1. маха̄кхандхако

бодхикатха̄ван̣н̣ана̄

маха̄вагге убхиннам̣ па̄тимоккха̄нанти убхиннам̣ па̄тимоккхавибхан̇га̄нам̣. йам̣ кхандхакам̣ сан̇га̄йим̣сӯти самбандхо. кхандха̄нам̣ самӯхо, кхандха̄нам̣ ва̄ пака̄санато кхандхако. кхандха̄ти четтха паббаджджа̄дича̄риттава̄риттасиккха̄падапан̃н̃аттисамӯхо адхиппето. падабха̄джанӣйе йесам̣ пада̄нам̣ аттха̄ йехи ат̣т̣хакатха̄найехи пака̄сита̄ти йоджана̄. атха ва̄ йе аттха̄ти йоджетаббам̣. хи-саддо четтха падапӯран̣е дат̣т̣хаббо.

1. висесака̄ран̣анти ‘‘йена самайена а̄йасмато са̄рипуттаттхерасса сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄чанахетубхӯто паривитакко удапа̄ди, тена самайена̄’’тиа̄дина̄ вуттака̄ран̣ам̣ вийа висесака̄ран̣ам̣ бхуммавачананиваттанакака̄ран̣анти аттхо. етасса̄ти абхисамбодхито пат̣т̣ха̄йа саттху чарийа̄вибха̄ванасса винайапан̃н̃аттийам̣ ким̣ пайоджанам̣? йади висесака̄ран̣ам̣ наттхӣти адхиппа̄йо. нида̄надассанам̣ пайоджананти йоджана̄. нида̄нантичеттха сиккха̄падапан̃н̃аттихетубхӯтам̣ ваттхупуггала̄дика̄ран̣ам̣ адхиппетам̣, на пан̃н̃аттит̣т̣ха̄намева. тена̄ха ‘‘йа̄ хӣ’’тиа̄ди.

урувела̄йанти еттха уру-саддо махантава̄чӣ. вела̄-саддо тӣрапарийа̄йо. уннататта̄дина̄ вела̄ вийа вела̄. уру махантӣ вела̄ урувела̄, тассам̣. тена̄ха ‘‘маха̄вела̄йа’’нтиа̄ди. марийа̄да̄ти сӣла̄дигун̣асӣма̄. паттапут̣ена̄ти та̄ла̄дӣнам̣ пан̣н̣апут̣ена.

‘‘пат̣хама̄бхисамбуддхо’’ти ануна̄сикалопена̄йам̣ ниддесоти а̄ха ‘‘пат̣хамам̣ абхисамбуддхо’’ти. пат̣хаманти ча бха̄ванапум̣саканиддесо. тасма̄ абхисамбуддхо хутва̄ саббапат̣хамам̣ бодхируккхамӯле вихаратӣти йоджана̄ дат̣т̣хабба̄.

па̄л̣ийам̣ атха кхоти еттха атха̄ти етасмим̣ самайети аттхо анекаттхатта̄ нипа̄та̄нам̣. сатта̄ханти аччантасам̣йоге етам̣ упайогавачанам̣. атха кхоти адхика̄рантарадассане нипа̄то. тена вимуттисукхапат̣исам̣веданам̣ паха̄йа пат̣иччасамуппа̄даманасика̄ре адхикатабха̄вам̣ дассети. пат̣ичча̄ти пат̣имукхам̣ гантва̄, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ апеккхитва̄ти аттхо. етена ка̄ран̣абахута̄ дассита̄. сахитети ка̄рийабахута̄. ануломанти бха̄ванапум̣саканиддесо. свева̄ти со ева паччайа̄ка̄ро. пуриманайена ва̄ вуттоти ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’тиа̄дина̄ найена вутто паччайа̄ка̄ро. паваттийа̄ти сам̣са̄раппаваттийа̄.

па̄л̣ийам̣ ‘‘авиджджа̄паччайа̄’’тиа̄дӣсу дуккха̄дӣсу ан̃н̃а̄н̣ам̣ авиджджа̄. локийакусала̄кусалачетана̄ сан̇кха̄ра̄. локийавипа̄камева вин̃н̃а̄н̣ам̣. локийаведана̄диккхандхаттайам̣ на̄мам̣, бхӯтупа̄да̄йабхедам̣ рӯпам̣. паса̄давин̃н̃а̄н̣абхедам̣ сал̣а̄йатанам̣. випа̄кабхӯто саббо пхассо, ведана̄ ча. ра̄го тан̣ха̄. балавара̄го, тивидха̄ ча дит̣т̣хи упа̄да̄нам̣. бхаво пана дувидхо каммабхаво, упапаттибхаво ча. таттха каммабхаво са̄савакусала̄кусалачетана̄ва, упапаттибхаво упа̄диннакаккхандха̄. тесам̣ упапатти джа̄ти. па̄ко джара̄. бхедо маран̣ам̣. те ева нисса̄йа сочанам̣ соко. канданам̣ паридево. дуккхам̣ ка̄йикам̣. доманассам̣ четасикам̣. ативийа соко упа̄йа̄со.

паччекан̃ча самбхавати-саддо йоджетаббо. тена̄ха ‘‘имина̄ найена̄’’тиа̄ди. ‘‘дуккхара̄сисса̄’’ти имина̄ на саттасса. на̄пи субхасукха̄дӣнанти дассети.

хавети бйаттанти имасмим̣ аттхе нипа̄то. ‘‘ануломапаччайа̄ка̄рапат̣иведхаса̄дхака̄ бодхипаккхийадхамма̄’’ти идам̣ пат̣хамава̄ре кин̃ча̄пи ‘‘авиджджа̄йатвева асесавира̄ганиродха̄’’тиа̄дина̄ пат̣иломапаччайа̄ка̄ропи а̄гато, татха̄пи ‘‘йато паджа̄на̄ти сахетудхамма’’нти ануломапаччайа̄ка̄рапат̣иведхассева ка̄ран̣аттена вуттанти. йатха̄ четтха, евам̣ дутийава̄репи ‘‘йато кхайам̣ паччайа̄нам̣ аведӣ’’ти га̄тха̄йа вуттатта̄ ‘‘паччайа̄нам̣ кхайасан̇кха̄та’’нтиа̄ди вуттанти ведитаббам̣. но калло пан̃хоти айутто на бйа̄ка̄таббо, авиджджама̄нам̣ атта̄нам̣ сиддхам̣ катва̄ ‘‘ко пхусатӣ’’ти тасса кирийа̄йа пут̣т̣хатта̄ ‘‘ко ван̃джха̄путто пхусатӣ’’тиа̄ди вийа̄ти адхиппа̄йо. сол̣аса кан̇кха̄ти ‘‘ахосим̣ ну кхо ахаматӣтамаддха̄нам̣, нану кхо ахосим̣, ким̣ ну кхо ахосим̣, катхам̣ ну кхо ахосим̣, ким̣ хутва̄ ким̣ ахосим̣ ну кхо ахаматӣтамаддха̄нам̣, бхависса̄ми ну кхо ахам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, нану кхо бхависса̄ми, ким̣ ну кхо бхависса̄ми, катхам̣ ну кхо бхависса̄ми, ким̣ хутва̄ ким̣ бхависса̄ми ну кхо ахам̣ ана̄гатамаддха̄нам̣, ахам̣ ну кхосми, но ну кхосми, ким̣ ну кхосми, катхам̣ ну кхосми, айам̣ ну кхо сатто куто а̄гато, со кухим̣ га̄мӣ бхависсатӣ’’ти (ма. ни. 1.18; сам̣. ни. 2.20) евам̣ а̄гата̄ атӣте пан̃ча, ана̄гате пан̃ча, паччуппанне чха̄ти сол̣асавидха̄ кан̇кха̄.

таттха ким̣ ну кхоти мануссадева̄дӣсу, кхаттийа̄дӣсу ва̄ ан̃н̃атарам̣ нисса̄йа кан̇кхати. катхам̣ ну кхоти пана сан̣т̣ха̄на̄ка̄ра̄дӣсу иссара̄диджанакам̣, ка̄ран̣ам̣ ва̄ нисса̄йа. ким̣ хутва̄ ким̣ ахосинти ча манусса̄дӣсу пат̣хамам̣ ким̣ хутва̄ паччха̄ ким̣ ахосинти кан̇кхати. ахам̣ ну кхосмӣтиа̄ди ида̄ни аттано виджджама̄на̄виджджама̄натам̣, сарӯпапака̄ра̄дикан̃ча кан̇кхати. вапайантӣти виапайанти бйапагаччханти. тена̄ха ‘‘апагаччханти нируджджхантӣ’’ти.

3. тасса васена̄ти тасса паччайа̄ка̄рападжа̄нанасса, паччайаккхайа̄дхигамасса ча васена. екекамева кот̣т̣ха̄санти ануломапат̣иломато екекамева кот̣т̣ха̄сам̣. па̄т̣ипадараттийа̄ евам̣ манаса̄ка̄сӣти раттийа̄ тӣсупи йа̄месу евам̣ идха кхандхакапа̄л̣ийа̄ а̄гатанайена ануломапат̣иломам̣йева манаса̄ка̄си.

аджапа̄лакатха̄ван̣н̣ана̄

4. тасса сатта̄хасса аччайена̄ти паллан̇касатта̄хасса апагаманена. тамха̄ сама̄дхимха̄ти арахаттапхаласама̄паттисама̄дхимха̄. антарантара̄ ева хи паччайа̄ка̄раманасика̄ро. авасесака̄лам̣ пана саббам̣ бхагава̄ пхаласама̄паттийа̄пи вӣтина̄меси. там̣ сандха̄йа ‘‘тамха̄ сама̄дхимха̄’’ти вуттам̣. ратаначан̇камети бхагавато чирам̣ т̣хитасса чан̇камана̄дхиппа̄йам̣ н̃атва̄ девата̄хи ма̄пите ратаначан̇каме. ратанагхаранти бхагавато нисӣдана̄дхиппа̄йам̣ н̃атва̄ девата̄хи ма̄питам̣ ратанамайам̣ гехам̣.

татра̄пӣти на кевалам̣ ратанагхарейева. татра̄пи аджапа̄ланигродхамӯлепи абхидхаммам̣ вичинанто ева антарантара̄ вимуттисукхам̣ пат̣исам̣ведентоти аттхо. таттха̄пи хи анантанайасамантапат̣т̣ха̄нам̣ саммасато самма̄самбуддхасса пӣтисамут̣т̣хита̄ чхаббан̣н̣а̄ буддхарасмийо ратанагхаре вийа ниччхарим̣су ева. ‘‘хум̣ху’’нти каронтоти ‘‘саббе хӣнаджа̄тика̄ мам̣ ма̄ упагаччхантӯ’’ти ма̄навасена, самӣпам̣ упагатесу кодхавасена ча ‘‘апетха̄’’ти адхиппа̄йаниччха̄ритам̣ хум̣хум̣ка̄рам̣ каронто.

брахман̃н̃анти бра̄хман̣аттам̣. антанти нибба̄нам̣. дева̄нам̣ ва̄ антанти магган̃а̄н̣а̄нам̣ ва̄ антабхӯтам̣ арахаттапхалам̣.

мучалиндакатха̄ван̣н̣ана̄

5. мучалиндамӯлети еттха ча мучалиндо вуччати нӣпаруккхо, йо ‘‘ничуло’’типи вуччати. уппаннамегхоти сакалачаккава̄л̣агаббхам̣ пӯретва̄ уппанно маха̄мегхо. ваддалика̄ти вут̣т̣хийа̄ ева иттхилин̇гавасена на̄мам̣. йа̄ ча сатта̄хам̣ паваттатта̄ сатта̄хаваддалика̄ти вутта̄ти а̄ха ‘‘сатта̄хам̣ авиччхиннавут̣т̣хика̄ ахосӣ’’ти. сӣтава̄тена дӯситам̣ динаметисса̄ ваддалика̄йа̄ти сӣтава̄тадуддинӣти а̄ха ‘‘удакапхуситасаммиссена̄’’тиа̄ди. уббиддхата̄ на̄ма дӯрабха̄вена упат̣т̣ха̄нанти а̄ха ‘‘мегхавигамена дӯрӣбхӯта’’нти. инданӣламан̣и вийа диббати джотетӣти дево, а̄ка̄со.

етаматтхам̣ видитва̄ти вивекасса сукхабха̄вам̣ видитва̄. саббасо асантут̣т̣хисамуччхедакатта̄ магган̃а̄н̣а̄нам̣ ‘‘чатумагган̃а̄н̣асантосена̄’’ти вуттам̣. акуппанабха̄воти акуджджханасабха̄во.

ра̄джа̄йатанакатха̄ван̣н̣ана̄

6. паччаггхети абхинаве. айамева аттхо пасаттхо, на пуримо. на хи буддха̄ махаггхам̣ паттам̣ парибхун̃джанти.

брахмайа̄чанакатха̄ван̣н̣ана̄

7. а̄лӣйанти севӣйантӣти а̄лайа̄. пан̃ча ка̄магун̣а̄ти а̄ха ‘‘сатта̄…пе… вуччантӣ’’ти. сут̣т̣ху мудита̄ти ативийа памудита̄. т̣ха̄нам̣ сандха̄йа̄ти т̣ха̄на-саддам̣ апеккхитва̄. имесанти сан̇кха̄ра̄дӣнам̣ пхала̄нам̣. па̄л̣ийам̣ саббасан̇кха̄расаматхотиа̄дӣни нибба̄навевачана̄ни. аписсӯти сампин̣д̣анаттхе нипа̄то. на кевалам̣ етадахоси, има̄пи га̄тха̄ пат̣ибхам̣сӯти аттхо.

киччхена ме адхигатанти па̄рамипӯран̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣, на дуккха̄пат̣ипадам̣. буддха̄нан̃хи чатта̄ро магга̄ сукха̄пат̣ипада̄ва хонти. ха-ити бйаттам̣, екам̣санти двӣсу аттхесу нипа̄то, бйаттам̣, екам̣сена ва̄ аланти вийодженти. халанти ва̄ еко нипа̄то.

8. па̄л̣ийам̣ сахампатисса̄ти со кира кассапасса бхагавато са̄сане сахако на̄ма тхеро пат̣хамаджджха̄набхӯмийам̣ брахмапати хутва̄ ниббатто, тена нам̣ ‘‘сахампатӣ’’ти сан̃джа̄ним̣су. ассаваната̄ти ассаваната̄йа, ассаванена̄ти аттхо. саванамева хи саваната̄ йатха̄ девата̄ти.

дхаммо асуддхоти миччха̄дит̣т̣хидхаммо. самалехӣти пӯран̣акассапа̄дӣхи чхахи саттха̄рехи. апа̄пура̄ти десана̄хаттхена вивара. два̄ранти арийамаггам̣ сандха̄йа вадати.

селети гханасила̄майе. татхӯпаманти еттха татха̄-саддо там̣-саддаттхе дат̣т̣хаббо. тена со селапаббато упама̄ йасса. там̣ татхӯпаманти аттхо. тена ва̄ паббата̄дина̄ пака̄рена упама̄ асса̄типи аттхо. дхаммамайанти локуттарадхаммабхӯтам̣. ут̣т̣ха̄хӣти дхаммадесанаттха̄йа ча̄рикачаран̣аттхам̣ имамха̄ а̄сана̄ ка̄йена, аппоссуккабха̄вато ва̄ читтена ут̣т̣хехи, айамева ва̄ па̄т̣хо. тенева ‘‘вичара, десассӯ’’ти дувидхепи ка̄йачиттапайоге нийоджеси. вӣра̄тиа̄ди чатта̄ри тхутивасена самбодхана̄ни.

9. буддхачаккхуна̄ти индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ена, а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ена ча. имесан̃хи двиннам̣ ‘‘буддхачаккхӯ’’ти на̄мам̣. сва̄ка̄ра̄ти саддхиндрийа̄дайова а̄ка̄ра̄ сундара̄ йесам̣, те сва̄ка̄ра̄, сувин̃н̃а̄пайа̄, паралокан̃ча ваджджан̃ча бхайато дассанасӣла̄ ча̄ти дат̣т̣хаббам̣. уппала̄ни еттха сантӣти уппалинӣти гаччхалата̄пи поккхаран̣ӣпи вуччати. идха пана поккхаран̣ӣ. евамитаресупи. удака̄нуггата̄нӣти удакато ануггата̄ни. анто нимугга̄нева хутва̄ пусанти вад̣д̣ханти, та̄ни антонимуггапосӣни. аччуггамма̄ти удакам̣ атиккаманавасена уггантва̄.

апа̄рута̄ти виват̣а̄. тесанти саупаниссайа̄нам̣ сатта̄нам̣. два̄ра̄ти арийамаггадва̄ра̄ни. идан̃ча аттано сайамбхун̃а̄н̣ена саупаниссайа̄нам̣ тесам̣ маггуппаттидит̣т̣хатам̣ сандха̄йа вадати. вихим̣сасан̃н̃ӣтиа̄дӣсу еваматтхо дат̣т̣хаббо – ‘‘ахан̃хи аттано пагун̣ам̣ суппаваттитампи имам̣ пан̣ӣтам̣ дхаммам̣ аджа̄нантесу мануджесу десана̄йа вихим̣са̄ ка̄йава̄ча̄киламатхо хотӣ’’ти евам̣ вихим̣сасан̃н̃ӣ хутва̄ на бха̄сим̣ бха̄ситум̣ на иччхим̣. ида̄ни пана хетусампанна̄ аттано саддха̄бха̄джанам̣ виваранту, пӯресса̄ми несам̣ сан̇каппанти.

пан̃чаваггийакатха̄ван̣н̣ана̄

10. а̄л̣а̄роти на̄мам̣. ка̄ла̄моти готтам̣. бхагаватопи кхо н̃а̄н̣ам̣ удапа̄дӣти ким̣ ида̄нева удапа̄ди, нану бодхимӯле тека̄лика̄, ка̄лавинимутта̄ ча саббе дхамма̄ сабба̄ка̄рато дит̣т̣ха̄ти? саччам̣ дит̣т̣ха̄, татха̄пи на̄ма̄дивасена авикаппита̄ екачиттаккхан̣икатта̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса. на хи екена читтена саббадхамма̄нам̣ на̄маджа̄тиа̄дикам̣ паччекам̣ анантам̣ вибха̄гам̣ викаппетум̣ сакка̄ викаппа̄нам̣ вируддха̄нам̣ саха̄нуппаттито, саббавикаппа̄рахадхаммадассанамева пана̄нена сакка̄ ка̄тум̣. йатха̄ дит̣т̣хесу пана йатхиччхита̄ка̄рам̣ а̄раббха викаппо уппаджджати чаккхувин̃н̃а̄н̣ена дит̣т̣хе читтапат̣е вийа. идха̄пи а̄л̣а̄рам̣ нисса̄йа а̄ваджджана̄нантарамева сабба̄ка̄ран̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди. на кевалан̃ча там̣, атха кхо пан̃чаваггийа̄ ева пат̣хамам̣ дхаммам̣ джа̄ниссанти, таппамукха̄ ча девата̄, а̄л̣а̄ро ка̄лам̣ катва̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатане, удако ча невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатане ниббаттоти евама̄дикам̣ саббампи нисса̄йа н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати ева. там̣ пана кхан̣асампаттийа̄ дуллабхабха̄вам̣ дассетум̣ камена олокетва̄ девата̄йа вутте н̃а̄н̣ам̣ вийа катва̄ вуттам̣. саддагатийа̄ хи бандхатта̄ екена н̃а̄н̣ена н̃а̄тампи вуччама̄нам̣ камена н̃а̄там̣ вийа пат̣ибха̄ти, девата̄пи ча бхагавата̄ н̃а̄тамеваттхам̣ а̄рочеси. тенева ‘‘бхагаватопи кхо н̃а̄н̣ам̣ удапа̄дӣ’’ти вуттанти дат̣т̣хаббам̣. еваман̃н̃аттха̄пи ӣдисесу ‘‘локам̣ волокенто асукам̣ аддаса, таттха майи гате ким̣ бхависсатӣ’’ти евама̄дина̄ саттху хитесита̄сандассанавасаппаваттесу. саббаттха вачанагатийам̣ камавуттите пан̃н̃а̄йама̄непи екенева н̃а̄н̣ена сакала̄вабодхо ведитаббо. бахука̄ра̄ кхо ме пан̃чаваггийа̄ти упака̄расса̄пи виджджама̄натам̣ сандха̄йа вуттам̣, на пана дхаммадесана̄йа ка̄ран̣аттена анупака̄ра̄нампи десанато.

11. антара̄ ча гайам̣ антара̄ ча бодхинти гайа̄йа, бодхисса ча антаре тига̄вуте т̣ха̄не.

сабба̄бхибхӯти саббам̣ тебхӯмакадхаммам̣ абхибхавитва̄ т̣хито. анӯпалиттоти килесалепена алитто. тато ева саббан̃джахо. тан̣хаккхайе вимуттоти тан̣хаккхайе нибба̄не а̄рамман̣акаран̣авасаена вимутто. евам̣ сайам̣ саббадхамме аттана̄ва джа̄нитва̄. камуддисеййанти кам̣ ан̃н̃ам̣ ‘‘айам̣ ме а̄чарийо’’ти уддисеййам̣.

ка̄синам̣ пуранти ба̄ра̄н̣асим̣. а̄хан̃чханти а̄ханисса̄ми. амата̄дхигама̄йа уггхосанато аматадундубхинти саттху дхаммадесана̄ вутта̄, ‘‘аматабхерим̣ пахарисса̄мӣ’’ти гаччха̄мӣти аттхо.

арахаси анантаджиноти анантаджинопи бхавитум̣ йуттоти аттхо. анантан̃а̄н̣ата̄йа ананто джино ча, анантена ва̄ н̃а̄н̣ена, анантам̣ ва̄ досам̣ джитава̄, уппа̄давайантарахитата̄йа ва̄ анантам̣ нибба̄нам̣ аджини килеса̄райо маддитва̄ ган̣хӣтипи анантаджино.

хупеййа̄пӣти евампи бхавеййа, евам̣видхе рӯпака̄йаратане ӣдисена н̃а̄н̣ена бхавитаббанти адхиппа̄йо. евам̣ на̄ма катханан̃хисса упаниссайасампаннасса апарака̄ле дуккхаппаттасса бхагавантам̣ упагамма паббаджитва̄ маггапхалапат̣иведха̄йа паччайо джа̄то. татха̄хеса бхагава̄ тена сама̄гаматтхам̣ падаса̄ва маггам̣ пат̣ипаджджи.

12. ба̄хулликоти паччайаба̄хуллико. падха̄навиббхантоти падха̄нато дуккарачаран̣ато парихӣно. наттхи еттха ага̄рийам̣, ага̄расса хитам̣ касигораккха̄дикамманти анага̄рийа̄, паббаджджа̄, там̣ анага̄рийам̣. паббаджантӣти упагаччханти. тадануттаранти там̣ ануттарам̣. брахмачарийапарийоса̄нанти маггабрахмачарийасса парийоса̄нам̣, арахаттапхаланти аттхо. тасса хи аттха̄йа кулапутта̄ паббаджанти. дит̣т̣хева дхаммети имасмим̣ паччаккхе аттабха̄ве. сайанти апараппаччайа̄. абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ти аттанова н̃а̄н̣ена паччаккхам̣ катва̄. упасампаджджа̄ти па̄пун̣итва̄.

ирийа̄йа̄ти дуккараирийа̄йа. уттаримануссадхамма̄тиа̄дӣсу мануссадхаммато локийан̃а̄н̣ато упари арийам̣ ка̄тум̣ алам̣ саматтхо аламарийо. н̃а̄н̣адассанависесоти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса пуббабха̄гам̣ адхиппетам̣. ноти ну. бха̄ситаметанти еварӯпаметам̣ ва̄кйабхеданти аттхо. те ча ‘‘йади еса падха̄нака̄ле ‘ахам̣ араха̄’ти вадеййа, майан̃ча саддаха̄ма, на ча̄нена тада̄ вуттам̣. ида̄ни пана виджджама̄намева гун̣ам̣ вадатӣ’’ти екападена сатим̣ лабхитва̄ ‘‘буддхо джа̄то’’ти уппаннага̄рава̄ а̄вусова̄дам̣ паха̄йа ‘‘но хетам̣, бханте’’ти а̄хам̣су. ан̃н̃а̄ читтанти ан̃н̃а̄йа арахаттаппаттийа̄ читтам̣.

13. анта̄ти кот̣т̣ха̄са̄ две бха̄га̄. ка̄месу ка̄масукхаллика̄нуйоготи ваттхука̄месу килесака̄масукхасса анубхаво. килесака̄ма̄ ева ва̄ а̄мисасукхена аллӣйанато ка̄масукхаллика̄ти вутта̄ти дат̣т̣хабба̄. гаммоти га̄мава̄сӣнам̣ сантако. аттакиламатха̄нуйоготи аттано киламатхасса кан̣т̣акасеййа̄дидуккхасса ануйого. убхо антети йатха̄вутте лобхо ва̄ сассато ва̄ еко анто, досо ва̄ уччхедо ва̄ екоти ведитаббо.

чаккхукаран̣ӣтиа̄дӣсу аттана̄ сампайуттан̃а̄н̣ачаккхум̣ каротӣти чаккхукаран̣ӣ. дутийам̣ тассева вевачанам̣. упасамоти килесупасамо. абхин̃н̃а̄, самбодхо ча чатусаччапат̣иведхова. нибба̄нам̣ асан̇кхатадха̄ту. етесампи аттха̄йа сам̣ваттатӣти пат̣ипадам̣ тхомети. самма̄дит̣т̣хӣти н̃а̄н̣ам̣. самма̄сан̇каппоти витакко. сесам̣ дхаммато сувин̃н̃еййамева.

14. евам̣ чатта̄ропи магге екато дассетва̄ ида̄ни техи маггехи пат̣ивиджджхитабба̄ни чатта̄ри арийасачча̄ни дассетум̣ ‘‘идам̣ кхо пана, бхиккхаве’’тиа̄дима̄ха. джа̄типи дуккха̄тиа̄дӣсу таттха таттха бхаве ниббаттама̄на̄нам̣ сатта̄нам̣ саббапат̣хамам̣ рӯпа̄рӯпадхаммаппаватти идха джа̄ти на̄ма, са̄ ча таттха таттха бхавесу упалаббхама̄на̄нам̣ дуккха̄дӣнам̣ ваттхубха̄вато дуккха̄, евам̣ джара̄дӣсу дуккхаваттхуката̄йа дуккхата̄ ведитабба̄. пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ пана дуккхадуккхавипарин̣а̄мадуккхасан̇кха̄радуккхавасена дуккха̄ ева. понобхавика̄ти пунаббхавакаран̣ам̣ пунаббхаво уттарападалопена, пунаббхаво сӣламетисса̄ти понобхавика̄. нандира̄гасахагата̄ти еттха рӯпа̄дӣсу нандати пийа̄йатӣти нандӣ, са̄ ева ра̄готи нандира̄готи бха̄ваппадха̄нойам̣ ниддесо, нандира̄гаттанти аттхо. тена сахагата̄ни нандира̄гасахагата̄. татра татра̄ти тасмим̣ тасмим̣ бхаве. рӯпа̄дӣсу чхасу а̄рамман̣есу ка̄масса̄данавасена паватта̄ ка̄матан̣ха̄ на̄ма. сассатадит̣т̣хийа̄ саха паватта̄ бхаватан̣ха̄. уччхедадит̣т̣хийа̄ саха паватта̄ вибхаватан̣ха̄. асесавира̄ганиродхотиа̄дина̄ нибба̄намева вуччати. таттха вираджджанам̣ вигаманам̣ вира̄го. нируджджханам̣ ниродхо. убхайена̄пи сут̣т̣ху вигамова вуччати. асеса̄йапи тан̣ха̄йа вира̄го, ниродхо ча йена хоти, со асесавира̄ганиродхо, нибба̄намева. йасма̄ ча там̣ а̄гамма тан̣хам̣, ват̣т̣ан̃ча чаджанти пат̣иниссаджджанти вимуччанти на аллӣйанти, тасма̄ ча̄го пат̣иниссагго мутти ана̄лайоти вуччати.

15. чаккхунтиа̄дӣни н̃а̄н̣авевачана̄нева.

16. йа̄вакӣван̃ча̄ти йаттакам̣ ка̄лам̣. типариват̣т̣анти саччан̃а̄н̣а, киччан̃а̄н̣а, катан̃а̄н̣асан̇кха̄та̄нам̣ тин̣н̣ам̣ париват̣т̣а̄нам̣ васена типариват̣т̣ам̣ н̃а̄н̣адассанам̣. еттха ча ‘‘идам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣, идам̣ дуккхасамудайа’’нти евам̣ чатӯсу саччесу йатха̄бхӯтан̃а̄н̣ам̣ саччан̃а̄н̣ам̣ на̄ма. тесу ева ‘‘парин̃н̃еййам̣ паха̄таббам̣ саччхика̄таббам̣ бха̄ветабба’’нти евам̣ каттаббакиччаджа̄нанан̃а̄н̣ам̣ киччан̃а̄н̣ам̣ на̄ма. ‘‘парин̃н̃а̄там̣ пахӣнам̣ саччхикатам̣ бха̄вита’’нти тасса киччасса катабха̄ваджа̄нанан̃а̄н̣ам̣ катан̃а̄н̣ам̣ на̄ма. два̄даса̄ка̄ранти тесамева екекасмим̣ сачче тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ а̄ка̄ра̄нам̣ васена два̄даса̄ка̄рам̣.

абхисамбуддхоти паччан̃н̃а̄синти абхисамбуддхо арахаттам̣ паттоти евам̣ на пат̣иджа̄ним̣. йато ча кхоти йато бодхимӯле нисиннака̄лато пат̣т̣ха̄йа. атха̄ханти тато парам̣ ахам̣. н̃а̄н̣ан̃ча пана мети паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ сандха̄йа вадати. акуппа̄ метиа̄ди тасса паваттиа̄ка̄радассанам̣. таттха акуппа̄ ме вимуттӣти арахаттапхалам̣ тасса маггасан̇кха̄така̄ран̣ато ча а̄рамман̣ато ча акуппата̄ ведитабба̄.

имасмим̣ пана веййа̄каран̣асминти нигга̄тхасутте. бхан̃н̃ама̄нети бхан̣ийама̄не. дхаммачаккхунти идха чатусаччадхаммесу чаккхукиччакаран̣ато сота̄паттимагго адхиппето. йам̣ кин̃чӣтиа̄ди нибба̄на̄рамман̣аттепи киччавасена асаммохато паваттидассанаттхам̣ вуттам̣.

17. дхаммачакканти пат̣иведхан̃а̄н̣адхамман̃чева десана̄н̃а̄н̣адхамман̃ча паваттанат̣т̣хена чакканти дхаммачаккам̣. обха̄соти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄нубха̄вена паватто читтапаччайаутусамут̣т̣ха̄но дасасахассилокадха̄тум̣ пхаритва̄ т̣хито обха̄со.

18. дит̣т̣хо арийасаччадхаммо етена̄ти дит̣т̣хадхаммо. еса найо сесесупи. аттано паччаккхато адхигататта̄ на парам̣ паччети, парасса саддха̄йа еттха на паваттатӣти апараппаччайо. ехи бхиккхӯти еттаке вуттаматте паббаджджа̄, упасампада̄ ча сиджджхати, тенева таттха ити-саддена париччхедо дасситоти ваданти. кечи пана ‘‘самма̄ дуккхасса антакирийа̄йа̄ти вачанапарийоса̄не ева упасампада̄ сиджджхати, ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘ехи бхиккхӯти бхагавато вачанена̄’ти идам̣ ехибхиккхусаддопалаккхитавачанам̣ ехибхиккхувачанантиа̄дипадавасена вуттам̣ муса̄ва̄давагготиа̄дӣсу вийа̄’’ти ваданти, тадетам̣ пат̣хамапа̄ра̄джикат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘бхагава̄ хи…пе… ехи бхиккху, чара брахмачарийам̣ самма̄ дуккхасса антакирийа̄йа̄’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.45 бхиккхӯпадабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄) имина̄ вачанена самети. йаттакан̃хи бхагавата̄ нийамена вуччати, таттакам̣ саббампи ан̇гамева. секкхапутхуджджана̄нан̃хи етам̣ парипун̣н̣ам̣ вуччати, асеккха̄нам̣ пана ‘‘чара брахмачарийа’’нти парийоса̄нанти дат̣т̣хаббам̣ сиккхаттайасамиддхито. локийасампада̄хи упарибхӯта̄ сет̣т̣хабхӯта̄ сампада̄ти упасампада̄.

19-21. нӣха̄рабхаттоти бхиккхӯхи га̄мато нӣхаритва̄ диннабхатто. каллам̣ нӯти йуттам̣ ну. етам̣ мама̄тиа̄ди йатха̄ккамам̣ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хига̄ха̄нам̣ дассанам̣.

22-23. тасма̄ тиха̄ти еттха тиха̄ти нипа̄таматтам̣, тасма̄ти аттхо. ниббиндатӣти вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄васена уккан̣т̣хати. вираджджатӣти чатуннам̣ магга̄нам̣ васена на раджджати. вимуччатӣти пхалавасена вимуччати. вимуттасминтиа̄ди паччавеккхан̣ан̃а̄н̣адассанам̣. брахмачарийанти маггабрахмачарийам̣. каран̣ӣйам̣ чатӯсу саччесу чатӯхи маггехи паччекам̣ каттаббам̣ парин̃н̃а̄дивасена сол̣асавидхам̣ киччам̣. на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти иттхабха̄ва̄йа сол̣асакиччабха̄ва̄йа, килесаккхайа̄йа ва̄ апарам̣ пуна маггабха̄вана̄киччам̣ ме наттхӣти паджа̄на̄ти. атха ва̄ иттхатта̄йа̄ти иттхабха̄вато ваттама̄наккхандхасанта̄нато апарам̣ кхандхасанта̄нам̣ майхам̣ на бхависсатӣти аттхо.

паббаджджа̄катха̄ван̣н̣ана̄

15. а̄л̣амбаранти пан̣авам̣. викесиканти виппакин̣н̣акесам̣. виккхел̣иканти виссандама̄нала̄лам̣. суса̄нам̣ ман̃н̃ети суса̄нам̣ вийа аддаса сакам̣ париджананти самбандхо. уда̄нам̣ уда̄несӣти сам̣вегавасаппаваттам̣ вачанам̣ ниччха̄реси. упассат̣т̣ханти дуккхена саммиссам̣, дуккхотин̣н̣ам̣ саббасаттака̄йаджа̄танти аттхо.

26. идам̣ кхо йаса̄ти бхагава̄ нибба̄нам̣ сандха̄йа̄ха. анупуббим̣ катханти анупат̣ипа̄т̣икатхам̣. а̄дӣнаванти досам̣. ока̄ранти нихӣната̄ нихӣнаджанасевитатта̄. сам̣килесанти техи сатта̄нам̣ сам̣килесанам̣, сам̣килесависайанти ва̄ аттхо. каллачиттанти арогачиттам̣. са̄мам̣ аттана̄ва уккам̣со уккхипанам̣ етиссанти са̄муккам̣сика̄, саччадесана̄. тасса̄ сарӯпадассанам̣ ‘‘дуккха’’нтиа̄ди.

27. ассадӯтети ассаа̄рул̣хе дӯте. иддха̄бхисан̇кха̄ранти иддхикирийам̣. абхисан̇кхареси ака̄си.

28. йатха̄дит̣т̣ханти пат̣хамамаггена дит̣т̣хам̣ чатуссаччабхӯмим̣ сесамаггаттайена паччавеккхантасса, пассантасса̄ти аттхо. ма̄ту но джӣвитанти еттха ноти нипа̄таматтам̣, ма̄ту джӣвитанти аттхо. йасасса кхӣн̣а̄саватта̄ ‘‘ехи бхиккху, сва̄ккха̄то дхаммо, чара брахмачарийа’’нти еттакенева бхагава̄ упасампадам̣ ада̄си. кхӣн̣а̄сава̄нан̃хи еттакенева упасампада̄ анун̃н̃а̄та̄ пуббева дуккхасса париккхӣн̣атта̄. чара брахмачарийанти са̄санабрахмачарийасан̇кха̄там̣ сиккха̄падапӯран̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣, на маггабрахмачарийам̣.

30. сет̣т̣ха̄нусет̣т̣хӣнанти сет̣т̣хино ча анусет̣т̣хино ча павен̣ӣвасена а̄гата̄ йесам̣ кула̄нам̣ санти, тесам̣ сет̣т̣ха̄нусет̣т̣хӣнам̣ кула̄нам̣. оракоти ла̄мако.

32-33. ма̄ екена двети екена маггена две бхиккхӯ ма̄ агамиттха. висуддхе сатте, гун̣е ва̄ ма̄ретӣти ма̄ро. па̄пе нийутто па̄пима̄.

саббапа̄сехӣти саббакилесапа̄сехи. йе дибба̄ йе ча ма̄нуса̄ти йе диббака̄магун̣аниссита̄, ма̄нусакака̄магун̣аниссита̄ ча килесапа̄са̄ на̄ма аттхи, саббехи техи. ‘‘твам̣ буддхо’’ти девамануссехи карийама̄насакка̄расампат̣иччханам̣ сандха̄йа вадати.

анталиккхе чаранте пан̃ча̄бхин̃н̃епи бандхатӣти анталиккхачаро, ра̄гапа̄со. ма̄ро пана па̄сампи анталиккхачарам̣ ман̃н̃ати. ма̄насоти маносампайутто.

джа̄на̄ти манти со кира ‘‘маха̄нубха̄во ан̃н̃о девапутто нива̄ретӣти бхӣто ниваттиссати ну кхо’’тисан̃н̃а̄йа ватва̄ ‘‘нихато твамаси антака̄’’ти вутте ‘‘джа̄на̄ти ма’’нти думмано пала̄йи.

34. паривитакко удапа̄дӣти йасма̄ ехибхиккхубха̄ва̄йа упаниссайарахита̄нампи паббаджитука̄мата̄ уппаджджиссати, буддха̄ ча те на пабба̄дженти, тасма̄ тесампи паббаджджа̄видхим̣ дассенто евам̣ паривитаккесӣти дат̣т̣хаббам̣. упаниссайасампанна̄ пана бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ ехибхиккхубха̄венева паббаджанти. йе пат̣иккхиттапуггала̄ти самбандхо. сайам̣ пабба̄джетабботи еттха ‘‘кесамассум̣ оха̄ретва̄’’тиа̄дивачанато кесаччхеданака̄са̄йаччха̄данасаран̣ада̄на̄ни паббаджджа̄ на̄ма, тесу паччхимадвайам̣ бхиккхӯхи ева ка̄таббам̣, ка̄ретаббам̣ ва̄. ‘‘пабба̄джехӣ’’ти идам̣ тивидхампи сандха̄йа вуттам̣. кхан̣д̣асӣмам̣ нетва̄ти бхан̣д̣укамма̄рочанапарихаран̣аттхам̣. бхиккхӯнан̃хи ана̄рочетва̄ екасӣма̄йа ‘‘етасса кесе чхинда̄’’ти ан̃н̃ам̣ а̄н̣а̄петумпи на ват̣т̣ати. пабба̄джетва̄ти кеса̄диччхеданамева сандха̄йа вуттам̣ ‘‘ка̄са̄йа̄ни аччха̄детва̄’’ти висум̣ вуттатта̄. пабба̄джетум̣ на лабхатӣти саран̣ада̄нам̣ сандха̄йа вуттам̣, анупасампаннена бхиккхуа̄н̣аттийа̄ диннампи саран̣ам̣ на рухати.

йасассӣти парива̄расампанно. ниджджӣваниссаттабха̄ванти ‘‘кеса̄ на̄ма имасмим̣ сарӣре па̄т̣ийекко кот̣т̣ха̄со ачетано абйа̄като сун̃н̃о ниссатто тхаддхо патхавӣдха̄тӯ’’тиа̄динайам̣ сан̇ган̣ха̄ти, саббам̣ висуддхимагге (висуддхи. 1.311) а̄гатанайена гахетаббам̣. пуббети пуббабуддхуппа̄десу. маддитасан̇кха̄роти випассана̄васена вуттам̣. бха̄витабха̄ваноти саматхавасена̄пи.

ка̄са̄йа̄ни тиккхаттум̣ ва̄…пе… пат̣игга̄ха̄петабботи еттха ‘‘саббадуккханиссаран̣аттха̄йа имам̣ ка̄са̄вам̣ гахетва̄’’ти ва̄ ‘‘там̣ ка̄са̄вам̣ датва̄’’ти ва̄ ватва̄ ‘‘пабба̄джетха мам̣, бханте, анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти евам̣ йа̄чанапуббакам̣ чӣварам̣ пат̣иччха̄пети. атха̄пӣтиа̄ди тиккхаттум̣ пат̣игга̄ха̄панато парам̣ каттаббавидхидассанам̣. атха̄пӣти тато парампӣти аттхо. кечи пана ‘‘чӣварам̣ аппат̣игга̄ха̄петва̄ паббаджанаппака̄рабхедадассанаттхам̣ ‘‘атха̄пӣ’’ти вуттам̣, атха̄пӣти ча атха ва̄ти аттхо’’ти ваданти. ‘‘адиннам̣ на ват̣т̣атӣ’’ти имина̄ паббаджджа̄ на рухатӣти дассети.

па̄де ванда̄петва̄ти па̄да̄бхимукхам̣ нама̄петва̄. дӯре вандантопи хи па̄де вандатӣти вуччати. упаджджха̄йена ва̄ти еттха йасса сантике упаджджхам̣ ган̣ха̄ти, айам̣ упаджджха̄йо. а̄бхисама̄ча̄рикесу винайанаттхам̣ йам̣ а̄чарийам̣ катва̄ ниййа̄тенти, айам̣ а̄чарийо. саче пана упаджджха̄йо сайамева саббам̣ сиккха̄пети, ан̃н̃асмим̣ на ниййа̄тети, упаджджха̄йовасса а̄чарийопи хоти, йатха̄ упасампада̄ка̄ле сайамева каммава̄чам̣ ва̄ченто упаджджха̄йова каммава̄ча̄чарийопи хоти.

ануна̄сикантам̣ катва̄ да̄нака̄ле антара̄ виччхедо на ка̄табботи а̄ха ‘‘екасамбандха̄нӣ’’ти.

‘‘а̄бхисама̄ча̄рикесу винетаббо’’ти имина̄ секхийаваттакхандхакаваттесу, ан̃н̃есу

ча суккависсат̣т̣хиа̄дилокаваджджасиккха̄падесу са̄ман̣ерехи ваттитаббам̣, таттха аваттама̄но аладжджӣ, дан̣д̣акамма̄рахо ча хотӣти дассети.

паббаджджа̄катха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дутийама̄ракатха̄ван̣н̣ана̄

35. па̄л̣ийам̣ ануттарам̣ вимуттим̣ анупа̄пун̣а̄тха̄ти ‘‘кхӣн̣а̄сава̄ майам̣, ким̣ амха̄кам̣ падха̄нена̄’’ти ва̄сана̄досена воса̄нам̣ ана̄паджджитва̄ пантесу сена̄санесу пхаласама̄паттийа̄ва вӣтина̄манаттхам̣, там̣ дисва̄ ан̃н̃есампи дит̣т̣ха̄нугатисама̄паджджанаттхан̃ча овадатӣти ведитаббам̣.

дутийама̄ракатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

бхаддаваггийакатха̄ван̣н̣ана̄

36. идам̣ несам̣ пуббакамманти тесам̣ тим̣саджана̄нам̣ екато абхисамайасса пуббакаммам̣. ан̃н̃ампи тесам̣ паччекам̣ пуббабуддхуппа̄десу саддхаммассаванасаран̣агаманада̄насӣласама̄дхивипассана̄сама̄йогавасена бахум̣ виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ аттхева̄ти гахетаббам̣. итаратха̄ хи тадахева пат̣иведхо, ехибхиккхубха̄ва̄дивисесо ча на сампаджджеййа.

бхаддаваггийакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

урувелапа̄т̣иха̄рийакатха̄ван̣н̣ана̄

37-38. па̄л̣ийам̣ агарӯти бха̄рийам̣ на сийа̄ти аттхо. убхиннам̣ саджотибхӯта̄нанти убхосу саджотибхӯтесу. патте паккхипӣти там̣ на̄гам̣ нихататеджам̣ дхаммадесана̄йа сантаппетва̄ саран̣асӣла̄ни датва̄ сакалараттим̣ бхагавантам̣ пайирупа̄ситва̄ т̣хитам̣ джат̣ила̄нам̣ дассанаттхам̣ патте паккхипи, на ахитун̣д̣ико вийа балакка̄рена̄ти ведитаббам̣. йатра хи на̄ма̄ти йо на̄ма.

39. аджджан̣хоти аджджа екадивасам̣. аггиса̄ламхӣти агйа̄га̄ре. сумана̄нам̣ буддха̄нам̣ манаса̄ садисо мано асса̄ти суманаманасо. адхичиттоти маха̄карун̣а̄дӣхи адхичитто. удиччхарети уллокесум̣, парива̄ресунти аттхо. анекаван̣н̣а̄ аччийоти чхаббан̣н̣арам̣сийо вутта̄. ахам̣ те дхувабхаттена пат̣има̄нанам̣ карисса̄мӣти сесо.

40. абхикканта̄йа раттийа̄ти париккхӣн̣а̄йа раттийа̄, маджджхараттисамайети аттхо. абхиккантаван̣н̣а̄ти абхирӯпаччхавиван̣н̣а̄. кевалакаппанти еттха кевала-саддасса анавасесаттхо, каппа-саддасса самантабха̄во, тасма̄ анавасесам̣ самантато ванасан̣д̣анти аттхо. чатуддиса̄ти чатӯсу диса̄су. йатра хи на̄ма̄ти йам̣ на̄ма.

43. ан̇гамагадха̄ти ан̇гамагадхарат̣т̣хава̄сино. иддхипа̄т̣иха̄рийанти абхин̃н̃иддхийева пат̣ипаккха̄нам̣ титтхийа̄нам̣, венеййасаттагатадоса̄нан̃ча харан̣ато апанайанато па̄т̣иха̄рийам̣, там̣ там̣ ва̄ саттахитам̣ пат̣ичча харитаббам̣ паваттетаббанти пат̣иха̄рийам̣, тадева па̄т̣иха̄рийам̣. иддхи ева па̄т̣иха̄рийам̣ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣.

44. пам̣сукӯлам̣ уппаннам̣ хотӣти пун̣н̣а̄йа да̄сийа̄ сарӣрам̣ париккхипитва̄ чхад̣д̣итам̣ са̄н̣амайам̣ кимикула̄кулам̣ парийесанавасена уппаннам̣ хоти, йам̣ бхагава̄ бхӯмим̣ кампенто па̄рупитва̄ паччха̄ маха̄кассапаттхерасса ада̄си, там̣ сандха̄йетам̣ вуттанти ваданти. каттха ну кхотиа̄дипаривитакко джат̣ила̄нам̣ вивидхапа̄т̣иха̄рийадассанаттхам̣ като. па̄н̣ина̄ кхан̣анто вийа иддхийа̄ маттикам̣ апанетва̄ диннатта̄ вуттам̣ ‘‘па̄н̣ина̄ поккхаран̣им̣ кхан̣итва̄’’ти.

46. пха̄лийанту, кассапа, кат̣т̣ха̄нӣти урувелакассапена ниведите евамавоча̄ти дат̣т̣хаббам̣. евам̣ сесесупи.

49. антарат̣т̣хака̄су химапа̄тасамайети еттха ма̄гхама̄сасса аваса̄не чатассо, пхаггун̣ама̄сасса а̄димхи чатассоти евам̣ убхиннам̣ ма̄са̄нам̣ антаре ат̣т̣хараттийо антарат̣т̣хака̄ на̄ма. та̄су антарат̣т̣хака̄су раттӣсу химапа̄така̄ле. уммуджджананимуджджанампи сахаса̄ тадубхайакаран̣авасена вуттам̣.

50. удакава̄хакоти удакогхо. рен̣ухата̄йа̄ти раджокин̣н̣а̄йа, атинта̄йа̄ти аттхо. на̄ва̄йа̄ти куллена. идам̣ ну твам̣ маха̄саман̣а̄ти идха ну твам̣. дха-ка̄расса да-ка̄рам̣, ануса̄ран̃ча катва̄ ‘‘идам̣ нӯ’’ти вуттам̣ ‘‘екамида̄ха’’нтиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.165, 265) вийа. ‘‘имасмим̣ падесе твам̣ ну кхо т̣хитосӣ’’ти пуччхи. айамахамасмӣти айамахам̣ идха т̣хитосмӣти аттхо.

51. чирапат̣ика̄ти чирака̄лато пат̣т̣ха̄йа. кесамиссам̣ саббам̣ париккха̄рам̣ удаке пава̄хетва̄типи йоджетаббам̣. аран̣икаман̣д̣алуа̄дика̄ та̄пасапариккха̄ра̄ кха̄рӣ на̄ма, там̣харан̣акака̄джам̣ кха̄рика̄джам̣ на̄ма. аггихутамиссанти аггипӯджопакаран̣асахитам̣.

52-3. упасагготи упаддаво. ‘‘ад̣д̣худ̣д̣ха̄ни па̄т̣иха̄рийасахасса̄нӣ’’ти идам̣ на̄гадамана̄дӣни паннараса па̄т̣иха̄рийа̄ни ваджджетва̄ вуттам̣ аппакамадхикам̣ ган̣анӯпагам̣ на хотӣти.

54. гайа̄йанти гайа̄на̄мика̄йа надийа̄ адӯрабхаватта̄ га̄мо иттхилин̇гавасена гайа̄ на̄ма джа̄то, тассам̣. гайа̄сӣсети евам̣на̄маке пит̣т̣хипа̄са̄н̣е.

‘‘йамидам̣ чаккхусампхассапаччайа̄…пе… сукхам̣ ва̄’’тиа̄дина̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣авӣтхичиттесу соманассадоманассаупеккха̄ведана̄мукхена сеса̄рӯпаккхандха̄нампи а̄диттатам̣ дассети. еса найо сесесупи. маноти бхаван̇гачиттам̣ манодва̄расса адхиппетатта̄. мановин̃н̃а̄н̣анти манодва̄равӣтхипаайа̄паннамева гахитам̣.

урувелапа̄т̣иха̄рийакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

бимбиса̄расама̄гамакатха̄ван̣н̣ана̄

55. йан̃н̃а̄ абхивадантӣти йа̄гахету иджджхантӣти ваданти. упадхӣсӯти еттха дуккхасукха̄дӣнам̣ адхит̣т̣ха̄нат̣т̣хена чатта̄ро упадхӣ ка̄макхандхакилесаабхисан̇кха̄рӯпадхӣнам̣ васена. тесу кхандхӯпадхи идха̄дхиппетоти а̄ха ‘‘кхандхӯпадхӣсу маланти н̃атва̄’’ти. йан̃н̃а̄ти йан̃н̃ахету. йит̣т̣хети маха̄йа̄ге. хутети дивасе дивасе каттаббе аггипаричаран̣е. ким̣ ваккха̄мӣти катхам̣ ваккха̄ми.

57-8. а̄сӣсана̄ти маноратха̄. син̇гӣсуван̣н̣аниккхена̄ти син̇гӣсуван̣н̣асса ра̄сина̄. суван̣н̣есу хи йуттикатам̣ хӣнам̣. тато расавиддхам̣ сет̣т̣хам̣, тато а̄каруппаннам̣ сет̣т̣хам̣, тато йам̣кин̃чи диббасуван̣н̣ам̣ сет̣т̣хам̣, татра̄пи ча̄мӣкарам̣, тато са̄такумбхам̣, тато джамбунадам̣, татопи син̇гӣсуван̣н̣ам̣ сет̣т̣хам̣. тасса никкхам̣ на̄ма пан̃часуван̣н̣апарима̄н̣ам̣. ат̣т̣хасуван̣н̣а̄дибхедам̣ анекавидхампи ваданти. дасасу арийава̄сесӯти –

‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху пан̃чан̇гавиппахӣно хоти чхал̣ан̇гасаманна̄гато ека̄раккхо чатура̄пассено пан̣уннапаччекасаччо самавайасат̣т̣хесано ана̄виласан̇каппо пассаддхака̄йасан̇кха̄ро сувимуттачитто сувимуттапан̃н̃о’’ти (дӣ. ни. 3.348, 360; а. ни. 10.19) –

евама̄гатесу дасасу арийава̄сесу. таттха пан̃чан̇гавиппахӣноти пан̃чанӣваран̣ехи виппайуттата̄ вутта̄. чхал̣ан̇гасаманна̄гатоти ит̣т̣ха̄дӣсу чхасу а̄рамман̣есу соманассита̄дипат̣ипаккха̄ чхал̣ан̇гупеккха̄ вутта̄. ека̄раккхоти упат̣т̣хитасатита̄. сан̇кха̄йасевана̄ адхива̄сана̄ париваджджана̄ винодана̄сан̇кха̄та̄ни чатта̄ри апассена̄ ниссайа̄ етасса̄ти чатура̄пассено, етена ча те ниссайа̄ дассита̄. пан̣унна̄ни апанӣта̄ни дит̣т̣хигатикехи паччекам̣ гахита̄ни дит̣т̣хисачча̄ни йасса, со пан̣уннапаччекасаччо, тена локийан̃а̄н̣ена дит̣т̣хиппаха̄нам̣ вуттам̣. ка̄месана̄ бхавесана̄брахмачарийесана̄сан̇кха̄та̄ есана̄ саммадева авайа̄ анӯна̄ сат̣т̣ха̄ нисат̣т̣ха̄ анена̄ти самавайасат̣т̣хесано. етена тин̣н̣ам̣ есана̄нам̣ абха̄во вутто. ‘‘ана̄виласан̇каппо’’ти имина̄ ка̄мавитакка̄дӣхи ана̄вилачиттата̄. ‘‘пассаддхака̄йасан̇кха̄ро’’ти имина̄ чатуттхаджджха̄насама̄йогена вигатадаратхата̄ вутта̄. ‘‘сувимуттачитто’’ти имина̄ магго. ‘‘сувимуттапан̃н̃о’’ти имина̄ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣амукхена пхалан̃а̄н̣ам̣ вуттам̣. ете хи арийа̄ васанти еттха̄ти арийава̄са̄ти вуччанти. те пана ва̄са̄ вуттха̄ васита̄ сампа̄дита̄ йена, со вуттхава̄со, бхагава̄. дасабалоти дасахи ка̄йабалехи, н̃а̄н̣абалехи ча упето. йа̄ни хета̄ни –

‘‘ка̄л̣а̄вакан̃ча ган̇геййам̣, пан̣д̣арам̣ тамбапин̇галам̣;

гандхаман̇галахеман̃ча, упосатхачхаддантиме даса̄’’ти. (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.148; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.2.22; а. ни. ат̣т̣ха. 3.10.21; вибха. ат̣т̣ха. 760; уда̄. ат̣т̣ха. 75; бу. ва. ат̣т̣ха. 1.39; чӯл̣ани. ат̣т̣ха. 81; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.2.44) –

евам̣ вутта̄ни дасахаттхикула̄ни пуримапуримато дасабалагун̣опета̄ни, тесу саббаджет̣т̣ха̄нам̣ дасаннам̣ чхадданта̄нам̣ бала̄ни бхагавато ка̄йасса дасабала̄ни на̄ма. тан̃ча ка̄л̣а̄вакасан̇кха̄та̄нам̣ пакатихаттхӣнам̣ кот̣исахассасса, маджджхимапуриса̄нам̣ пана дасаннам̣ кот̣исахасса̄нан̃ча балам̣ хоти, там̣ ‘‘на̄ра̄йанасан̇гха̄табала’’нтипи вуччати.

йа̄ни панета̄ни па̄л̣ийам̣ ‘‘идха, са̄рипутта, татха̄гато т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄нато ат̣т̣ха̄нан̃ча ат̣т̣ха̄нато йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.148; а. ни. 10.21; вибха. 760; пат̣и. ма. 2.44) вутта̄ни т̣ха̄на̄т̣ха̄нан̃а̄н̣абалам̣, каммавипа̄кан̃а̄н̣абалам̣, саббаттхага̄минипат̣ипада̄н̃а̄н̣абалам̣, анекадха̄туна̄на̄дха̄тулокан̃а̄н̣абалам̣, сатта̄нам̣ на̄на̄дхимуттиката̄н̃а̄н̣абалам̣, индрийапаропарийаттан̃а̄н̣абалам̣, джха̄навимоккхасама̄дхисама̄паттӣнам̣ сам̣килесавода̄навут̣т̣ха̄нан̃а̄н̣абалам̣, пуббенива̄сан̃а̄н̣абалам̣, диббачаккхун̃а̄н̣абалам̣, а̄саваккхайан̃а̄н̣абаланти дасабалан̃а̄н̣а̄ни, има̄ни бхагавато дасабала̄ни на̄ма. дасахи асеккхехи ан̇гехӣти арахаттапхаласампайуттехи па̄л̣ийам̣ ‘‘асеккха̄ самма̄дит̣т̣хи…пе… асеккхо самма̄сама̄дхи, асеккхам̣ самма̄н̃а̄н̣ам̣, асеккха̄ самма̄вимуттӣ’’ти (дӣ. ни. 3.348, 360) евам̣ вуттехи дасахи асеккхадхаммехи саманна̄гато. еттха ча дассанат̣т̣хена вутта̄ самма̄дит̣т̣хи ева джа̄нанат̣т̣хена самма̄н̃а̄н̣антипи вутта̄, вутта̄васеса̄ пана пхалачиттасампайутта̄ саббе пхасса̄дидхамма̄ самма̄вимуттӣти вутта̄ти дат̣т̣хаббам̣.

бимбиса̄расама̄гамакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

са̄рипуттамоггалла̄напаббаджджа̄катха̄ван̣н̣ана̄

60. са̄рӣбра̄хман̣ийа̄ путто са̄рипутто. моггалӣбра̄хман̣ийа̄ путто моггалла̄но. чханнапарибба̄джакасса̄ти сетаваттхена хирикопӣнам̣ чха̄детва̄ вичаран̣акапарибба̄джакасса, тена ‘‘на̄йам̣ наггапарибба̄джако’’ти дассети. ‘‘упан̃н̃а̄та’’нти имасса виваран̣ам̣ н̃а̄то чева̄ти. ‘‘магга’’нти имасса виваран̣ам̣ упагато ча магготи. тена ча упан̃н̃а̄танти еттха н̃а̄та-саддо н̃а̄н̣апарийа̄йо. магганти лин̇гавипалла̄сена маггова вутто. упасаддо ча упагаманаттхо маггасадденапи самбандхитабботи дассети. идам̣ вуттам̣ хоти – йасма̄ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандханам̣ на̄ма аттхикехи упан̃н̃а̄там̣ упагатан̃а̄н̣ан̃чева хоти, техи упагато пат̣ипанно магго ча, тасма̄ йам̣нӯна̄хам̣ анубандхеййанти. упан̃н̃а̄там̣ нибба̄нанти упапаттийа̄ анума̄нена н̃а̄там̣ нибба̄нам̣. ‘‘магга’’нти имасса виваран̣ам̣ маггантоти, анума̄нена н̃а̄там̣ паччаккхато дассанаттха̄йа гавесантоти аттхо.

ниродхо ча ниродхӯпа̄йо ча екасесена ниродхоти вуттоти дассенто ‘‘атха ва̄’’тиа̄дима̄ха. пат̣ипа̄дентоти нигаменто.

ито уттарӣти ито майа̄ ладдхасота̄паттито уттари итарамаггаттайам̣ йадипи наттхи, татха̄пи есо ева майа̄ гавесито нибба̄надхаммоти аттхо.

62-3. тада̄рамман̣а̄йа̄ти нибба̄на̄рамман̣а̄йа сота̄паттипхалавимуттийа̄. тесам̣ а̄йасманта̄нанти сапариса̄нам̣ тесам̣ двиннам̣ париса̄нам̣ тасмим̣йева кхан̣е бхагавато дхаммам̣ сутва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и, аггаса̄вака̄ пана аттано н̃а̄н̣акиччасса махантата̄йа катипа̄хаччайена. тена̄ха ‘‘ева’’нтиа̄ди. усӯйанакирийа̄йа каммабха̄вам̣ сандха̄йа ‘‘упайогаттхева̄’’ти вуттам̣.

са̄рипуттамоггалла̄напаббаджджа̄катха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

упаджджха̄йаваттакатха̄ван̣н̣ана̄

64. ваджджа̄ваджджанти кхуддакам̣, махантан̃ча ваджджам̣. уттит̣т̣хапаттанти еттха уттит̣т̣хам̣ на̄ма пин̣д̣а̄йа чаран̣ам̣ вуччати ‘‘уттит̣т̣хе наппамаджджеййа̄’’тиа̄дӣсу (дха. па. 168) вийа. уттит̣т̣хаттха̄йа гахитам̣ паттам̣ уттит̣т̣хапаттам̣, тена̄ха ‘‘пин̣д̣а̄йа чаран̣акапатта’’нти. тасса упана̄ме ко досоти а̄ха ‘‘тасмим̣ хӣ’’тиа̄ди. тасма̄ти йасма̄ манусса̄ етасмим̣йева ете бхун̃джантӣти уттит̣т̣хапатте уччхит̣т̣хасан̃н̃ино, тасма̄ уттит̣т̣хапаттанти вуттам̣ уттит̣т̣ха-садденева манусса̄нам̣ сан̃н̃а̄йа уччхит̣т̣хата̄пи гамматӣти. кечи пана ‘‘уччхит̣т̣хасаддена сама̄наттхо уттит̣т̣хасаддо’’ти ваданти. ‘‘уттит̣т̣ха̄’’ти тва̄паччайантопи хотӣти а̄ха ‘‘ут̣т̣хахитва̄’’ти. упаджджха̄йам̣ гахетунти упаджджха̄йаттам̣ манаса̄ гахетум̣, йа̄чанавачанена тасса ануматим̣ гахетунти ва̄ аттхо.

65. патиссайанам̣ патиссо, гарум̣ нисса̄йа ваттанабха̄во, йам̣кин̃чи га̄раванти аттхо. саха патиссена саппатиссо, парам̣ джет̣т̣хам̣ катва̄ тассова̄де ваттаната̄ти аттхо. тена̄ха ‘‘джет̣т̣хакабха̄ван̃ча упат̣т̣хапетва̄’’ти. са̄хӯти са̄дху сундарам̣. лахӯти агару, субхарата̄ти аттхо. опа̄йиканти упа̄йапат̣исам̣йуттам̣, евам̣ пат̣ипаджджанам̣ ниттхаран̣ӯпа̄йоти аттхо. патирӯпанти са̄мӣчикаммамиданти аттхо. па̄са̄дикена̄ти паса̄да̄вахена ка̄йавачӣпайогена сампа̄дехӣти аттхо. ка̄йена̄ти етадаттхавин̃н̃а̄пакам̣ хаттхамудда̄дим̣ дассенто ка̄йена вин̃н̃а̄пети. са̄дхӯти сампат̣иччханам̣ сандха̄йа̄ти упаджджха̄йена ‘‘са̄хӯ’’тиа̄дӣсу вуттесу саддхивиха̄рикасса ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччханам̣ вачанам̣ сандха̄йа ‘‘ка̄йена вин̃н̃а̄петӣ’’тиа̄ди вуттанти адхиппа̄йо. а̄йа̄чанада̄наматтена̄ти саддхивиха̄рикасса пат̣хамам̣ а̄йа̄чанаматтена, тато упаджджха̄йасса ча ‘‘са̄хӯ’’тиа̄дина̄ вачанаматтена̄ти аттхо.

66. асса̄ти саддхивиха̄рикасса. две чӣвара̄нӣти уттара̄сан̇гам̣, сан̇гха̄т̣ин̃ча сандха̄йа вадати. ито пат̣т̣ха̄йа̄ти ‘‘на упаджджха̄йасса бхан̣ама̄насса̄’’ти еттха на-ка̄рато пат̣т̣ха̄йа, тена ‘‘на̄тидӯре’’тиа̄дӣсу на-ка̄рапат̣исиддхесу а̄патти наттхӣти дассети. саббаттха дуккат̣а̄паттӣти а̄пада̄умматтакхиттачиттаведанат̣т̣ата̄дӣхи вина̄ пан̣н̣аттим̣ аджа̄нитва̄пи вадантасса гила̄нассапи дуккат̣амева. а̄пада̄су хи антарантара̄ катха̄ ваттум̣ ват̣т̣ати. еваман̃н̃есупи на-ка̄рапат̣исиддхесу ӣдисесу, итаресу пана гила̄нопи на муччати. па̄л̣ийам̣ ‘‘хет̣т̣ха̄пӣт̣хам̣ ва̄ пара̄маситва̄’’ти идам̣ пуббе таттха т̣хапитапатта̄дина̄ асан̇гхат̣т̣анаттха̄йа вуттам̣, чаккхуна̄ олокетва̄пи ан̃н̃есам̣ абха̄вам̣ н̃атва̄пи т̣хапетум̣ ват̣т̣ати ева. а̄паттийа̄ а̄саннанти а̄паттикаран̣амева.

га̄мети антога̄ме та̄дисе ман̣д̣апа̄димхи. антарагхарети антогехе. пат̣иккаманети а̄санаса̄ла̄йам̣. дхотава̄лика̄йа̄ти удакена гатат̣т̣ха̄не нираджа̄йа парисуддхава̄лика̄йа. ниддхӯмети джанта̄гхаре джалийама̄нааггидхӯмарахите. джанта̄гхаран̃хи на̄ма химапа̄табахулесу десесу таппаччайарогапӣл̣а̄динива̄ран̣аттхам̣ сарӣраседа̄панат̣т̣ха̄нам̣. таттха кира андхака̄рапат̣иччханната̄йа бахӯпи екато пависитва̄ чӣварам̣ никкхипитва̄ аггита̄папариха̄ра̄йа маттика̄йа мукхам̣ лимпитва̄ сарӣрам̣ йа̄вадаттхам̣ седетва̄ чун̣н̣а̄дӣхи уббат̣т̣етва̄ наха̄йанти. тенева па̄л̣ийам̣ ‘‘чун̣н̣ам̣ саннетабба’’нтиа̄ди вуттам̣. уллоканти уддхам̣ олоканат̣т̣ха̄нам̣. упарибха̄ганти аттхо.

ан̃н̃аттха нетабботи йаттха вихарато са̄сане анабхирати уппанна̄, тато ан̃н̃аттха калйа̄н̣амитта̄дисампаттийуттат̣т̣ха̄не нетаббо. висабха̄гапуггала̄нанти ладжджино ва̄ аладжджино ва̄ упаджджха̄йасса авад̣д̣хика̄ме сандха̄йа вуттам̣. саче пана упаджджха̄йо аладжджӣ ова̄дампи на ган̣ха̄ти, ладжджино ча етасса висабха̄га̄ хонти, таттха упаджджха̄йам̣ виха̄йа ладжджӣхева саддхим̣ а̄миса̄дипарибхого ка̄таббо. упаджджха̄йа̄дибха̄во хеттха на пама̄н̣анти дат̣т̣хаббам̣. паривен̣ам̣ гантва̄ти упаджджха̄йасса паривен̣ам̣ гантва̄. ‘‘на суса̄на’’нти идам̣ упалаккхан̣ам̣, упача̄расӣмато бахи гантука̄мена ана̄пуччха̄ гантум̣ на ват̣т̣ати.

упаджджха̄йаваттакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

саддхивиха̄рикаваттакатха̄ван̣н̣ана̄

67. саддхивиха̄рикаваттакатха̄йам̣ сан̇гахетаббо ануггахетабботиа̄дӣсу ана̄дарийам̣ пат̣ичча дхамма̄мисехи асан̇ган̣ханта̄нам̣ а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ дуккат̣ам̣ ваттабхедатта̄. тенева парива̄репи ‘‘наденто а̄паджджатӣ’’ти (пари. 322) вуттам̣. сесам̣ сувин̃н̃еййамева.

саддхивиха̄рикаваттакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

насамма̄ваттана̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

68. насамма̄ваттана̄дикатха̄йам̣ ваттам̣ на пӯреййа̄ти ‘‘ваттакаран̣ака̄ло’’ти ваттхувиджа̄нанавасена н̃атва̄ ма̄накосаджджа̄дивасена ва̄ упаджджха̄йа̄дӣсу ана̄дарена ва̄ ‘‘ака̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти аджа̄наната̄йа ва̄ на кареййа, дуккат̣амева. асан̃чичча асатийа̄тиа̄дӣхи ча акаронтасса пана ана̄патти. сабба̄ни хи ватта̄ни секхийа̄нева, тасма̄ секхийесу вуттанайеневеттха саббопи виниччхайо ведитаббо. гехасситапеманти метта̄пемам̣.

са̄дийанам̣ ва̄ аса̄дийанам̣ ва̄ на джа̄на̄тӣти ‘‘майи са̄дийанте акаронта̄нам̣ а̄патти хоти, пат̣иккхипитва̄ аса̄дийанте а̄патти на хотӣ’’ти евам̣ на джа̄на̄тӣти аттхо. ‘‘тесу еко ваттасампанно бхиккху…пе… тесам̣ ана̄паттӣ’’ти вачанато саче кочи ‘‘тумха̄кам̣ саддхивиха̄рике, антева̄сике ва̄ гила̄не упат̣т̣хахисса̄ми, ова̄да̄нуса̄саниа̄дикам̣ саббам̣ каттаббам̣ карисса̄мӣ’’ти вадати, те ва̄ саддхивиха̄рика̄дайо ‘‘аппоссукка̄ хотха̄’’ти ваданти, ваттам̣ ва̄ на са̄дийанти, а̄чарийупаджджха̄йа̄нампи ана̄патти.

насамма̄ваттана̄дикатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ра̄дхабра̄хман̣аваттхукатха̄ван̣н̣ана̄

69. ра̄дхабра̄хман̣аваттхусмим̣ па̄л̣ийам̣ уппан̣д̣уппан̣д̣укаджа̄тоти сакаласарӣре сан̃джа̄тапан̣д̣уван̣н̣о. пан̣д̣уван̣н̣асса сакаласарӣре бйа̄питабха̄вадассанаттхан̃хи виччха̄вачанам̣ катам̣. адхика̄ранти упака̄рам̣. катавединоти аттано катам̣ упака̄рам̣ пат̣икирийа̄йа н̃а̄пака̄. упасампада̄каммава̄ча̄йа йам̣ ваттаббам̣, там̣ парийоса̄не ваккха̄ма. париман̣д̣алехӣти парипун̣н̣ехи.

71-73. пан̣н̣аттивӣтиккаманти сиккха̄падавӣтиккамам̣. па̄л̣ийам̣ пин̣д̣ийа̄лопабходжананти джан̇гхапин̣д̣имам̣сабалена чаритва̄ а̄лопа̄лопавасена парийит̣т̣хабходжанам̣. атирекала̄бхоти бхиккха̄ха̄рато адхикала̄бхо. сан̇гхабхатта̄дӣнам̣ вибха̄го сена̄санаккхандхаке а̄ви бхависсати. виха̄роти тин̣акут̣ика̄дисахито па̄ка̄рапариччхинно сакало сан̇гха̄ра̄мо. ад̣д̣хайоготи екаса̄ло дӣгхапа̄са̄до. хаттхипит̣т̣хигарул̣асан̣т̣ха̄но дӣгхапа̄са̄дотипи ваданти. па̄са̄доти чатурассо уччо анекабхӯмакапа̄са̄до. хаммийанти мун̣д̣аччхадано чандикан̇ган̣айутто на̄тиуччо па̄са̄до. гуха̄ти паббатагуха̄. пӯтимуттанти гомуттам̣.

ра̄дхабра̄хман̣аваттхукатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

а̄чарийаваттакатха̄ван̣н̣ана̄

76. сахадхаммикам̣ вуччама̄ноти ‘‘евам̣ нива̄сетабба’’нтиа̄дина̄ сиккха̄падена овадийама̄но. ва̄дам̣ а̄ропетва̄ти ‘‘оламбитва̄ нива̄сана̄дӣсу ко досо? йади досо бхавеййа, париман̣д̣аланива̄сана̄дӣсупи досо сийа̄’’тиа̄дина̄ ниггахам̣ а̄ропетва̄. там̣йева титтха̄йатананти дит̣т̣хисан̇кха̄татиттхамева а̄йатанам̣ дуккхуппаттит̣т̣ха̄нанти титтха̄йатанам̣. а̄йасмато нисса̄йа ваччха̄мӣти а̄йасмантам̣ нисса̄йа васисса̄мӣти аттхо.

а̄чарийаваттакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пан̣а̄мана̄кхама̄пана̄катха̄ван̣н̣ана̄

80. йам̣ пуббе лаккхан̣ам̣ вуттам̣, тенева лаккхан̣ена ниссайантева̄сикасса а̄патти на ведитабба̄ти самбандхайоджана̄ дат̣т̣хабба̄. поттхакесу пана ‘‘на тенева лаккхан̣ена̄’’ти еттха на-ка̄рам̣ чхад̣д̣етва̄ ‘‘тенева лаккхан̣ена ниссайантева̄сикасса а̄патти ведитабба̄’’ти ликханти, там̣ пама̄даликхитам̣. татха̄ хи тенева лаккхан̣ена а̄паттибха̄ве гайхама̄не ниссайамуттакасса̄пи амуттакасса̄пи а̄патти ева̄ти вутталаккхан̣ена а̄паттим̣ а̄паджджеййа. татха̄ ча ‘‘ниссайантева̄сикена хи йа̄ва а̄чарийам̣ нисса̄йа васати, та̄ва саббам̣ а̄чарийаваттам̣ ка̄табба’’нти имина̄ анантаравачанена виродхо сийа̄. висуддхимаггепи ча –

‘‘ниссайа̄чарийа, уддеса̄чарийа, ниссайантева̄сика, уддесантева̄сика, сама̄на̄чарийака̄ пана йа̄ва ниссайауддеса̄ анупаччхинна̄. та̄ва пат̣иджаггитабба̄’’ти (висуддхи. 1.41) –

вуттам̣. тасма̄ вуттанайена идха паригал̣итам̣ на-ка̄рам̣ а̄нетва̄ тенева саддхивиха̄рикасса вуттенева лаккхан̣ена ниссайантева̄сикасса а̄патти на ведитабба̄ти еваматтхо гахетаббо.

пан̣а̄мана̄кхама̄пана̄катха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ниссайапат̣иппассаддхикатха̄ван̣н̣ана̄

83. ниссайапат̣иппассаддхикатха̄йам̣ ‘‘йо ва̄ екасамбхогапарибхого, тасса сантике ниссайо гахетаббо’’ти имина̄ ладжджӣсу ева ниссайаггахан̣ам̣ нийоджети аладжджӣсу пат̣иккхиттатта̄. еттха ча парибхогасаддена екакамма̄дико сам̣ва̄со гахито паччайапарибхогасса самбхога-саддена гахитатта̄, етена ча самбхогасам̣ва̄са̄нам̣ аладжджӣхи саддхим̣ на каттаббатам̣ дассети. париха̄ро наттхӣти а̄паттипариха̄ро наттхи. та̄дисоти йаттха ниссайо гахитапуббо, йо ча екасамбхогапарибхого, та̄дисо. татха̄ вуттанти ‘‘лахум̣ а̄гамисса̄мӣ’’ти вуттан̃чети аттхо. ‘‘чатта̄ри пан̃ча диваса̄нӣ’’ти идам̣ упалаккхан̣аматтам̣. йади ека̄хадвӣхена сабха̄гата̄ пан̃н̃а̄йати, н̃а̄тадивасена гахетаббова. атха̄пи чатупан̃ча̄хена̄пи на пан̃н̃а̄йати, йаттакехи дивасехи пан̃н̃а̄йати, таттака̄ни атиккаметабба̄ни. сабха̄гатам̣ олокемӣти пана лесо на ка̄таббо.

дахара̄ сун̣антӣти еттха асутва̄пи а̄гамиссати, кеначи антара̄йена чира̄йатӣти сан̃н̃а̄йа сати лаббхатева париха̄ро. тена̄ха ‘‘идхева̄хам̣ васисса̄мӣти пахин̣ати, париха̄ро наттхӣ’’ти.

екадивасампи париха̄ро наттхӣти гамане нирусса̄хам̣ сандха̄йа вуттам̣. саусса̄хасса пана сена̄санапат̣иса̄мана̄дивасена катипа̄хе гатепи на досо.

татрева васитаббанти татра сабха̄гат̣т̣ха̄не ева ниссайам̣ гахетва̄ васитаббам̣. ‘‘там̣йева виха̄рам̣…пе… васитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти имина̄ упаджджха̄йе сан̇ган̣хантейева там̣самодха̄не ниссайапат̣иппассаддхи вутта̄, тасмим̣ пана кодхена ва̄ ган̣анирапеккхата̄йа ва̄ асан̇ган̣ханте ан̃н̃есу гахито ниссайо на пат̣иппассамбхатӣти дассети.

а̄чарийамха̄ ниссайапат̣иппассаддхийам̣ вутто ‘‘кочи а̄чарийо’’тиа̄дико найо упаджджха̄йапаккамана̄дӣсупи нетва̄ таттха ча вутто идха̄пи нетва̄ йатха̄рахам̣ йоджетаббо.

две лед̣д̣упа̄те атиккамма ан̃н̃асмим̣ виха̄ре васантӣти упача̄расӣмато бахи ан̃н̃асмим̣ виха̄ре антева̄сика̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нато две лед̣д̣упа̄те атиккамма васанти. тена бахиупача̄репи антева̄сика̄дӣнам̣ васанат̣т̣ха̄нато двиннам̣ лед̣д̣упа̄та̄нам̣ антаре а̄саннападесе васати, ниссайо на пат̣иппассамбхатӣти дассети. антоупача̄расӣма̄йам̣ пана две лед̣д̣упа̄те атиккамитва̄ васато ниссайо на пат̣иппассамбхатева.

ниссайапат̣иппассаддхикатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

упасампа̄детаббапан̃чакакатха̄ван̣н̣ана̄

84. упаджджха̄чарийалаккхан̣акатха̄йам̣ на са̄ман̣еро упат̣т̣ха̄петабботи упаджджха̄йена хутва̄ на пабба̄джетаббо. асеккхасса айанти асеккхо, локийалокуттаро сӣлаккхандхо.

антагга̄хика̄йа̄ти сассатуччхедакот̣т̣ха̄сагга̄хика̄йа. паччхима̄ни двети аппассуто хоти, дуппан̃н̃о хотӣти има̄ни две ан̇га̄ни. паччхима̄ни тӣн̣ӣти на пат̣ибало уппаннам̣ куккуччам̣ дхаммато винодетум̣, а̄паттим̣ на джа̄на̄ти, а̄паттийа̄ вут̣т̣ха̄нам̣ на джа̄на̄тӣти има̄ни тӣн̣и. куккуччасса хи па̄л̣иат̣т̣хакатха̄найасан̇кха̄тадхаммато винодетум̣ апат̣ибалата̄ на̄ма абйаттата̄ ева хотӣти са̄пи а̄паттиан̇гамева вутта̄.

абхивисит̣т̣хо уттамо сама̄ча̄ро а̄бхисама̄ча̄ро, ваттапат̣иваттасӣлам̣. там̣ а̄раббха пан̃н̃атта̄ кхандхакасиккха̄падасан̇кха̄та̄ сиккха̄ а̄бхисама̄ча̄рика̄. сиккха̄падампи хи там̣ таттха пат̣ипӯран̣аттхикехи уггахан̣а̄дивасена сиккхитаббато ‘‘сиккха̄’’ти вуччати. маггабрахмачарийасса а̄дибхӯта̄ ка̄ран̣абхӯта̄ти а̄дибрахмачарийака̄ сиккха̄, убхатовибхан̇гапарийа̄паннасиккха̄падам̣. тенева висуддхимаггепи ‘‘убхатовибхан̇гапарийа̄паннасиккха̄падам̣ а̄дибрахмачарийакам̣, кхандхакаваттапаайа̄паннам̣ а̄бхисама̄ча̄рика’’нти (висуддхи. 1.11) вуттам̣. тасма̄ секкхапан̣н̣аттийа’’нти еттха сиккхитаббато секкха̄, бхагавата̄ пан̃н̃аттатта̄ пан̣н̣атти. сабба̄пи убхатовибхан̇гапарийа̄панна̄ сиккха̄падапан̣н̣атти ‘‘секкхапан̣н̣аттӣ’’ти вутта̄ти гахетабба̄. на̄марӯпапариччхедети еттха кусалаттика̄дӣхи вуттам̣ джа̄тибхӯмипуггаласампайогаваттха̄рамман̣акаммадва̄ралаккхан̣араса̄дибхедехи ведана̄ккхандха̄дичатуббидхам̣ санибба̄нам̣ на̄мам̣, бхӯтупа̄да̄йабхедам̣ рӯпан̃ча париччхиндитва̄ джа̄нанапан̃н̃а̄, таппака̄сако ча гантхо на̄марӯпапариччхедо на̄ма. имина̄ абхидхамматтхакусалена бхавитаббанти дассети. сиккха̄петунти угган̣ха̄петум̣.

упасампа̄детаббапан̃чакакатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ан̃н̃атиттхийапуббаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄

86. титтхийапарива̄сакатха̄йам̣ а̄джӣвакасса ва̄тиа̄дӣсу акирийава̄дӣ а̄джӣвако на̄ма, кирийава̄дино пана ниган̣т̣ха̄пи ан̃н̃епи наггатиттхика̄ ачелакападе сан̇гахита̄. саббатха̄ наггассева титтхийапарива̄со вихито. со ча тенева наггавесена бхиккхӯнам̣ сантикам̣ а̄гатасса, на пат̣иччха̄детва̄ а̄гатасса̄ти дассетум̣ ‘‘саче сопӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха сопӣти а̄джӣвако.

а̄мисакин̃чиккхасампада̄нам̣ на̄ма аппаматтакасса деййадхаммасса ануппада̄нам̣. рӯпӯпаджӣвика̄ти аттано рӯпамева нисса̄йа джӣвантийо. весийа̄ гочаро бахулам̣ паваттит̣т̣ха̄нам̣ асса̄ти весийа̄гочаро. еса найо саббаттха. йоббанна̄тӣта̄ти анивиддха̄ ева махалликабха̄вам̣ патта̄ тхуллакума̄рӣ ева̄ти вуттам̣. а̄да̄йасса̄ти а̄да̄насса гахан̣асса.

ан̃н̃атиттхийапуббаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пан̃ча̄ба̄дхаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄

88-9. пан̃ча̄ба̄дха̄диваттхӯсу па̄л̣ийам̣ сомхи арого, виббхамисса̄мӣти со ахам̣ арого, виббхамисса̄мӣти аттхо. накхапит̣т̣хиппама̄н̣анти канит̣т̣хан̇гулинакхапит̣т̣хи адхиппета̄. ‘‘пат̣иччханне т̣ха̄не накхапит̣т̣хиппама̄н̣ам̣ авад̣д̣ханакапаккхе т̣хитам̣ хоти, ват̣т̣атӣ’’ти вуттатта̄ аппат̣иччханнат̣т̣ха̄не та̄дисампи на ват̣т̣ати, пат̣иччханнат̣т̣ха̄непи ча вад̣д̣ханакапаккхе т̣хитопи на ват̣т̣атӣти сиддхамева хоти. па̄кат̣ат̣т̣ха̄непи пана накхапит̣т̣хиппама̄н̣ато ӯнатарам̣ авад̣д̣ханакам̣ ват̣т̣атӣти йе ган̣хеййум̣, тесам̣ там̣ гахан̣ам̣ пат̣иседхетум̣ ‘‘мукхе пана̄’’тиа̄ди вуттам̣.

колат̣т̣химаттакопӣти бадарат̣т̣хиппама̄н̣опи. авад̣д̣ханакапаккхе т̣хитопи на ват̣т̣атӣти еттха пи-саддена колат̣т̣химаттато кхуддакатаропи ган̣д̣о на ват̣т̣атӣти дассети. тена̄ха ‘‘саччхавим̣ ка̄ретва̄’’ти, виджджама̄наччхавим̣ катва̄ти аттхо. ‘‘сан̃чхави’’нти ва̄ па̄т̣хо, сан̃джа̄таччхавинти аттхо. ган̣д̣а̄дӣсу вӯпасантесупи ган̣д̣а̄нам̣ виван̣н̣ампи хоти, там̣ ват̣т̣ати.

падумапун̣д̣арӣкапаттаван̣н̣анти раттападумасетападумапуппхадалаван̣н̣ам̣. кут̣т̣хе вуттанайенева̄ти пат̣иччханнат̣т̣ха̄не авад̣д̣ханакам̣ ват̣т̣ати, ан̃н̃аттха на кин̃чипи ват̣т̣атӣти вуттанайам̣ дассети. сосабйа̄дхӣти кхайарого. йаккхумма̄роти када̄чи када̄чи а̄гантва̄ бхӯмийам̣ па̄тетва̄ хаттхамукха̄дикам̣ авайавам̣ бхӯмийам̣ гхам̣санако йаккхова рого.