18. ка̄ликавиниччхайакатха̄

89. евам̣ сан̇гхикасена̄санесу каттаббавиниччхайам̣ катхетва̄ ида̄ни чатука̄ликавиниччхайам̣ катхетум̣ ‘‘ка̄лика̄нипи чатта̄рӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха каран̣ам̣ ка̄ро, кирийа̄. ка̄ро ева ка̄ло ра-ка̄расса ла-ка̄ро йатха̄ ‘‘маха̄са̄ло’’ти. ка̄лоти четтха паччуппанна̄дикирийа̄. вуттан̃хи –

‘‘а̄раддха̄нит̣т̣хито бха̄во, паччуппанно сунит̣т̣хито;

атӣта̄на̄гатуппа̄да-маппатта̄бхимукха̄ кирийа̄’’ти.

еттха пана тасса тасса кирийа̄сан̇кха̄тасса ка̄ласса пабхедабхӯто пуребхаттаекаахораттасатта̄хаджӣвикапарийантасан̇кха̄то ка̄лависесо адхиппето. ка̄ле тасмим̣ тасмим̣ ка̄лависесе парибхун̃джитабба̄нӣти ка̄лика̄ни. пи-саддо самуччайаттхо, тена каппийа̄ чатубхӯмийоти самуччети. чатта̄рӣти сан̇кхйа̄ниддесо, тена ка̄лика̄ни на̄ма чатта̄ри ева хонти, на тӣн̣и на пан̃ча̄ти дассети, идам̣ ма̄тика̄падасса аттхавиваран̣ам̣. таттха уддесе йам̣ ма̄тика̄йам̣ (ви. сан̇га. ат̣т̣ха. гантха̄рамбхакатха̄) ‘‘ка̄лика̄нипи чатта̄рӣ’’ти евам̣ вуттам̣, еттха етасмим̣ ма̄тика̄паде чатта̄ри ка̄лика̄ни ведитабба̄нӣти йоджана̄. катама̄ни та̄нӣти а̄ха ‘‘йа̄вака̄лика’’нтиа̄ди. йа̄вака̄ликам̣…пе… йа̄ваджӣвикам̣ ити има̄ни ваттхӯни чатта̄ри ка̄лика̄ни на̄ма̄ти аттхо.

ида̄ни тесам̣ ваттхун̃ча висесанан̃ча на̄мала̄бхахетун̃ча дассенто ‘‘таттха пуребхатта’’нтиа̄дима̄ха. таттха тесу чатӯсу ка̄ликесу йам̣ кин̃чи кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ йа̄вака̄ликам̣, ат̣т̣хавидхапа̄нам̣ йа̄мака̄ликам̣, саппиа̄дипан̃чавидхабхесаджджам̣ сатта̄хака̄ликам̣, саббампи пат̣иггахитам̣ йа̄ваджӣвикам̣ ити вуччатӣти самбандхо. йам̣ кин̃чи кха̄данӣйабходжанӣйанти еттха атибйа̄питам̣ парихаритум̣ висесанама̄ха ‘‘пуребхатта’’нтйа̄ди. пуребхаттам̣ пат̣иггахетва̄ парибхун̃джитаббамева йа̄вака̄ликам̣, на ан̃н̃ам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйантйаттхо. йа̄ва…пе… парибхун̃джитаббатоти на̄мала̄бхахетум̣, етена йа̄ва ка̄ло асса̄ти йа̄вака̄ликанти вачанаттхам̣ дассети. ат̣т̣хавидхам̣ па̄нанти еттха абйа̄питам̣ парихаритума̄ха ‘‘саддхим̣ ануломапа̄нехӣ’’ти. йа̄ва…пе… таббатоти на̄мала̄бхахетум̣, етена йа̄мо ка̄ло асса̄ти йа̄мака̄ликанти вачанаттхам̣ дассети. сатта̄хам̣ нидхетаббатоти на̄мала̄бхахетум̣, етена сатта̄хо ка̄ло асса̄ти сатта̄хака̄ликанти вачанаттхам̣ дассети. саббампи пат̣иггахитанти еттха атибйа̄питам̣ парихаритум̣ ‘‘т̣хапетва̄ удака’’нтйа̄ха. йа̄ва…пе… парибхун̃джитаббатоти на̄мала̄бхахетум̣, тена йа̄ваджӣвам̣ ка̄ло асса̄ти йа̄ваджӣвиканти вачанаттхам̣ дассети.

еттха̄ха – ‘‘йо пана бхиккху адиннам̣ мукхадва̄рам̣ а̄ха̄рам̣ а̄хареййа ан̃н̃атра удакадантапона̄, па̄читтийа’’нти (па̄чи. 265) вачанато нану удакам̣ аппат̣иггахитаббам̣, атха касма̄ ‘‘т̣хапетва̄ удакам̣ авасесам̣ саббампи пат̣иггахита’’нти вуттанти? саччам̣, парисуддхаудакам̣ аппат̣иггахитаббам̣, каддама̄дисахитам̣ пана пат̣иггахетаббам̣ хоти, тасма̄ пат̣иггахитесу антогадхабха̄вато ‘‘т̣хапетва̄ удака’’нти вуттанти. евамапи ‘‘саббампи пат̣иггахита’’нти имина̄ва сиддхам̣ пат̣иггахетаббасса удакассапи гахан̣атоти? саччам̣, татха̄пи удакабха̄вена са̄ман̃н̃ато ‘‘саббампи пат̣иггахита’’нти еттаке вутте екаччасса удакасса пат̣иггахетаббабха̄вато удакампи йа̄ваджӣвикам̣ на̄ма̄ти н̃а̄йеййа, на пана удакам̣ йа̄ваджӣвикам̣ суддхасса пат̣иггахетабба̄бха̄вато, тасма̄ идам̣ вуттам̣ хоти – екаччасса удакасса пат̣иггахетаббабха̄ве сатипи суддхасса аппат̣иггахитаббатта̄ там̣ удакам̣ т̣хапетва̄ саббампи пат̣иггахитам̣ йа̄ваджӣвиканти вуччатӣти.

90. мӯлакамӯла̄дӣни упадесатойева ведитабба̄ни, та̄ни парийа̄йато вуччама̄на̄нипи на сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣. парийа̄йантарена хи вуччама̄не там̣ там̣ на̄мам̣ аджа̄нанта̄нам̣ саммохойева сийа̄, тасма̄ таттха на кин̃чи ваккха̄ма. кха̄данӣйе кха̄данӣйаттханти пӯва̄дикха̄данӣйе виджджама̄нам̣ кха̄данӣйакиччам̣ кха̄данӣйехи ка̄таббам̣ джигхаччха̄харан̣асан̇кха̄там̣ аттхам̣ пайоджанам̣ нева пхаранти на ниппха̄денти. екасмим̣ десе а̄ха̄ракиччам̣ са̄дхентам̣ ва̄ аса̄дхентам̣ ва̄ апарасмим̣ десе ут̣т̣хитабхӯмираса̄дибхедена а̄ха̄раджигхаччха̄харан̣акиччам̣ аса̄дхентампи ва̄ самбхавеййа̄ти а̄ха ‘‘тесу тесу джанападесӯ’’тиа̄ди. кечи пана ‘‘екасмим̣ джанападе а̄ха̄ракиччам̣ са̄дхентам̣ сесаджанападесупи вика̄ле на каппати ева̄ти дассанаттхам̣ идам̣ вутта’’нтипи ваданти. пакатиа̄ха̄равасена̄ти ан̃н̃ехи йа̄вака̄ликехи айоджитам̣ аттано пакатийа̄ва а̄ха̄ракиччакаран̣авасена. саммохойева хотӣти анекаттха̄нам̣ на̄ма̄нам̣ аппасиддха̄нан̃ча самбхавато саммохо ева сийа̄. теневеттха майампи мӯлакамӯла̄дӣнам̣ парийа̄йантарадассане а̄дарам̣ на каримха упадесатова гахетаббато.

йанти ват̣т̣акандам̣.

мул̣а̄ланти тхӯлатарун̣амӯламева.

руккхаваллиа̄дӣнанти хет̣т̣ха̄ вуттамева сампин̣д̣етва̄ вуттам̣.

антопатхавӣгатоти са̄лакалйа̄н̣иккхандхам̣ сандха̄йа вуттам̣.

саббакаппийа̄нӣти мӯлатачапатта̄дӣнам̣ васена саббасо каппийа̄ни, тесампи на̄мавасена на сакка̄ парийантам̣ дассетунти самбандхо.

аччхива̄дӣнам̣ апарипакка̄нева пхала̄ни йа̄ваджӣвика̄нӣти дассетум̣ ‘‘апарипакка̄нӣ’’ти вуттам̣.

харӣтака̄дӣнам̣ ат̣т̣хӣнӣти еттха мин̃джам̣ пат̣иччха̄детва̄ т̣хита̄ни капа̄ла̄ни йа̄ваджӣвика̄нӣти а̄чарийа̄. мин̃джампи йа̄ваджӣвиканти еке. вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. па̄читтийа 2.248-249) пана ‘‘харӣтака̄дӣнам̣ ат̣т̣хӣнӣти еттха ‘мин̃джам̣ йа̄вака̄лика’нти кечи ваданти, там̣ на йуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ авуттатта̄’’ти вуттам̣.

хин̇гӯти хин̇гуруккхато паггхаританиййа̄со. хин̇гуджатуа̄дайопи хин̇гувикатийо ева. таттха хин̇гуджату на̄ма хин̇гуруккхасса дан̣д̣апатта̄ни пачитва̄ катаниййа̄со. хин̇гусипа̄т̣икам̣ на̄ма хин̇гупатта̄ни пачитва̄ катаниййа̄со. ‘‘ан̃н̃ена миссетва̄ като’’типи ваданти. таканти аггакот̣ийа̄ никкхантасилесо. такапаттӣти паттато никкхантасилесо. такапан̣н̣ӣти пала̄се бхаджджитва̄ катасилесо. ‘‘дан̣д̣ато никкхантасилесо’’типи ваданти.

91. йа̄мака̄ликесу пана̄ти еттха кин̃ча̄пи па̄л̣ийам̣ кха̄данӣйабходжанӣйападехи йа̄вака̄ликамева сан̇гахитам̣, на йа̄мака̄ликам̣, татха̄пи ‘‘ана̄патти йа̄мака̄ликам̣ йа̄ме нидахитва̄ бхун̃джатӣ’’ти идха чева ‘‘йа̄мака̄ликена бхиккхаве сатта̄хака̄ликам̣…пе… йа̄ваджӣвикам̣ тадахупат̣иггахитам̣ йа̄ме каппати, йа̄ма̄тикканте на каппатӣ’’ти ан̃н̃аттха (маха̄ва. 305) ча вуттатта̄ ‘‘йа̄мака̄лика’’нтивачанаса̄маттхийато ча бхагавато адхиппа̄йан̃н̃ӯхи ат̣т̣хакатха̄чарийехи йа̄мака̄ликам̣ саннидхика̄ракам̣ па̄читтийаваттхумева вуттанти дат̣т̣хаббам̣.

т̣хапетва̄ дхан̃н̃апхаларасанти еттха ‘‘тан̣д̣уладхованодакампи дхан̃н̃апхаларасойева̄’’ти ваданти.

92. сатта̄хака̄лике пан̃ча бхесаджджа̄нӣти бхесаджджакиччам̣ каронту ва̄ ма̄ ва̄, евам̣ладдхавоха̄ра̄ни пан̃ча. ‘‘госаппӣ’’тиа̄дина̄ локе па̄кат̣ам̣ дассетва̄ ‘‘йесам̣ мам̣сам̣ каппатӣ’’ти имина̄ ан̃н̃есампи рохитамига̄дӣнам̣ саппим̣ гахетва̄ дассети. йесан̃хи кхӣрам̣ аттхи, саппимпи тесам̣ аттхийева, там̣ пана сулабхам̣ ва̄ дуллабхам̣ ва̄ асаммохаттхам̣ вуттам̣. евам̣ наванӣтампи. ‘‘йесам̣ мам̣сам̣ каппатӣ’’ти ча идам̣ ниссаггийаваттхудассанаттхам̣ вуттам̣, на пана йесам̣ мам̣сам̣ на каппати, тесам̣ саппиа̄ди на каппатӣти дассанаттхам̣. мануссакхӣра̄дӣнипи хи но на каппанти.

93. йа̄ва ка̄ло на̄тиккамати, та̄ва парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣти еттха ка̄лоти бхиккхӯнам̣ бходжанака̄ло адхиппето, со ча саббантимена париччхедена т̣хитамаджджханхико. т̣хитамаджджханхикопи хи ка̄ласан̇гахам̣ гаччхати, тато пат̣т̣ха̄йа пана кха̄дитум̣ ва̄ бхун̃джитум̣ ва̄ на сакка̄, сахаса̄ пивитум̣ сакка̄ бхавеййа, куккуччакена пана на каттаббам̣. ка̄лапариччхедаджа̄нанаттхан̃ча ка̄латтхамбхо йоджетаббо. ка̄лантаре ва̄ бхаттакиччам̣ ка̄таббам̣. пат̣иггахан̣ети гахан̣амева сандха̄йа вуттам̣. пат̣иггахитамева хи там̣, саннихитам̣ на каппатӣти пуна пат̣иггахан̣акиччам̣ наттхи, тенева ‘‘аджджхохаритука̄мата̄йа ган̣хантасса пат̣иггахан̣е’’ти вуттам̣. ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. саннидхика̄ракасиккха̄падаван̣н̣ана̄) пана ‘‘аджджхохарисса̄мӣти ган̣хантасса гахан̣е’’иччева вуттам̣.

йанти йам̣ паттам̣. сандиссатӣти йа̄гуйа̄ упари сандиссати. телаван̣н̣е патте сатипи ниснехабха̄ве ан̇гулийа̄ гхам̣сантасса ван̣н̣авасенева лекха̄ пан̃н̃а̄йати, тасма̄ таттха ана̄паттӣти дассанаттхам̣ ‘‘са̄ аббоха̄рика̄’’ти вуттам̣. сайам̣ пат̣иггахетва̄ апариччаттамева хи дутийадивасе на ват̣т̣атӣти еттха пат̣иггахан̣е анапеккхависсаджджанена, анупасампаннасса нирапеккхада̄нена ва̄ виджахитапат̣иггахан̣ам̣ париччаттамева хотӣти ‘‘апариччатта’’нти имина̄ убхайатха̄пи авиджахитапат̣иггахан̣амева вуттам̣, тасма̄ йам̣ парасса париччаджитва̄ адиннампи саче пат̣иггахан̣е нирапеккхависсаджджанена виджахитапат̣иггахан̣ам̣ хоти, тампи дутийадивасе ват̣т̣атӣти ведитаббам̣. йади евам̣ ‘‘патто дуддхото хотӣ’’тиа̄дӣсу касма̄ а̄патти вутта̄ти? ‘‘пат̣иггахан̣ам̣ ависсаджджетва̄ва сайам̣ ва̄ ан̃н̃ена ва̄ туччхам̣ катва̄ на самма̄ дховитва̄ нит̣т̣ха̄пите патте лаггампи авиджахитапат̣иггахан̣амева хотӣти таттха а̄паттӣ’’ти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣. кечи пана ‘‘са̄ман̣ера̄нам̣ париччаджантӣти имасмим̣ адхика̄ре т̣хатва̄ ‘апариччаттамева̄’ти вуттатта̄ анупасампаннасса париччаттамева ват̣т̣ати, апариччаттам̣ на ват̣т̣атӣти а̄паннам̣, тасма̄ нира̄лайабха̄вена пат̣иггахан̣е виджахитепи анупасампаннасса апариччаттам̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ваданти. там̣ йуттам̣ вийа на диссати. йадаггена хи пат̣иггахан̣ам̣ виджахати, тадаггена саннидхимпи на кароти виджахитапат̣иггахан̣асса аппат̣иггахитасадисатта̄. пат̣иггахетва̄ нидахитейева ча саннидхипаччайа̄ а̄патти вутта̄.

вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. па̄читтийа 2.252-253) пана ‘‘апариччаттамева̄ти нирапеккхата̄йа анупасампаннасса адиннам̣ апариччаттан̃ча йа̄вака̄лика̄диваттхумева сандха̄йа вадати, на пана таггатапат̣иггахан̣ам̣. на хи ваттхум̣ апариччаджитва̄ таттхагатапат̣иггахан̣ам̣ париччаджитум̣ сакка̄, на ча та̄дисам̣ вачанам̣ аттхи, йади бхавеййа, ‘саче патто дуддхото хоти…пе… бхун̃джантасса па̄читтийа’нти вачанам̣ вируджджхеййа. на хи дхованена а̄мисам̣ апанетум̣ ва̄йамантасса пат̣иггахан̣е апеккха̄ ваттати. йена пунадивасе бхун̃джато па̄читтийам̣ джанеййа, патте пана ваттама̄на̄ апеккха̄ таггатике а̄мисепи ваттати ева на̄ма̄ти а̄мисе анапеккхата̄ еттха на лаббхати, тато а̄мисе авиджахитапат̣иггахан̣ам̣ пунадивасе па̄читтийам̣ джанетӣти идам̣ вуттам̣. атха матам̣ ‘йадаггенеттха а̄миса̄напеккхата̄ на лаббхати, тадаггена пат̣иггахан̣а̄напеккхата̄пи на лаббхатӣ’ти. татха̄ сати йаттха а̄миса̄пеккха̄ аттхи, таттха пат̣иггахан̣а̄пеккха̄пи на вигаччхатӣти а̄паннам̣, еван̃ча пат̣иггахан̣е анапеккхависсаджджанам̣ висум̣ на ваттаббам̣ сийа̄, ат̣т̣хакатха̄йан̃четампи пат̣иггахан̣авиджаханам̣ ка̄ран̣аттена абхиматам̣ сийа̄. идам̣ сут̣т̣хутарам̣ катва̄ висум̣ ваттаббам̣ чӣвара̄пеккха̄йа ваттама̄на̄йапи паччуддха̄рена адхит̣т̣ха̄навиджаханам̣ вийа. етасмин̃ча упа̄йе сати ган̣т̣хика̄хатапаттесу ават̣т̣аната̄ на̄ма на сийа̄ти вуттова̄йаматтхо, тасма̄ йам̣ вуттам̣ са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. па̄читтийа 3.252-253) ‘йам̣ парасса париччаджитва̄ адиннампи саче пат̣иггахан̣е нирапеккхависсаджджанена виджахитапат̣иггахан̣ам̣ хоти, тампи дутийадивасе ват̣т̣атӣ’тиа̄ди, там̣ на са̄рато паччетабба’’нти вуттам̣.

па̄л̣ийам̣ (па̄чи. 255) ‘‘сатта̄хака̄ликам̣ йа̄ваджӣвикам̣ а̄ха̄раттха̄йа пат̣игган̣ха̄ти, а̄патти дуккат̣асса̄’’тиа̄дина̄ саннихитесу сатта̄хака̄ликайа̄ваджӣвикесу пуребхаттампи а̄ха̄раттха̄йа аджджхохаран̣епи дуккат̣асса вуттатта̄ йа̄мака̄ликепи аджджхоха̄ре висум̣ дуккат̣ена бхавитаббанти а̄ха ‘‘а̄ха̄раттха̄йа аджджхохарато дуккат̣ена саддхим̣ па̄читтийа’’нти. пакатиа̄мисети одана̄дикаппийа̄мисе. двети пуребхаттам̣ пат̣иггахитам̣ йа̄мака̄ликам̣ пуребхаттам̣ са̄мисена мукхена бхун̃джато саннидхипаччайа̄ екам̣, йа̄вака̄ликасам̣сат̣т̣хата̄йа йа̄вака̄ликаттабхаджанена анатириттапаччайа̄ еканти две па̄читтийа̄ни. викаппадвайети са̄мисанира̄мисапаккхадвайе. тхуллаччайам̣ дуккат̣ан̃ча вад̣д̣хатӣти мануссамам̣се тхуллаччайам̣, сесаакаппийамам̣се дуккат̣ам̣ вад̣д̣хати.

пат̣иггахан̣апаччайа̄ та̄ва дуккат̣анти еттха саннихитатта̄ пуребхаттампи дуккат̣амева. сати паччайе пана саннихитампи сатта̄хака̄ликам̣ йа̄ваджӣвикан̃ча бхесаджджаттха̄йа ган̣хантасса парибхун̃джантасса ча ана̄паттийева.

94. уггахитакам̣ катва̄ никкхиттанти апат̣иггахитам̣ сайамева гахетва̄ никкхиттам̣. вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. 1.622) ‘‘уггахитаканти парибхогаттха̄йа сайам̣ гахита’’нти вуттам̣. сайам̣ каротӣти пачитва̄ кароти. пуребхаттанти тадахупуребхаттамева ват̣т̣ати саваттхукапат̣иггахитатта̄. сайам̣катанти наванӣтам̣ пачитва̄ катам̣. нира̄мисамева̄ти тадахупуребхаттам̣ сандха̄йа вуттам̣.

95. аджджа сайам̣катам̣ нира̄мисамева бхун̃джантасса касма̄ са̄мам̣па̄ко на хотӣти а̄ха ‘‘наванӣтам̣ та̄пентасса̄’’тиа̄ди. паччха̄бхаттам̣ пат̣иггахитакехӣти кхӣрададхӣни сандха̄йа вуттам̣. уггахитакехи катам̣ аббхан̃джана̄дӣсу упанетаббанти йоджана̄. убхайесампӣти паччха̄бхаттам̣ пат̣иггахитакхӣрададхӣхи ча пуребхаттам̣ уггахитакехи ча ката̄нам̣. еса найоти ниссаггийам̣ на хотӣти аттхо. акаппийамам̣сасаппимхӣти хаттхиа̄дӣнам̣ саппимхи. ка̄ран̣апатирӯпакам̣ ватва̄ти ‘‘саджа̄тика̄нам̣ саппибха̄вато’’ти ка̄ран̣апатирӯпакам̣ ватва̄. саппинайена ведитаббанти нира̄мисамева сатта̄хам̣ ват̣т̣атӣти аттхо. еттха̄ти наванӣте. дхотам̣ ват̣т̣атӣти адхотан̃че, саваттхукапат̣иггахитам̣ хоти, тасма̄ дхотам̣ пат̣иггахетва̄ сатта̄хам̣ никкхипитум̣ ват̣т̣атӣти тхера̄нам̣ адхиппа̄йо.

маха̄сӣваттхерасса пана ваттхуно вийоджитатта̄ дадхигул̣ика̄дӣхи йуттата̄маттена саваттхукапат̣иггахитам̣ на̄ма на хоти, тасма̄ таккато уддхат̣аматтамева пат̣иггахетва̄ дховитва̄, пачитва̄ ва̄ нира̄мисамева катва̄ бхун̃джим̣сӯти адхиппа̄йо, на пана дадхигул̣ика̄дӣхи саха вика̄ле бхун̃джим̣сӯти. тена̄ха ‘‘тасма̄ наванӣтам̣ парибхун̃джантена…пе… саваттхукапат̣иггахам̣ на̄ма на хотӣ’’ти. таттха адхотам̣ пат̣иггахетва̄пи там̣ наванӣтам̣ парибхун̃джантена дадхиа̄дӣни апанетва̄ парибхун̃джитаббанти аттхо. кечи пана ‘‘таккато уддхат̣аматтамева кха̄дим̣сӯ’’ти вачанасса адхиппа̄йам̣ аджа̄нанта̄ ‘‘таккато уддхат̣аматтам̣ адхотампи дадхигул̣ика̄дисахитам̣ вика̄ле парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ваданти, там̣ на гахетаббам̣. на хи дадхигул̣ика̄диа̄мисена сам̣сат̣т̣харасам̣ наванӣтам̣ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣти сакка̄ ваттум̣. наванӣтам̣ парибхун̃джантена̄ти адховитва̄ пат̣иггахитанаванӣтам̣ парибхун̃джантена. дадхи ева дадхигатам̣ йатха̄ ‘‘гӯтхагатам̣ муттагата’’нти (ма. ни. 2.119; а. ни. 9.11). ‘‘кхайам̣ гамиссатӣ’’ти вачанато кхӣрам̣ паккхипитва̄ паккасаппиа̄дипи вика̄ле каппатӣти ведитаббам̣. кхайам̣ гамиссатӣти нира̄мисам̣ хоти, тасма̄ вика̄лепи ват̣т̣атӣти аттхо. етта̄вата̄ти наванӣте лаггаматтена висум̣ дадхиа̄дивоха̄рам̣ аладдхена аппаматтена дадхиа̄дина̄ти аттхо, етена висум̣ пат̣иггахитададхиа̄дӣхи саха паккам̣ саваттхукапат̣иггахитасан̇кхамева гаччхатӣти дассети. тасмимпӣти нира̄мисабхӯтепи. куккуччака̄нам̣ пана айам̣ адхиппа̄йо – пат̣иггахан̣е та̄ва дадхиа̄дӣхи асамбхиннарасатта̄ бхаттена сахитагул̣апин̣д̣а̄ди вийа саваттхукапат̣иггахитам̣ на̄ма хоти. там̣ пана пачантена дховитва̄ва пачитаббам̣. итаратха̄ пачанаккхан̣е паччама̄нададхигул̣ика̄дӣхи самбхиннарасата̄йа са̄мам̣паккам̣ джа̄там̣, тесу кхӣн̣есупи са̄мам̣паккамева хоти, тасма̄ нира̄мисамева пачитаббанти. тенева ‘‘а̄мисена саддхим̣ паккатта̄’’ти ка̄ран̣ам̣ вуттам̣.

еттха ча̄йам̣ вича̄ран̣а̄ – саваттхукапат̣иггахитатта̄бха̄ве а̄мисена саха бхиккхуна̄ паккасса сайам̣па̄кадосо ва̄ парисан̇кӣйати, йа̄вака̄ликата̄ ва̄. таттха на та̄ва сайам̣па̄кадосо еттха самбхавати сатта̄хака̄ликатта̄. йан̃хи таттха дадхиа̄ди а̄мисагатам̣, там̣ париккхӣн̣анти. атха пат̣иггахитададхигул̣ика̄дина̄ саха аттана̄ паккатта̄ саваттхукапаккам̣ вийа бхавеййа̄ти парисан̇кӣйати, тада̄ ‘‘а̄мисена саха пат̣иггахитатта̄’’ти ка̄ран̣ам̣ ваттаббам̣, на пана ‘‘паккатта̄’’ти, татха̄ ча упад̣д̣хаттхера̄нам̣ матамева ан̇гӣкатам̣ сийа̄. таттха ча са̄ман̣ера̄дӣхи паккампи йа̄вака̄ликамева сийа̄ пат̣иггахитакхӣра̄дим̣ пачитва̄ анупасампаннехи катасаппиа̄ди вийа, на ча там̣ йуттам̣ бхиккха̄ча̄рена ладдханаванӣта̄дӣнам̣ такка̄диа̄мисасам̣сат̣т̣хасамбхавена апарибхун̃джитаббатта̄ппасан̇гато. на хи гахат̣т̣ха̄ дховитва̄, содхетва̄ ва̄ патте а̄кирантӣти нийамо аттхи.

ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘йатха̄ таттха патитатан̣д̣улакан̣а̄дайо на паччанти, евам̣…пе… пуна пачитва̄ дети, пуриманайенева сатта̄хам̣ ват̣т̣атӣ’’ти имина̄ вачаненапетам̣ вируджджхати, тасма̄ идха куккуччака̄нам̣ куккуччуппаттийа̄ нимиттамева на диссати. йатха̄ четтха, евам̣ ‘‘ладжджӣ са̄ман̣еро йатха̄ таттха тан̣д̣улакан̣а̄дайо на паччанти, евам̣ аггимхи вилӣйа̄петва̄…пе… детӣ’’ти вачанасса̄пи нимиттам̣ на диссати. йади хи етам̣ йа̄вака̄ликасам̣саггапариха̄ра̄йа вуттам̣ сийа̄. аттана̄пи татха̄ ка̄таббам̣ бхавеййа. гахат̣т̣хехи диннасаппиа̄дӣсу ча а̄мисасам̣саггасан̇ка̄ на вигаччхеййа. на хи гахат̣т̣ха̄ евам̣ вилӣйа̄петва̄ парисса̄ветва̄ кан̣атан̣д̣ула̄дим̣ апанетва̄ пуна пачанти. апича бхесаджджехи саддхим̣ кхӣра̄дим̣ паккхипитва̄ йатха̄ кхӣра̄ди кхайам̣ гаччхати, евам̣ парехи паккабхесаджджатела̄дипи йа̄вака̄ликамева сийа̄, на ча тампи йуттам̣ дадхиа̄дикхайакаран̣аттхам̣ ‘‘пуна пачитва̄ детӣ’’ти вуттатта̄, тасма̄ маха̄сӣваттхерава̄де куккуччам̣ акатва̄ адхотампи наванӣтам̣ тадахупи пунадиваса̄дӣсупи пачитум̣, тан̣д̣ула̄димиссам̣ саппиа̄дим̣ аттана̄пи аггимхи вилӣйа̄петва̄ пуна такка̄дикхайаттхам̣ пачитун̃ча ват̣т̣ати.

таттха виджджама̄насса̄пи паччама̄наккхан̣е самбхиннарасасса йа̄вака̄ликасса аббоха̄рикаттена саваттхукапат̣иггахитапурепат̣иггахитака̄нампи аббоха̄рикатоти нит̣т̣хаметтха гантаббанти. тенева ‘‘етта̄вата̄ хи саваттхукапат̣иггахитам̣ на̄ма на хотӣ’’ти вуттам̣. висум̣ пат̣иггахитена пана кхӣра̄дина̄ а̄мисена наванӣта̄дим̣ миссетва̄ бхиккхуна̄ ва̄ ан̃н̃ехи ва̄ паккатела̄дибхесаджджам̣ саваттхукапат̣иггахитасан̇кхамева гаччхати таттха павит̣т̣хайа̄вака̄ликасса аббоха̄рикатта̄бха̄ва̄. йам̣ пана пурепат̣иггахитабхесаджджехи саддхим̣ аппат̣иггахитам̣ кхӣра̄дим̣ паккхипитва̄ паккатела̄дикам̣ анупасампаннехева паккампи саваттхукапат̣иггахитампи саннидхипи на хоти таттха паккхиттакхӣра̄димисса̄пи тасмим̣ кхан̣е самбхиннарасата̄йа пурепат̣иггахитатта̄паттито, саче пана аппат̣иггахитехева, ан̃н̃ехи ва̄ паккатела̄дӣсупи а̄мисарасо пан̃н̃а̄йати, там̣ йа̄вака̄ликам̣ва хотӣти ведитаббам̣. айам̣ катха̄магго вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. 1.622) а̄гато. са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. 2.622) пана ‘‘куккучча̄йанти куккуччака̄ти имина̄ аттанопи таттха куккуччасаббха̄вампи дӣпети. тенева ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. бхесаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄) ‘ниббат̣т̣итасаппи ва̄ наванӣтам̣ ва̄ пачитум̣ ват̣т̣атӣ’ти вутта’’нти еттакамева а̄гато.

уггахетва̄ти сайамева гахетва̄. та̄ни пат̣иггахетва̄ти та̄ни кхӣрададхӣни пат̣иггахетва̄. гахитанти тан̣д̣ула̄дивигаматтхам̣ пуна пачитва̄ гахитанти аттхо. пат̣иггахетва̄ ча т̣хапитабхесаджджехӣти атирекасатта̄хапат̣иггахитехи йа̄ваджӣвикабхесаджджехи, етена техи йуттампи саппиа̄ди атирекасатта̄хапат̣иггахитам̣ на хотӣти дассети. ваддалисамайети вассака̄ласамайе, ана̄тапака̄лети аттхо. вуттанайена йатха̄ тан̣д̣ула̄дӣни на паччанти, татха̄ ладжджӣйева сампа̄детва̄ детӣти ладжджиса̄ман̣ераггахан̣ам̣. апича аладжджина̄ аджджхохаритаббам̣ йам̣ кин̃чи абхисан̇кхара̄петум̣ на ват̣т̣ати, тасма̄пи евама̄ха.

96. тиле пат̣иггахетва̄ катателанти аттана̄ бхаджджа̄дӣни акатва̄ катателам̣. тенева ‘‘са̄мисампи ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. ниббат̣т̣ӣтатта̄ти йа̄вака̄ликато вивечитатта̄, етена ела̄абха̄вато йа̄вака̄ликатта̄бха̄вам̣, бхиккхуно саваттхукапат̣иггахан̣ена йа̄вака̄ликаттупагаманан̃ча дассети. убхайампӣти аттана̄ ан̃н̃ехи ча катам̣.

йа̄ва арун̣уггамана̄ тит̣т̣хати, ниссаггийанти саттаме дивасе катателам̣ саче йа̄ва арун̣уггамана̄ тит̣т̣хати, ниссаггийам̣.

аччхавасанти дуккат̣аваттхуно васа̄йа анун̃н̃а̄татта̄ там̣садиса̄нам̣ дуккат̣аваттхӯнам̣йева акаппийамам̣сасатта̄нам̣ васа̄ анун̃н̃а̄та̄, на тхуллаччайаваттху манусса̄нам̣ васа̄ти а̄ха ‘‘т̣хапетва̄ мануссаваса’’нти. сам̣сат̣т̣ханти парисса̄витам̣. тин̣н̣ам̣ дуккат̣а̄нанти аджджхоха̄ре аджджхоха̄ре тӣн̣и дуккат̣а̄ни сандха̄йа вуттам̣. кин̃ча̄пи парибхогаттха̄йа вика̄ле пат̣иггахан̣апачанапарисса̄вана̄дӣсу пуббапайогесу па̄л̣ийам̣, ат̣т̣хакатха̄йан̃ча а̄патти на вутта̄, татха̄пи еттха а̄паттийа̄ ева бхавитаббам̣ пат̣иккхиттасса каран̣ато а̄ха̄раттха̄йа вика̄ле йа̄мака̄лика̄дӣнам̣ пат̣иггахан̣е вийа. ‘‘ка̄ле пат̣иггахитам̣ вика̄ле анупасампаннена̄пи нипаккам̣ сам̣сат̣т̣хан̃ча парибхун̃джантасса двепи дуккат̣а̄ни хонтийева̄’’ти ваданти.

йасма̄ кхӣра̄дӣни паккхипитва̄ паккабхесаджджателе касат̣ам̣ а̄мисагатикам̣, тена саха телам̣ пат̣иггахетум̣, пачитум̣ ва̄ бхиккхуно на ват̣т̣ати, тасма̄ вуттам̣ ‘‘паккателакасат̣е вийа куккучча̄йатӣ’’ти. ‘‘саче васа̄йа саха паккатта̄ на ват̣т̣ати, идам̣ касма̄ ват̣т̣атӣ’’ти пуччханта̄ ‘‘бханте…пе… ват̣т̣атӣ’’ти а̄хам̣су, тхеро атикуккуччаката̄йа ‘‘етампи а̄вусо на ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха, роганиггахаттха̄йа ева васа̄йа анун̃н̃а̄таттам̣ саллаккхетва̄ паччха̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхи.

97. ‘‘мадхукарӣхи мадхумаккхика̄хӣти идам̣ кхуддакабхамара̄нам̣ двиннам̣ ева висесана’’нти кечи ваданти. ан̃н̃е пана ‘‘дан̣д̣акесу мадхука̄рика̄ мадхукаримаккхика̄ на̄ма, та̄хи саха тиссо мадхумаккхикаджа̄тийо’’ти ваданти. бхамарамаккхика̄ти маха̄пат̣алака̄рика̄. силесасадисанти суккхата̄йа ва̄ пакката̄йа ва̄ гханӣбхӯтам̣. итаранти танукамадху. мадхупат̣аланти мадхурахитам̣ кевалам̣ мадхупат̣алам̣. ‘‘саче мадхусахитам̣ пат̣алам̣ пат̣иггахетва̄ никкхипанти. пат̣аласса бха̄джанат̣т̣ха̄нийатта̄ мадхуно васена сатта̄ха̄тиккаме ниссаггийам̣ хотӣ’’ти ваданти, ‘‘мадхумаккхитам̣ пана мадхугатикамева̄’’ти имина̄ там̣ самети.

98. ‘‘пха̄н̣итам̣ на̄ма уччхумха̄ ниббатта’’нти па̄л̣ийам̣ (па̄чи. 260) ависесена вуттатта̄, ат̣т̣хакатха̄йан̃ча ‘‘уччхурасам̣ упа̄да̄йа…пе… аваттхука̄ уччхувикати ‘пха̄н̣ита’нти ведитабба̄’’ти вачанато уччхурасопи никкасат̣о сатта̄хака̄ликоти ведитаббам̣. кеначи пана ‘‘мадхумхи чатта̄ро ка̄лика̄ йатха̄самбхавам̣ йоджетабба̄, уччхумхи ча̄’’ти ватва̄ ‘‘самаккхикан̣д̣ам̣ селакам̣ мадху йа̄вака̄ликам̣, анелакам̣ удакасамбхиннам̣ йа̄мака̄ликам̣, асамбхиннам̣ сатта̄хака̄ликам̣, мадхуситтхам̣ парисуддхам̣ йа̄ваджӣвикам̣, татха̄ уччхурасо сакасат̣о йа̄вака̄лико, никкасат̣о удакасамбхинно йа̄мака̄лико, асамбхинно сатта̄хака̄лико, суддхакасат̣ам̣ йа̄ваджӣвика’’нти ча ватва̄ уттарипи бахудха̄ папан̃читам̣. таттха ‘‘удакасамбхиннам̣ мадху ва̄ уччхурасо ва̄ сакасат̣о йа̄вака̄лико, никкасат̣о удакасамбхинно йа̄мака̄лико’’ти идам̣ нева па̄л̣ийам̣, на ат̣т̣хакатха̄йам̣ диссати, ‘‘йа̄вака̄ликам̣ сама̄нам̣ гарутарампи муддика̄джа̄тирасам̣ аттана̄ сам̣сат̣т̣хам̣ лахукам̣ йа̄мака̄ликабха̄вам̣ упанентам̣ удакам̣ лахутарам̣ сатта̄хака̄ликам̣ аттана̄ сам̣сат̣т̣хам̣ гарутарам̣ йа̄мака̄ликабха̄вам̣ упанетӣ’’ти еттха ка̄ран̣ам̣ сойева пуччхитаббо. саббаттха па̄л̣ийам̣ ат̣т̣хакатха̄йан̃ча удакасамбхиннена гарутарасса̄пи лахубха̄вопагаманам̣йева дасситам̣. па̄л̣ийампи (маха̄ва. 284) хи ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, гила̄насса гул̣ам̣, агила̄насса гул̣одака’’нти вадантена агила̄нена парибхун̃джитум̣ айуттопи гул̣о удакасамбхинно агила̄нассапи ват̣т̣атӣти анун̃н̃а̄то.

йампи ча ‘‘уччху че, йа̄вака̄лико, уччхурасо че, йа̄мака̄лико, пха̄н̣итам̣ че, сатта̄хака̄ликам̣, тачо че, йа̄ваджӣвико’’ти ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ дассетва̄ ‘‘уччхурасо удакасамбхинно йа̄мака̄лико’’ти ан̃н̃ена кеначи вуттам̣, тампи татха̄видхасса ат̣т̣хакатха̄вачанасса самантапа̄са̄дика̄йа винайат̣т̣хакатха̄йа абха̄вато на са̄рато паччетаббам̣, татойева ча ‘‘уччхурасо удакасамбхиннопи асамбхиннопи сатта̄хака̄ликойева̄’’ти кечи а̄чарийа̄ ваданти. бхесаджджаккхандхаке ча ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, уччхураса’’нти еттха тӣсупи ган̣т̣хипадесу ависесена вуттам̣ ‘‘уччхурасо сатта̄хака̄лико’’ти. сайам̣катам̣ нира̄мисамева ват̣т̣атӣти еттха апарисса̄витам̣ пат̣иггахитампи каран̣асамайе парисса̄ветва̄, касат̣ам̣ апанетва̄ ча аттана̄ катанти ведитаббам̣, айам̣ са̄раттхадӣпанӣпа̄т̣хо (са̄раттха. т̣ӣ. 2.623).

вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. 1.623) пана уччхурасам̣ упа̄да̄йа̄ти никкасат̣арасасса̄пи сатта̄хака̄ликаттам̣ дассети ‘‘уччхумха̄ ниббатта’’нти па̄л̣ийам̣ са̄ман̃н̃ато вуттатта̄. йам̣ пана суттантат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘уччху че, йа̄вака̄лико, уччхурасо че, йа̄мака̄лико, пха̄н̣итам̣ че, сатта̄хака̄ликам̣, тачо че, йа̄ваджӣвико’’ти вуттам̣, там̣ амбапхалараса̄димиссата̄йа йа̄мака̄ликаттам̣ сандха̄йа вуттанти гахетаббам̣, авинайавачанатта̄ там̣ аппама̄н̣анти. тенева ‘‘пуребхаттам̣ пат̣иггахитена апарисса̄витауччхурасена̄’’тиа̄ди вуттам̣. нира̄мисамева ват̣т̣ати таттха павит̣т̣хайа̄вака̄ликасса аббоха̄рикатта̄ти идам̣ гул̣е кате таттха виджджама̄нампи касат̣ам̣ па̄кена суккхата̄йа йа̄ваджӣвикаттам̣ бхаджатӣти вуттам̣. тасса йа̄вака̄ликатте хи са̄мам̣па̄кена пуребхаттепи анаджджхохаран̣ӣйам̣ сийа̄ти. ‘‘саваттхукапат̣иггахитатта̄’’ти идам̣ уччхурасе чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ хутва̄ т̣хитакасат̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣, тена ча ‘‘апарисса̄витена аппат̣иггахитена анупасампаннехи катам̣ сатта̄хам̣ ват̣т̣атӣти дассетӣ’’ти вуттам̣.

джха̄мауччхупха̄н̣итанти аггимхи уччхум̣ та̄петва̄ катам̣. кот̣т̣итауччхупха̄н̣итанти кхудда̄нукхуддакам̣ чхиндитва̄ кот̣т̣етва̄ ниппӣл̣етва̄ паккам̣. там̣ таттха виджджама̄нампи касат̣ам̣ паккака̄ле йа̄вака̄ликаттам̣ виджахатӣти а̄ха ‘‘там̣ йутта’’нти. сӣтодакена катанти мадхукапуппха̄ни сӣтодакена маддитва̄ парисса̄ветва̄ пачитва̄ катам̣. ‘‘апарисса̄ветва̄ ката’’нти кечи, таттха ка̄ран̣ам̣ на диссати. кхӣрам̣ паккхипитва̄ катам̣ мадхукапха̄н̣итам̣ йа̄вака̄ликанти еттха кхӣрам̣ паккхипитва̄ паккателам̣ касма̄ вика̄ле ват̣т̣атӣти че? теле паккхиттам̣ кхӣрам̣ теламева хоти, ан̃н̃ам̣ пана кхӣрам̣ паккхипитва̄ катам̣ кхӣрабха̄вам̣ ган̣ха̄тӣти идаметтха ка̄ран̣ам̣. йади евам̣ кхан̣д̣асаккхарампи кхӣрам̣ паккхипитва̄ каронти, там̣ касма̄ ват̣т̣атӣти а̄ха ‘‘кхан̣д̣асаккхарам̣ пана̄’’тиа̄ди. таттха кхӣраджалликанти кхӣрапхен̣ам̣.

99. ‘‘мадхукапуппхам̣ пана̄’’тиа̄ди йа̄вака̄ликарӯпена т̣хитасса̄пи ават̣т̣анакам̣ мерайабӣджаваттхум̣ дассетум̣ а̄раддхам̣. а̄ха̄ракиччам̣ каронта̄ни ета̄ни касма̄ евам̣ парибхун̃джитабба̄нӣти чодана̄париха̄ра̄йа бхесаджджодиссам̣ дассентена таппасан̇гена сабба̄нипи одиссака̄ни екато дассетум̣ ‘‘саттавидхан̃хӣ’’тиа̄ди вуттам̣ самантапа̄са̄дика̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.623). винайасан̇гахаппакаран̣е пана там̣ на вуттам̣, ‘‘паччха̄бхаттато пат̣т̣ха̄йа сати паччайети вуттатта̄ пат̣иггахитабхесаджджа̄ни дутийадивасато пат̣т̣ха̄йа пуребхаттампи сати паччайева парибхун̃джитабба̄ни, на а̄ха̄раттха̄йа бхесаджджаттха̄йа пат̣иггахитатта̄’’ти ваданти. два̄рава̄тапа̄накава̄т̣есӯти маха̄два̄расса ва̄тапа̄на̄нан̃ча кава̄т̣апхалакесу. каса̄ве паккхитта̄ни та̄ни аттано сабха̄вам̣ париччаджантӣти ‘‘каса̄ве…пе… маккхетабба̄нӣ’’ти вуттам̣, гхун̣апа̄н̣ака̄дипариха̄раттхам̣ маккхетабба̄нӣти аттхо. адхит̣т̣хетӣти ‘‘ида̄ни майхам̣ аджджхохаран̣ӣйам̣ на бхависсати, ба̄хирапарибхогаттха̄йа бхависсатӣ’’ти читтам̣ уппа̄детӣти аттхо. тенева̄ха ‘‘саппин̃ча телан̃ча васан̃ча муддхани телам̣ ва̄ аббхан̃джанам̣ ва̄’’тиа̄ди, евам̣ парибхоге анапеккхата̄йа пат̣иггахан̣ам̣ виджахатӣти адхиппа̄йо. евам̣ ан̃н̃есупи ка̄ликесу анаджджхохаритука̄мата̄йа суддхачиттена ба̄хирапарибхогаттха̄йа нийамепи пат̣иггахан̣ам̣ виджахатӣти идампи висум̣ екам̣ пат̣иггахан̣авиджахананти дат̣т̣хаббам̣.

ан̃н̃ена бхиккхуна̄ ваттабботи еттха суддхачиттена диннатта̄ сайампи а̄хара̄петва̄ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атийева. двиннампи ана̄паттӣти йатха̄ ан̃н̃асса сантакам̣ екена пат̣иггахитам̣ сатта̄ха̄тиккамепи ниссаггийам̣ на хоти парасантакабха̄вато, евамидампи авибхаттатта̄ убхайаса̄дха̄ран̣ампи виниббхога̄бха̄вато ниссаггийам̣ на хотӣти адхиппа̄йо. парибхун̃джитум̣ пана на ват̣т̣атӣти бхиккхуна̄ пат̣иггахитатта̄ сатта̄ха̄тиккаме йасса кассачи бхиккхуно парибхун̃джитум̣ на ват̣т̣ати пат̣иггахитасаппиа̄дӣнам̣ парибхогасса сатта̄хенева париччхиннатта̄. ‘‘та̄ни пат̣иггахетва̄ сатта̄хапарамам̣ саннидхика̄ракам̣ парибхун̃джитабба̄нӣ’’ти (па̄ра̄. 623) хи вуттам̣.

‘‘а̄вусо имам̣ телам̣ сатта̄хаматтам̣ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти имина̄ йена пат̣иггахитам̣, тена антосатта̄хейева парасса виссаджджитабха̄вам̣ дассети. касса а̄паттӣти ‘‘пат̣хамам̣ та̄ва убхиннам̣ са̄дха̄ран̣атта̄ ана̄патти вутта̄, ида̄ни пана екена итарасса виссат̣т̣хабха̄вато убхайаса̄дха̄ран̣ата̄ наттхӣти вибхаттасадисам̣ хутва̄ т̣хитам̣, тасма̄ еттха пат̣иггахитасса сатта̄ха̄тиккаме екасса а̄паттийа̄ бхавитабба’’нти ман̃н̃ама̄но ‘‘ким̣ пат̣иггахан̣апаччайа̄ пат̣игга̄хакасса а̄патти, уда̄ху йасса сантакам̣ джа̄там̣, тасса̄’’ти пуччхати. ниссат̣т̣хабха̄ватойева ча идха ‘‘авибхаттабха̄вато’’ти ка̄ран̣ам̣ аватва̄ ‘‘йена париггахитам̣, тена виссаджджитатта̄’’ти вуттам̣, идан̃ча виссат̣т̣ха̄бха̄вато убхайаса̄дха̄ран̣атам̣ паха̄йа екасса сантакам̣ хонтампи йена пат̣иггахитам̣, тато ан̃н̃асса сантакам̣ джа̄там̣, тасма̄ парасантакапат̣иггахан̣е вийа пат̣игга̄хакасса пат̣иггахан̣апаччайа̄ наттхи а̄паттӣти дассанаттхам̣ вуттам̣, на пана ‘‘йена пат̣иггахитам̣, тена виссаджджитатта̄’’ти вачанато ависсаджджите сати авибхаттепи сатта̄ха̄тиккаме а̄паттӣти дассанаттхам̣ ависсаджджите авибхаттабха̄ватойева ана̄паттийа̄ сиддхатта̄. саче пана итаро йена пат̣иггахитам̣, тассева антосатта̄хе аттано бха̄гампи виссаджджети, сатта̄ха̄тиккаме сийа̄ а̄патти йена пат̣иггахитам̣, тассева сантакабха̄вама̄паннатта̄. ‘‘итарасса аппат̣иггахитатта̄’’ти имина̄ тасса сантакабха̄вепи ан̃н̃ехи пат̣иггахитасакасантаке вийа тена аппат̣иггахитабха̄вато ана̄паттӣти дӣпети, имам̣ пана адхиппа̄йам̣ аджа̄нитва̄ ито ан̃н̃атха̄ ган̣т̣хипадака̄ра̄дӣхи папан̃читам̣, на там̣ са̄рато паччетаббам̣, идам̣ са̄раттхадӣпанӣвачанам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. 2.625).

вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. 1.625) пана – саче двиннам̣…пе… на ват̣т̣атӣти еттха па̄т̣хо гал̣ито, евам̣ панеттха па̄т̣хо ведитаббо – саче двиннам̣ сантакам̣ екена пат̣иггахитам̣ авибхаттам̣ хоти, сатта̄ха̄тиккаме двиннампи ана̄патти, парибхун̃джитум̣ пана на ват̣т̣атӣти. ан̃н̃атха̄ пана саддаппайогопи на сан̇гахам̣ гаччхати, ‘‘ган̣т̣хипадепи ча айамева па̄т̣хо дассито’’ти са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. 2.625) вуттам̣. ‘‘двиннампи ана̄паттӣ’’ти авибхаттатта̄ вуттам̣. ‘‘парибхун̃джитум̣ пана на ват̣т̣атӣ’’ти идам̣ ‘‘сатта̄хапарамам̣ саннидхика̄ракам̣ парибхун̃джитабба’’нти (па̄ра̄. 623) вачанато вуттам̣. ‘‘йена пат̣иггахитам̣, тена виссаджджитатта̄’’ти имина̄ упасампаннасса да̄нампи сандха̄йа ‘‘виссаджджетӣ’’ти идам̣ вуттанти дассети. упасампаннасса нирапеккхадиннаваттхумхи пат̣иггахан̣асса авигататтепи сакасантаката̄ вигата̄ва хоти, тена ниссаггийам̣ на хоти. ‘‘аттана̄ва пат̣иггахитаттам̣ сакасантакаттан̃ча̄’’ти имехи двӣхи ка̄ран̣ехева ниссаггийам̣ хоти, на екена. анупасампаннасса нирапеккхада̄не пана тадубхайампи виджахати, парибхогопеттха ват̣т̣ати, на са̄пеккхада̄не да̄налаккхан̣а̄бха̄вато. ‘‘виссаджджатӣ’’ти етасмин̃ча па̄л̣ипаде кассачи адатва̄ анапеккхата̄йа чхад̣д̣анампи сан̇гахитанти ведитаббам̣. ‘‘анапеккха̄ датва̄’’ти идан̃ча пат̣иггахан̣авиджаханавидхидассанаттхамева вуттам̣. пат̣иггахан̣е хи виджахите пуна пат̣иггахетва̄ парибхого сайамева ват̣т̣иссати, таббиджаханан̃ча ваттхуно сакасантаката̄паричча̄гена хотӣти. етена ча ваттхумхи аджджхохаран̣а̄пеккха̄йа сати пат̣иггахан̣ависсаджджанам̣ на̄ма висум̣ на лаббхатӣти сиджджхати. итаратха̄ хи ‘‘пат̣иггахан̣е анапеккхова пат̣иггахан̣ам̣ виссаджджетва̄ пуна пат̣иггахетва̄ бхун̃джатӣ’’ти ваттаббам̣ сийа̄, ‘‘аппат̣иггахитатта̄’’ти имина̄ екасса сантакам̣ ан̃н̃ена пат̣иггахитампи ниссаггийам̣ хотӣти дассети. еванти ‘‘пуна гахесса̄мӣ’’ти апеккхам̣ акатва̄ суддхачиттена паричаттатам̣ пара̄масати. парибхун̃джантасса ана̄паттидассанаттханти ниссаггийамӯлика̄хи па̄читтийа̄диа̄паттӣхи ана̄паттидассанаттханти адхиппа̄йо. парибхоге ана̄паттидассанаттханти еттха пана ниссат̣т̣хапат̣ила̄бхасса ка̄йикапарибхога̄дӣсу йа̄ дуккат̣а̄патти вутта̄, та̄йа ана̄паттидассанаттханти адхиппа̄йо.

100. евам̣ чатука̄ликапаччайам̣ дассетва̄ ида̄ни тесу висесалаккхан̣ам̣ дассенто ‘‘имесу пана̄’’тиа̄дима̄ха. таттха акаппийабхӯмийам̣ сахасеййа̄пахонаке гехе вуттам̣ сан̇гхикам̣ ва̄ пуггаликам̣ ва̄ бхиккхусса, бхиккхунийа̄ ва̄ сантакам̣ йа̄вака̄ликам̣ йа̄мака̄ликан̃ча екараттампи т̣хапитам̣ антовуттхам̣ на̄ма хоти, таттха паккан̃ча антопаккам̣ на̄ма хоти. сатта̄хака̄ликам̣ пана йа̄ваджӣвикан̃ча ват̣т̣ати. пат̣иггахетва̄ екараттам̣ вӣтина̄митам̣ пана йам̣ кин̃чи йа̄вака̄ликам̣ ва̄ йа̄мака̄ликам̣ ва̄ аджджхохаритука̄мата̄йа ган̣хантасса париггахан̣е та̄ва дуккат̣ам̣, аджджхохарато пана екамекасмим̣ аджджхоха̄ре саннидхипаччайа̄ па̄читтийам̣ хотӣти аттхо. ида̄ни ан̃н̃ампи висесалаккхан̣ам̣ дассенто ‘‘йа̄вака̄ликам̣ пана̄’’тиа̄дима̄ха. таттха самбхиннараса̄нӣти сам̣сат̣т̣хараса̄ни. дӣгхака̄ла̄ни ваттхӯни рассака̄лена сам̣сат̣т̣ха̄ни рассака̄ламева ануваттантӣти а̄ха ‘‘йа̄вака̄ликам̣ пана…пе… тӣн̣ипи йа̄мака̄лика̄дӣнӣ’’ти. итаресупи есева найо. тасма̄тиа̄дӣсу тадахупуребхаттамева ват̣т̣ати, на тадахупаччха̄бхаттам̣, на раттийам̣, на дутийадиваса̄дӣсӯти аттхо.

касма̄ти че? тадахупат̣иггахитена йа̄вака̄ликена сам̣сат̣т̣хатта̄ти. еттха ча ‘‘йа̄вака̄ликена сам̣сат̣т̣хатта̄’’ти еттакамева аватва̄ ‘‘тадахупат̣иггахитена̄’’ти висесанасса вуттатта̄ пурепат̣иггахитайа̄вака̄ликена сам̣сат̣т̣хе сати тадахупуребхаттампи на ват̣т̣ати, анаджджхохаран̣ӣйам̣ хотӣти вин̃н̃а̄йати. ‘‘самбхиннараса’’нти имина̄ сачепи сам̣сат̣т̣хам̣, асамбхиннарасам̣ сесака̄ликаттайам̣ аттано аттано ка̄ле ват̣т̣атӣти дассети. йа̄мака̄ликена̄ти еттха ‘‘тадахупат̣иггахитена̄’’ти татийантависесанападам̣ аджджха̄харитаббам̣, пуббава̄кйато ва̄ ануваттетаббам̣. тасса пхалам̣ вуттанайамева.

поттхакесу пана ‘‘йа̄мака̄ликена сам̣сат̣т̣хам̣ пана итарадвайам̣ тадахупат̣иггахита’’нти диссати, там̣ на сундарам̣. йаттха наттхи, тамева сундарам̣, касма̄? дутийантан̃хи висесанападам̣ итарадвайам̣ висесети. тато тадахупат̣иггахитамева сатта̄хака̄ликам̣ йа̄ваджӣвикан̃ча йа̄мака̄ликена сам̣сат̣т̣хе сати йа̄ва арун̣уггамана̄ ват̣т̣ати, на пурепат̣иггахита̄нӣти аттхо бхавеййа, со на йутто. касма̄? сатта̄хака̄ликайа̄ваджӣвика̄нам̣ асаннидхиджанакатта̄, ‘‘дӣгхака̄лика̄ни рассака̄ликам̣ ануваттантӣ’’ти имина̄ лаккхан̣ена вируддхатта̄ ча, тасма̄ тадахупат̣иггахитам̣ ва̄ хоту пурепат̣иггахитам̣ ва̄, сатта̄хака̄ликам̣ йа̄ваджӣвикан̃ча тадахупат̣иггахитена йа̄мака̄ликена сам̣сат̣т̣хатта̄ йа̄ва арун̣уггамана̄ ват̣т̣атӣти аттхо йутто, еван̃ча упари ваккхама̄нена ‘‘сатта̄хака̄ликена пана тадахупат̣иггахитена саддхим̣ сам̣сат̣т̣хам̣ тадахупат̣иггахитам̣ ва̄ пурепат̣иггахитам̣ ва̄ йа̄ваджӣвикам̣ сатта̄хам̣ каппатӣ’’ти вачанена самам̣ бхавеййа.

апича ‘‘йа̄мака̄ликена сам̣сат̣т̣хам̣ пана итарадвайам̣ тадаху йа̄ва арун̣уггамана̄ ват̣т̣атӣ’’ти пуббапа̄т̣хена бхавитаббам̣, там̣ лекхакехи ан̃н̃есу па̄т̣хесу ‘‘тадахупат̣иггахита’’нти виджджама̄нам̣ дисва̄, идха тадахупадато пат̣иггахитападам̣ гал̣итанти ман̃н̃ама̄нехи паккхипитва̄ ликхитам̣ бхавеййа, ‘‘тадахӯ’’ти идам̣ пана ‘‘йа̄ва арун̣уггамана̄’’ти падам̣ висесети, тена йа̄ва тадахуарун̣уггамана̄ ват̣т̣ати, на дутийа̄ха̄диарун̣уггамана̄ти аттхам̣ дассети. тенева упарипа̄т̣хепи ‘‘сатта̄хака̄ликена пана тадахупат̣иггахитена̄’’ти рассака̄ликаттхападена тулйа̄дхикаран̣ам̣ висесанападам̣ тамева висесети, на дӣгхака̄ликаттхам̣ йа̄ваджӣвикападам̣, тасма̄ ‘‘тадахупат̣иггахитена сатта̄хака̄ликена сам̣сат̣т̣хам̣ тадахупат̣иггахитам̣ ва̄ пурепат̣иггахитам̣ ва̄ йа̄ваджӣвикам̣ сатта̄хам̣ каппатӣ’’ти вуттам̣.

двӣхапат̣иггахитена̄тиа̄дӣсупи ‘‘двӣхапат̣иггахитена сатта̄хака̄ликена сам̣сат̣т̣хам̣ тадахупат̣иггахитам̣ ва̄ пурепат̣иггахитам̣ ва̄ йа̄ваджӣвикам̣ чха̄хам̣ ват̣т̣ати, тӣхапат̣иггахитена сатта̄хака̄ликена сам̣сат̣т̣хам̣ тадахупат̣иггахитам̣ ва̄ пурепат̣иггахитам̣ ва̄ йа̄ваджӣвикам̣ пан̃ча̄хам̣ ват̣т̣ати, чатӯхапат̣иггахитена сатта̄хака̄ликена сам̣сат̣т̣хам̣ тадахупат̣иггахитам̣ ва̄ пурепат̣иггахитам̣ ва̄ йа̄ваджӣвикам̣ чатура̄хам̣ ват̣т̣ати, пан̃ча̄хапат̣иггахитена сатта̄хака̄ликена сам̣сат̣т̣хам̣ тадахупат̣иггахитам̣ ва̄ пурепат̣иггахитам̣ ва̄ йа̄ваджӣвикам̣ тӣхам̣ ват̣т̣ати, чха̄хапат̣иггахитена сатта̄хака̄ликена сам̣сат̣т̣хам̣ тадахупат̣иггахитам̣ ва̄ пурепат̣иггахитам̣ ва̄ йа̄ваджӣвикам̣ двӣхам̣ ват̣т̣ати, сатта̄хапат̣иггахитена сатта̄хака̄ликена сам̣сат̣т̣хам̣ тадахупат̣иггахитам̣ ва̄ пурепат̣иггахитам̣ ва̄ йа̄ваджӣвикам̣ тадахева ват̣т̣атӣ’’ти евам̣ сатта̄хака̄ликассева атӣтадивасам̣ париха̄петва̄ сесадивасавасена йоджетаббам̣, на йа̄ваджӣвикасса. на хи йа̄ваджӣвикасса ха̄петаббо атӣтадивасо на̄ма аттхи сати паччайе йа̄ваджӣвам̣ парибхун̃джитаббато. тена̄ха ‘‘сатта̄хака̄ликампи аттана̄ саддхим̣ сам̣сат̣т̣хам̣ йа̄ваджӣвикам̣ аттано сабха̄ван̃н̃ева упанетӣ’’ти. кесучи поттхакесу ‘‘йа̄мака̄ликена сам̣сат̣т̣хам̣ пана итарадвайам̣ тадахупат̣иггахита’’нти ликхитам̣ па̄т̣хам̣ нисса̄йа имасмимпи па̄т̣хе ‘‘тадахупат̣иггахитанти идамева иччхитабба’нти ман̃н̃ама̄на̄ ‘‘пурепат̣иггахита’’нти па̄т̣хам̣ пат̣иккхипанти. кесучи ‘‘пуребхаттам̣ пат̣иггахитам̣ ва̄’’ти ликханти, там̣ саббам̣ йатха̄вуттанайам̣ аманасикаронта̄ виббхантачитта̄ евам̣ каронтӣти дат̣т̣хаббам̣.

имесу чатӯсу ка̄ликесу йа̄вака̄ликам̣ маджджханхикака̄ла̄тиккаме, йа̄мака̄ликам̣ паччхимайа̄ма̄тиккаме, сатта̄хака̄ликам̣ сатта̄ха̄тиккаме парибхун̃джантасса а̄паттӣти вуттам̣. катарасиккха̄падена а̄патти хотӣти пуччха̄йама̄ха ‘‘ка̄лайа̄ма’’ичча̄ди. тассаттхо – йа̄вака̄ликам̣ ка̄ла̄тиккаме парибхун̃джантасса ‘‘йо пана бхиккху вика̄ле кха̄данӣйам̣ ва̄ бходжанӣйам̣ ва̄ кха̄деййа ва̄ бхун̃джеййа ва̄, па̄читтийа’’нти имина̄ вика̄лебходжанасиккха̄падена (па̄чи. 248) а̄патти хоти. йа̄мака̄ликам̣ йа̄ма̄тиккаме парибхун̃джантасса ‘‘йо пана бхиккху саннидхика̄ракам̣ кха̄данӣйам̣ ва̄ бходжанӣйам̣ ва̄ кха̄деййа ва̄ бхун̃джеййа ва̄, па̄читтийа’’нти имина̄ саннидхисиккха̄падена (па̄чи. 253) а̄патти хоти. сатта̄хака̄ликам̣ сатта̄ха̄тиккаме парибхун̃джантасса ‘‘йа̄ни кхо пана та̄ни гила̄на̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пат̣иса̄йанӣйа̄ни бхесаджджа̄ни, сеййатхидам̣, саппи наванӣтам̣ телам̣ мадху пха̄н̣итам̣, та̄ни пат̣иггахетва̄ сатта̄хапарамам̣ саннидхика̄ракам̣ парибхун̃джитабба̄ни, там̣ атикка̄майато ниссаггийам̣ па̄читтийа’’нти имина̄ бхесаджджасиккха̄падена (па̄ра̄. 622) а̄патти хотӣти.

има̄ни чатта̄ри ка̄лика̄ни екато сам̣сат̣т̣ха̄ни самбхиннараса̄ни пуримапуримака̄ликасса ка̄лавасена парибхун̃джитабба̄нӣти вуттам̣. асамбхиннараса̄ни че хонти, катхам̣ парибхун̃джитабба̄нӣти а̄ха ‘‘саче пана̄’’тиа̄ди. тассаттхо сувин̃н̃еййова.

ити винайасан̇гахасам̣ван̣н̣ана̄бхӯте винайа̄лан̇ка̄ре

чатука̄ликавиниччхайакатха̄лан̇ка̄ро на̄ма

ат̣т̣ха̄расамо париччхедо.