4. саматхаккхандхако
сативинайакатха̄диван̣н̣ана̄
195. саматхаккхандхаке кхӣн̣а̄савасса випуласатим̣ нисса̄йа да̄таббо винайо чодана̄диаса̄руппа̄нам̣ винайанупа̄йо сативинайо.
196. читтавипарийа̄сакатоти катачиттавипарийа̄со. гаггам̣ бхиккхум̣…пе… чодентӣти еттха пана умматтакасса идам̣ умматтакам̣, аджджха̄чин̣н̣ам̣. тадева читтавипарийа̄сена катанти читтавипарийа̄сакатам̣. тена умматтакена читтавипарийа̄сакатена аджджха̄чин̣н̣ена ана̄ча̄рена а̄панна̄йа а̄паттийа̄ гаггам̣ бхиккхум̣ чодентӣти еваматтхо дат̣т̣хаббо. пат̣хамам̣ мӯл̣хо хутва̄ паччха̄ амӯл̣хабха̄вам̣ упагатасса да̄таббо винайо амӯл̣хавинайо.
202. дхаммава̄дӣнам̣ йебхуййабха̄васампа̄дика̄ кирийа̄ йебхуййасика̄ти имасмим̣ аттхе са-ка̄ра̄гамасахито ика-паччайантойам̣ саддоти дассетум̣ а̄ха ‘‘йасса̄’’тиа̄ди. таттха йасса̄ кирийа̄йа̄ти гӯл̣хакавиват̣т̣ака̄дина̄ сала̄кагга̄ха̄пакакирийа̄йа. йебхуййабха̄вам̣ нисситасаматхакирийа̄ йебхуййасика̄ти евам̣ йебхуййасика̄саддасса аттхо гахетаббо. еван̃хи айам̣ адхикаран̣асаматхо на̄ма хоти. йатха̄вуттасала̄кагга̄хена хи дхаммава̄дӣнам̣ йебхуййабха̄ве сиддхе паччха̄ там̣ йебхуййабха̄вам̣ нисса̄йева адхикаран̣авӯпасамо хоти, на дхаммава̄дӣнам̣ бахутарабха̄васа̄дхакакирийа̄маттена.
207. ‘‘сесаметтха таджджанӣйа̄дӣсу вуттанайамева̄’’ти етена таджджанӣйа̄дисаттакамма̄ни вийа идампи тассапа̄пийасика̄каммам̣ асучибха̄ва̄дидосайуттасса, сан̇гхасса ча виниччхайе атит̣т̣хама̄насса каттаббам̣ висум̣ екам̣ ниггахакамманти дассети. етасмин̃хи ниггахакамме кате со пуггало ‘‘ахам̣ суддхо’’ти аттано суддхийа̄ са̄дханаттхам̣ сан̇гхамаджджхам̣ отаритум̣, сан̇гхо часса виниччхайам̣ да̄тум̣ на лабхати, там̣ каммакаран̣аматтенева ча там̣ адхикаран̣ам̣ вӯпасантам̣ хоти.
катхам̣ панетам̣ каммам̣ пат̣иппассамбхатӣти? кечи панеттха ‘‘со татха̄ ниггахито ниггахитова хоти, оса̄ран̣ам̣ на лабхати. тенева па̄л̣ийам̣ оса̄ран̣а̄ на вутта̄’’ти ваданти. ан̃н̃е пана ‘‘па̄л̣ийам̣ на упасампа̄детаббантиа̄дина̄ самма̄ваттанасса вуттатта̄ самма̄ваттитва̄ ладжджидхамме оккантасса оса̄ран̣а̄ авутта̄пи таджджанӣйа̄дӣсу вийа найато каммава̄чам̣ йоджетва̄ оса̄ран̣а̄ ка̄табба̄ ева̄’’ти ваданти, идам̣ йуттам̣. тенева ат̣т̣хакатха̄йам̣ ваккхати ‘‘саче сӣлава̄ бхависсати, ваттам̣ парипӯретва̄ пат̣иппассаддхим̣ лабхиссати. но че, татха̄на̄ситакова бхависсатӣ’’ти (чӯл̣ава. ат̣т̣ха. 238). тассапа̄пийасика̄камманти ча алуттасама̄сойева. тена̄ха ‘‘идам̣ хӣ’’ти а̄ди.
сативинайакатха̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
адхикаран̣акатха̄ван̣н̣ана̄
215. вирӯпато випарин̣а̄мат̣т̣хена читтам̣ дуккхам̣ випаччатӣти а̄ха ‘‘читтадуккхаттхам̣ воха̄ро’’тиа̄ди. упавадана̄ти чодана̄. таттхева̄ти анувадане.
а̄дито пат̣т̣ха̄йа ча тасса тасса каммасса вин̃н̃а̄татта̄ти виттха̄рато а̄гатакаммаваггасса а̄дито пат̣т̣ха̄йа ван̣н̣ана̄мукхена вин̃н̃а̄татта̄ виниччхайо бхависсатӣти йоджана̄.
216. па̄л̣ийам̣ аджджхаттам̣ ва̄ти аттани ва̄ аттано париса̄йа ва̄. бахиддха̄ ва̄ти парасмим̣ ва̄ парасса париса̄йа ва̄. анавассава̄йа̄ти ануппа̄да̄йа.
220. ‘‘вива̄да̄дхикаран̣ам̣ кусалам̣ акусалам̣ абйа̄ката’’нти идам̣ пуччха̄вачанам̣. вива̄да̄дхикаран̣ам̣ сийа̄ кусалантиа̄ди висаджджанам̣. еса найо сесесупи.
222. саммутисабха̄ва̄йапи а̄паттийа̄ ка̄ран̣ӯпача̄рена акусала̄бйа̄катабха̄вена вуччама̄не кусаласса̄пи а̄паттика̄ран̣атта̄ тадупача̄рена ‘‘а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сийа̄ кусала’’нти ваттаббам̣ бхавеййа, татха̄ аватва̄ ‘‘наттхи а̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусала’’нти евам̣вачанасса ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘еттха сандха̄йабха̄ситавасена аттхо ведитаббо’’ти вуттам̣. еттха ча̄йамадхиппа̄йо – йади хи а̄патти на̄ма параматтхадхаммасабха̄ва̄ бхавеййа, тада̄ ‘‘а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сийа̄ акусала’’нтиа̄дивачанам̣ йуджджеййа. йасма̄ дут̣т̣хадосасиккха̄падат̣т̣хакатха̄дӣсу дасситадосаппасан̇гато параматтхасабхаа̄вата̄ на йутта̄, екантасаммутисабха̄ва̄ ева са̄ хоти, тасма̄ ‘‘сийа̄ акусалам̣ сийа̄ абйа̄ката’’нтипи ниппарийа̄йато на ваттабба̄. йади пана акусалаабйа̄катадхаммасамут̣т̣хитаттамева упа̄да̄йа парийа̄йато ‘‘сийа̄ акусалам̣ сийа̄ абйа̄ката’’нти вуттам̣. тада̄ кусаладхаммасамаут̣т̣хитаттампи упа̄да̄йа парийа̄йато ‘‘а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сийа̄ кусала’’нтипи ваттаббам̣ бхавеййа. йато четам̣ вачанам̣ а̄паттийа̄ акусала̄бйа̄катӯпача̄ра̄рахаттасса кусалӯпача̄ра̄на̄рахаттасса висум̣ ка̄ран̣асаббха̄вам̣ сандха̄йа бха̄ситам̣, тасма̄ йам̣ там̣ ка̄ран̣ависесам̣ сандха̄йа идам̣ бха̄ситам̣, тасса васеневеттха аттхо ведитаббо.
ида̄ни пана йо ан̇гаппахонакачиттамева сандха̄йа а̄паттийа̄ акусала̄дибха̄во вутто, на̄н̃н̃ам̣ висесака̄ран̣ам̣ сандха̄йа̄ти ган̣хеййа, тасса га̄хе досам̣ дассенто ‘‘йасмим̣ хӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха патхавӣкхан̣ана̄дикети патхавӣкхан̣ана̄динимитте пан̣н̣аттивадждже. а̄патта̄дхикаран̣е кусалачиттам̣ ан̇ганти пан̣н̣аттим̣ аджа̄нитва̄ кусалачиттена четийан̇ган̣а̄дӣсу бхӯмисодхана̄дивасена патхавӣбхӯтага̄мавикопана̄дика̄ле кусалачиттам̣ ка̄ран̣ам̣ хоти. тасмим̣ сатӣти тасмим̣ а̄патта̄дхикаран̣е виджджама̄не кусалачиттасамут̣т̣хитаттена кусалавоха̄ра̄раха̄йа а̄паттийа̄ виджджама̄на̄йа̄ти адхиппа̄йо. са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. чӯл̣авагга 3.222) пана ‘‘тасмим̣ сатӣ’’ти имасса ‘‘тасмим̣ кусалачитте а̄паттибха̄вена гахите’’ти аттхо вутто, там̣ на йуджджати ‘‘йасми’’нти йа-саддена пара̄мат̣т̣хассева а̄патта̄дхикаран̣асса ‘‘тасми’’нти пара̄маситаббато.
на сакка̄ ваттунти йади саммутисабха̄ва̄йапи а̄паттийа̄ акусала̄дисамут̣т̣хитаттена акусала̄дивоха̄ро карӣйати, тада̄ кусалавоха̄ропи каттабботи ‘‘наттхи а̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусала’’нти на сакка̄ ваттум̣, ан̃н̃атха̄ акусала̄дибха̄вописса пат̣иккхипитабботи адхиппа̄йо. тасма̄ти йасма̄ кусала̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ сама̄непи а̄паттийа̄ ан̇гаппахонакатте кусалавоха̄рова а̄паттийа̄ пат̣иккхитто, на акусала̄дивоха̄ро, тасма̄ найидам̣ ан̇гаппахонакам̣ читтам̣ сандха̄йа вуттанти ‘‘а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сийа̄ акусалам̣ сийа̄ абйа̄катам̣, наттхи а̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусала’’нти идам̣ а̄паттийа̄ самут̣т̣ха̄пакаттена ан̇гаппахонакам̣ ка̄ран̣абхӯтам̣ читтаматтам̣ сандха̄йа на вуттам̣, ан̃н̃атха̄ ‘‘а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сийа̄ кусала’’нтипи ваттаббатоти адхиппа̄йо. етена а̄паттийа̄ акусала̄дибха̄вопи кеначи нимиттена парийа̄йатова вутто, на параматтхатоти дассети. йатха̄ха ‘‘йам̣ кусалачиттена а̄паджджати, там̣ кусалам̣, итарехи итара’’нти.
идам̣ пана̄тиа̄дӣсу айам̣ адхиппа̄йо – ‘‘а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сийа̄ акусалам̣ сийа̄ абйа̄ката’’нти идан̃хи йам̣ кин̃чи када̄чи каттхачи ка̄ран̣ам̣ бхавантам̣ анийатака̄ран̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣ на хоти. йам̣ пана саббасиккха̄падесу а̄паттийа̄ ка̄ран̣ам̣ бхавитумарахати, идамева ка̄ран̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. акусалан̃хи пан̣н̣аттим̣ н̃атва̄ вӣтиккамантасса сабба̄паттийа̄ ка̄ран̣ам̣ хоти, локаваджджа̄паттийа̄ пана пан̣н̣аттим̣ аджа̄нантассапи ка̄ран̣ам̣ хоти. кевалам̣ пан̣н̣аттиваджджа̄паттӣсу кусала̄бйа̄катачиттапаваттиккхан̣е ева акусалам̣ на ваттати, тадан̃н̃аттха сайамева паваттати. абйа̄катам̣ пана ка̄йавачӣбхӯтам̣ кусала̄кусала̄дӣнам̣ паваттиккхан̣е ниродхасама̄паннасса сахасеййа̄паттийанти сабба̄паттийа̄ ан̇гамева хоти чханнам̣ а̄паттисамут̣т̣ха̄на̄нам̣ ка̄йава̄чан̇гавирахитатта̄бха̄ва̄. тасма̄ имесам̣ акусала̄бйа̄ката̄нам̣ сабба̄паттимӯлакаттамева сандха̄йа идам̣ а̄паттийа̄ акусалаттам̣, абйа̄кататтан̃ча вуттам̣. йаттха пана патхавӣкхан̣ана̄дӣсу кусалампи а̄паттийа̄ ка̄ран̣ам̣ хоти, таттха̄пи а̄паттийа̄ тадупача̄рена кусалаттавоха̄ро айутто са̄ваджджа̄наваджджа̄нам̣ екаттавоха̄расса вируддхатта̄. йадаггена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вируддха̄, тадаггена ка̄ран̣ака̄рийавоха̄ропи несам̣ айутто. тасма̄ таттха виджджама̄нампи кусалам̣ аббоха̄рикам̣, ка̄йавачӣдва̄рамева а̄вен̣икам̣ ка̄ран̣анти.
таттха екантато акусаламева̄ти акусалачиттена самут̣т̣хаханато ка̄ран̣ӯпача̄рато евам̣ вуттам̣. таттха̄ти локавадждже. викаппо наттхӣти сийа̄-саддасса викаппанаттхатам̣ дассети. акусалам̣ хотӣти акусаласамут̣т̣хита̄йа ка̄ран̣ӯпача̄рена акусалам̣ хоти. сахасеййа̄дивасена а̄паджджанато абйа̄катам̣ хотӣти иттхийа̄дӣхи саха пит̣т̣хипаса̄ран̣авасаппаваттака̄йадва̄расан̇кха̄тарӯпа̄бйа̄катавасенева а̄паджджитаббато ка̄ран̣ӯпача̄ренева а̄патти абйа̄катам̣ хоти. таттха̄ти тасмим̣ пан̣н̣аттиваджджа̄патта̄дхикаран̣е. сан̃чичча̄сан̃чиччавасена̄ти пан̣н̣аттим̣ н̃атва̄, ан̃н̃атва̄ ча а̄паджджанавасена имам̣ викаппабха̄вам̣ сандха̄йа акусалаттаабйа̄кататтасан̇кха̄там̣ йатха̄вуттам̣ имам̣ викаппасабха̄вам̣ сандха̄йа идам̣ вачанам̣ вуттам̣.
йади евам̣ асан̃чичча̄паджджанапаккхе кусалена̄пи а̄паджджанато тампи викаппам̣ сандха̄йа ‘‘а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сийа̄ кусала’’нтипи касма̄ на вуттанти а̄ха ‘‘саче пана̄’’тиа̄ди. ‘‘ачиттака̄на’’нти вуттамеваттхам̣ самут̣т̣ха̄навасена вибха̄ветум̣ ‘‘ел̣акаломападасодхамма̄дисамут̣т̣ха̄на̄нампӣ’’ти вуттам̣. ачиттакасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ ‘‘кусалачиттам̣ а̄паджджеййа̄’’ти етена са̄ваджджабхӯта̄йа а̄паттийа̄ ка̄ран̣ӯпача̄рена̄пи анаваджджабхӯтакусалавоха̄ро айуттоти дассети. ‘‘на ча таттха̄’’тиа̄дина̄ кусаласса а̄паттийа̄ ка̄ран̣аттам̣ виджджама̄нампи татха̄ вохаритум̣ айуттанти пат̣иккхипитва̄ ка̄йава̄ча̄сан̇кха̄там̣ абйа̄катассева ка̄ран̣аттам̣ дассети. таттха чалитаппаватта̄нанти чалита̄нам̣, паватта̄нан̃ча. чалито хи ка̄йо, паватта̄ ва̄ча̄. еттха ча ка̄йава̄ча̄наман̃н̃атарамева ан̇гам̣. тан̃ча…пе… абйа̄катанти евам̣ абйа̄катасса а̄паттика̄ран̣абха̄венева вуттатта̄. ‘‘а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сийа̄ акусалам̣ сийа̄ абйа̄ката’’нти идам̣ ка̄ран̣ӯпача̄рена парийа̄йато вуттам̣, на ниппарийа̄йатоти сиджджхати.
йам̣ пана са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. чӯл̣ава. 3.222) а̄паттийа̄ ниппарийа̄йатова акусала̄дисабха̄ватам̣ саматтхетум̣ бахум̣ папан̃читам̣, там̣ на са̄рато паччетаббам̣ дут̣т̣хадосасиккха̄падат̣т̣хакатха̄йамева пат̣иккхиттатта̄. теневеттха̄пи ‘‘йам̣ читтам̣ а̄паттийа̄ ан̇гам̣ хотӣ’’тиа̄дина̄ акусалачиттасса̄пи а̄паттийа̄ ка̄ран̣аттена бхинната̄ва дассита̄. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ дасситамева̄ти идха на виттха̄райимха. евам̣ вӣтиккамато йо вӣтиккамоти еттха акусалачиттена н̃атва̄ вӣтиккамантасса ка̄йавачӣвӣтиккамасамут̣т̣хита̄ а̄паттивӣтиккамоти вутто. еса найо абйа̄катава̄репи.
адхикаран̣акатха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
адхикаран̣авӯпасаманасаматхакатха̄диван̣н̣ана̄
228. па̄л̣ийам̣ вива̄да̄дхикаран̣ам̣ екам̣ саматхам̣ ана̄гамма̄тиа̄ди пуччха̄. сийа̄тиа̄ди виссаджджанам̣. сийа̄тисса вачанӣйанти етенева вӯпасамам̣ сийа̄ти ваттаббам̣ бхавеййа̄ти аттхо. саммукха̄винайасминти саммукха̄винайаттасминти бха̄ваппадха̄но ниддесо дат̣т̣хаббо. евам̣ саббава̄ресу. ‘‘ка̄рако уккот̣етӣ’’ти идам̣ упалаккхан̣аматтам̣, йасса кассачи уккот̣ентасса па̄читтийамева. убба̄хика̄йа кхӣйанаке па̄читтийам̣ на вуттам̣ таттха чхандада̄насса наттхита̄йа.
235. ван̣н̣а̄ван̣н̣а̄йо катва̄ти кхуддакамахантехи сан̃н̃а̄н̣ехи йутта̄йо катва̄. тена̄ха ‘‘нимиттасан̃н̃ам̣ а̄ропетва̄’’ти.
242. кичча̄дхикаран̣ам̣ …пе… самматӣти еттха саммукха̄винайена апалокана̄дикаммам̣ сампаджджатӣти аттхо дат̣т̣хаббо.
адхикаран̣авӯпасаманасаматхакатха̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саматхаккхандхакаван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.