25. упосатхапава̄ран̣а̄виниччхайакатха̄
168. евам̣ сӣма̄виниччхайам̣ катхетва̄ ида̄ни упосатхапава̄ран̣а̄виниччхайам̣ катхетум̣ ‘‘упосатхапава̄ран̣а̄ти еттха’’тйа̄дима̄ха. таттха упосатхасаддо та̄ва –
‘‘уддесе па̄тимоккхасса, пан̣н̣аттийамупосатхо;
упава̄се ча ат̣т̣хан̇ге, упосатхадине сийа̄’’ти. –
вачанато па̄тимоккхуддесе пан̣н̣аттийам̣ упава̄се ат̣т̣хан̇гасӣле упосатхадине ча ваттати. татха̄ хеса ‘‘а̄йа̄ма̄вусо каппина упосатхам̣ гамисса̄ма̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.150; ма. ни. ат̣т̣ха. 3.85) па̄тимоккхуддесе а̄гато, ‘‘упосатхо на̄ма на̄гара̄джа̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.246) пан̣н̣аттийам̣, ‘‘суддхасса ве сада̄ пхеггу, суддхасса упосатхо сада̄’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.79) упава̄се, ‘‘евам̣ ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато кхо, виса̄кхе, упосатхо упавуттхо’’тиа̄дӣсу (а. ни. 8.43) ат̣т̣хан̇гасӣле. ‘‘на, бхиккхаве, упосатхе сабхиккхука̄а̄ва̄са̄ абхиккхуко а̄ва̄со’’тиа̄дӣсу (па̄чи. 1048) упосатхадине ваттати. ‘‘па̄рисуддхиупосатхо адхит̣т̣ха̄нупосатхо’’тиа̄дӣсу па̄рисуддхиадхит̣т̣ха̄несупи ваттати. те пана па̄тимоккхуддесе антогадха̄ти катва̄ висум̣ на вутта̄. идха пана па̄тимоккхуддесе упосатхадине ча ваттати. таттха па̄тимоккхуддесе упавасанам̣ упосатхо, сӣлена упета̄ хутва̄ васанантйаттхо. упосатхадине упавасанти еттха̄ти упосатхо, етасмим̣ дивасе сӣлена упета̄ хутва̄ васантӣтйаттхо.
пава̄ран̣а̄-саддо пана ‘‘пава̄ран̣а̄ пат̣иккхепе, катхита̄джджхесана̄йа ча̄’’ти абхидха̄наппадӣпика̄йам̣ вачанато пат̣иккхепе аджджхесане ча ваттати. таттха ‘‘йо пана бхиккху бхутта̄вӣ пава̄рито анатириттам̣ кха̄данӣйам̣ ва̄ бходжанӣйам̣ ва̄ кха̄деййа ва̄ бхун̃джеййа ва̄, па̄читтийа’’нтиа̄дӣсу (па̄чи. 238) пат̣иккхепе, ‘‘сан̇гхо пава̄реййа̄’’тиа̄дӣсу (маха̄ва. 210) аджджхесане, ‘‘аджджапава̄ран̣а̄ ча̄туддасӣ’’тиа̄дӣсу (маха̄ва. ат̣т̣ха. 212) пава̄ран̣а̄дивасе. со пана аджджхесанадивасойева̄ти висум̣ на вутто. идха пана аджджхесане ваттати, тасма̄ пава̄рӣйате пава̄ран̣а̄, пака̄рена иччхӣйатетйаттхо. па-пубба варадха̄ту чура̄диган̣ика̄йам̣.
еттха ча кин̃ча̄пи па̄л̣ийам̣ упосатхаккхандхака̄нантарам̣ вассӯпана̄йикаккхандхако, таданантарам̣ пава̄ран̣аккхандхако сан̇гӣто, татха̄пи упосатхапава̄ран̣акамма̄нам̣ йебхуййена сама̄натта̄ йамакамива бхӯтатта̄ миссетва̄ катхенто сувин̃н̃еййо хоти саллахукагантхо ча̄ти мантва̄ кхандхакадвайасан̇гахитам̣ аттхам̣ екенева париччхедена дассети а̄чарийо. таттха ча̄туддасико паннарасико са̄маггӣупосатхоти дивасавасена тайо упосатха̄ хонтӣти самбандхо. чатуддасийам̣ нийутто ча̄туддасико, евам̣ паннарасико. са̄маггӣупосатхо на̄ма сан̇гхаса̄маггикадивасе ка̄таббаупосатхо. хемантагимхавасса̄нам̣ тин̣н̣ам̣ утӯнанти еттха хемантауту на̄ма апаракаттикака̄л̣апаккхасса па̄т̣ипадато пат̣т̣ха̄йа пхаггунапун̣н̣амапарийоса̄на̄ чатта̄ро ма̄са̄. гимхауту на̄ма пхаггунасса ка̄л̣апаккхапа̄т̣ипадато пат̣т̣ха̄йа а̄са̄л̣хипун̣н̣амапарийоса̄на̄ чатта̄ро ма̄са̄. васса̄науту на̄ма а̄са̄л̣хасса ка̄л̣апаккхапа̄т̣ипадато пат̣т̣ха̄йа апаракаттикапун̣н̣амапарийоса̄на̄ чатта̄ро ма̄са̄. татийасаттамапаккхесу две две катва̄ чха ча̄туддасика̄ти хемантасса утуно татийе ча саттаме ча паккхе две ча̄туддасика̄, мигасирама̄сасса ка̄л̣апаккхе, ма̄гхама̄сасса ка̄л̣апаккхе ча̄ти аттхо. евам̣ гимхасса утуно татийе читтама̄сасса ка̄л̣апаккхе саттаме джет̣т̣хама̄сасса ка̄л̣апаккхе ча, васса̄насса утуно татийе са̄ван̣асса ка̄л̣апаккхе ча саттаме ассайуджама̄сасса ка̄л̣апаккхе ча̄ти аттхо. сеса̄ паннарасика̄ти сеса̄ ат̣т̣ха̄раса паннарасика̄.
хоти четтха –
‘‘каттикасса ча ка̄л̣амха̄;
йа̄ва пхаггунапун̣н̣ама̄;
хемантака̄лоти вин̃н̃еййо;
ат̣т̣ха хонти упосатха̄.
‘‘пхаггунасса ча ка̄л̣амха̄;
йа̄ва а̄са̄л̣хипун̣н̣ама̄;
гимхака̄лоти вин̃н̃еййо;
ат̣т̣ха хонти упосатха̄.
‘‘а̄са̄л̣хасса ча ка̄л̣амха̄;
йа̄ва каттикапун̣н̣ама̄;
вассака̄лоти вин̃н̃еййо;
ат̣т̣ха хонти упосатха̄.
‘‘утӯнам̣ пана тин̣н̣аннам̣, паккхе татийасаттаме;
чатуддасоти па̄тимоккхам̣, уддисанти найан̃н̃уно’’ти. (кан̇кха̄. абхи. т̣ӣ. нида̄наван̣н̣ана̄);
евам̣ екасам̣ваччхаре чатувӣсати упосатха̄ти евам̣ имина̄ вуттанайена хеманта̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ утӯнам̣ екекасмим̣ утумхи паччекам̣ ат̣т̣хаат̣т̣хаупосатхатта̄ утуттайасамодха̄набхӯте екасмим̣ сам̣ваччхаре чатувӣсати упосатха̄ хонтӣти аттхо. идам̣ та̄ва пакатича̄риттанти идам̣ екасмим̣ сам̣ваччхаре чхача̄туддасикаат̣т̣ха̄расапаннарасикаупосатхакаран̣ам̣ та̄ва пат̣хамам̣ пакатийа̄ сабха̄вена ча̄риттам̣ ка̄таббам̣ каммам̣ хоти, на бахутара̄ва̄сика̄дина̄ ка̄ран̣ена ка̄таббанти аттхо.
татха̄рӯпапаччайе сати ан̃н̃асмимпи ча̄туддасе упосатхам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти ‘‘саким̣ паккхасса ча̄туддасе ва̄ паннарасе ва̄ па̄тимоккхам̣ уддиситу’’нти (маха̄ва. 136) вачанато ‘‘йо пана а̄гантукехи а̄ва̄сика̄нам̣ ануваттитабба’’нтиа̄дивачанато (маха̄ва. 178) ча татха̄рӯпапаччайе сати ан̃н̃асмимпи ча̄туддасе упосатхам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти аттхо. таттха сакинти екава̄рам̣. а̄ва̄сика̄нам̣ ануваттитаббанти а̄ва̄сикехи ‘‘аджджупосатхо ча̄туддасо’’ти пуббакичче карийама̄не ануваттитаббам̣, на пат̣иккоситаббам̣. а̄ди-саддена ‘‘а̄ва̄сикехи а̄гантука̄нам̣ ануваттитабба’’нти вачанам̣, ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, техи бхиккхӯхи две тайо упосатхе ча̄туддасике ка̄тум̣, катхам̣ майам̣ техи бхиккхӯхи пат̣хаматарам̣ пава̄реййа̄ма̄’’ти (маха̄ва. 240) вачанан̃ча сан̇ган̣ха̄ти. еттха ча пат̣хамасуттасса екекасса утуно татийасаттамапаккхасса ча̄туддасе ва̄ авасесасса паннарасе ва̄ саким̣ па̄тимоккхам̣ уддиситаббанти. пакатича̄риттавасенапи аттхасамбхавато ‘‘а̄гантукехӣ’’тиа̄дӣни сутта̄ни дассита̄нӣти ведитаббам̣. татха̄рӯпапаччайе сатӣти ан̃н̃асмимпи ча̄туддасе упосатхам̣ ка̄тум̣ анурӯпе а̄ва̄сика̄ бахутара̄ хонтӣти евама̄дике паччайе сати. ан̃н̃асмимпи ча̄туддасети тин̣н̣ам̣ утӯнам̣ татийасаттамапаккхача̄туддасато ан̃н̃асмим̣ ча̄туддасе.
татра̄йам̣ па̄л̣и (маха̄ва. 178) –
‘‘идха пана, бхиккхаве, а̄ва̄сика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ча̄туддасо хоти, а̄гантука̄нам̣ паннарасо. саче а̄ва̄сика̄ бахутара̄ хонти, а̄гантукехи а̄ва̄сика̄нам̣ ануваттитаббам̣. саче самасама̄ хонти, а̄гантукехи а̄ва̄сика̄нам̣ ануваттитаббам̣. саче а̄гантука̄ бахутара̄ хонти, а̄ва̄сикехи а̄гантука̄нам̣ ануваттитаббам̣.
‘‘идха пана, бхиккхаве, а̄ва̄сика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ паннарасо хоти, а̄гантука̄нам̣ ча̄туддасо. саче а̄ва̄сика̄ бахутара̄ хонти, а̄гантукехи а̄ва̄сика̄нам̣ ануваттитаббам̣. саче самасама̄ хонти, а̄гантукехи а̄ва̄сика̄нам̣ ануваттитаббам̣. саче а̄гантука̄ бахутара̄ хонти, а̄ва̄сикехи а̄гантука̄нам̣ ануваттитаббам̣.
‘‘идха пана, бхиккхаве, а̄ва̄сика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ па̄т̣ипадо хоти, а̄гантука̄нам̣ паннарасо. саче а̄ва̄сика̄ бахутара̄ хонти, а̄ва̄сикехи а̄гантука̄нам̣ на̄ка̄ма̄ да̄табба̄ са̄маггӣ, а̄гантукехи ниссӣмам̣ гантва̄ упосатхо ка̄таббо. саче самасама̄ хонти, а̄ва̄сикехи а̄гантука̄нам̣ на̄ка̄ма̄ да̄табба̄ са̄маггӣ, а̄гантукехи ниссӣмам̣ гантва̄ упосатхо ка̄таббо. саче а̄гантука̄ бахутара̄ хонти, а̄ва̄сикехи а̄гантука̄нам̣ са̄маггӣ ва̄ да̄табба̄, ниссӣмам̣ ва̄ гантаббам̣.
‘‘идха пана, бхиккхаве, а̄ва̄сика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ паннарасо хоти, а̄гантука̄нам̣ па̄т̣ипадо. саче а̄ва̄сика̄ бахутара̄ хонти, а̄гантукехи а̄ва̄сика̄нам̣ са̄маггӣ ва̄ да̄табба̄, ниссӣмам̣ ва̄ гантаббам̣. саче самасама̄ хонти, а̄гантукехи а̄ва̄сика̄нам̣ са̄маггӣ ва̄ да̄табба̄, ниссӣмам̣ ва̄ гантаббам̣. саче а̄гантука̄ бахутара̄ хонти, а̄гантукехи а̄ва̄сика̄нам̣ на̄ка̄ма̄ да̄табба̄ са̄маггӣ, а̄ва̄сикехи ниссӣмам̣ гантва̄ упосатхо ка̄таббо’’ти.
татра̄йам̣ ат̣т̣хакатха̄ (маха̄ва. ат̣т̣ха. 178) –
а̄ва̄сика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ча̄туддасо хоти, а̄гантука̄нам̣ паннарасоти еттха йесам̣ паннарасо, те тирорат̣т̣хато ва̄ а̄гата̄, атӣтам̣ ва̄ упосатхам̣ ча̄туддасикам̣ акам̣сӯти ведитабба̄. а̄ва̄сика̄нам̣ ануваттитаббанти а̄ва̄сикехи ‘‘аджджупосатхо ча̄туддасо’’ти пуббакичче карийама̄не ануваттитаббам̣, на пат̣иккоситаббам̣. на̄ка̄ма̄ да̄табба̄ти на аниччха̄йа да̄табба̄ти.
‘‘ануджа̄на̄ми бхиккхаве’’тиа̄димхи айам̣ пава̄ран̣аккхандхака̄гата̄ па̄л̣и (маха̄ва. 240) – идха пана, бхиккхаве, самбахула̄ сандит̣т̣ха̄ самбхатта̄ бхиккхӯ ан̃н̃атарасмим̣ а̄ва̄се вассам̣ упагаччханти, тесам̣ са̄манта̄ ан̃н̃е бхиккхӯ бхан̣д̣анака̄рака̄ калахака̄рака̄ вива̄дака̄рака̄ бхассака̄рака̄ сан̇гхе адхикаран̣ака̄рака̄ вассам̣ упагаччханти ‘‘майам̣ тесам̣ бхиккхӯнам̣ вассам̣вуттха̄нам̣ пава̄ран̣а̄йа пава̄ран̣ам̣ т̣хапесса̄ма̄’’ти. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, техи бхиккхӯхи две тайо упосатхе ча̄туддасике ка̄тум̣, катхам̣ майам̣ техи бхиккхӯхи пат̣хаматарам̣ пава̄реййа̄ма̄ти.
татра̄йам̣ ат̣т̣хакатха̄ (маха̄ва. ат̣т̣ха. 240) – две тайо упосатхе ча̄туддасике ка̄тунти еттха чатуттхапан̃чама̄ две, татийо пана пакатийа̄пи ча̄туддасикойева̄ти, тасма̄ татийачатуттха̄ ва̄ татийачатуттхапан̃чама̄ ва̄ две тайо ча̄туддасика̄ ка̄табба̄. атха чатуттхе кате сун̣анти, пан̃чамо ча̄туддасико ка̄таббо, евампи две ча̄туддасика̄ хонти. евам̣ каронта̄ бхан̣д̣анака̄рака̄нам̣ терасе ва̄ ча̄туддасе ва̄ име паннарасӣпава̄ран̣ам̣ пава̄рессантӣти.
таттха айам̣ са̄раттхадӣпанӣпа̄т̣хо (са̄раттха. т̣ӣ. маха̄вагга 3.240) – чатуттхе кате сун̣антӣти чатуттхе паннарасикупосатхе кате амха̄кам̣ пава̄ран̣ам̣ т̣хапессантӣти сун̣анти. евампи две ча̄туддасика̄ хонтӣти татийена саддхим̣ две ча̄туддасика̄ хонтӣти.
татра̄йам̣ вимативиноданӣпа̄т̣хо (ви. ви. т̣ӣ. маха̄вагга 2.240) – две ча̄туддасика̄ хонтӣти татийапаккхе ча̄туддасийа̄ саддхим̣ две ча̄туддасика̄ хонти. бхан̣д̣анака̄рака̄нам̣ терасе ва̄ ча̄туддасе ва̄ име паннарасӣпава̄ран̣ам̣ пава̄рессантӣти имина̄ йатха̄сакам̣ упосатхакаран̣адивасато пат̣т̣ха̄йа бхиккхӯнам̣ ча̄туддасӣпаннарасӣвоха̄ро, на чандагатисиддхийа̄ титхийа̄ васена̄ти дассети. кин̃ча̄пи евам̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, ра̄джӯнам̣ ануваттиту’’нти (маха̄ва. 186) вачанато панеттха локийа̄нам̣ титхим̣ ануваттантехипи аттано упосатхаккамена ча̄туддасим̣ паннарасим̣ ва̄ паннарасим̣ ча̄туддасим̣ ва̄ каронтехева ануваттитаббам̣, на пана сол̣асамадивасам̣ ва̄ терасамадивасам̣ ва̄ упосатхадивасам̣ каронтехи. тенева па̄л̣ийампи (маха̄ва. 240) ‘‘две тайо упосатхе ча̄туддасике ка̄ту’’нти вуттам̣. ан̃н̃атха̄ ‘‘два̄дасийам̣, терасийам̣ ва̄ упосатхо ка̄таббо’’ти ваттаббато. ‘‘саким̣ паккхасса ча̄туддасе ва̄ паннарасе ва̄’’тиа̄дивачанампи (маха̄ва. 136) упавуттаккаменева вуттам̣, на титхиккамена̄ти гахетаббанти.
на кевалам̣ упосатхадиваса̄йева тайо хонти, атха кхо пава̄ран̣а̄диваса̄пӣти а̄ха ‘‘пуримавассам̣вуттха̄нам̣ пана̄’’тиа̄ди. ма̄ити чандо вуччати тасса гатийа̄ дивасасса минитаббато, со еттха саббакала̄папа̄рипӯрийа̄ пун̣н̣оти пун̣н̣ама̄. пуббакаттика̄йа пун̣н̣ама̄ пуббакаттикапун̣н̣ама̄, ассайуджапун̣н̣ама̄. са̄ хи паччхимакаттикам̣ ниваттетум̣ евам̣ вутта̄. тесам̣йева̄ти пуримавассам̣вуттха̄нам̣йева. бхан̣д̣анака̄ракехӣти калахака̄ракехи. паччуккад̣д̣хантӣти уккад̣д̣ханти, бхан̣д̣анака̄раке анува̄давасена ассайуджапун̣н̣ама̄дим̣ париччаджанта̄ пава̄ран̣ам̣ ка̄л̣апаккхам̣ джун̣хапаккханти уддхам̣ кад̣д̣хантӣти аттхо, ‘‘сун̣анту ме, а̄йасманто а̄ва̄сика̄, йада̄йасманта̄нам̣ паттакаллам̣, ида̄ни упосатхам̣ кареййа̄ма, па̄тимоккхам̣ уддисеййа̄ма, а̄гаме ка̄л̣е пава̄реййа̄ма̄’’ти, ‘‘сун̣анту ме, а̄йасманто а̄ва̄сика̄, йада̄йасманта̄нам̣ паттакаллам̣, ида̄ни упосатхам̣ кареййа̄ма, па̄тимоккхам̣ уддисеййа̄ма, а̄гаме джун̣хе пава̄реййа̄ма̄’’ти (маха̄ва. 240) ча евам̣ н̃аттийа̄ пава̄ран̣ам̣ уддхам̣ кад̣д̣хантӣти вуттам̣ хоти.
атха̄ти анантараттхе нипа̄то. чатуддасаннам̣ пӯран̣о ча̄туддасо, дивасо. йам̣ сандха̄йа ‘‘а̄гаме ка̄л̣е пава̄реййа̄ма̄’’ти н̃аттим̣ т̣хапайим̣су. паччхимакаттикапун̣н̣ама̄ ва̄ти комудича̄тума̄синипун̣н̣амадивасо ва̄. йам̣ сандха̄йа ‘‘а̄гаме джун̣хе пава̄реййа̄ма̄’’ти н̃аттим̣ т̣хапайим̣су. тасмим̣ пана а̄гаме джун̣хе комудийа̄ ча̄тума̄синийа̄ авассам̣ пава̄ретаббам̣. на хи там̣ атиккамитва̄ пава̄ретум̣ лаббхати. вуттан̃хетам̣ ‘‘те че, бхиккхаве, бхиккхӯ бхан̣д̣анака̄рака̄ калахака̄рака̄ вива̄дака̄рака̄ бхассака̄рака̄ сан̇гхе адхикаран̣ака̄рака̄ тампи джун̣хам̣ анувасеййум̣. техи, бхиккхаве, бхиккхӯхи саббехева а̄гаме джун̣хе комудийа̄ ча̄тума̄синийа̄ ака̄ма̄ пава̄ретабба’’нти (маха̄ва. 240). тенева̄ха ‘‘паччхимавассам̣вуттха̄нан̃ча паччхимакаттикапун̣н̣ама̄ ева ва̄’’ти. йади хи там̣ атиккамитва̄ пава̄реййа, дуккат̣а̄паттим̣ а̄паджджеййум̣. вуттан̃хетам̣ ‘‘на ча, бхиккхаве, апава̄ран̣а̄йа пава̄ретаббам̣ ан̃н̃атра сан̇гхаса̄маггийа̄’’ти (маха̄ва. 233). висуддхипава̄ран̣а̄йогато пава̄ран̣а̄диваса̄. пи-саддена на кевалам̣ пава̄ран̣а̄диваса̄ва, атха кхо тадан̃н̃е упосатхадиваса̄пи хонтӣти дассети. идампӣти пава̄ран̣аттайампи. татха̄рӯпапаччайети бахутара̄ва̄сика̄дипаччайе. двиннам̣ каттикапун̣н̣ама̄нанти пуббакаттикапаччхимакаттикасан̇кха̄та̄нам̣ двиннам̣ ассайуджакомудипун̣н̣ама̄нам̣.
ида̄ни йо со са̄маггиупосатхадивасо вутто, тан̃ча таппасан̇гена са̄маггипава̄ран̣а̄дивасан̃ча дассенто ‘‘йада̄ пана̄’’тиа̄дима̄ха. таттха оса̄рите тасмим̣ бхиккхусминти уккхиттаке бхиккхусмим̣ оса̄рите, там̣ гахетва̄ сӣмам̣ гантва̄ а̄паттим̣ деса̄петва̄ каммава̄ча̄йа каммапат̣иппассаддхивасена павеситети вуттам̣ хоти. тасса ваттхусса̄ти тасса адхикаран̣асса. тада̄ т̣хапетва̄ чуддасапаннарасе ан̃н̃о йо кочи дивасо упосатхадивасо на̄ма хотӣти самбандхо. касма̄ти а̄ха ‘‘та̄вадева упосатхо ка̄таббо. ‘па̄тимоккхам̣ уддиситабба’нти вачанато’’ти. таттха та̄вадева̄ти там̣ дивасамева. вачанатоти косамбакаккхандхаке (маха̄ва. 475) вуттатта̄. йатра пана паттачӣвара̄дӣнам̣ аттха̄йа аппаматтакена ка̄ран̣ена виваданта̄ упосатхам̣ ва̄ пава̄ран̣ам̣ ва̄ т̣хапенти, таттха тасмим̣ адхикаран̣е виниччхите ‘‘самагга̄ джа̄тамха̄’’ти антара̄ са̄маггиупосатхам̣ ка̄тум̣ на лабханти, каронтехи анупосатхе упосатхо като на̄ма хоти.
каттикама̄саббхантарети еттха каттикама̄со на̄ма пуббакаттикама̄сасса ка̄л̣апаккхапа̄т̣ипадато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва апаракаттикапун̣н̣ама̄, та̄ва екӯнатим̣сараттидива̄, тасса аббхантаре. тато пуре ва̄ пана паччха̄ ва̄ ват̣т̣ати. айамева̄ти йо кочи дивасойева. идха̄пи косамбакаккхандхаке са̄маггийа̄ садиса̄ва са̄маггӣ ведитабба̄. йе пана кисмин̃чидева аппаматтаке пава̄ран̣ам̣ т̣хапетва̄ самагга̄ хонти, техи пава̄ран̣а̄йамева пава̄ран̣а̄ ка̄табба̄, та̄вадева на ка̄табба̄, каронтехи апава̄ран̣а̄йа пава̄ран̣а̄ ката̄ на̄ма хоти, ‘‘на ка̄табба̄йева̄’’ти нийамена йади кароти, дуккат̣анти дассети. таттха хи упосатхакаран̣е дуккат̣ам̣. вуттан̃хетам̣ ‘‘на, бхиккхаве, анупосатхе упосатхо ка̄таббо ан̃н̃атра сан̇гхаса̄маггийа̄’’ти (маха̄ва. 183).
169. сан̇гхе упосатхо на̄ма екасӣма̄йам̣ саннипатитена чатувагга̄дисан̇гхена каттаббо упосатхо, со ча па̄тимоккхуддесойева. ган̣е упосатхо на̄ма екасӣма̄йам̣ саннипатитехи двӣхи, тӣхи ва̄ бхиккхӯхи каттаббо упосатхо, со ча па̄рисуддхиупосатхойева. пуггале упосатхо на̄ма екасӣма̄йам̣ нисиннена екена бхиккхуна̄ каттаббо упосатхо, со ча адхит̣т̣ха̄нупосатхойева. тена̄ха ‘‘ка̄ракавасена апарепи тайо упосатха̄’’ти. каттабба̄ка̄равасена вуттесу тӣсу упосатхесу суттуддесо на̄ма па̄тимоккхуддесо. со дувидхо ова̄дапа̄тимоккхуддесо ча а̄н̣а̄па̄тимоккхуддесо ча. татра ова̄дова па̄тимоккхам̣, тасса уддесо сарӯпена катханам̣ ова̄дапа̄тимоккхуддесо. ‘‘имасмим̣ вӣтиккаме айам̣ на̄ма а̄паттӣ’’ти евам̣ а̄паттивасена а̄н̣а̄панам̣ пан̃н̃а̄панам̣ а̄н̣а̄. сесам̣ анантарасадисамева.
таттха ова̄дапа̄тимоккхуддесо на̄ма –
‘‘кханти парамам̣ тапо титиккха̄;
нибба̄нам̣ парамам̣ ваданти буддха̄;
на хи паббаджито парӯпагха̄тӣ;
на саман̣о хоти парам̣ вихет̣хайанто.
‘‘саббапа̄пасса акаран̣ам̣, кусаласса упасампада̄;
сачиттапарийодапанам̣, етам̣ буддха̄на са̄санам̣.
‘‘анупава̄до анупагха̄то, па̄тимоккхе ча сам̣варо;
маттан̃н̃ута̄ ча бхаттасмим̣, пантан̃ча сайана̄санам̣;
адхичитте ча а̄його, етам̣ буддха̄на са̄сана’’нти. (дӣ. ни. 2.90; дха. па. 183-185) –
има̄ тиссо га̄тха̄.
таттха кханти парамам̣ тапоти адхива̄санакханти на̄ма парамам̣ тапо. титиккха̄ти кхантийа̄ ева вевачанам̣, титиккха̄сан̇кха̄та̄ адхива̄санакханти уттамам̣ тапоти аттхо. нибба̄нам̣ парамам̣ вадантӣти сабба̄ка̄рена пана нибба̄нам̣ параманти ваданти буддха̄. на хи паббаджито парӯпагха̄тӣти йо адхива̄санакхантивирахитатта̄ парам̣ упагха̄тети ба̄дхати вихим̣сати, со паббаджито на̄ма на хоти. чатуттхапа̄до пана тассева вевачанам̣. ‘‘на хи паббаджито’’ти етасса хи на саман̣о хотӣти вевачанам̣. ‘‘парӯпагха̄тӣ’’ти етасса парам̣ вихет̣хайантоти вевачанам̣. атха ва̄ парӯпагха̄тӣти сӣлӯпагха̄тӣ. сӣлан̃хи уттамат̣т̣хена паранти вуччати. йо ча саман̣о парам̣ йам̣ кан̃чи саттам̣ вихет̣хайанто парӯпагха̄тӣ хоти аттано сӣлавина̄сако, со паббаджито на̄ма на хотӣти аттхо. атха ва̄ йо адхива̄санакхантийа̄ абха̄ва̄ парӯпагха̄тӣ хоти, парам̣ антамасо д̣ам̣самакасампи сан̃чичча джӣвита̄ воропети, со на хи паббаджито. ким̣ ка̄ран̣а̄? маласса апаббаджитатта̄. ‘‘пабба̄джайаматтано малам̣, тасма̄ ‘паббаджито’ти вуччатӣ’’ти (дха. па. 388) идан̃хи паббаджиталаккхан̣ам̣. йопи на хева кхо упагха̄тети на ма̄рети, апича дан̣д̣а̄дӣхи вихет̣хети, сопи парам̣ вихет̣хайанто на саман̣о хоти. ким̣ка̄ран̣а̄? вихеса̄йа асамитатта̄. ‘‘самитатта̄ хи па̄па̄нам̣, саман̣оти павуччатӣ’’ти (дха. па. 265) идан̃хи саман̣алаккхан̣ам̣.
дутийага̄тха̄йа саббапа̄пасса̄ти сабба̄кусаласса. акаран̣анти ануппа̄данам̣. кусаласса̄ти чатубхӯмакакусаласса. упасампада̄ти упасампа̄данам̣ пат̣ила̄бхо. сачиттапарийодапананти аттано читтасса вода̄панам̣ пабхассарабха̄вакаран̣ам̣ саббасо парисодханам̣, там̣ пана арахаттена хоти, ити сӣласам̣варена саббапа̄пам̣ паха̄йа локийалокуттара̄хи саматхавипассана̄хи кусалам̣ сампа̄детва̄ арахаттапхалена читтам̣ парийодапетаббанти етам̣ буддха̄на са̄санам̣ ова̄до анусит̣т̣хи.
татийага̄тха̄йа анупава̄доти ва̄ча̄йа кассачи анупаваданам̣. анупагха̄тоти ка̄йена кассачи упагха̄та̄каран̣ам̣. па̄тимоккхети йам̣ там̣ па̄тимоккхам̣ паатимоккхам̣ атипамоккхам̣ уттамасӣлам̣. па̄ти ва̄ агативисесехи моккхети дуггатибхайехи, йо ва̄ нам̣ па̄ти, там̣ моккхетӣти па̄тимоккханти вуччати, тасмим̣ па̄тимоккхе ча. сам̣вароти саттаннам̣ а̄паттиккхандха̄нам̣ авӣтиккамалаккхан̣о сам̣варо. маттан̃н̃ута̄ти пат̣иггахан̣апарибхогавасена пама̄н̣ан̃н̃ута̄. пантан̃ча сайана̄сананти джанасан̇гхат̣т̣анавирахитам̣ ниджджанасамба̄дхам̣ вивиттам̣ сена̄санан̃ча. еттха ча двӣхийева паччайехи чатупаччайасантосо дӣпитоти ведитаббо паччайасантосаса̄ман̃н̃ена итарадвайассапи лаккхан̣аха̄ранайена джотитатта̄. адхичитте ча а̄йоготи випассана̄па̄дакам̣ ат̣т̣хасама̄паттичиттам̣ адхичиттам̣, татопи маггапхалачиттамева адхичиттам̣, тасмим̣ йатха̄вутте адхичитте а̄його ча ануйого ча̄ти аттхо. етам̣ буддха̄на са̄сананти етам̣ парасса анупаваданам̣, анупагха̄танам̣, па̄тимоккхасам̣варо, пат̣иггахан̣апарибхогесу маттан̃н̃ута̄, ат̣т̣хасама̄паттивасибха̄ва̄йа вивиттасена̄санасеванан̃ча буддха̄нам̣ са̄санам̣ ова̄до анусит̣т̣хӣти. има̄ пана тиссо га̄тха̄йо саббабуддха̄нам̣ па̄тимоккхуддесага̄тха̄ хонтӣти ведитабба̄, там̣ буддха̄ ева уддисанти, на са̄вака̄. ‘‘сун̣а̄ту ме бханте сан̇гхо’’тиа̄дина̄ (маха̄ва. 134) найена вуттам̣ а̄н̣а̄па̄тимоккхам̣ на̄ма, там̣ са̄вака̄ ева уддисанти, на буддха̄. идамева ча имасмим̣ аттхе па̄тимоккханти адхиппетам̣.
анупагато на̄ма таттхева упасампанно, асатийа̄ пуримика̄йа анупагато ва̄. ча̄тума̄синийанти чатума̄сийам̣. са̄ хи чатуннам̣ ма̄са̄нам̣ па̄рипӯрибхӯта̄ти ча̄тума̄сӣ, са̄ ева ‘‘ча̄тума̄синӣ’’ти вуччати, тассам̣ ча̄тума̄синийам̣, паччхимакаттикапун̣н̣ама̄сийанти аттхо. ка̄йаса̄маггинти ка̄йена самаггабха̄вам̣, хаттхапа̄сӯпагамананти вуттам̣ хоти.
айам̣ панеттха виниччхайо – саче пуримика̄йа пан̃ча бхиккхӯ вассам̣ упагата̄ паччхимика̄йапи пан̃ча, пуримехи н̃аттим̣ т̣хапетва̄ пава̄рите паччхимехи тесам̣ сантике па̄рисуддхиупосатхо ка̄таббо, на екасмим̣ упосатхагге две н̃аттийо т̣хапетабба̄. саче паччхимика̄йа упагата̄ чатта̄ро тайо две еко ва̄ хоти, есева найо. атха пуримика̄йа чатта̄ро, паччхимика̄йапи чатта̄ро тайо две еко ва̄, есева найо. атха пуримика̄йа тайо, паччхимика̄йа тайо две еко ва̄, есева найо. идан̃хеттха лаккхан̣ам̣ – саче пуримика̄йа упагатехи паччхимика̄йа упагата̄ тхокатара̄ чева хонти самасама̄ ча, сан̇гхапава̄ран̣а̄йа ча ган̣ам̣ пӯренти, сан̇гхапава̄ран̣а̄васена н̃атти т̣хапетабба̄. саче пана паччхимика̄йа еко хоти, тена саддхим̣ те чатта̄ро хонти, чатуннам̣ сан̇гхан̃аттим̣ т̣хапетва̄ пава̄ретум̣ на ват̣т̣ати. ган̣ан̃аттийа̄ пана со ган̣апӯрако хоти, тасма̄ ган̣авасена н̃аттим̣ т̣хапетва̄ пуримехи пава̄ретаббам̣. итарена тесам̣ сантике па̄рисуддхиупосатхо ка̄таббо. саче пуримика̄йа две, паччхимика̄йа две ва̄ еко ва̄, еттха̄пи есева найо. саче пуримика̄йапи еко, паччхимика̄йапи еко, екена екасса сантике пава̄ретаббам̣, екена па̄рисуддхиупосатхо ка̄таббо. саче пуримехи вассӯпагатехи паччха̄ вассӯпагата̄ екенапи адхикатара̄ хонти, пат̣хамам̣ па̄тимоккхам̣ уддиситва̄ паччха̄ тхокатарехи тесам̣ сантике пава̄ретаббам̣. каттикача̄тума̄синипава̄ран̣а̄йа пана саче пат̣хамавассӯпагатехи маха̄пава̄ран̣а̄йа пава̄ритехи паччха̄ упагата̄ адхикатара̄ ва̄ самасама̄ ва̄ хонти, пава̄ран̣а̄н̃аттим̣ т̣хапетва̄ пава̄ретаббам̣, техи пава̄рите паччха̄ итарехи па̄рисуддхиупосатхо ка̄таббо. атха маха̄пава̄ран̣а̄йа пава̄рита̄ бахӯ хонти, паччха̄ вассӯпагата̄ тхока̄ ва̄ еко ва̄, па̄тимоккхе уддит̣т̣хе паччха̄ тесам̣ сантике тена пава̄ретаббанти.
т̣хапетва̄ пана пава̄ран̣а̄дивасам̣ ан̃н̃асмим̣ ка̄лети ан̃н̃асмим̣ упосатхадивасе. уддит̣т̣хаматте па̄тимоккхети ‘‘парийоситаматте уддиссама̄не’’ти апарийосите а̄гате сати авасесасса па̄тимоккхасса сотаббатта̄ па̄рисуддхиупосатхам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. авут̣т̣хита̄йа̄тиа̄дӣнипи па̄тимоккхасса нит̣т̣хитака̄ламева париса̄йа висесетва̄ вадати. самасама̄ ва̄ти пуримехи самапарима̄н̣а̄. тхокатара̄ ва̄ти пуримехи тхокатарапарима̄н̣а̄. етена бахутаресу а̄гатесу пуна па̄тимоккхам̣ уддиситаббам̣, на па̄рисуддхиупосатхо ка̄табботи дассети.
екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ти екасмим̣ ам̣се са̄дхукам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ти аттхо. суттанипа̄тат̣т̣хакатха̄йам̣ (су. ни. ат̣т̣ха. 2.345) пана ‘‘екам̣сам̣ чӣварам̣ катва̄ти еттха пана пуна сан̣т̣ха̄панена евам̣ вуттам̣. екам̣санти ча ва̄мам̣сам̣ па̄рупитва̄ т̣хитассетам̣ адхивачанам̣. йато йатха̄ ва̄мам̣сам̣ па̄рупитва̄ т̣хитам̣ хоти, татха̄ чӣварам̣ катва̄ти евамасса аттхо ведитаббо’’ти вуттам̣. ан̃джалим̣ паггахетва̄ти дасанакхасамодха̄насамуджджалам̣ ан̃джалим̣ уккхипитва̄. саче пана таттха па̄рива̄сикопи аттхи, сан̇гханавакат̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ таттхева нисиннена аттано па̄л̣ийа̄ па̄рисуддхиупосатхо ка̄таббо. па̄тимоккхе пана уддисийама̄не па̄л̣ийа̄ анисӣдитва̄ па̄л̣им̣ виха̄йа хаттхапа̄сам̣ амун̃чантена нисӣдитаббам̣. пава̄ран̣а̄йапи есева найо.
саббам̣ пуббакаран̣ӣйанти саммаджджана̄динававидхам̣ пуббакиччам̣. имина̄ бахӯнам̣ васанат̣т̣ха̄нейева упосатхадивасе пуббакиччам̣ ка̄таббам̣ на хоти, атха кхо екасса васанат̣т̣ха̄непи ка̄таббам̣йева̄ти дассети. йатха̄ ча саббо сан̇гхо сабха̄га̄паттим̣ а̄паджджитва̄ ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте сан̇гхо…пе… пат̣икариссатӣ’’ти (маха̄ва. 171) н̃аттим̣ т̣хапетва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ лабхати, еваметтха̄пи тӣхи ‘‘сун̣анту ме, а̄йасманта̄, име бхиккхӯ сабха̄гам̣ а̄паттим̣ а̄панна̄, йада̄ ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ суддхам̣ ана̄паттикам̣ пассиссанти, тада̄ тасса сантике там̣ а̄паттим̣ пат̣икариссантӣ’’ти ган̣ан̃аттим̣ т̣хапетва̄, двӣхипи ‘‘ан̃н̃ам̣ суддхам̣ пасситва̄ пат̣икарисса̄ма̄’’ти ватва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. екенапи ‘‘парисуддхам̣ лабхитва̄ пат̣икарисса̄мӣ’’ти а̄бхогам̣ катва̄ ка̄тум̣ ват̣т̣ати.
тадахӯти тасмим̣ аху, тасмим̣ дивасети аттхо. на̄на̄сам̣ва̄сакехӣти ладдхина̄на̄сам̣ва̄сакехи. ана̄ва̄со на̄ма навакаммаса̄ла̄дико йо кочи падесо. ан̃н̃атра сан̇гхена̄ти сан̇гхаппахонакехи бхиккхӯхи вина̄. ан̃н̃атра антара̄йа̄ти пуббе вуттам̣ дасавидхамантара̄йам̣ вина̄. саббантимена пана париччхедена аттачатуттхе ва̄ антара̄йе ва̄ сати гантум̣ ват̣т̣ати. йатха̄ ча а̄ва̄са̄дайо на гантабба̄, евам̣ саче виха̄ре упосатхам̣ каронти, упосатха̄дхит̣т̣ха̄наттхам̣ сӣма̄пи надӣпи на гантабба̄. саче панеттха кочи бхиккху хоти, тасса сантикам̣ гантум̣ ват̣т̣ати, виссат̣т̣хаупосатха̄пи а̄ва̄са̄ гантум̣ ват̣т̣ати. евам̣ гато адхит̣т̣ха̄тумпи лабхати. а̄ран̃н̃акенапи бхиккхуна̄ упосатхадивасе га̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄ аттано виха̄рамева а̄гантаббам̣. саче ан̃н̃ам̣ виха̄рам̣ оккамати, таттха упосатхам̣ катва̄ва а̄гантаббам̣, акатва̄ а̄гантум̣ на ват̣т̣ати, йам̣ джан̃н̃а̄ ‘‘аджджева таттха гантум̣ саккомӣ’’ти еварӯпо пана а̄ва̄со гантаббо. таттха бхиккхӯхи саддхим̣ упосатхам̣ каронтенапи хи имина̄ нева упосатхантара̄йо като бхависсатӣти.
170. бахи упосатхам̣ катва̄ а̄гатена̄ти надийа̄ ва̄ сӣма̄йа ва̄ йаттха каттхачи упосатхам̣ катва̄ а̄гатена чхандо да̄таббо, ‘‘като майа̄ упосатхо’’ти аччхитум̣ на лабхатӣти адхиппа̄йо. киччапасуто ва̄ти гила̄нупат̣т̣ха̄на̄дикиччапасуто ва̄. сан̇гхо наппахотӣти двиннам̣ двиннам̣ антара̄ хаттхапа̄сам̣ авиджахитва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣ха̄тум̣ наппахоти.
‘‘адхаммена вагга’’нти еттха екасӣма̄йа чатӯсу бхиккхӯсу виджджама̄несу па̄тимоккхуддесова анун̃н̃а̄то, тӣсу двӣсу ча па̄рисуддхиупосатхова, идха пана татха̄ акататта̄ ‘‘адхаммена̄’’ти вуттам̣. йасма̄ пана чхандапа̄рисуддхи сан̇гхе ева а̄гаччхати, на ган̣е на пуггале, тасма̄ ‘‘вагга’’нти вуттам̣. саче пана две сан̇гха̄ екасӣма̄йам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ чхандам̣ а̄харитва̄ екасмим̣ кхан̣е висум̣ сан̇гхакаммам̣ каронти, еттха катханти? кечи пана ‘‘там̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти, там̣ на гахетаббам̣ ваггакамматта̄. ваггакаммам̣ каронта̄нан̃хи чхандапа̄рисуддхи ан̃н̃аттха на гаччхати татха̄ вачана̄бха̄ва̄, висум̣ висум̣ каммакаран̣аттхамева сӣма̄йа анун̃н̃а̄татта̄ ча̄ти гахетаббам̣. виха̄расӣма̄йа пана сан̇гхе виджджама̄непи кеначи паччайена кхан̣д̣асӣма̄йа тӣсу, двӣсу ва̄ па̄рисуддхиупосатхам̣ каронтесу каммам̣ дхаммена самаггамева бхиннасӣмат̣т̣хатта̄ти дат̣т̣хаббам̣.
‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тадахупосатхе па̄рисуддхим̣ дентена чхандампи да̄тум̣, санти сан̇гхасса каран̣ӣйа’’нти (маха̄ва. 165) вуттатта̄ бхагавато а̄н̣ам̣ каронтена ‘‘чхандам̣ даммӣ’’ти вуттам̣. ‘‘чхандаха̄рако че, бхиккхаве, динне чханде таттхева паккамати, ан̃н̃асса да̄таббо чхандо’’тиа̄дивачанато (маха̄ва. 165) пуна аттано чхандада̄напариссамавиноданаттхам̣ ‘‘чхандам̣ ме хара̄’’ти вуттам̣. ‘‘чхандаха̄рако че, бхиккхаве, динне чханде сан̇гхаппатто сан̃чичча на̄рочети, а̄хат̣о хоти чхандо, чхандаха̄ракасса а̄патти дуккат̣асса̄’’ти вуттатта̄ дуккат̣ато там̣ мочетум̣ ‘‘чхандам̣ ме а̄рочехӣ’’ти вуттам̣. ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ убхайена ва̄ вин̃н̃а̄петабботи манаса̄ва ачинтетва̄ ка̄йаппайогам̣ каронтена йена кеначи ан̇гапаччан̇гена ва̄, ва̄чам̣ пана ниччха̄ретум̣ сакконтена татхева ва̄ча̄йа ва̄, убхайатха̄пи сакконтена ка̄йава̄ча̄хи ва̄ вин̃н̃а̄петаббо, джа̄на̄петабботи аттхо. ‘‘айаматтхо’’тивачанато пана йа̄йа ка̄йачипи бха̄са̄йа вин̃н̃а̄петум̣ ват̣т̣ати.
па̄рисуддхида̄непи чхандада̄не вуттасадисова виниччхайо, там̣ пана дентена пат̣хамам̣ сантӣ а̄патти десетабба̄. на хи са̄паттико сама̄но ‘‘па̄рисуддхим̣ дамми, па̄рисуддхим̣ ме хара, па̄рисуддхим̣ ме а̄рочехӣ’’ти ваттумарахати. ‘‘санти сан̇гхасса каран̣ӣйа̄нӣ’’ти ваттаббе вачанавипалла̄сена ‘‘санти сан̇гхасса каран̣ӣйа’’нти вуттам̣. тесан̃ча аттано ча чхандапа̄рисуддхим̣ детӣти еттха чхандо ча па̄рисуддхи ча чхандапа̄рисуддхи ча чхандапа̄рисуддхи, там̣ детӣти сарӯпекасесена аттхо дат̣т̣хаббо. итара̄ти ан̃н̃есам̣ чхандапа̄рисуддхи. бил̣а̄ласан̇кхалика̄ чхандапа̄рисуддхӣти еттха бил̣а̄ласан̇кхалика̄ на̄ма бил̣а̄лабандханам̣. таттха хи сан̇кхалика̄йа пат̣хамавалайам̣ дутийавалайам̣йева па̄пун̣а̄ти, на татийам̣, евамайампи чхандапа̄рисуддхи да̄йакена йасса динна̄, тато ан̃н̃аттха на гаччхати, тасма̄ са̄ бил̣а̄ласан̇кхаликасадисатта̄ ‘‘бил̣а̄ласан̇кхалика̄’’ти вутта̄. бил̣а̄ласан̇кхалика̄ггахан̣ан̃четтха йа̄сам̣ ка̄сан̃чи сан̇кхалика̄нам̣ упалаккхан̣аматтанти дат̣т̣хаббам̣.
173. пава̄ран̣а̄да̄непи есева найо. айам̣ пана висесо – таттха ‘‘чхандам̣ ме а̄рочехӣ’’ти, идха пана ‘‘маматтха̄йа пава̄рехӣ’’ти. таттха чхандаха̄раке сан̇гхасса хаттхам̣ упагатаматтейева а̄гата̄ хоти. идха пана евам̣ динна̄йа пава̄ран̣а̄йа пава̄ран̣а̄ха̄ракена сан̇гхам̣ упасан̇камитва̄ евам̣ пава̄ретаббам̣ ‘‘тиссо, бханте, бхиккху…пе… пат̣икарисса̄мӣ’’ти. вимативиноданийам̣ ‘‘еваметам̣ дха̄райа̄ми, сута̄ кхо пана̄йасмантехӣти еттха ‘еваметам̣ дха̄райа̄мӣ’ти ватва̄ уддит̣т̣хам̣ кхо а̄йасманто нида̄нам̣, сута̄ кхо пана̄йасмантехи чатта̄ро па̄ра̄джика̄ дхамма̄’’тиа̄дина̄ ваттаббам̣. ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йан̃хи евамева вуттам̣. сутена̄ти сутападена.
174. нида̄нуддесе анит̣т̣хите па̄тимоккхам̣ ниддит̣т̣хам̣ на̄ма на хотӣти а̄ха ‘‘дутийа̄дӣсу уддесесӯ’’тиа̄ди.
175. тӣхипи видхӣхӣти оса̄ран̣акатханасарабхан̃н̃ехи. еттха ча аттхам̣ бхан̣итука̄мата̄йа ва̄ бхан̣а̄петука̄мата̄йа ва̄ суттасса ота̄ран̣ам̣ оса̄ран̣ам̣ на̄ма. тассева аттхаппака̄сана̄ катханам̣ на̄ма. кевалам̣ па̄т̣хассева сарена бхан̣анам̣ сарабхан̃н̃ам̣ на̄ма. саджджха̄йам̣ адхит̣т̣хахитва̄ти ‘‘саджджха̄йам̣ каромӣ’’ти читтам̣ уппа̄детва̄. оса̄ретва̄ пана катхентена̄ти сайамева па̄т̣хам̣ ватва̄ паччха̄ аттхам̣ катхентена. нававидханти сан̇гхаган̣апуггалесу тайо, суттуддесапа̄рисуддхиадхит̣т̣ха̄навасена тайо, ча̄туддасӣпаннарасӣса̄маггивасена тайоти нававидхам̣. чатуббидханти адхамменавагга̄ди чатуббидхам̣. дувидханти бхиккхубхиккхунӣнам̣ па̄тимоккхавасена дувидхам̣ па̄тимоккхам̣. нававидханти бхиккхӯнам̣ пан̃ча, бхиккхунӣнам̣ чатта̄роти нававидхам̣ па̄тимоккхуддесам̣. катимӣти катисадда̄пеккхам̣ иттхилин̇гам̣ дат̣т̣хаббам̣.
утувассейева̄ти хемантагимхесуйева. вин̃н̃а̄петӣти еттха манаса̄ чинтетва̄ ка̄йавика̄ракаран̣амева вин̃н̃а̄пананти дат̣т̣хаббам̣. па̄л̣ийам̣ ан̃н̃асса да̄табба̄ па̄рисуддхӣти па̄рисуддхида̄йакена пуна ан̃н̃асса бхиккхуно сантике да̄табба̄. ‘‘бхӯтам̣ ева са̄ман̣ерабха̄вам̣ а̄рочетӣ’’ти вуттатта̄ ӯнавӣсативассака̄ле упасампаннасса, антимаваттхуаджджха̄паннасиккха̄паччаккха̄така̄дӣнам̣ ва̄ йа̄ва бхиккхупат̣ин̃н̃а̄ ват̣т̣ати, та̄ва техи а̄хат̣а̄пи чхандапа̄рисуддхи а̄гаччхати. йада̄ пана те аттано са̄ман̣ера̄дибха̄вам̣ пат̣иджа̄нанти, тато пат̣т̣ха̄йа на̄гаччхатӣти дасситанти дат̣т̣хаббам̣. па̄л̣ийампи (маха̄ва. 164) хи ‘‘динна̄йа па̄рисуддхийа̄ сан̇гхаппатто виббхамати…пе… пан̣д̣ако пат̣иджа̄на̄ти, тираччха̄нагато пат̣иджа̄на̄ти, убхатобйан̃джанако пат̣иджа̄на̄ти, а̄хат̣а̄ хоти па̄рисуддхӣ’’ти вуттатта̄ пан̣д̣ака̄дӣнам̣ бхиккхупат̣ин̃н̃а̄йа ваттама̄нака̄лесу пана чхандапа̄рисуддхийа̄ва а̄гаманам̣ сиддхамева. тена̄ха ‘‘еса найо саббаттха̄’’ти. умматтакакхиттачиттаведана̄т̣т̣а̄нам̣ пана пакататта̄ антара̄магге умматтака̄дибха̄ве пат̣ин̃н̃а̄тепи тесам̣ сан̇гхаппаттаматтенева чханда̄ди а̄гаччхатӣти дассети.
бхиккхӯнам̣ хаттхапа̄санти имина̄ ган̣апуггалесу чхандапа̄рисуддхийа̄ ана̄гаманам̣ дассети. ‘‘сан̇гхаппатто’’ти хи па̄л̣ийам̣ (маха̄ва. 165) вуттам̣. сан̇гхасаннипа̄тато пат̣хамам̣ ка̄таббам̣ пуббакаран̣ам̣ сан̇гхасаннипа̄те ка̄таббам̣ пуббакиччанти дат̣т̣хаббам̣. па̄л̣ийам̣ ‘‘но че адхит̣т̣хахеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти еттха асан̃чичча ассатийа̄ ана̄патти. йатха̄ четтха, евам̣ упарипи, йаттха пана ачиттака̄патти аттхи, таттха ваккха̄ма. пан̃н̃аттам̣ хотӣти имина̄ на са̄паттикена упосатхо ка̄табботи висум̣ пат̣иккхепа̄бха̄вепи йатха̄вуттасуттаса̄маттхийато пан̃н̃аттамева̄ти дассети. имина̄ ева найена ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣, бхиккхаве, анавака̄со, йам̣ татха̄гато апарисуддха̄йа париса̄йа упосатхам̣ кареййа, па̄тимоккхам̣ уддисеййа̄’’тиа̄дисуттанайатова (а. ни. 8.20; уда̄. 45; чӯл̣ава. 386) аладжджӣхи саддхим̣ упосатхакаран̣ампи пат̣иккхиттамева аладжджӣниггахаттхатта̄ саббасиккха̄пада̄нанти дат̣т̣хаббам̣. па̄рисуддхида̄напан̃н̃а̄панена̄ти имина̄ са̄паттикена па̄рисуддхипи на да̄табба̄ти дӣпитам̣ хоти.
176. убхопи дуккат̣анти еттха сабха̄га̄паттибха̄вам̣ аджа̄нитва̄ кевалам̣ а̄паттина̄менева десентасса пат̣игган̣хантасса ча ачиттакамева дуккат̣ам̣ хотӣти ваданти. йатха̄ сан̇гхо сабха̄га̄паттим̣ а̄панноти н̃аттим̣ т̣хапетва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ лабхати, евам̣ тайопи ‘‘сун̣анту ме, а̄йасманта̄, име бхиккхӯ сабха̄гам̣ а̄паттим̣ а̄панна̄’’тиа̄дина̄ вуттанайа̄нуса̄ренева ган̣ан̃аттим̣ т̣хапетва̄ двӣхи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄рочетва̄ упосатхам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. екена пана са̄паттикена дӯрам̣ гантва̄пи пат̣ика̄тумева ват̣т̣ати, асампа̄пун̣антена ‘‘бхиккхӯ лабхитва̄ пат̣икарисса̄мӣ’’ти упосатхо ка̄таббо, пат̣икаритва̄ ча пуна упосатхо ка̄таббо. кеначи каран̣ӣйена гантва̄ти сӣма̄париччхедато бахибхӯтам̣ га̄мам̣ ва̄ аран̃н̃ам̣ ва̄ гантва̄ти аттхо. етенева упосатхан̃аттийа̄ т̣хапанака̄ле самагга̄ ева те н̃аттим̣ т̣хапесунти сиддхам̣. тенева па̄л̣ийам̣ (маха̄ва. 172) ‘‘уддит̣т̣хам̣ сууддит̣т̣ха’’нти саббапаннарасакесупи вуттам̣.
саче пана вуд̣д̣хатаро хотӣти пава̄ран̣ада̄йако бхиккху вуд̣д̣хатаро хоти. еван̃хи тена тассаттха̄йа пава̄ритам̣ хотӣти еттха евам̣ тена аппава̄ритепи тасса сан̇гхаппаттаматтена сан̇гхасса пава̄ран̣а̄каммам̣ самаггакаммамева хотӣти дат̣т̣хаббам̣. тена ча бхиккхуна̄ти пава̄ран̣ада̄йакена бхиккхуна̄. бахӯпи сама̄навассика̄ екато пава̄ретум̣ лабхантӣти екасмим̣ сам̣ваччхаре ладдхупасампадата̄йа сама̄нупасампадавасса̄ саббе екато пава̄ретум̣ лабхантӣти аттхо.
еттха пана пан̣д̣итехи чинтетаббам̣ вича̄ретаббам̣ ка̄ран̣ам̣ аттхи, ким̣ пана танти? ида̄ни па̄тимоккхуддесака̄ле –
‘‘саммаджджанӣ падӣпо ча, удакам̣ а̄санена ча;
упосатхасса ета̄ни, пуббакаран̣анти вуччати.
‘‘чхандапа̄рисуддхиутуккха̄нам̣, бхиккхуган̣ана̄ ча ова̄до;
упосатхасса ета̄ни, пуббакиччанти вуччати.
‘‘упосатхо йа̄ватика̄ ча бхиккхӯ каммаппатта̄;
сабха̄га̄паттийо ча на виджджанти;
ваджджанӣйа̄ ча пуггала̄ тасмим̣ на хонти;
паттакалланти вуччатӣ’’ти. (маха̄ва. ат̣т̣ха. 168) –
има̄ га̄тха̄йо дхаммаджджхесакена па̄т̣хам̣йева бхан̣а̄петва̄ па̄тимоккхуддесако аттхам̣ катхети. тато пуббакаран̣апуббакичча̄ни самма̄ нит̣т̣ха̄петва̄ ‘‘десита̄паттикасса самаггасса бхиккхусан̇гхасса ануматийа̄ па̄тимоккхам̣ уддиситум̣ а̄ра̄дханам̣ карома̄’’ти имам̣ ва̄кйам̣ па̄т̣хамева аджджхесакена бхан̣а̄петва̄ аттхам̣ аватва̄ва ‘‘са̄дхӯ’’ти ватва̄ па̄тимоккхам̣ уддисати. пава̄ран̣а̄йапи есева найо. ‘‘пава̄ран̣а̄йа ета̄нӣ’’ти ча ‘‘пава̄ран̣ам̣ ка̄ту’’нти ча има̄ни пада̄нийева висит̣т̣ха̄ни.
ким̣ има̄ни дхаммаджджхесакасса вачана̄ни, уда̄ху па̄тимоккхуддесакасса̄ти? кин̃четтха – йади дхаммаджджхесакасса вачана̄ни, евам̣ сати га̄тха̄ттайам̣ ватва̄ та̄сам̣ аттхампи со ева катхетва̄ ета̄ни пуббакаран̣а̄ни ча ета̄ни пуббакичча̄ни ча сан̇гхена ката̄ни, идан̃ча сан̇гхасса паттакаллам̣ сама̄нӣтам̣, тасма̄ ‘‘уддисату, бханте, па̄тимоккха’’нти тенева ваттаббам̣ сийа̄. атха па̄тимоккхуддесакасса вачана̄ни, еван̃ча сати ‘‘сан̇гхо, бханте, тхерам̣ па̄тимоккхуддесам̣ аджджхесати, уддисату, бханте, тхеро па̄тимоккха’’нти дхаммаджджхесакена йа̄вататийам̣ аджджхоса̄петва̄ ‘‘саммаджджанӣ…пе… вуччатӣ’’ти га̄тхам̣ ватва̄ ити ‘‘ат̣т̣хакатха̄чарийехи вутта̄ни ета̄ни пуббакаран̣а̄ни ката̄нӣ’’ти пуччхитва̄ дхаммаджджхесакена ‘‘а̄ма, бханте’’ти вутте ‘‘чхандапа̄рисуддхи …пе… вуччатӣ’’ти га̄тхам̣ ватва̄ ити ‘‘ат̣т̣хакатха̄чарийехи вутта̄ни ета̄ни пуббакичча̄ни ката̄нӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘а̄ма, бханте’’ти вутте ‘‘упосатхо…пе… вуччатӣ’’ти га̄тхам̣ ватва̄ ити ‘‘ат̣т̣хакатха̄чарийехи вуттам̣ идам̣ паттакаллам̣ сама̄нӣта’’нти пуччхитва̄ ‘‘а̄ма бханте’’ти вутте ‘‘пуббакаран̣апуббакичча̄ни самма̄ нит̣т̣ха̄петва̄ паттакалле сама̄нӣте самаггасса бхиккхусан̇гхасса ануматийа̄ па̄тимоккхам̣ уддиситум̣ а̄ра̄дханам̣ майам̣ карома̄’’ти па̄тимоккхуддесакена ваттаббам̣ сийа̄, евам̣ сати аджджхесакааджджхеситабба̄нам̣ вачанам̣ асан̇карато джа̄нитаббам̣ бхавеййа̄ти.
еттха ча га̄тха̄ттайасса ат̣т̣хакатха̄чарийехи вуттабха̄во ат̣т̣хакатха̄йамева а̄гато. паччхимава̄кйам̣ пана нева па̄л̣ийам̣, на ат̣т̣хакатха̄йам̣, на т̣ӣка̄дӣсу диссати. кхуддасиккха̄пакаран̣епи –
‘‘пуббакичче ча каран̣е;
паттакалле сама̄ните;
суттам̣ уддисати сан̇гхо;
пан̃чадха̄ со вибха̄вито’’ти ча.
‘‘пуббакичче ча каран̣е;
паттакалле сама̄ните;
н̃аттим̣ ватва̄на сан̇гхена;
каттаббевам̣ пава̄ран̣а̄’’ти ча. –
вуттам̣, на вуттам̣ татха̄. мӯласиккха̄пакаран̣ейева татха̄ вуттам̣, тасма̄ а̄чарийа̄нам̣ аттаномати бхавеййа.
таттха ‘‘пуббакаран̣апуббакичча̄ни самма̄ нит̣т̣ха̄петва̄’’ти имина̄ пуримага̄тха̄двайасса аттхамева катхетва̄ татийага̄тха̄йа аттхо на катхито. ‘‘десита̄паттикасса̄’’ти имина̄ ча а̄паттийа̄ деситабха̄войева катхито, на саббам̣ паттакаллам̣. а̄паттийа̄ деситабха̄ве ча сабха̄га̄паттийа̄ деситабха̄войева паттакалласмим̣ антогадхо, на итаро. вуттан̃хи кан̇кха̄витаран̣ийам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄) ‘‘ета̄су хи сабха̄га̄паттӣсу авиджджама̄на̄су, висабха̄га̄паттӣсу виджджама̄на̄супи паттакаллам̣ хотийева̄’’ти. ‘‘пуббакаран̣апуббакичча̄ни самма̄ нит̣т̣ха̄петва̄ десита̄паттикасса самаггасса бхиккхусан̇гхасса ануматийа̄ па̄тимоккхам̣ уддиситум̣ а̄ра̄дханам̣ карома̄’’ти еттакейева вутте авасеса̄ни тӣн̣и паттакаллан̇га̄ни. сеййатхидам̣ – упосатхо, йа̄ватика̄ ча бхиккхӯ каммаппатта̄, ваджджанӣйа̄ ча пуггала̄ тасмим̣ на хонтӣти (маха̄ва. ат̣т̣ха. 168). тесу асантесупи упосатхо ка̄табботи а̄паджджати, на пана ка̄таббо. тена вуттам̣ ‘‘на, бхиккхаве, анупосатхе упосатхо ка̄таббо, йо кареййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 183) ча, ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, чатуннам̣ па̄тимоккхам̣ уддиситу’’нти (маха̄ва. 168) ча, ‘‘на, бхиккхаве, сагахат̣т̣ха̄йа париса̄йа па̄тимоккхам̣ уддиситабба’’нтиа̄ди (маха̄ва. 154) ча, тасма̄ упосатхадивасесу сан̇гхе саннипатите саче пуббева саммато дхаммаджджхесако аттхи, иччетам̣ кусалам̣. но че, екам̣ бйаттам̣ пат̣ибалам̣ бхиккхум̣ сан̇гхена самманна̄петва̄ тена дхаммаджджхесакена па̄тимоккхуддесакам̣ упасан̇камитва̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ ан̃джалим̣ паггахетва̄ евамасса вачанӣйо – сан̇гхо, бханте, тхерам̣ па̄тимоккхуддесам̣ аджджхесати, уддисату тхеро па̄тимоккхам̣. дутийампи, бханте, сан̇гхо…пе… татийампи, бханте, сан̇гхо…пе… уддисату тхеро па̄тимоккханти тиккхаттум̣ йа̄ча̄петва̄ тато па̄тимоккхуддесакена –
‘‘саммаджджанӣ падӣпо ча, удакам̣ а̄санена ча;
упосатхасса ета̄ни, пуббакаран̣анти вуччатӣти. (маха̄ва. ат̣т̣ха. 168; кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄) –
ат̣т̣хакатха̄чарийехи вутта̄ни чатта̄ри пуббакаран̣а̄ни, ким̣ та̄ни ката̄нӣ’’ти пуччхите дхаммаджджхесакена ‘‘а̄ма, бханте’’ти вутте пуна па̄тимоккхуддесакена –
‘‘чхандапа̄рисуддхиутуккха̄нам̣, бхиккхуган̣ана̄ ча ова̄до;
упосатхасса ета̄ни, пуббакиччанти вуччатӣти. (маха̄ва. ат̣т̣ха. 168; кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄) –
ат̣т̣хакатха̄чарийехи вутта̄ни пан̃ча пуббакичча̄ни, ким̣ та̄ни ката̄нӣ’’ти пуччхите дхаммаджджхесакена ‘‘а̄ма бханте’’ти вутте пуна па̄тимоккхуддесакена –
‘‘упосатхо йа̄ватика̄ ча бхиккхӯ каммаппатта̄;
сабха̄га̄паттийо ча на виджджанти;
ваджджанӣйа̄ ча пуггала̄ тасмим̣ на хонти;
паттакалланти вуччатӣти. (маха̄ва. ат̣т̣ха. 168; кан̇кха̄ ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄) –
ат̣т̣хакатха̄чарийехи вутта̄ни чатта̄ри паттакаллан̇га̄ни, ким̣ та̄ни сама̄нӣта̄нӣ’’ти пуччхите дхаммаджджхесакена ‘‘а̄ма, бханте’’ти вутте пуна па̄тимоккхуддесако ‘‘пуббакаран̣апуббакичча̄ни самма̄ нит̣т̣ха̄петва̄ паттакаллан̇ге сама̄нӣте сан̇гхасса ануматийа̄ па̄тимоккхам̣ уддисисса̄ма̄’’ти ватва̄ ‘‘са̄дху са̄дхӯ’’ти бхиккхусан̇гхена сампат̣иччхите ‘‘сун̣а̄ту ме, бханте, сан̇гхо’’тиа̄дина̄ па̄тимоккхуддесако па̄тимоккхам̣ уддисатӣти айамамха̄кам̣ кханти.
еттха ча ‘‘дхаммаджджхесакена…пе… евамасса вачанӣйо’’ти вуттам̣, со дхаммаджджхесакена вачанӣйабха̄во катхам̣ ведитабботи? ‘‘на, бхиккхаве, сан̇гхамаджджхе анаджджхит̣т̣хена па̄тимоккхам̣ уддиситаббам̣, йо уддисеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 154) вачанатоти. ‘‘сан̇гхена самманна̄петва̄’’ти вуттам̣, там̣ катханти? ‘‘аджджхесана̄ четтха сан̇гхена самматадхаммаджджхесака̄йатта̄ ва̄ сан̇гхаттхера̄йатта̄ ва̄’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттатта̄. ‘‘сан̇гхо, бханте, тхерам̣ па̄тимоккхуддесам̣ аджджхесати, уддисату, бханте, тхеро па̄тимоккха’’нти айам̣ аджджхесана̄ка̄ро куто лаббхатӣти? па̄л̣ито. па̄л̣ийан̃хи (маха̄ва. 155) ‘‘те тхерам̣ аджджхесанти, уддисату, бханте, тхеро па̄тимоккха’’нти а̄гато.
саче пана дхаммаджджхесако вуд̣д̣хатаро, па̄тимоккхуддесако навако, ‘‘сан̇гхо, а̄вусо, а̄йасмантам̣ па̄тимоккхуддесам̣ аджджхесати, уддисату а̄йасма̄ па̄тимоккха’’нти ваттаббам̣. там̣ куто лаббхати? па̄л̣итойева. па̄л̣ийан̃хи (маха̄ва. 155) ‘‘етенева упа̄йена йа̄ва сан̇гханавакам̣ аджджхесанти уддисату а̄йасма̄ па̄тимоккха’’нти а̄гато. тато ‘‘па̄тимоккхуддесакена саммаджджанӣ…пе… пуччхите дхаммаджджхесакена ‘а̄ма, бханте’ти вутте’’ти идам̣ куто лаббхатӣти? па̄л̣ито ат̣т̣хакатха̄то ча. нида̄напа̄л̣ийампи хи ‘‘ким̣ сан̇гхасса пуббакичча’’нти а̄гатам̣, ат̣т̣хакатха̄йампи (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄) ‘‘ким̣ сан̇гхасса пуббакиччанти сан̇гхо упосатхам̣ кареййа̄ти…пе… евам̣ двӣхи на̄мехи нававидхам̣ пуббакиччам̣ дасситам̣, ким̣ там̣ катанти пуччхатӣ’’ти а̄гатанти.
нану четам̣ антонида̄нейева а̄гатам̣, атха касма̄ па̄тимоккхуддесакена пуббабха̄ге ваттаббанти? саччам̣, татха̄пи тадануломато джа̄нитаббато ваттаббам̣. ат̣т̣хакатха̄йан̃хи има̄ га̄тха̄йо саммаджджана̄дӣнам̣ пуббакаран̣а̄дибха̄ван̃а̄пакабха̄венева вутта̄, на па̄тимоккха̄рамбхака̄ле бхан̣итаббабха̄вена. атха ча пана ида̄ни бхан̣анти, евам̣ санте киматтхам̣ бхан̣антӣти чинта̄йам̣ антонида̄не ‘‘ким̣ сан̇гхасса пуббакичча’’нти вуттапуччха̄нуломена пуббакаран̣а̄дӣнам̣ нит̣т̣хабха̄вапуччханаттхам̣ бхан̣антӣти джа̄нитаббам̣. вуттан̃хи ‘‘евам̣ вуттам̣ чатуббидхам̣ пуббакаран̣ам̣ катва̄ва упосатхо ка̄таббо’’ти (ви. сан̇га. ат̣т̣ха. 177), тасма̄ па̄л̣иат̣т̣хакатха̄нуломато имина̄ ануккамена кате сати дхаммаджджхесако пан̃н̃а̄йати, тасса аджджхесана̄ка̄ро пан̃н̃а̄йати, па̄тимоккхуддесако пан̃н̃а̄йати, тасса пуббакаран̣а̄дӣнам̣ нит̣т̣хабха̄вапуччханам̣ пан̃н̃а̄йати, дхаммаджджхесакасса виссаджджанам̣ пан̃н̃а̄йати, та̄ни нит̣т̣ха̄петва̄ па̄тимоккхуддесакасса па̄тимоккхам̣ уддиситум̣ пат̣ин̃н̃а̄ пан̃н̃а̄йати, евам̣ имесам̣ га̄тха̄ва̄кйа̄нам̣ вачане пайоджанам̣ пан̃н̃а̄йатӣти катва̄ пан̣д̣итехи винайан̃н̃ӯхи чирапат̣иччханно айам̣ катха̄магго пат̣ипаджджитабботи. пава̄ран̣а̄йапи есева найо.
па̄л̣ийат̣т̣хакатха̄дӣнан̃хи, анурӯпам̣ имам̣ найам̣;
пунаппунам̣ чинтайанту, пан̣д̣ита̄ винайан̃н̃уно.
пунаппунам̣ чинтайитва̄, йуттам̣ че дха̄райанту там̣;
но че йуттам̣ чхад̣д̣айанту, самма̄самбуддхаса̄вака̄ти.
ити винайасан̇гахасам̣ван̣н̣ана̄бхӯте винайа̄лан̇ка̄ре
упосатхапава̄ран̣а̄виниччхайакатха̄лан̇ка̄ро на̄ма
пан̃чавӣсатимо париччхедо.