати. ‘‘собхати ну кхо ме аттабха̄во, но ва̄’’ти евам̣ паваттена аттасинехавасена олокетум̣ на ват̣т̣атӣти.