вимативиноданӣ-т̣ӣка̄ (дутийо бха̄го)

5. па̄читтийакан̣д̣ам̣

1. муса̄ва̄давагго

1. муса̄ва̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄

1. муса̄ва̄даваггасса пат̣хамасиккха̄паде кхуддака̄нанти еттха ‘‘кхуддака-саддо баху-саддапарийа̄йо’’ти ваданти. таттха̄ти тесу ваггесу, кхуддакесу ва̄. ‘‘джа̄нитаббато’’ти хетуно випаккхепи нибба̄не ваттанато анекантикатте парехи вутте ‘‘на майа̄ айам̣ хету вутто’’ти там̣ ка̄ран̣ам̣ пат̣иччха̄детум̣ пуна ‘‘джа̄тидхамматоти майа̄ вутта’’нтиа̄дӣни вадати. ‘‘сампаджа̄на’’нти ваттаббе ануна̄сикалопена ниддесоти а̄ха ‘‘джа̄нанто’’ти.

2. сампаджа̄намуса̄ва̄дети аттана̄ вуччама̄насса аттхасса витатхабха̄вам̣ пуббепи джа̄нитва̄, вачанаккхан̣е ча джа̄нантасса муса̄ва̄дабхан̣ане. тена̄ха ‘‘джа̄нитва̄’’тиа̄ди. муса̄ва̄дети ча нимиттаттхе бхуммам̣, тасма̄ муса̄бхан̣ананимиттам̣ па̄читтийанти еваметтха, ито паресупи ӣдисесу аттхо ведитаббо.

3. ваданти ета̄йа̄ти ва̄ча̄ти а̄ха ‘‘миччха̄’’тиа̄ди. ‘‘дхануна̄ виджджхатӣ’’тиа̄дӣсу вийа ‘‘чаккхуна̄ дит̣т̣ха’’нти па̄кат̣авасена вуттанти а̄ха ‘‘ол̣а̄рикена̄’’ти.

11. гато бхависсатӣти еттха̄пи саннит̣т̣ха̄нато вуттатта̄ муса̄ва̄до джа̄то. а̄паттинти па̄читтийа̄паттим̣, на дуббха̄ситам̣. джа̄тиа̄дӣхи дасахи аккосаваттхӯхи парам̣ дава̄ вадантасса хи там̣ хоти. ча̄ресунти упанесум̣. ваттхувипарӣтата̄, висам̣ва̄данапуреккха̄рата̄, йаматтхам̣ ваттхука̄мо, тасса пуггаласса вин̃н̃а̄панапайого ча̄ти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни. ваттхувипарӣтата̄йа хи асати висам̣ва̄данапуреккха̄рата̄йа вин̃н̃а̄питепи муса̄ва̄до на хоти, дуккат̣аматтамева хоти. тасма̄ са̄пи ан̇гамева̄ти гахетаббам̣. уттаримануссадхамма̄рочанаттхам̣ муса̄ бхан̣антасса па̄ра̄джикам̣, парийа̄йена тхуллаччайам̣, амӯлакена па̄ра̄джикена ануддхам̣санаттхам̣ сан̇гха̄дисесо, сан̇гха̄дисесена̄нуддхам̣санаомасава̄да̄дӣсу па̄читтийам̣, анупасампаннесу дуккат̣ам̣, уккат̣т̣хахӣнаджа̄тиа̄дӣхи дава̄ аккосантасса дуббха̄ситам̣, кевалам̣ муса̄ бхан̣антасса идха па̄читтийам̣ вуттам̣.

муса̄ва̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. омасава̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄

13. дутийе пуббе патит̣т̣хита̄раппадесам̣ пуна аре паттети пат̣хамам̣ бхӯмийам̣ патит̣т̣хитанемиппадесе париваттетва̄ пуна бхӯмийам̣ патит̣т̣хитети аттхо.

15. пуббети ат̣т̣хуппаттийам̣. пуппхачхад̣д̣ака̄ на̄ма габбхамала̄диха̄рака̄. таччхакакамманти па̄са̄н̣акот̣т̣ана̄дивад̣д̣хакӣкаммам̣. хаттхамудда̄ган̣ана̄ти ан̇гулисан̇кочаненева ган̣ана̄. аччхиддакаган̣ана̄ на̄ма екат̣т̣ха̄надасат̣т̣ха̄на̄дӣсу са̄рийо т̣хапетва̄ ануккамена ган̣ана̄. а̄ди-саддена сан̇каланапат̣ауппа̄данавокланабха̄гаха̄ра̄дивасена паватта̄ пин̣д̣аган̣ана̄ гахита̄. йасса са̄ пагун̣а̄, со руккхампи дисва̄ ‘‘еттака̄ни еттха пан̣н̣а̄нӣ’’ти джа̄на̄ти. йабха-метхунети вачанато а̄ха ‘‘йа-ка̄ра-бха-ка̄ре’’тиа̄ди.

16. на пуримена̄ти муса̄ва̄дасиккха̄падена. сопи а̄паттийа̄ти упасагга̄дивисит̣т̣хехипи ваданто па̄читтийа̄паттийа̄ва ка̄ретаббо.

26. дуббха̄ситанти са̄ман̃н̃ато вуттатта̄ па̄л̣ийам̣ ана̄гатехипи параммукха̄ вадантассапи дуббха̄ситамева̄ти а̄чарийа̄ ваданти тато ла̄мака̄паттийа̄ абха̄ва̄, ана̄паттийа̄петтха бхавитум̣ айуттатта̄. саббасатта̄ти еттха вачанаттхавидӯхи тираччха̄на̄дайопи гахита̄.

35. ануса̄санӣпуреккха̄рата̄йа ва̄ па̄пагарахита̄йа ва̄ ваданта̄нам̣ читтасса лахупариваттибха̄вато антарантара̄ копе уппаннепи ана̄патти. ка̄йавика̄раматтенапи омасанасамбхавато ‘‘тисамут̣т̣ха̄нам̣, ка̄йакамма’’нти ча вуттам̣. парива̄ре пана ‘‘чатуттхена а̄паттисамут̣т̣ха̄нена…пе… дуббха̄ситам̣ а̄паджджеййа̄ти. на хӣти ваттабба’’нтиа̄дина̄ (пари. 276) итара̄ни самут̣т̣ха̄на̄ни пат̣иккхипитва̄ пан̃чамассева вуттатта̄ а̄ха ‘‘дуббха̄сита̄патти панеттха ва̄ча̄читтато самут̣т̣ха̄тӣ’’ти. давакамйата̄йа хи ка̄йава̄ча̄читтехи омасантассапи ва̄ча̄читтамева а̄паттийа̄ ан̇гам̣ хоти, на пана ка̄йо виджджама̄нопи дхаммадесана̄патти вийа кевалам̣ ка̄йавика̄ренева. омасантасса пана кин̃ча̄пи идха дуббха̄сита̄паттийа̄ ана̄патти, атха кхо ка̄йакӣл̣а̄пат̣иккхепасиккха̄падена дуккат̣амева̄ти дат̣т̣хаббам̣. упасампаннам̣ джа̄тиа̄дӣхи анан̃н̃а̄падесена аккосанам̣, тасса джа̄нанам̣, аттхапуреккха̄рата̄дӣнам̣ абха̄воти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

омасава̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. песун̃н̃асиккха̄падаван̣н̣ана̄

36. татийе бхан̣д̣анам̣ джа̄там̣ етесанти бхан̣д̣анаджа̄та̄. писатӣти писун̣а̄, ва̄ча̄, самагге бхинне каротӣти аттхо. та̄йа ва̄ча̄йа саманна̄гато писун̣о, тасса каммам̣ песун̃н̃анти еваметтха аттхо ведитаббо.

идха̄пи джа̄тиа̄дӣхи дасахи ваттхӯхи песун̃н̃ам̣ упасам̣харантассева па̄читтийам̣, итарехи аккосаваттхӯхи дуккат̣ам̣. анаккосаваттхӯхи пана упасам̣харантасса дуккат̣амева̄ти ваданти. джа̄тиа̄дӣхи анан̃н̃а̄падесена аккосантасса бхиккхуно сутва̄ бхиккхусса упасам̣харан̣ам̣, пийакамйата̄бхеда̄дхиппа̄йесу ан̃н̃атарата̄, тасса виджа̄нана̄ти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

песун̃н̃асиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. падасодхаммасиккха̄падаван̣н̣ана̄

45. чатуттхе пуримабйан̃джанена садисанти ‘‘рӯпам̣ аничча’’нти еттха аничча-саддена садисам̣ ‘‘ведана̄ аничча̄’’ти еттха аничча-саддам̣ вадати. аккхарасамӯхоти авибхаттико вутто. паданти вибхаттиантам̣ вуттам̣.

екам̣ паданти га̄тха̄падамева сандха̄йа вадати. падаган̣ана̄йа̄ти га̄тха̄падаган̣ана̄йа. апа̄пун̣итва̄ти саддхим̣ акатхетва̄. етена га̄тха̄йа паччхимапа̄де вуччама̄не са̄ман̣еро пат̣хамапа̄да̄дим̣ вадати, а̄паттийева, тасмим̣ ниссадде ева итарена ваттаббанти дассети.

ат̣т̣хакатха̄нисситоти сан̇гӣтиттайа̄рул̣хам̣ пора̄н̣ат̣т̣хакатхам̣ сандха̄йа вадати. ида̄нипи ‘‘йатха̄пи дӣпико на̄ма, нилӣйитва̄ ган̣хате миге’’ти (ми. па. 6.1.5; висуддхи. 1.217; дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.374; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.107; па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.165; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.1.163) евама̄дикам̣ ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ аттхева, буддхагхоса̄чарийа̄дӣхи пора̄н̣ат̣т̣хакатха̄найена вуттампи идха сан̇гахетаббанти ваданти. па̄л̣инисситоти уда̄наваггасан̇гаха̄дико. виват̣т̣ӯпанисситанти нибба̄нанисситам̣. тхерасса̄ти на̄гасенаттхерасса. маггакатха̄дӣни пакаран̣а̄ни.

46. па̄л̣ийам̣ аккхара̄йа̄тиа̄ди лин̇гавипалла̄сена вуттам̣, аккхарена̄тиа̄дина̄ аттхо гахетаббо.

48. упача̄рам̣ мун̃читва̄ти париса̄йа два̄дасахаттхам̣ мун̃читва̄ екато т̣хитасса ва̄ нисиннасса ва̄ анупасампаннасса акатхетва̄ ан̃н̃е уддисса бхан̣антасса̄пи ана̄патти. саче пана дӯре нисиннампи уддисса бхан̣ати, а̄патти ева. опа̄тетӣти саддхим̣ катхети. анупасампанната̄, вутталаккхан̣адхаммам̣ падасо ва̄чаната̄, екато бхан̣анан̃ча̄ти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

падасодхаммасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. сахасеййасиккха̄падаван̣н̣ана̄

50-51. пан̃чаме татридам̣ нидассананти сесо. дираттатираттанти еттха дираттаггахан̣ам̣ вачана̄лан̇ка̄раттхам̣, нирантарам̣ тиссова раттийо васитва̄ чатуттхадиваса̄дӣсу сайантассева а̄патти, на екантарика̄дивасена сайантасса̄ти дассанаттхампӣти дат̣т̣хаббам̣. дираттависит̣т̣хан̃хи тираттам̣ вуччама̄нам̣, тена анантарикамева тираттам̣ дӣпетӣти. пан̃чахи чхаданехӣти ит̣т̣хакасила̄судха̄тин̣апан̣н̣ехи. ва̄чуггатавасена̄ти пагун̣авасена. дийад̣д̣хахаттхуббедхо вад̣д̣хакӣхаттхена гахетаббо. екӯпача̄ро екена маггена пависитва̄ аббхока̄сам̣ ануккамитва̄ саббаттха анупаригаманайогго, етам̣ бахудва̄рампи екӯпача̄рова. таттха пана кут̣т̣а̄дӣхи рундхитва̄ висум̣ два̄рам̣ йодженти, на̄нӯпача̄ро хоти. саче пана рундхати ева, висум̣ два̄рам̣ на йодженти, ‘‘етампи екӯпача̄рамева маттика̄дӣхи пихитадва̄ро вийа габбхо’’ти гахетаббам̣. ан̃н̃атха̄ габбхе пависитва̄ памукха̄дӣсу нипанна̄нупасампаннехи сахасеййа̄паримуттийа̄ габбхадва̄рам̣ маттика̄дӣхи пидаха̄петва̄ ут̣т̣хите арун̣е вивара̄пентассапи ана̄патти бхавеййа̄ти.

тесам̣ пайоге пайоге бхиккхусса а̄паттӣти еттха кечи ‘‘анут̣т̣хаханена акирийасамут̣т̣ха̄на̄ а̄патти вутта̄ тасмим̣ кхан̣е сайантасса кирийа̄бха̄ва̄. идан̃хи сиккха̄падам̣ сийа̄ кирийа̄йа самут̣т̣ха̄ти, сийа̄ акирийа̄йа самут̣т̣ха̄ти. кирийа̄самут̣т̣ха̄ната̄ часса таббахулавасена вутта̄ти вадати. йатха̄ четам̣, евам̣ дива̄сайанампи. анут̣т̣хаханена, хи два̄ра̄сам̣варан̣ена четам̣ акирийасамаут̣т̣ха̄нампи хотӣ’’ти ваданти. идан̃ча йуттам̣ вийа диссати, вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣.

‘‘упариматалена саддхим̣ асамбаддхабхиттикасса̄’’ти идам̣ самбаддхабхиттике ваттаббамева наттхӣти дассанаттхам̣ вуттам̣. упариматале сайитасса сан̇ка̄ ева наттхӣти ‘‘хет̣т̣ха̄па̄са̄де’’тиа̄ди вуттам̣. на̄нӯпача̄рети бахи ниссен̣ийа̄ а̄рохан̣ӣйе.

сабха̄сан̇кхепена̄ти сабха̄ка̄рена. ‘‘ад̣д̣хакут̣т̣аке’’ти имина̄ сан̣т̣ха̄нам̣ дассети. йаттха тӣсу двӣсу ва̄ пассесу бхиттийо баддха̄, чхаданам̣ ва̄ асампатта̄ ад̣д̣хабхитти, идам̣ ад̣д̣хакут̣т̣акам̣ на̄ма. ва̄л̣асан̇гха̄т̣о на̄ма париккхепасса анто тхамбха̄дӣнам̣ упари ва̄л̣арӯпехи катасан̇гха̄т̣о. париккхепасса бахигатети еттха йасмим̣ пассе париккхепо наттхи, таттха саче бхӯмито ваттху уччам̣ хоти, убхато уччаваттхуто хет̣т̣ха̄ бхӯмийам̣ ниббакосаббхантарепи ана̄патти ева таттха сена̄санавоха̄ра̄бха̄вато. атха ваттху нӣчам̣ бхӯмисамамева сена̄санасса хет̣т̣химатале тит̣т̣хати, таттха париккхепарахитадиса̄йа ниббакосаббхантаре саббаттха а̄патти хоти, париччхеда̄бха̄вато париккхепасса бахи ева ана̄паттӣти дат̣т̣хаббам̣. париман̣д̣алам̣ ва̄тиа̄ди маджджхе удакапатанаттха̄йа а̄ка̄сан̇ган̣авантам̣ сена̄санам̣ сандха̄йа вуттам̣. таттха апариччхиннагаббхӯпача̄рети екекагаббхасса двӣсу пассесу памукхена гаманам̣ париччхиндитва̄ дийад̣д̣хахаттхуббедхато анӯнам̣ кут̣т̣ам̣ катва̄ а̄ка̄сан̇ган̣ена павесам̣ каронти, евам̣ акатоти аттхо. габбхапариккхепоти чатурассапа̄са̄да̄дӣсу саманта̄ т̣хитагаббхабхиттийо сандха̄йа вуттам̣.

па̄т̣еккасаннивеса̄ти екекадиса̄йа габбхапа̄л̣ийо итарадиса̄су габбхапа̄л̣ӣнам̣ абха̄вена, бха̄вепи ва̄ ан̃н̃аман̃н̃абхиттиччхаданехи асамбандхата̄йа па̄т̣еккасаннивеса̄ на̄ма вуччати. там̣…пе… сандха̄йа вуттанти таттха па̄читтийена ана̄паттӣти вуттам̣, на дуккат̣ена. та̄диса̄йа хи габбхапа̄л̣ийа̄ памукхам̣ тӣсу диса̄су бхиттӣнам̣ абха̄вена екадиса̄йа габбхабхиттиматтена саббаччханнам̣ чӯл̣апариччханнам̣ на̄ма хоти. тасма̄ дуккат̣амева. йади пана тасса памукхасса итарадиса̄супи екиссам̣, сабба̄су ва̄ бхиттим̣ каронти, тада̄ саббаччханнаупад̣д̣хапариччханна̄дибха̄вато па̄читтийамева хотӣти дат̣т̣хаббам̣. бхӯмийам̣ вина̄ джагатийа̄ памукхам̣ сандха̄йа̄ти еттха уччаваттхум̣ акатва̄ бхӯмийам̣ катагехасса памукхам̣ сандха̄йа апариккхитте па̄читтийена ана̄паттӣти идам̣ катхитам̣. уччаваттхукам̣ че памукхам̣ хоти, тена ваттхуна̄ париккхиттасан̇кхйамева памукхам̣ гаччхатӣти адхиппа̄йо. таттха̄ти андхакат̣т̣хакатха̄йам̣. джагатийа̄ пама̄н̣ам̣ ватва̄ти пакатибхӯмийа̄ нипанно йатха̄ джагатийа̄ упари сайитам̣ на пассати, евам̣ учча̄тиуччаваттхусса уббедхаппама̄н̣ам̣ ватва̄. екадиса̄йа уджукамева дӣгхам̣ катва̄ саннивесито па̄са̄до екаса̄ласаннивесо. двӣсу, тӣсу ва̄ чатӯсупи ва̄ диса̄су син̇гха̄т̣акасан̣т̣ха̄на̄дивасена ката̄ двиса̄ла̄дисаннивеса̄ ведитабба̄. са̄лаппабхедадӣпанамева четтха пуримато висесоти. париккхепо виддхастоти памукхасса париккхепам̣ сандха̄йа вадати.

53. упад̣д̣хаччханнаупад̣д̣хапариччханнам̣ сена̄санам̣ дуккат̣асса а̄дим̣ ватва̄ па̄л̣ийам̣ дасситатта̄ тато адхикам̣ саббаччханнаупад̣д̣хапариччханна̄дикампи саббам̣ па̄л̣ийам̣ авуттампи па̄читтийассева ваттхубха̄вена дасситам̣ сиккха̄падасса пан̣н̣аттиваджджатта̄, гаруке т̣ха̄таббато ча̄ти ведитаббам̣. сатта па̄читтийа̄нӣти па̄л̣ийам̣ вуттапа̄читтийадвайам̣ са̄ман̃н̃ато екаттена гахетва̄ вуттам̣.

54. па̄л̣ийам̣ ‘‘татийа̄йа раттийа̄ пура̄рун̣а̄ никкхамитва̄ пуна васатӣ’’ти идам̣ уккат̣т̣хавасена вуттам̣, аниккхамитва̄ пана пура̄рун̣а̄ ут̣т̣хахитва̄ анточхадане нисиннасса̄пи пунадивасе сахасеййена ана̄патти ева. сенамбаман̣д̣апаван̣н̣ам̣ хотӣти сӣхал̣адӣпе кира уччаваттхуко саббаччханно саббаапариччханно евам̣на̄мако саннипа̄таман̣д̣апо аттхи, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. еттха чатуттхабха̄го чӯл̣акам̣, две бха̄га̄ упад̣д̣хам̣, тӣсу бха̄гесу две бха̄га̄ йебхуййанти имина̄ найена чӯл̣акаччханнапариччханната̄дӣни ведитабба̄ни. па̄читтийаваттхукасена̄санам̣, таттха анупасампаннена саха нипаджджанам̣, чатуттхадивасе сӯрийаттхан̇гамананти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

сахасеййасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. дутийасахасеййасиккха̄падаван̣н̣ана̄

55. чхат̣т̣хе ма̄туга̄мена саддхим̣ чатуттхадивасе сайантасса̄пи имина̄ сиккха̄падена ека̄ва а̄патти. кечи пана пуримасиккха̄падена̄пӣти две а̄паттийо ваданти, там̣ на йуттам̣ ‘‘анупасампаннена̄’’ти аниттхилин̇гена вуттатта̄ напум̣сакена пана чатуттхадивасе сайантасса садуккат̣апа̄читтийам̣ ваттум̣ йуттам̣. кин̃ча̄петтха па̄л̣ийам̣ пан̣д̣акавасенева дуккат̣ам̣ вуттам̣, тадануломика̄ пана пурисаубхатобйан̃джанакена саха сайантасса имина̄ дуккат̣ам̣, пуримена чатуттхадивасе садуккат̣апа̄читтийам̣. иттхиубхатобйан̃джанако иттхигатикова̄ти айам̣ амха̄кам̣ кханти. матиттхийа̄ ана̄паттӣти ваданти. па̄читтийаваттхукасена̄санам̣, таттха ма̄туга̄мена саддхим̣ нипаджджанам̣, сӯрийаттхан̇гамананти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

дутийасахасеййасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. дхаммадесана̄сиккха̄падаван̣н̣ана̄

60. саттаме на йаккхена̄тиа̄дӣнам̣ ‘‘ан̃н̃атра вин̃н̃уна̄’’ти имина̄ самбандхо. ан̃н̃атра вин̃н̃уна̄ пурисавиггахена, на йаккха̄дина̄пӣти еваматтхо гахетабботи адхиппа̄йо. та̄дисенапи хи саха т̣хита̄йа десетум̣ на ват̣т̣ати. там̣там̣десабха̄са̄йа аттхам̣ йатха̄ручи ват̣т̣ати ева.

ирийа̄патха̄париваттанам̣, пурисам̣ ва̄ два̄дасахаттхӯпача̄ре апаккоса̄панам̣ еттха акирийа̄. вутталаккхан̣асса дхаммасса чханнам̣ ва̄ча̄нам̣ упари десана̄, вутталаккхан̣о ма̄туга̄мо, ирийа̄патхапааваттана̄бха̄во, вин̃н̃ӯпуриса̄бха̄во, апан̃хависсаджджана̄ти има̄неттха пан̃ча ан̇га̄ни.

дхаммадесана̄сиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. бхӯта̄рочанасиккха̄падаван̣н̣ана̄

77. ат̣т̣хаме антара̄ти паринибба̄нака̄лато пуббепи. атикад̣д̣хийама̄нена̄ти ‘‘вадатха, бханте, ким̣ тумхехи адхигата’’нти евам̣ ниппӣл̣ийама̄нена атибаддхийама̄нена. татха̄рӯпе паччайе сати ваттаббамева. сутапарийаттисӣлагун̣анти еттха аттхакусалата̄ сутагун̣о, па̄л̣ипа̄т̣хакусалата̄ парийаттигун̣оти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘читтаккхепасса ва̄ абха̄ва̄’’ти имина̄ кхиттачиттаведана̄т̣т̣ата̄пи арийа̄нам̣ наттхӣти дассети.

пуббе авуттехӣти чатуттхапа̄ра̄джике авуттехи. идан̃ча сиккха̄падам̣ пан̣н̣аттиаджаа̄нанавасена екантато ачиттакасамут̣т̣ха̄намева хоти арийа̄нам̣ пан̣н̣аттивӣтиккама̄бха̄ва̄. джха̄нала̄бхӣнан̃ча саттху а̄н̣а̄вӣтиккамапат̣игхачиттасса джха̄напариха̄нато бхӯта̄рочанам̣ на самбхавати. уттаримануссадхаммасса бхӯтата̄, анупасампаннасса а̄рочанам̣, тан̇кхан̣авиджа̄нана̄, анан̃н̃а̄падесоти има̄неттха чатта̄ри ан̇га̄ни.

бхӯта̄рочанасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. дут̣т̣хулла̄рочанасиккха̄падаван̣н̣ана̄

78. наваме таттха бхавеййа̄ти таттха кассачи мати евам̣ бхавеййа. ат̣т̣хакатха̄вачанамева упапаттито дал̣хам̣ катва̄ патит̣т̣хапенто ‘‘имина̄пи чета’’нтиа̄дима̄ха.

82. а̄дито пан̃ча сиккха̄пада̄нӣти па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни пан̃ча. сеса̄нӣти вика̄лабходжана̄дӣни. суккависсат̣т̣хиа̄ди аджджха̄ча̄рова. антимаваттхум̣ анаджджха̄паннасса бхиккхуно саваттхуко сан̇гха̄дисесо, анупасампаннасса а̄рочанам̣, бхиккхусаммутийа̄ абха̄воти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

дут̣т̣хулла̄рочанасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. патхавӣкхан̣анасиккха̄падаван̣н̣ана̄

86. дасаме аппапам̣суматтика̄йа патхавийа̄ ана̄паттиваттхубха̄вена вуттатта̄ упад̣д̣хапам̣суматтика̄йапи па̄читтийамева̄ти гахетаббам̣. на хетам̣ дуккат̣аваттхӯти сакка̄ ваттум̣ джа̄та̄джа̄тавинимутта̄йа татийапатхавийа̄ абха̄вато.

ват̣т̣атӣти имасмим̣ т̣ха̄не поккхаран̣им̣ кхан̣а̄ти ока̄сасса анийамитатта̄ ват̣т̣ати. имам̣ валлим̣ кхан̣а̄ти патхавӣкхан̣анам̣ сандха̄йа вуттатта̄ имина̄ва сиккха̄падена а̄патти, на бхӯтага̄масиккха̄падена. убхайампи сандха̄йа вутте пана двепи па̄читтийа̄ хонти. удакапаппат̣акоти удаке антобхӯмийам̣ павит̣т̣хе тасса упарибха̄гам̣ чха̄детва̄ танукапам̣су ва̄ маттика̄ ва̄ пат̣алам̣ хутва̄ патама̄на̄ тит̣т̣хати, тасмим̣ удаке суккхепи там̣ пат̣алам̣ ва̄тена чалама̄на̄ тит̣т̣хати, там̣ удакапаппат̣ако на̄ма.

акатапаббха̄рети авал̣ан̃джанат̣т̣ха̄надассанаттхам̣ вуттам̣. та̄дисе ева хи ваммикасса самбхавоти. мӯсикуккарам̣ на̄ма мӯсика̄хи кханитва̄ бахи катапам̣сура̄си. аччхаданантиа̄дивуттатта̄ уджукам̣ а̄ка̄сато патитавассодакена оват̣т̣хамева джа̄тапатхавӣ хоти, на чхадана̄дӣсу патитва̄ тато паваттаудакена тинтанти ведитаббам̣. ман̣д̣апаттхамбханти са̄кха̄ман̣д̣апаттхамбхам̣. учча̄летва̄ти уккхипитва̄. татоти пура̄н̣асена̄санато.

88. маха̄маттиканти бхиттилепанам̣. джа̄тапатхавита̄, татха̄сан̃н̃ита̄, кхан̣анакхан̣а̄пана̄нам̣ ан̃н̃атаранти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

патхавӣкхан̣анасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нит̣т̣хито муса̄ва̄давагго пат̣хамо.

2. бхӯтага̄мавагго

1. бхӯтага̄масиккха̄падаван̣н̣ана̄

89. дутийаваггасса пат̣хаме ниггахетум̣ асакконтоти са̄кхат̣т̣хакавима̄не са̄кха̄йа чхиджджама̄на̄йа чхиджджанте таттха ачхеданаттха̄йа девата̄йа упанӣтам̣ путтам̣ дисва̄пи кут̣ха̄риниккхепавегам̣ ниваттетум̣ асакконтоти аттхо. руккхадхаммети руккхасса паваттийам̣. руккха̄нам̣ вийа чхедана̄дӣсу акуппанан̃хи руккхадхаммо на̄ма.

уппатитанти уппаннам̣. бхантанти дха̄вантам̣. ва̄райети нигган̣хеййа. итароти уппаннам̣ кодхам̣ анигган̣ханто ра̄джаупара̄джа̄дӣнам̣ расмиматтагга̄хакаджано вийа на уттамаса̄ратхӣти аттхо. висат̣ам̣ саппависанти сарӣре да̄т̣ха̄ван̣а̄нуса̄рена виттхин̣н̣ам̣ бйа̄петва̄ т̣хитам̣ кан̣хасаппависам̣ вийа. джаха̄ти орапа̄ранти пан̃чорамбха̄гийасан̃н̃оджана̄ни татийамаггена джаха̄ти. ‘‘орапа̄ра’’нти хи ориматӣрам̣ вуччати. атха ва̄ соти татийамаггена кодхам̣ винетва̄ т̣хито бхиккху арахаттамаггена орапа̄рам̣ джаха̄тӣти аттхо. таттха орам̣ на̄ма сакаттабха̄во, аджджхаттика̄ни ва̄ а̄йатана̄ни. па̄рам̣ на̄ма парааттабха̄во, ба̄хира̄ни ва̄ а̄йатана̄ни. тадубхайе пана чхандара̄гам̣ джаханто ‘‘джаха̄ти оримапа̄ра’’нти вуччати.

90. бхавантӣти вад̣д̣ханти. ахувунтӣти бабхӯву. тена̄ха ‘‘джа̄та̄ вад̣д̣хита̄’’ти. бхӯта̄нам̣ га̄моти маха̄бхӯта̄нам̣ харитатин̣а̄дибха̄вена самагга̄нам̣ самӯхо. таббинимуттасса га̄масса абха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘бхӯта̄ ева ва̄ га̄мо’’ти вуттам̣. па̄табйа-саддасса па̄ па̄нети дха̄тваттхам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘парибхун̃джитаббата̄’’ти. са̄ ча па̄табйата̄ чхедана̄ди ева хотӣти а̄ха ‘‘тасса̄…пе… бхӯтага̄масса джа̄та̄ чхедана̄дипаччайа̄’’ти.

91. джа̄та-саддо еттха виджа̄тапарийа̄йоти ‘‘путтам̣ виджа̄та̄ иттхӣ’’тиа̄дӣсу вийа пасӯтавачаноти а̄ха ‘‘пасӯта̄нӣ’’ти, ниббаттапан̣н̣амӯла̄нӣти аттхо.

та̄ни дассентоти та̄ни бӣджа̄ни дассенто. ка̄рийадассанамукхенева ка̄ран̣ан̃ча гахитанти а̄ха ‘‘бӣджато ниббаттена бӣджам̣ дассита’’нти.

92. ‘‘бӣджато самбхӯто бхӯтага̄мо бӣджа’’нти имина̄ уттарападалопена ‘‘падумагаччхато ниббаттам̣ пуппхам̣ падума’’нтиа̄дӣсу вийа̄йам̣ воха̄роти дассети. йам̣ бӣджам̣ бхӯтага̄мо на̄ма хотӣти ниббаттапан̣н̣амӯлам̣ сандха̄йа вадати. йатха̄рутанти йатха̄па̄т̣хам̣.

‘‘сан̃чичча̄’’ти вуттатта̄ сарӣре лаггабха̄вам̣ н̃атва̄пи ут̣т̣хахати, ‘‘там̣ уддхарисса̄мӣ’’тисан̃н̃а̄йа абха̄вато ват̣т̣ати. анантака-ггахан̣ена са̄сапаматтика̄ гахита̄, на̄ман̃хетам̣ тасса̄ сева̄ладжа̄тийа̄. мӯлапан̣н̣а̄нам̣ абха̄вена ‘‘асампун̣н̣абхӯтага̄мо на̄ма̄’’ти вуттам̣. со бӣджага̄мена сан̇гахитоти. авад̣д̣хама̄непи бхӯтага̄мамӯлакатта̄ вуттам̣ ‘‘амӯлакабхӯтага̄ме сан̇гахам̣ гаччхатӣ’’ти. на̄л̣икерасса а̄вен̣икам̣ катва̄ вадати.

селеййакам̣ на̄ма сила̄йа самбхӯта̄ ека̄ гандхаджа̄ти. пуппхитака̄лато пат̣т̣ха̄йа̄ти викаситака̄лато пабхути. чхаттакам̣ ган̣хантоти викаситам̣ ган̣ханто. макул̣ам̣ пана руккхаттачам̣ акопентенапи гахетум̣ на ват̣т̣ати, пхуллам̣ ват̣т̣ати. хаттхакуккуччена̄ти хаттхача̄паллена.

‘‘па̄нӣйам̣ на ва̄сетабба’’нти идам̣ аттано пиванапа̄нӣйам̣ сандха̄йа вуттам̣, ан̃н̃есам̣ пана ват̣т̣ати ануггахитатта̄. тена̄ха ‘‘аттана̄ кха̄дитука̄мена̄’’ти. йесам̣ руккха̄нам̣ са̄кха̄ рухатӣти мӯлам̣ анота̄ретва̄ пан̣н̣аматтаниггаманаматтенапи вад̣д̣хати. таттха каппийампи акаронто чхиннана̄л̣икеравел̣удан̣д̣а̄дайо копетум̣ ват̣т̣ати.

‘‘чан̇камитат̣т̣ха̄нам̣ дассесса̄мӣ’’ти вуттатта̄ кевалам̣ чан̇камана̄дхиппа̄йена ва̄ маггагамана̄дхиппа̄йена ва̄ аккамантасса, тин̣а̄нам̣ упари нисӣдана̄дхиппа̄йена нисӣдантасса ча досо наттхи.

саман̣акаппехӣти саман̣а̄нам̣ каппийавоха̄рехи, абӣджаниббат̣т̣абӣджа̄нипи каппийабха̄вато ‘‘саман̣акаппа̄нӣ’’ти вутта̄ни. абӣджам̣ на̄ма тарун̣аамбапхала̄дӣни. ниббат̣т̣етаббам̣ вийоджетаббам̣ бӣджам̣ йасмим̣, там̣ панаса̄ди ниббат̣т̣абӣджам̣ на̄ма. каппийанти ватва̄ва̄ти пуббака̄лакирийа̄васена вуттепи вачанаккхан̣ева аггисаттха̄дина̄ бӣджага̄ме ван̣ам̣ ка̄таббанти вачанато пана пуббе ка̄тум̣ на ват̣т̣ати, тан̃ча двидха̄ акатва̄ чхеданабхеданамева дассетаббам̣. каронтена ча бхиккхуна̄ ‘‘каппийам̣ карохӣ’’ти йа̄йа ка̄йачи бха̄са̄йа вуттейева ка̄таббам̣. бӣджага̄мапаримочанаттхам̣ пуна каппийам̣ ка̄ретаббанти ка̄ра̄панасса пат̣хамамева адхикататта̄. ‘‘кат̣а̄хепи ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттатта̄ кат̣а̄хато нӣхата̄йа мин̃джа̄йа ва̄ бӣдже ва̄ йаттха каттхачи виджджхитум̣ ват̣т̣ати ева. бхӯтага̄мо, бхӯтага̄масан̃н̃ита̄, викопанам̣ ва̄ викопа̄панам̣ ва̄ти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

бхӯтага̄масиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. ан̃н̃ава̄дакасиккха̄падаван̣н̣ана̄

94. дутийе ан̃н̃ам̣ вачананти йам̣ досавибха̄ванаттхам̣ парехи вуттавачанам̣ там̣ тасса анануччхавикена ан̃н̃ена вачанена пат̣ичарати.

98. йадетам̣ ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаран̣авасена паваттавачанам̣, тадева пуччхитаматтхам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ вадати пака̄сетӣти ан̃н̃ава̄даканти а̄ха ‘‘ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаран̣ассетам̣ на̄ма’’нти. тун̣хӣбхӯтассетам̣ на̄манти тун̣хӣбха̄вассетам̣ на̄мам̣, айамева ва̄ па̄т̣хо. ан̃н̃ава̄дакам̣ а̄ропетунти ан̃н̃ава̄де а̄ропетум̣. вихесаканти вихесакаттам̣.

99. па̄л̣ийам̣ на уггха̄т̣етука̄моти пат̣иччха̄детука̄мо.

100. ана̄ропите ан̃н̃ава̄дакети вуттадуккат̣ам̣ па̄л̣ийам̣ а̄гатаан̃н̃енан̃н̃апат̣ичаран̣авасена йуджджати, ат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄гатанайена пана муса̄ва̄дена ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичарантасса па̄читтийена саддхим̣ дуккат̣ам̣, а̄ропите имина̄ва па̄читтийам̣. кечи пана ‘‘муса̄ва̄дапа̄читтийена саддхим̣ па̄читтийадвайа’’нти ваданти, вӣмам̣ситаббам̣. а̄дикаммикассапи муса̄ва̄де имина̄ва ана̄паттӣти дат̣т̣хаббам̣. дхаммакаммена а̄ропитата̄, а̄паттийа̄ ва̄ ваттхуна̄ ва̄ ануйун̃джийама̄ната̄, чха̄детука̄мата̄йа ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаран̣ам̣, тун̣хӣбха̄во ча̄ти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

ан̃н̃ава̄дакасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. уджджха̄панакасиккха̄падаван̣н̣ана̄

103. татийе чинта̄йанаттхасса джхе-дха̄тусса анекаттхата̄йа олоканаттхасамбхавато вуттам̣ ‘‘олока̄пентӣ’’ти. чханда̄йа̄ти лин̇гавипалла̄соти а̄ха ‘‘чхандена̄’’ти.

105. бхиккхум̣ ла̄макато чинта̄панаттхам̣ ан̃н̃есам̣ там̣ аван̣н̣акатханам̣ уджджха̄панам̣ на̄ма. ан̃н̃есам̣ пана аватва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ самуллапанавасена бхиккхуно досаппака̄санам̣ кхиййанам̣ на̄ма̄ти айаметесам̣ бхедо.

106. ан̃н̃ам̣ анупасампаннам̣ уджджха̄петӣти ан̃н̃ена анупасампаннена уджджха̄пети. тасса ва̄ там̣ сантикети тасса анупасампаннасса сантике там̣ сан̇гхена самматам̣ упасампаннам̣ кхиййати. идха̄пи муса̄ва̄дена уджджха̄пана̄дӣнам̣ самбхавато дуккат̣ат̣т̣ха̄на̄ни ча а̄дикаммикасса ана̄патти ча имина̄ ева сиккха̄падена вутта̄ти ведитаббам̣ саббаттха муса̄ва̄дапа̄читтийасса аниваттито. дхаммакаммена самматата̄, упасампанната̄, агатигамана̄бха̄во, тасса аван̣н̣ака̄мата̄, йасса сантике вадати. тасса упасампанната̄, уджджха̄панам̣ ва̄ кхиййанам̣ ва̄ти има̄неттха чха ан̇га̄ни.

уджджха̄панакасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. пат̣хамасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄

110. чатуттхе апан̃н̃а̄тети аппасиддхе. имам̣ пана ат̣т̣ха ма̄се ман̣д̣апа̄дӣсу т̣хапанасан̇кха̄там̣ аттхависесам̣ гахетва̄ бхагавата̄ пат̣хамамева сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттанти адхиппа̄йам̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, ат̣т̣хама̄се’’тиа̄дивачанена анупан̃н̃аттисадисена пака̄сетва̄ висум̣ анупан̃н̃атти на вутта̄. парива̄ре панетам̣ ануджа̄нанавачанам̣ анупан̃н̃аттит̣т̣ха̄нанти ‘‘ека̄ анупан̃н̃аттӣ’’ти (пари. 65-67) вуттам̣.

навава̄йимоти адхуна̄ суттена вӣтакаччхена паливет̣хитаман̃чо. онаддхоти каппийачаммена онаддхо. те хи вассена сӣгхам̣ на нассанти. ‘‘уккат̣т̣хааббхока̄сико’’ти идам̣ тасса сукхапат̣ипаттидассанаматтам̣, уккат̣т̣хасса̄пи пана чӣваракут̣и ват̣т̣атева. ка̄йа̄нугатикатта̄ти бхиккхуно таттхева нисӣданабха̄вам̣ дӣпети, тена ча вассабхайена сайам̣ ан̃н̃аттха гаччхантасса а̄паттӣти дассети. аббхока̄сика̄нам̣ теманаттха̄йа нийаметва̄ да̄йакехи диннампи атта̄нам̣ раккхантена раккхитаббамева.

‘‘вала̄хака̄нам̣ анут̣т̣хитабха̄вам̣ саллаккхетва̄’’ти имина̄ гимха̄непи мегхе ут̣т̣хите аббхока̄се никкхипитум̣ на ват̣т̣атӣти дӣпети. татра татра̄ти четийан̇ган̣а̄дике тасмим̣ тасмим̣ аббхока̄се нийаметва̄ никкхитта̄. маджджхато пат̣т̣ха̄йа па̄дат̣т̣ха̄на̄бхимукха̄ти йаттха самантато саммаджджитва̄ ан̇ган̣амаджджхе саббада̄ качаварасса сан̇кад̣д̣ханена маджджхе ва̄лика̄ сан̃чита̄ хоти. таттха каттаббавидхидассанаттхам̣ вуттам̣. уччаваттхупа̄дат̣т̣ха̄на̄бхимукхам̣ ва̄ ва̄лика̄ харитабба̄. йаттха ва̄ пана кон̣есу ва̄лика̄ сан̃чита̄, таттха тато пат̣т̣ха̄йа апарадиса̄бхимукха̄ харитабба̄ти кечи аттхам̣ ваданти. кечи пана ‘‘саммат̣т̣хат̣т̣ха̄насса падавал̣ан̃джена авикопанаттха̄йа сайам̣ асаммат̣т̣хат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ аттано па̄да̄бхимукхам̣ ва̄лика̄ харитабба̄ти вутта’’нти ваданти, таттха ‘‘маджджхато пат̣т̣ха̄йа̄’’ти вачанасса пайоджанам̣ на диссати.

111. ван̇капа̄дата̄маттена кул̣ӣрапа̄дакасса сесехи висесо, на ат̣анӣсу па̄даппавесанависесена̄ти дассетум̣ ‘‘йо ва̄ пана кочӣ’’тиа̄ди вуттам̣. тасса̄ти упасампаннассева.

нисӣдитва̄…пе… па̄читтийанти еттха мегхут̣т̣ха̄на̄бха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘паччха̄ а̄гантва̄ уддхарисса̄мӣ’’ти а̄бхогена гаччхантасса ана̄патти, тена пуна̄гантаббамева. каппам̣ лабхитва̄ти ‘‘гаччха, ма̄ идха тит̣т̣ха̄’’ти вуттавачанам̣ лабхитва̄.

а̄ва̄сика̄нам̣йева палибодхоти а̄гантукесу кин̃чи аватва̄ нисӣдитва̄ ‘‘а̄ва̄сика̄ ева уддхариссантӣ’’ти гатесупи а̄ва̄сика̄намева палибодхо. маха̄паччарива̄де пана ‘‘идам̣ амха̄ка’’нти аватва̄пи нисинна̄намева̄ти адхиппа̄йо. ‘‘сантхаритва̄ ва̄ сантхара̄петва̄ ва̄’’ти вуттатта̄ ана̄н̣аттийа̄ пан̃н̃а̄питатта̄пи дуккат̣е ка̄ран̣ам̣ вуттам̣. усса̄ракоти сарабха̄н̣ако. со хи уддхам̣ уддхам̣ па̄л̣ипа̄т̣хам̣ са̄рети паваттетӣти усса̄ракоти вуччати.

112. ван̣н̣а̄нураккхан̣аттхам̣ ката̄ти пат̣акхан̣д̣а̄дӣхи сиббитва̄ ката̄. бхӯмийам̣ аттхаритабба̄ти чимилика̄йа сати тасса̄ упари, асати суддхабхӯмийам̣ аттхаритабба̄. ‘‘сӣхачамма̄дӣнам̣ парихаран̣ейева пат̣иккхепо’’ти имина̄ ман̃чапӣт̣ха̄дӣсу аттхаритва̄ пуна сам̣харитва̄ т̣хапана̄дивасена аттано аттха̄йа парихаран̣амева на ват̣т̣ати, бхӯматтхаран̣а̄дивасена парибхого пана аттано парихаран̣ам̣ на хотӣти дассети. кхандхаке хи ‘‘антопи ман̃че пан̃н̃атта̄ни хонти, бахипи ман̃че пан̃н̃атта̄ни хонтӣ’’ти евам̣ аттано аттано аттха̄йа ман̃ча̄дӣсу пан̃н̃апетва̄ парихаран̣аваттхусмим̣ –

‘‘на, бхиккхаве, маха̄чамма̄ни дха̄ретабба̄ни сӣхачаммам̣ бйаггхачаммам̣ дӣпичаммам̣. йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 255) –

пат̣иккхепо като. тасма̄ вуттанайеневеттха адхиппа̄йо дат̣т̣хаббо. да̄румайапӣт̣ханти пхалакамайапӣт̣хамева. па̄дакатхаликанти адхотапа̄дам̣ йасмим̣ гхам̣санта̄ дхованти, там̣ да̄рупхалака̄ди.

113. ‘‘а̄гантва̄ уддхарисса̄мӣти гаччхатӣ’’ти вуттатта̄ ан̃н̃енапи ка̄ран̣ена анота̄пентассапи а̄гамане са̄пеккхасса ана̄патти. тенева ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘ман̃ча̄дӣнам̣ сан̇гхиката̄, вутталаккхан̣е десе сантхаран̣ам̣ ва̄ сантхара̄панам̣ ва̄, апалибуддхата̄, а̄пада̄йа абха̄во, нирапеккхата̄, лед̣д̣упа̄та̄тиккамо’’ти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. пат̣хамасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄) еваметтха нирапеккхата̄йа саддхим̣ чха ан̇га̄ни вутта̄ни.

пат̣хамасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. дутийасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄

116. пан̃чаме па̄ва̄ро коджавоти паччаттхаран̣аттха̄йева т̣хапита̄ уггаталома̄ аттхаран̣ависеса̄. еттакамева вуттанти ат̣т̣хакатха̄су вуттам̣. сена̄санатоти саббапаччхимасена̄санато.

117. курундат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттамеваттхам̣ сависесам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘кин̃ча̄пи вутто’’тиа̄ди а̄раддхам̣. ваттаббам̣ наттхӣти руккхамӯласса па̄кат̣атта̄ вуттам̣. палуджджатӣти винассати.

118. йена ман̃чам̣ ва̄ пӣт̣хам̣ ва̄ вӣнанти, там̣ ман̃чапӣт̣хакава̄нам̣. силуччайален̣анти паббатагуха̄. ‘‘а̄пуччханам̣ пана ватта’’нти имина̄ а̄патти наттхӣти дассети. вутталаккхан̣асеййа̄, тасса̄ сан̇гхиката̄, вутталаккхан̣е виха̄ре сантхаран̣ам̣ ва̄ сантхара̄панам̣ ва̄, апалибуддхата̄, а̄пада̄йа абха̄во, анапеккхасса диса̄паккаманам̣, упача̄расӣма̄тиккамоти има̄неттха сатта ан̇га̄ни.

дутийасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. анупакхаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄

119. чхат̣т̣хе анупависитва̄ти самӣпам̣ пависитва̄.

122. упача̄рам̣ т̣хапетва̄ти дийад̣д̣хахаттхӯпача̄рам̣ т̣хапетва̄. сан̇гхикавиха̄рата̄, анут̣т̣ха̄панӣйабха̄ваджа̄нанам̣, самба̄дхетука̄мата̄, упача̄ре нисӣданам̣ ва̄ нипаджджанам̣ ва̄ти има̄неттха чатта̄ри ан̇га̄ни.

анупакхаджджасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. никкад̣д̣ханасиккха̄падаван̣н̣ана̄

126. саттаме кот̣т̣хака̄нӣти два̄ракот̣т̣хака̄ни.

128. ‘‘сакаласан̇гха̄ра̄мато никкад̣д̣хитум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти идам̣ ананурӯпато вуттам̣. па̄пагарахита̄йа хи акупитачиттена никкад̣д̣ха̄пентасса имина̄ сиккха̄падена а̄патти наттхи ‘‘купито анаттамано’’ти вуттатта̄. ан̃н̃а̄пеккха̄ а̄патти на диссати. па̄л̣ийам̣ ‘‘аладжджим̣ никкад̣д̣хатӣ’’тиа̄дӣсу читтасса лахупариваттита̄йа антарантара̄ копе уппаннепи ана̄патти аладжджита̄дипаччайенева никкад̣д̣ханасса а̄раддхатта̄. сан̇гхикавиха̄ро, упасампаннасса бхан̣д̣анака̄ракабха̄ва̄дивинимуттата̄, копена никкад̣д̣ханам̣ ва̄ никкад̣д̣ха̄панам̣ ва̄ти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

никкад̣д̣ханасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. веха̄сакут̣исиккха̄падаван̣н̣ана̄

129. ат̣т̣хамам̣ утта̄намева. сан̇гхико виха̄ро, асӣсагхат̣т̣авеха̄сакут̣и, хет̣т̣ха̄парибхогата̄, апат̣а̄н̣идинне а̄хаччапа̄даке нисӣданам̣ ва̄ нипаджджанам̣ ва̄ти има̄неттха чатта̄ри ан̇га̄ни.

веха̄сакут̣исиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. махаллакавиха̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄

135. наваме ‘‘махаллако на̄ма виха̄ро сасса̄мико’’ти вуттатта̄ сан̃н̃а̄чика̄йа кут̣ийа̄ ана̄паттӣти ваданти. йасса̄ти виха̄расса. са̄ апарипӯрӯпача̄ра̄пи хотӣти виварийама̄нам̣ кава̄т̣ам̣ йам̣ бхиттим̣ а̄ханати, са̄ са̄манта̄ кава̄т̣авиттха̄раппама̄н̣а̄ упача̄рарахита̄пи хотӣти аттхо. а̄локам̣ ва̄тапа̄нам̣ сандхети гхат̣айатӣти а̄локасандхӣти кава̄т̣ам̣ вуччати. два̄рава̄тапа̄нӯпача̄рато ан̃н̃аттха пунаппунам̣ лимпана̄дим̣ каронтасса пин̣д̣аган̣ана̄йа па̄читтийам̣.

кечи пана ‘‘па̄л̣ийам̣ па̄читтийасса авуттатта̄ дуккат̣а’’нти ваданти. адхит̣т̣ха̄таббанти сам̣видха̄таббам̣. харите т̣хито адхит̣т̣ха̄ти. а̄патти дуккат̣асса̄ти харитайутте кхетте т̣хатва̄ чха̄дентасса дуккат̣анти аттхо. кечи пана ‘‘та̄дисе кхетте виха̄рам̣ каронтасса дуккат̣а’’нти ваданти, там̣ па̄л̣ийа̄ на самети.

136. уджукамева чха̄дананти чха̄данамукхават̣т̣ито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва пит̣т̣хивам̣сакӯт̣а̄га̄ракан̣н̣ика̄ди, та̄ва ит̣т̣хака̄дӣхи уджукам̣ чха̄данам̣. имина̄ пана йена саббасмим̣ виха̄ре екава̄рам̣ чха̄дите там̣ чха̄данам̣ екамагганти гахетва̄ па̄л̣ийам̣ ‘‘две магге’’тиа̄ди вуттам̣. парийа̄йена чха̄данампи имина̄ва найена йоджетаббанти ваданти, там̣ ‘‘пунаппунам̣ чха̄да̄песӣ’’ти има̄йа па̄л̣ийа̄ ча ‘‘саббампи четам̣ чхаданам̣ чхаданӯпари ведитабба’’нти имина̄ ат̣т̣хакатха̄вачанена ча самети.

па̄л̣ийам̣ ‘‘маггена чха̄дентасса парийа̄йена чха̄дентасса̄’’ти идан̃ча ит̣т̣хака̄дӣхи, тин̣апан̣н̣ехи ча чха̄данаппака̄рабхедадассанаттхам̣ вуттам̣. кечи пана ‘‘пантийа̄ чха̄дитасса чхаданасса упари чхаданамукхават̣т̣ито пат̣т̣ха̄йа уддхам̣ уджукамева екава̄рам̣ чха̄данам̣ екамагганти гахетва̄ ‘две магге’тиа̄ди вуттам̣, на пана сакалавиха̄рачха̄данам̣. еса найо парийа̄йена чха̄данепӣ’’ти ваданти, там̣ па̄л̣иат̣т̣хакатха̄хи на самети.

татийа̄йа магганти еттха татийа̄йа̄ти упайогаттхе сампада̄навачанам̣, татийам̣ магганти аттхо. айамева ва̄ па̄т̣хо. тин̣апан̣н̣ехи лаббхатӣти тин̣апан̣н̣ехи чха̄детва̄ упари уллитта̄валиттакаран̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. кевалам̣ тин̣акут̣ийа̄ хи ана̄патти вутта̄. тин̣н̣ам̣ магга̄нанти маггавасена чха̄дита̄нам̣ тин̣н̣ам̣ чхадана̄нам̣. тин̣н̣ам̣ парийа̄йа̄нанти еттха̄пи есева найо. махаллакавиха̄рата̄, аттано ва̄са̄га̄рата̄, уттари адхит̣т̣ха̄нанти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

махаллакавиха̄расиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. саппа̄н̣акасиккха̄падаван̣н̣ана̄

140. дасаме ма̄тика̄йам̣ саппа̄н̣акаудакам̣ тин̣ена ва̄ маттика̄йа ва̄ син̃чеййа, чхад̣д̣еййа̄ти аттхо. атха ва̄ удакам̣ гахетва̄ бахи син̃чеййа, тасмин̃ча удаке тин̣ам̣ ва̄ маттикам̣ ва̄ а̄харитва̄ паккхипеййа̄ти аджджха̄харитва̄ аттхо ведитаббо. тена̄ха ‘‘сакат̣абха̄раматтан̃чепӣ’’тиа̄ди. иданти тин̣аматтикапаккхипанавидха̄нам̣. вуттанти ма̄тика̄йам̣ ‘‘тин̣ам̣ ва̄ маттикам̣ ва̄’’ти евам̣ вуттам̣, ат̣т̣хакатха̄су ва̄ вуттам̣.

идан̃ча сиккха̄падам̣ ба̄хирапарибхогам̣ сандха̄йа ваттхувасена вуттам̣ аббхантарапарибхогасса висум̣ ваккхама̄натта̄. тадубхайампи ‘‘саппа̄н̣ака’’нти катва̄ вадхакачиттам̣ вина̄ва син̃чане пан̃н̃аттатта̄ ‘‘пан̣н̣аттиваджджа’’нти вуттам̣. вадхакачитте пана сати сиккха̄падантаренева па̄читтийам̣, на имина̄ти дат̣т̣хаббам̣. удакасса саппа̄н̣аката̄, ‘‘син̃чанена па̄н̣ака̄ мариссантӣ’’ти джа̄нанам̣, та̄дисамева ча удакам̣ вина̄ вадхакачетана̄йа кеначидева каран̣ӣйена тин̣а̄дӣнам̣ син̃чананти има̄неттха чатта̄ри ан̇га̄ни.

саппа̄н̣акасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нит̣т̣хито сена̄санавагго дутийо.

‘‘бхӯтага̄мавагго’’типи етассева на̄мам̣.

3. ова̄давагго

1. ова̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄

144. татийаваггасса пат̣хаме тираччха̄набхӯтанти тирокаран̣абхӯтам̣, ба̄хирабхӯтанти аттхо. самиддхоти парипун̣н̣о. сахитаттхо аттхайутто. аттхагамбхӣрата̄дина̄ гамбхӣро.

145-147. паратоти уттари. каронтова̄ти париба̄хире каронто. вибхан̇гети джха̄навибхан̇ге. чаран̣анти нибба̄нагамана̄йа па̄дам̣.

йадасса̄ти йам̣ асса. дха̄ретӣти авинассама̄нам̣ дха̄рети. парикатханаттханти пакин̣н̣акакатха̄васена париччхиннадхаммакатханаттхам̣. тиссо анумодана̄ти сан̇гхабхатта̄дӣсу да̄на̄нисам̣саппат̣исам̣йутта̄ нидхикун̣д̣асутта̄ди (кху. па̄. 8.1 а̄дайо) -анумодана̄, гехаппавесаман̇гала̄дӣсу ман̇галасутта̄ди (кху. па̄. 5.1 а̄дайо; су. ни. ман̇галасутта) -анумодана̄, матакабхатта̄диаман̇галесу тирокут̣т̣а̄ди (кху. па̄. 7.1 а̄дайо; пе. ва. 14 а̄дайо) -анумодана̄ти има̄ тиссо анумодана̄. камма̄каммавиниччхайоти парива̄ра̄васа̄не каммавагге (пари. 482 а̄дайо) вуттавиниччхайо. сама̄дхивасена̄ти саматхапуббакавасена. випассана̄васена ва̄ти дит̣т̣хивисуддхиа̄дика̄йа суккхавипассана̄йа васена. аттано сӣлараккхан̣аттхам̣ апара̄напеккхата̄йа йена ка̄мам̣ гантум̣ чатассо диса̄ арахати, асса ва̄ санти, та̄су ва̄ са̄дхӯти ча̄туддисо.

абхивинайети па̄тимоккхасам̣варасан̇кха̄те сам̣варавинайе, таппака̄саке ва̄ винайапит̣аке. винетунти сиккха̄петум̣ пака̄сетум̣. пагун̣а̄ ва̄чуггата̄ти па̄т̣хато ча аттхато ча пагун̣а̄ мукхе саннидха̄панавасена ва̄чуггата̄ ка̄табба̄. аттхаматтавасенапеттха йоджанам̣ каронти. абхидхаммети лаккхан̣араса̄дивасена париччхинне на̄марӯпадхамме. пуббе кира маха̄тхера̄ парийаттианантарадха̄на̄йа екекасса ган̣асса дӣгханика̄йа̄диекекадхаммакот̣т̣ха̄сам̣ ниййа̄тента̄ ‘‘тумхе етам̣ па̄л̣ито ча ат̣т̣хакатха̄то ча парихаратха, сакконта̄ уттарипи угган̣хатха̄’’ти евам̣ сакаладхаммам̣ гантхавасена ниййа̄тенти, таттха те ча бхиккхӯ гантхана̄мена дӣгхабха̄н̣ака̄ маджджхимабха̄н̣ака̄ти вохарӣйанти, те ча аттано бха̄рабхӯтам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ париччаджитва̄ ан̃н̃ам̣ уггахетум̣ на лабханти. там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘саче маджджхимабха̄н̣ако хотӣ’’тиа̄ди.

таттха хет̣т̣хима̄ ва̄ тайо вагга̄ти маха̄ваггато хет̣т̣хима̄ сага̄тхакавагго (сам̣. ни. 1.1 а̄дайо), нида̄навагго (сам̣. ни. 2.1 а̄дайо), кхандхавагготи (сам̣. ни. 3.1 а̄дийо) име тайо вагга̄. тиканипа̄тато пат̣т̣ха̄йа хет̣т̣ха̄ти екаканипа̄тадуканипа̄те сандха̄йа вуттам̣. дхаммападампи саха ваттхуна̄ джа̄такабха̄н̣акена аттано джа̄такена саддхим̣ уггахетаббам̣. тато орам̣ на ват̣т̣атӣти маха̄паччарива̄дасса адхиппа̄йо. тато татоти дӣгханика̄йа̄дито. уччинитва̄ уггахитам̣ саддхаммасса т̣хитийа̄, бхиккхунопи пубба̄пара̄нусандхиа̄дикусалата̄йа ча на хотӣти ‘‘там̣ на ват̣т̣атӣ’’ти пат̣иккхиттам̣. абхидхамме кин̃чи уггахетаббанти на вуттанти еттха йасма̄ винайе кусалаттика̄дивибха̄го, суттантесу саматхавипассана̄магго ча абхидхаммапа̄т̣хам̣ вина̄ на вин̃н̃а̄йати, андхака̄ре павит̣т̣хака̄ло вийа хоти, тасма̄ суттавинайа̄нам̣ гахан̣авасена абхидхаммаггахан̣ам̣ вуттамева̄ти висум̣ на вуттанти ведитаббам̣. йатха̄ ‘‘бходжанам̣ бхун̃джитабба’’нти вутте ‘‘бйан̃джанам̣ кха̄дитабба’’нти авуттампи вуттамева хоти тадавина̄бха̄вато, евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣.

париман̣д̣алападабйан̃джана̄йа̄ти париман̣д̣ала̄ни парипун̣н̣а̄ни падесу ситхиладханита̄дибйан̃джана̄ни йассам̣, та̄йа. пурасса еса̄ти порӣ, нагарава̄сӣнам̣ катха̄ти аттхо. анелагал̣а̄йа̄ти еттха ела̄ти кхел̣ам̣ таггал̣анавирахита̄йа. калйа̄н̣ава̄ккаран̣оти еттха ва̄ча̄ ева ва̄ккаран̣ам̣, уда̄харан̣агхосо. калйа̄н̣ам̣ мадхурам̣ ва̄ккаран̣амасса̄ти калйа̄н̣ава̄ккаран̣о. упасампанна̄йа метхуненева абхаббо хоти, на сиккхама̄на̄са̄ман̣ерӣсӯти а̄ха ‘‘бхиккхунийа̄ ка̄йасам̣саггам̣ ва̄’’тиа̄ди.

148. гарукехӣти гарукабхан̣д̣ехи. екатоупасампанна̄йа̄ти упайогаттхе бхуммавачанам̣. бхиккхӯнам̣ сантике упасампанна̄ на̄ма париватталин̇га̄ ва̄ пан̃часатаса̄кийа̄нийо ва̄. ета̄ пана екатоупасампанна̄ овадантасса па̄читтийамева.

149. на нимантита̄ хутва̄ гантука̄ма̄ти нимантита̄ хутва̄ бходжанапарийоса̄не гантука̄ма̄ на хонти, таттхева васитука̄ма̄ хонтӣти аттхо. йатоти бхиккхунупассайато. йа̄читва̄ти ‘‘тумхехи а̄нӣтаова̄денева майампи васисса̄ма̄’’ти йа̄читва̄. таттха̄ти тасмим̣ бхиккхунупассайе. абхиккхука̄ва̄се вассам̣ васантийа̄ па̄читтийам̣, апагаччхантийа̄ дуккат̣ам̣.

има̄су катара̄патти парихаритабба̄ти чоданам̣ парихаранто а̄ха ‘‘са̄ раккхитабба̄’’ти. са̄ васса̄нугаманамӯлика̄ а̄патти раккхитабба̄, итара̄йа ана̄паттика̄ран̣ам̣ аттхӣти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘а̄пада̄су хӣ’’тиа̄ди.

ова̄даттха̄йа̄ти ова̄де йа̄чанаттха̄йа. две тиссоти двӣхи тӣхи, каран̣аттхе четам̣ паччаттавачанам̣. па̄са̄дикена̄ти паса̄даджанакена ка̄йакамма̄дина̄. сампа̄детӯти тивидхам̣ сиккхам̣ сампа̄дету. асамматата̄, бхиккхунийа̄ парипун̣н̣ӯпасампанната̄, ова̄давасена ат̣т̣хагарудхаммада̄нанти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

ова̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. аттхан̇гатасиккха̄падаван̣н̣ана̄

153. дутийе коканаданти падумависесам̣, там̣ кира бахупаттам̣ ван̣н̣асампаннам̣. айан̃хеттха аттхо – йатха̄ коканадасан̇кха̄там̣ падумам̣, евам̣ пхулламукхападумам̣ авӣтагун̣агандхам̣ ниммале анталиккхе а̄диччам̣ вийа ча аттано теджаса̄ тапантам̣ тато ева вирочама̄нам̣ ан̇гехи ниччхаран̣акаджутийа̄ ан̇гӣрасам̣ самма̄самбуддхам̣ пасса̄ти. раджохаран̣анти сарӣре раджам̣ пун̃чхатӣти раджохаран̣анти пун̃чханачол̣асса на̄мам̣. обха̄сависсаджджанапуббака̄ бха̄ситага̄тха̄ обха̄сага̄тха̄ на̄ма. висуддхимагга̄дӣсу (висуддхи. 2.386) пана ‘‘ра̄го раджо на ча пана рен̣у вуччатӣ’’тиа̄ди обха̄сага̄тха̄ вутта̄, на панеса̄ ‘‘адхичетасо’’ти га̄тха̄. айан̃ча чӯл̣апантхакаттхерасса уда̄нага̄тха̄ти уда̄напа̄л̣ийам̣ наттхи, екуда̄нийаттхерасса (тхерага̄. 1.67 екуда̄нийаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄) на̄йам̣ уда̄нага̄тха̄ти таттха вуттам̣. идха пана па̄л̣ийа̄ ева вуттатта̄ тхерасса̄пи уда̄нага̄тха̄ти гахетаббам̣. идха ча агарудхаммена̄пи овадато па̄читтийамева. аттхан̇гатасӯрийата̄, парипун̣н̣ӯпасампанната̄, овадананти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

аттхан̇гатасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. бхиккхунупассайасиккха̄падаван̣н̣ана̄

162. татийам̣ утта̄намева. упассайӯпагаманам̣, парипун̣н̣ӯпасампанната̄, самайа̄бха̄во, гарудхаммехи овадананти има̄неттха чатта̄ри ан̇га̄ни.

бхиккхунупассайасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. а̄мисасиккха̄падаван̣н̣ана̄

164. чатуттхе а̄мисанирапеккхампи а̄мисахету овадатӣтисан̃н̃а̄йа бхан̣антассапи ана̄патти сачиттакатта̄ сиккха̄падасса. сесаметтха утта̄намева. упасампанната̄, дхаммена ладдхасаммутита̄, ана̄мисантарата̄, аван̣н̣ака̄мата̄йа евам̣ бхан̣ананти има̄неттха чатта̄ри ан̇га̄ни.

а̄мисасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

169. пан̃чамам̣ чӣварада̄насиккха̄падам̣ утта̄намева.

6. чӣварасиббанасиккха̄падаван̣н̣ана̄

176. чхат̣т̣хе катхинаваттанти катхинама̄се чӣварам̣ каронта̄нам̣ сабрахмача̄рӣнам̣ саха̄йабха̄вӯпагаманам̣ сандха̄йа вуттам̣. ван̃четва̄ти ‘‘тава н̃а̄тика̄йа̄’’ти аватва̄ ‘‘екисса̄ бхиккхунийа̄’’ти еттакамева ватва̄ ‘‘екисса̄ бхиккхунийа̄’’ти сутва̄ те ан̃н̃а̄тикасан̃н̃ино ахесунти а̄ха ‘‘акаппийе нийоджитатта̄’’ти. ан̃н̃а̄тика̄йа бхиккхунийа̄ сантаката̄, нива̄санапа̄рупанӯпагата̄, вуттанайена сиббанам̣ ва̄ сибба̄панам̣ ва̄ти има̄неттха тӣн̣и ан̇га̄ни.

чӣварасиббанасиккха̄падаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.