13. да̄налаккхан̣а̄дивиниччхайакатха̄
69. евам̣ рӯпийа̄дипат̣иггахан̣авиниччхайам̣ катхетва̄ ида̄ни да̄нависса̄сагга̄хала̄бхапарин̣а̄манавиниччхайам̣ катхетум̣ ‘‘да̄нависса̄сагга̄хехӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха дӣйате да̄нам̣, чӣвара̄диваттхум̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ паватто алобхаппадха̄но ка̄ма̄вачаракусалакирийачиттуппа̄до. сасанам̣ са̄со, сасу хим̣са̄йанти дха̄ту, хим̣сананти аттхо, вигато са̄со етасма̄ га̄ха̄ти висса̄со. гахан̣ам̣ га̄хо, висса̄сена га̄хо висса̄сагга̄хо. висесане четтха каран̣авачанам̣, висса̄савасена га̄хо, на тхеййачиттавасена̄ти аттхо. лаччхатети ла̄бхо, чӣвара̄диваттху, тасса ла̄бхасса. парин̣амийате парин̣а̄манам̣, ан̃н̃есам̣ аттха̄йа парин̣атасса аттано, ан̃н̃асса ва̄ парин̣а̄манам̣, да̄пананти аттхо. да̄нависса̄сагга̄хехи ла̄бхасса парин̣а̄мананти еттха уддесе самабхинивит̣т̣хасса ‘‘да̄на’’нти падасса аттхавиниччхайо та̄ва пат̣хамам̣ евам̣ ведитабботи йоджана̄. аттано сантакасса чӣвара̄дипариккха̄расса да̄нанти самбандхо. йасса кассачӣти сампада̄наниддесо, йасса кассачи пат̣игга̄хакасса̄ти аттхо.
йадидам̣ ‘‘да̄на’’нти вуттам̣, таттха ким̣ лаккхан̣анти а̄ха ‘‘татридам̣ да̄налаккхан̣а’’нти. ‘‘идам̣ туйхам̣ демӣ’’ти вадатӣти идам̣ тиван̇гасампаннам̣ да̄налаккхан̣ам̣ хотӣти йоджана̄. таттха иданти деййадхамманидассанам̣. туйханти пат̣игга̄хаканидассанам̣. демӣти да̄йаканидассанам̣. дада̄мӣтиа̄дӣни пана парийа̄йавачана̄ни. вуттан̃хи ‘‘деййада̄йакапат̣игга̄хака̄ вийа да̄насса̄’’ти, ‘‘тин̣н̣ам̣ саммукхӣбха̄ва̄ кусалам̣ хотӣ’’ти ча. ‘‘ваттхупаричча̄галаккхан̣атта̄ да̄насса̄’’ти идам̣ пана екадесалаккхан̣акатханамева, ким̣ евам̣ дӣйама̄нам̣ саммукха̄йева диннам̣ хоти, уда̄ху параммукха̄пӣти а̄ха ‘‘саммукха̄пи параммукха̄пи диннам̣йева хотӣ’’ти. туйхам̣ ган̣ха̄хӣтиа̄дӣсу айаматтхо – ‘‘ган̣ха̄хӣ’’ти вутте ‘‘демӣ’’ти вуттасадисам̣ хоти, тасма̄ мукхйато диннатта̄ судиннам̣ хоти, ‘‘ган̣ха̄мӣ’’ти ча вутте мукхйато гахан̣ам̣ хоти, тасма̄ суггахитам̣ хоти. ‘‘туйхам̣ майха’’нти има̄ни пана пат̣игга̄хакапат̣ибандхата̄каран̣е вачана̄ни. тава сантакам̣ карохӣтиа̄дӣни пана парийа̄йато да̄наггахан̣а̄ни, тасма̄ дудиннам̣ дуггахитан̃ча хоти. локе хи апариччаджитука̄ма̄пи пуна ган̣хитука̄ма̄пи ‘‘тава сантакам̣ хотӯ’’ти ниййа̄тенти йатха̄ там̣ кусаран̃н̃о ма̄ту раджджаниййа̄танам̣. тена̄ха ‘‘нева да̄та̄ да̄тум̣ джа̄на̄ти, на итаро гахету’’нти. саче пана̄тиа̄дӣсу пана да̄йакена пан̃н̃аттийам̣ аковидата̄йа парийа̄йавачане вуттепи пат̣игга̄хако аттано пан̃н̃аттийам̣ ковидата̄йа мукхйавачанена ган̣ха̄ти, тасма̄ ‘‘суггахита’’нти вуттам̣.
саче пана екотиа̄дӣсу пана да̄йако мукхйавачанена дети, пат̣игга̄хакопи мукхйавачанена пат̣иккхипати, тасма̄ да̄йакасса пуббе адхит̣т̣хитампи чӣварам̣ да̄навасена адхит̣т̣ха̄нам̣ виджахати, париччаттатта̄ аттано асантакатта̄ атирекачӣварампи на хоти, тасма̄ даса̄ха̄тиккамепи а̄патти на хоти. пат̣игга̄хакассапи на пат̣иккхипитатта̄ аттано сантакам̣ на хоти, тасма̄ атирекачӣварам̣ на хотӣти даса̄ха̄тиккамепи а̄патти наттхи. йасса пана руччатӣти еттха пана имасса чӣварасса асса̄микатта̄ пам̣сукӯлат̣т̣ха̄не т̣хитатта̄ йасса руччати, тена пам̣сукӯлабха̄вена гахетва̄ парибхун̃джитаббам̣, парибхун̃джантена пана да̄йакена пуббаадхит̣т̣хитампи да̄навасена адхит̣т̣ха̄насса виджахитатта̄ пуна адхит̣т̣хахитва̄ парибхун̃джитаббам̣ итарена пуббе анадхит̣т̣хитатта̄ти дат̣т̣хаббам̣.
иттханна̄масса дехӣтиа̄дӣсу пана а̄н̣атйаттхе паватта̄йа пан̃чамӣвибхаттийа̄ вуттатта̄ а̄н̣аттена пат̣игга̄хакасса диннака̄лейева пат̣игга̄хакасса сантакам̣ хоти, на тато пуббе, пуббе пана а̄н̣а̄пакассева, тасма̄ ‘‘йо пахин̣ати, тассева сантака’’нти вуттам̣. иттханна̄масса даммӣти пана паччуппаннаттхе паватта̄йа ваттама̄навибхаттийа̄ вуттатта̄ тато пат̣т̣ха̄йа пат̣игга̄хакассева сантакам̣ хоти, тасма̄ ‘‘йасса пахӣйати, тасса сантака’’нти вуттам̣. тасма̄ти имина̄ а̄йасмата̄ ревататтхерена а̄йасмато са̄рипуттасса чӣварапесанаваттхусмим̣ бхагавата̄ деситесу адхит̣т̣ха̄несу идха вутталаккхан̣ена асаммохато джа̄нитаббанти дассети.
таттха два̄дхит̣т̣хитам̣, сва̄дхит̣т̣хитанти ча на тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нам̣ сандха̄йа вуттам̣, атха кхо са̄мике джӣванте висса̄сагга̄хачӣварабха̄вена ча са̄мике мате матакачӣварабха̄вена ча гахан̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣, тато пана даса̄хе анатиккантейева тичӣвара̄дхит̣т̣ха̄нам̣ ва̄ париккха̄рачол̣а̄дхит̣т̣ха̄нам̣ ва̄ викаппанам̣ ва̄ ка̄таббам̣. йо пахин̣атӣти да̄йакам̣ сандха̄йа̄ха, йасса пахӣйатӣти пат̣игга̄хакам̣.
париччаджитва̄…пе… на лабхати, а̄хара̄пенто бхан̣д̣аггхена ка̄ретабботи аттхо. аттана̄…пе… ниссаггийанти имина̄ парасантакабхӯтаттам̣ джа̄нанто тхеййапасайхавасена аччхинданто па̄ра̄джико хотӣти дассети. пора̄н̣ат̣ӣка̄йам̣ пана ‘‘сакасан̃н̃а̄йа вина̄ ган̣ханто бхан̣д̣ам̣ аггха̄петва̄ а̄паттийа̄ ка̄ретаббо’’ти вуттам̣. сакасан̃н̃а̄йа вина̄пи та̄вака̄ликапам̣сукӯласан̃н̃а̄дивасена ган̣ханто а̄паттийа̄ на ка̄ретаббо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана пасайха̄ка̄рам̣ сандха̄йа вадати. тена̄ха ‘‘аччхиндато ниссаггийа’’нти. саче пана…пе… ват̣т̣атӣти тут̣т̣хада̄нам̣ а̄ха, атха пана̄тиа̄дина̄ купитада̄нам̣. убхайатха̄пи сайам̣ диннатта̄ ват̣т̣ати, гахан̣е а̄патти наттхӣти аттхо.
мама сантике…пе… евам̣ пана да̄тум̣ на ват̣т̣атӣти ваттхупаричча̄галаккхан̣атта̄ да̄насса евам̣ даданто апариччаджитва̄ диннатта̄ да̄нам̣ на хотӣти на ват̣т̣ати, тато ева дуккат̣ам̣ хоти. а̄хара̄петум̣ пана ват̣т̣атӣти пуббе ‘‘акаронтасса на демӣ’’ти вуттатта̄ йатха̄вуттаупаджджха̄йаггахан̣а̄дӣни акаронте а̄чарийассева сантакам̣ хотӣти катва̄ вуттам̣. каронте пана антева̄сикасса сантакам̣ бхавеййа саббасо апариччаджитва̄ диннатта̄. сакасан̃н̃а̄йа виджджама̄натта̄ ‘‘а̄хара̄петум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣ сийа̄. т̣ӣка̄йам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. 2.635) пана ‘‘евам̣ диннам̣ бхатисадисатта̄ а̄хара̄петум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. бхатисадисе сатипи камме кате бхати ладдхабба̄ хоти, тасма̄ а̄ропетум̣ на ват̣т̣еййа. вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. 1.635) пана ‘‘а̄хара̄петум̣ ват̣т̣атӣти камме акате бхатисадисатта̄ вутта’’нти вуттам̣, тена камме кате а̄хара̄петум̣ на ват̣т̣атӣти сиддхам̣. упаджджхам̣ ган̣хиссатӣти са̄ман̣ерасса да̄нам̣ дӣпети, тена ча са̄ман̣ерака̄ле датва̄ упасампаннака̄ле аччхиндатопи па̄читтийам̣ дӣпети. айам̣ та̄ва да̄не виниччхайоти имина̄ да̄навиниччхайа̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ виниччхайа̄нам̣ екапариччхедакатабха̄вам̣ дӣпети.
висса̄сагга̄халаккхан̣авиниччхайакатха̄
70. анут̣т̣ха̄насеййа̄ на̄ма йа̄йа сеййа̄йа сайито йа̄ва джӣвитиндрийупаччхедам̣ на па̄пун̣а̄ти, та̄ва вуччати. дадама̄нена ча матакадханам̣ та̄ва йе тасса дхане иссара̄ гахат̣т̣ха̄ ва̄ паббаджита̄ ва̄, тесам̣ да̄таббанти еттха ке гахат̣т̣ха̄ ке паббаджита̄ кена ка̄ран̣ена тасса дхане иссара̄ти? гахат̣т̣ха̄ та̄ва гила̄нупат̣т̣ха̄кабхӯта̄ тена ка̄ран̣ена гила̄нупат̣т̣ха̄кабха̄габхӯте тасса дхане иссара̄, йесан̃ча ва̄н̣иджа̄нам̣ хаттхато каппийака̄ракена патта̄дипариккха̄ро га̄ха̄пито, тесам̣ йам̣ да̄таббамӯлам̣, те ча тасса дхане иссара̄, йесан̃ча ма̄та̄питӯнам̣ аттха̄йа париччхиндитва̄ ваттха̄ни т̣хапита̄ни, тепи тасса дханасса иссара̄. евама̄дина̄ йена йена ка̄ран̣ена йам̣ йам̣ париккха̄радханам̣ йехи йехи гахат̣т̣хехи лабхитаббам̣ хоти, тена тена ка̄ран̣ена те те гахат̣т̣ха̄ тасса тасса дханасса иссара̄.
паббаджита̄ пана ба̄хирака̄ татхева сати ка̄ран̣е иссара̄. пан̃часу пана сахадхаммикесу бхиккхӯ са̄ман̣ера̄ ча мата̄нам̣ бхиккхуса̄ман̣ера̄нам̣ дханам̣ вина̄пи ка̄ран̣ена да̄йа̄дабха̄вена лабханти, на итара̄. бхиккхунӣсиккхама̄наса̄ман̣ерӣнампи дханам̣ та̄йева лабханти, на итаре. там̣ пана матакадханабха̄джанам̣ чатупаччайабха̄джанавиниччхайе а̄ви бхависсати, бахӯ пана винайадхараттхера̄ ‘‘йе тасса дханасса иссара̄ гахат̣т̣ха̄ ва̄ паббаджита̄ ва̄’’ти па̄т̣хам̣ нисса̄йа ‘‘матабхиккхусса дханам̣ гахат̣т̣хабхӯта̄ н̃а̄така̄ лабхантӣ’’ти виниччхинанти, тампи виниччхайам̣ тасса ча йутта̄йуттабха̄вам̣ таттхева ваккха̄ма.
анаттаманасса сантаканти ‘‘дут̣т̣ху катам̣ тайа̄ майа̄ адиннам̣ мама сантакам̣ ган̣хантена̄’’ти вачӣбхедена ва̄ читтуппа̄даматтена ва̄ доманассаппаттасса сантакам̣. йо пана пат̣хамам̣йева ‘‘сут̣т̣ху катам̣ тайа̄ мама сантакам̣ ган̣хантена̄’’ти вачӣбхедена ва̄ читтуппа̄даматтена ва̄ анумодитва̄ паччха̄ кеначи ка̄ран̣ена купито, пачча̄хара̄петум̣ на лабхати. йопи ада̄тука̄мо, читтена пана адхива̄сети, на кин̃чи вадатӣти еттха ту пора̄н̣ат̣ӣка̄йам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. 2.131) ‘‘читтена пана адхива̄сетӣти вуттамеваттхам̣ вибха̄ветум̣ ‘на кин̃чи вадатӣ’ти вутта’’нти вуттам̣. евам̣ сати ‘‘читтена̄’’ти идам̣ адхива̄санакирийа̄йа каран̣ам̣ хоти. ада̄тука̄моти еттха̄пи тамева каран̣ам̣ сийа̄, тато ‘‘читтена ада̄тука̄мо, читтена адхива̄сетӣ’’тивачанам̣ очитйасампосакам̣ на бхавеййа. там̣ т̣хапетва̄ ‘‘ада̄тука̄мо’’ти еттха ка̄йена̄ти ва̄ ва̄ча̄йа̄ти ва̄ ан̃н̃ам̣ каран̣ампи на самбхавати, тадасамбхаве сати висесаттхава̄чако пана-саддопи нираттхако. на кин̃чи вадатӣти еттха ту ваданакирийа̄йа каран̣ам̣ ‘‘ва̄ча̄йа̄’’ти падам̣ иччхитаббам̣, татха̄ ча сати ан̃н̃ам̣ адхива̄санакирийа̄йа каран̣ам̣, ан̃н̃ам̣ ваданакирийа̄йа каран̣ам̣, ан̃н̃а̄ адхива̄санакирийа̄, ан̃н̃а̄ ваданакирийа̄, тасма̄ ‘‘вуттамеваттхам̣ вибха̄вету’’нти ваттум̣ на арахати, тасма̄ йопи читтена ада̄тука̄мо хоти, пана татха̄пи ва̄ча̄йа адхива̄сети, на кин̃чи вадатӣти йоджанам̣ катва̄ пана ‘‘адхива̄сетӣти вуттамеваттхам̣ пака̄сетум̣ на кин̃чи вадатӣти вутта’’нти ваттумарахати. еттха ту пана-саддо аручилаккхан̣асӯчанаттхо. ‘‘читтена̄’’ти идам̣ ада̄тука̄макирийа̄йа каран̣ам̣, ‘‘ва̄ча̄йа̄’’ти адхива̄санакирийа̄йа аваданакирийа̄йа ча каран̣ам̣. адхива̄санакирийа̄ ча аваданакирийа̄йева. ‘‘адхива̄сетӣ’’ти вутте аваданакирийа̄йа апа̄кат̣абха̄вато там̣ пака̄сетум̣ ‘‘на кин̃чи вадатӣ’’ти вуттам̣, евам̣ гайхама̄не пубба̄паравачанаттхо очитйасампосако сийа̄, тасма̄ еттакавиварехи вича̄ретва̄ гахетабботи.
ла̄бхапарин̣а̄манавиниччхайакатха̄
71. ла̄бхапарин̣а̄манавиниччхайе тумха̄кам̣ саппиа̄дӣни а̄бхата̄нӣти тумха̄кам̣ аттха̄йа а̄бхата̄ни саппиа̄дӣни. парин̣атабха̄вам̣ джа̄нитва̄пи вуттавидхина̄ вин̃н̃а̄пентена тесам̣ сантакамева вин̃н̃а̄питам̣ на̄ма хотӣти а̄ха ‘‘майхампи детха̄ти вадати, ват̣т̣атӣ’’ти.
‘‘пуппхампи а̄ропетум̣ на ват̣т̣атӣти идам̣ парин̣атам̣ сандха̄йа вуттам̣, саче пана екасмим̣ четийе пӯджитам̣ пуппхам̣ гахетва̄ ан̃н̃асмим̣ четийе пӯджети, ват̣т̣атӣ’’ти са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. 2.660) вуттам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.660) пана нийаметва̄ ‘‘ан̃н̃асса четийасса аттха̄йа ропитама̄ла̄ваччхато’’ти вуттатта̄ на кевалам̣ парин̣атабха̄войева катхито, атха кхо нийаметва̄ ропитабха̄вопи. пуппхампӣти пи-саддена куто ма̄ла̄ваччханти дассети. вимативиноданийам̣ (ви. ви. т̣ӣ. 1.660) пана ‘‘ропитама̄ла̄ваччхатоти кеначи нийаметва̄ ропитам̣ сандха̄йа вуттам̣, аночитам̣ мила̄йама̄нам̣ очинитва̄ йаттха каттхачи пӯджетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. т̣хитам̣ дисва̄ти сесакам̣ гахетва̄ т̣хитам̣ дисва̄. имасса сунакхасса ма̄ дехи, етасса дехӣти идам̣ парин̣атейева, тираччха̄нагатасса париччаджитва̄ динне пана там̣ пала̄петва̄ ан̃н̃ам̣ бхун̃джа̄петум̣ ват̣т̣ати, тасма̄ ‘‘каттха дема̄тиа̄дина̄ екена̄ка̄рена ана̄патти дассита̄. евам̣ пана апуччхитепи ‘апарин̣атам̣ ида’нти джа̄нантена аттано ручийа̄ йаттха иччхати, таттха да̄петум̣ ват̣т̣атӣ’’ти тӣсупи ган̣т̣хипадесу вуттам̣. йаттха иччхатха, таттха детха̄ти еттха̄пи ‘‘тумха̄кам̣ ручийа̄’’ти вуттатта̄ йаттха иччхати, таттха да̄петум̣ лабхати.
парива̄ре (пари. ат̣т̣ха. 329) пана нава адхаммика̄ни да̄на̄нӣти сан̇гхасса парин̣атам̣ ан̃н̃асан̇гхасса ва̄ четийасса ва̄ пуггаласса ва̄ парин̣а̄мети, четийасса парин̣атам̣ ан̃н̃ачетийасса ва̄ сан̇гхасса ва̄ пуггаласса ва̄ парин̣а̄мети, пуггаласса парин̣атам̣ ан̃н̃апуггаласса ва̄ сан̇гхасса ва̄ четийасса ва̄ парин̣а̄метӣти евам̣ вутта̄ни. нава пат̣иггаха̄ парибхога̄ ча̄ти етесам̣йева да̄на̄нам̣ пат̣иггаха̄ ча парибхога̄ ча. тӣн̣и дхаммика̄ни да̄на̄нӣти сан̇гхасса ниннам̣ сан̇гхассева дети, четийасса ниннам̣ четийассева дети, пуггаласса ниннам̣ пуггалассева детӣти има̄ни тӣн̣и. пат̣иггахапат̣ибхога̄пи тесам̣йева пат̣иггаха̄ ча парибхога̄ ча̄ти а̄гатам̣.
ити винайасан̇гахасам̣ван̣н̣ана̄бхӯте винайа̄лан̇ка̄ре
да̄налаккхан̣а̄дивиниччхайакатха̄лан̇ка̄ро на̄ма
терасамо париччхедо.