саматхабхедам̣
адхикаран̣апарийа̄йава̄раван̣н̣ана̄
293. чхат̣т̣хе парийа̄йава̄ре алобхо пуббан̇гамотиа̄ди са̄санат̣т̣хитийа̄ авипарӣтато дхаммава̄дисса вива̄дам̣ сандха̄йа вуттам̣. ат̣т̣ха̄раса бхедакараваттхӯни т̣ха̄на̄нӣти дхамма̄дӣсу адхаммотиа̄дина̄ гахетва̄ дӣпана̄ни идхева бхедакараваттхӯни, та̄ни ева ка̄йакалаха̄дивива̄дасса ка̄ран̣атта̄ т̣ха̄на̄ни, ока̄сатта̄ ваттхӯни, а̄дха̄ратта̄ бхӯмийоти ча вутта̄ни. абйа̄катахетӯти асеккха̄нам̣ вива̄дам̣ сандха̄йа вуттам̣. два̄даса мӯла̄нӣти кодхо упана̄хо, маккхо пала̄со, исса̄ маччхарийам̣, ма̄йа̄ са̄т̣хеййам̣, па̄пиччхата̄ махиччхата̄, сандит̣т̣хипара̄ма̄сита̄ а̄дха̄нагга̄хӣдуппат̣иниссаджджита̄нӣти имесам̣ чханнам̣ йугал̣а̄нам̣ васена чха дхамма̄ чева лобха̄дайо чха хетӯ ча̄ти два̄даса дхамма̄ вива̄да̄дхикаран̣асса мӯла̄ни.
294. чуддаса мӯла̄нӣти та̄нева два̄даса ка̄йава̄ча̄хи саддхим̣ чуддаса анува̄да̄дхикаран̣асса мӯла̄ни.
295. патхавӣкхан̣ана̄дӣсу пан̣н̣аттиваджджесу кусала̄бйа̄катачиттамӯлика̄ а̄патти хотӣти дассетум̣ ‘‘алобхо пуббан̇гамо’’тиа̄ди вуттам̣. сатта а̄паттиккхандха̄ т̣ха̄на̄нӣтиа̄ди саттаннам̣ а̄паттиккхандха̄нам̣ пат̣иччха̄данапаччайа̄ а̄паттисамбхавато вуттам̣. ‘‘а̄патта̄дхикаран̣апаччайа̄ чатассо а̄паттийо а̄паджджатӣ’’ти (пари. 290) хи вуттам̣. ‘‘чха хетӯ’’ти идам̣ кусала̄нам̣ а̄паттихетувоха̄расса айуттата̄йа вуттам̣, на пана кусалахетӯнам̣ абха̄вато. ‘‘алобхо пуббан̇гамо’’ти хи а̄ди вуттам̣. а̄паттихетаво ева хи пуббан̇гамана̄мена вутта̄.
296. чатта̄ри камма̄ни т̣ха̄на̄нӣтиа̄дӣсу апалоканава̄ча̄, н̃аттиа̄дива̄ча̄йо ча камма̄нӣти вуттам̣. та̄ ева хи екасӣма̄йам̣ са̄маггимупагата̄нам̣ каммаппатта̄нам̣ ануматийа̄ са̄ванакирийа̄ниппхаттисан̇кха̄тасса сан̇гхаган̣акиччасабха̄васса кичча̄дхикаран̣асса адхит̣т̣ха̄на̄бха̄вена ‘‘т̣ха̄наваттхубхӯмийо’’ти вуччанти. екам̣ мӯлам̣ сан̇гхоти йебхуййавасена вуттам̣. ган̣ан̃аттиапалокана̄нан̃хи ган̣опи мӯланти. н̃аттито ва̄ти н̃аттин̃аттидутийан̃аттичатуттхакаммава̄ча̄нам̣ н̃аттирӯпатта̄, н̃аттипуббакатта̄ ча вуттам̣. камман̃аттикаммава̄ча̄н̃аттивасена хи дувидха̄су н̃аттӣсу анусса̄вана̄пи каммамӯлакантвева сан̇гайханти. н̃аттивибха̄го ча̄йам̣ упари а̄ви бхависсати.
‘‘име сатта саматха̄…пе… парийа̄йена̄’’ти идам̣ пуччха̄вачанам̣. ‘‘сийа̄’’ти идам̣ висаджджанам̣. ‘‘катхан̃ча сийа̄’’ти идам̣ пуна пуччха̄. вива̄да̄дхикаран̣асса две саматха̄тиа̄ди пуна висаджджанам̣. таттха ‘‘ваттхувасена̄’’ти идам̣ ‘‘сатта саматха̄ даса саматха̄ хонтӣ’’ти имасса ка̄ран̣авачанам̣. ‘‘парийа̄йена̄’’ти идам̣ ‘‘даса саматха̄ сатта саматха̄ хонтӣ’’ти имасса ка̄ран̣авачанам̣. чатуббидха̄дхикаран̣асан̇кха̄таваттхувасена ча десана̄ккамасан̇кха̄тапарийа̄йавасена ча̄ти аттхо.
адхикаран̣апарийа̄йава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
са̄дха̄ран̣ава̄ра̄диван̣н̣ана̄
297. саттаме са̄дха̄ран̣ава̄ре са̄дха̄ран̣а̄ти вива̄да̄дхикаран̣асса вӯпасаманакиччаса̄дха̄ран̣а̄. евам̣ саббаттха.
298. ат̣т̣хаме таббха̄гийава̄ре таббха̄гийа̄ти вива̄да̄дхикаран̣асса вӯпасаманато таппаккхика̄.
са̄дха̄ран̣ава̄ра̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саматха̄саматхассаса̄дха̄ран̣ава̄раван̣н̣ана̄
299. наваме саматха̄саматхаса̄дха̄ран̣ава̄ре ‘‘саббе саматха̄ екатова адхикаран̣ам̣ саменти уда̄ху на̄на̄’’ти пуччхантена ‘‘саматха̄ саматхасса са̄дха̄ран̣а̄, саматха̄ саматхасса аса̄дха̄ран̣а̄’’ти вуттам̣. вива̄да̄диадхикаран̣аккамена таббӯпасамахетубхӯте саматхе уддхаранто ‘‘йебхуййасика̄’’тиа̄дима̄ха. саммукха̄винайам̣ вина̄ кассачи саматхасса асамбхава̄ сеса̄ чхапи саматха̄ саммукха̄винайасса са̄дха̄ран̣а̄ вутта̄, тесам̣ пана чханнам̣ ан̃н̃аман̃н̃а̄пеккха̄бха̄вато те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ аса̄дха̄ран̣а̄ вутта̄. таббха̄гийава̄репи есева найо.
саматха̄саматхассаса̄дха̄ран̣ава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саматхасаммукха̄винайава̄ра̄диван̣н̣ана̄
301-3. ека̄дасамава̄репи саммукха̄винайотиа̄ди пуччха̄. йебхуййасика̄ сативинайотиа̄ди висаджджанам̣. евам̣ винайава̄ре кусала-ва̄ре тато паресупи пуччха̄висаджджанапариччхедо ведитаббо.
таттха саммукха̄винайо сийа̄ кусалотиа̄дӣсу тасмим̣ тасмим̣ винайакамме, вива̄да̄димхи ча нийуттапуггала̄нам̣ самуппаджджанакакусала̄дӣнам̣ васена саммукха̄винайа̄дӣнам̣, вива̄да̄дӣнан̃ча кусала̄дибха̄во тена тена упача̄рена вутто. йасма̄ панетасса саммукха̄винайо на̄ма сан̇гхасаммукхата̄дайо хонти, тесан̃ча анаваджджасабха̄ватта̄ акусале виджджама̄непи акусалаттӯпача̄ро на йутто а̄патта̄дхикаран̣асса акусалаттӯпача̄ро вийа, тасма̄ наттхи саммукха̄винайо акусалоти аттхо.
304. тато паресу йаттха йебхуййасика̄ лаббхати, таттха саммукха̄винайо лаббхатӣтиа̄ди саммукха̄винайасса итарехи саматхехи нийамена сам̣сат̣т̣хатам̣, итаресам̣ пана чханнам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣сагга̄бха̄ван̃ча дассетум̣ вуттам̣.
саматхасаммукха̄винайава̄ра̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
сам̣сат̣т̣хава̄ра̄диван̣н̣ана̄
306. адхикаран̣анти ва̄ саматха̄ти ва̄ име дхамма̄ сам̣сат̣т̣ха̄тиа̄ди саматха̄нам̣ адхикаран̣есу ева йатха̄рахам̣ паваттим̣, адхикаран̣а̄ни вина̄ тесам̣ висум̣ ат̣т̣ха̄нан̃ча дассетум̣ вуттам̣. виниббхуджитва̄ на̄на̄каран̣ам̣ пан̃н̃а̄петунти адхикаран̣ато саматхехи вийоджетва̄ асам̣сат̣т̣хе катва̄ на̄на̄каран̣ам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асам̣сат̣т̣хата̄йа т̣хитабха̄васан̇кха̄там̣ на̄наттам̣ пан̃н̃а̄петум̣ адхикаран̣авӯпасамаккхан̣е ева тесам̣ асам̣саггам̣ пан̃н̃а̄петум̣ ким̣ сакка̄ти пуччхати.
адхикаран̣антиа̄ди га̄райхава̄дадассанам̣. со ма̄ хеванти йо евам̣ вадати, со ‘‘ма̄ евам̣ вада̄’’ти вачанӣйо асса, на ча лаббхати саматха̄нам̣ ан̃н̃атра адхикаран̣а̄ вӯпасамалаккхан̣анти паха̄на̄ваттха̄насан̇кха̄там̣ на̄на̄каран̣ам̣ пат̣иккхипати. лаккхан̣ато пана адхикаран̣ехи саматха̄нам̣ на̄на̄каран̣ам̣ аттхева̄ти дат̣т̣хаббам̣. саматха̄ адхикаран̣ехи саммантӣти апалокана̄дӣхи чатӯхи кичча̄дхикаран̣ехи саббепи саматха̄ нит̣т̣ха̄нам̣ гаччханти, на̄н̃н̃ехӣти имаматтхам̣ сандха̄йа вуттам̣. тенева ваккхати ‘‘саммукха̄винайо вива̄да̄дхикаран̣ена на саммати. анува̄да…пе… а̄патта̄дхикаран̣ена на саммати, кичча̄дхикаран̣ена самматӣ’’тиа̄ди (пари. 311).
307-313. вива̄да̄дхикаран̣ам̣ катихи саматхехи самматӣтиа̄дико самматива̄ро. таданантаро самматинасамматива̄ро ча адхикаран̣ехи саматха̄нам̣ сам̣сат̣т̣хатам̣, висам̣сат̣т̣хатан̃ча дассетум̣ вутто. саматха̄ саматхехи саммантӣтиа̄дико саматха̄дхикаран̣ава̄ро саматха̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣, адхикаран̣ехи ча адхикаран̣а̄нан̃ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣, саматхехи ча вӯпасама̄вӯпасамам̣ дассетум̣ вутто.
314. самут̣т̣ха̄петива̄ро пана адхикаран̣ехи адхикаран̣а̄нам̣ уппаттиппака̄радассанаттхам̣ вутто. на катамам̣ адхикаран̣анти аттано самбхаваматтена екампи адхикаран̣ам̣ на самут̣т̣ха̄петӣти аттхо. катхан̃чарахи самут̣т̣ха̄петӣти а̄ха ‘‘апи ча̄’’тиа̄ди. таттха джа̄йантӣти анантарамева ануппаджджитва̄ парампарапаччайа̄ джа̄йантӣти адхиппа̄йо. ‘‘дхаммо адхаммо’’тиа̄дина̄ убхиннам̣ пуггала̄нам̣ вива̄дапаччайа̄ ан̃н̃аман̃н̃акхемабхан̇га̄ хонти, таппаччайа̄ тесам̣ паккхам̣ парийесанена калахам̣ вад̣д̣ханта̄нам̣ вива̄до кан̃чи маха̄парисам̣ сан̇гхапарин̣а̄йакам̣ ладжджим̣ а̄гамма вӯпасамам̣ гаччхати. татха̄ авӯпасаманте пана вива̄до камена вад̣д̣хитва̄ сакалепи сан̇гхе вива̄дам̣ самут̣т̣ха̄пети, тато анува̄да̄дӣнӣти евам̣ парампараккамена вӯпасамака̄ран̣а̄бха̄ве чатта̄ри адхикаран̣а̄ни джа̄йанти. там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘сан̇гхо вивадати вива̄да̄дхикаран̣а’’нти. сан̇гхасса вивадато йо вива̄до, там̣ вива̄да̄дхикаран̣ам̣ хотӣти аттхо. еса найо сесесупи.
сам̣сат̣т̣хава̄ра̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
бхаджатива̄раван̣н̣ана̄
318. таданантарава̄ре пана вива̄да̄дхикаран̣ам̣ чатуннам̣ адхикаран̣а̄нантиа̄ди адхикаран̣а̄нам̣ вуттанайена ан̃н̃аман̃н̃апаччайаттепи сам̣саггабха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣. вива̄да̄дхикаран̣ам̣ чатуннам̣ адхикаран̣а̄нам̣ вива̄да̄дхикаран̣ам̣ бхаджатӣтиа̄дӣсу вива̄да̄дхикаран̣ам̣ чатӯсу адхикаран̣есу вива̄да̄дхикаран̣абха̄вамева бхаджати, на̄н̃н̃а̄дхикаран̣абха̄вам̣, чатӯсу адхикаран̣есу вива̄да̄дхикаран̣аттамева нисситам̣ вива̄да̄дхикаран̣амева парийа̄паннам̣ вива̄да̄дхикаран̣абха̄венева сан̇гахитанти еваматтхо гахетаббо.
319. вива̄да̄дхикаран̣ам̣ саттаннам̣ саматха̄нам̣ кати саматхе бхаджатӣтиа̄ди пана чатуннам̣ адхикаран̣а̄нам̣ вӯпасамане сати нийатасаматхе дассетум̣ вуттам̣. таттха кати саматхе бхаджатӣти аттано упасаматтха̄йа киттаке саматхе упагаччхати, киттаке саматхе а̄гамма вӯпасамам̣ гаччхатӣти аттхо. кати саматхапарийа̄паннанти атта̄нам̣ вӯпасаметум̣ катису саматхесу техи сама̄навасена павит̣т̣хам̣. катихи саматхехи сан̇гахитанти вӯпасамам̣ каронтехи катихи саматхехи вӯпасамакаран̣аттхам̣ сан̇гахитам̣.
бхаджатива̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.