4. чатуттхапа̄ра̄джикам̣
ваггумуда̄тӣрийабхиккхуваттхуван̣н̣ана̄
193. адхит̣т̣хема̄ти сам̣видаха̄ма. ирийа̄патхам̣ сан̣т̣хапетва̄ти падха̄на̄нурӯпам̣ катва̄. ана̄гатасамбандхе пана асатӣти бха̄сито бхависсатӣти па̄т̣хасесам̣ катва̄ ана̄гатасамбандхе асати. бха̄ситоти атӣтавачанам̣ катхам̣ ана̄гатавачанена самбандхамупагаччхатӣти а̄ха лаккхан̣ам̣ пана̄тиа̄ди. ӣдисе хи т̣ха̄не дха̄тусамбандхе паччайа̄ти имина̄ лаккхан̣ена дха̄тваттхасамбандхе сати айатха̄ка̄лавихита̄пи паччайа̄ са̄дхаво бхавантӣти саддасаттхавидӯ ваданти.
194. ван̣н̣ава̄ти имина̄ абхинавуппаннаван̣н̣ата̄ вутта̄. пасаннамукхаван̣н̣а̄ти имина̄ мукхаван̣н̣асса атипан̣ӣтата̄ вутта̄. виппасанначчхавиван̣н̣а̄ти имина̄ пакатисарӣраван̣н̣ассева йатха̄вуттанайена виппасанната̄ вутта̄. йасма̄ индрийа̄нам̣ упа̄да̄рӯпатта̄ ниссайавасенева пӣн̣ананти а̄ха ‘‘абхинивит̣т̣хока̄сасса парипун̣н̣атта̄’’ти. пан̃чаппаса̄да̄нам̣ вийа хадайарӯпасса̄пи парипун̣н̣ата̄ вутта̄йева̄ти а̄ха ‘‘маначчхат̣т̣ха̄нам̣ индрийа̄на’’нти. уддесам̣ парипуччхам̣ ануйун̃джанта̄ имам̣ сарӣрасобхам̣ нева па̄пун̣им̣сӯти самбандхо. йатха̄ танти еттха танти нипа̄таматтам̣. чатучакканти еттха паваттанат̣т̣хена ирийа̄патхова чакканти вутто.
195. упалаббхантӣти диссанти, н̃а̄йантӣти аттхо. пачантоти пӣл̣енто, геха̄дӣни ва̄ сайам̣ д̣аханто, ан̃н̃ехи ва̄ па̄ченто. уддхатети уддхаччапакатике. уннал̣ети уггатанал̣асадисена уггататуччхама̄нена сахите. чапалети паттачӣвараман̣д̣ана̄дина̄ ча̄паллена йутте. мукхарети кхаравачане. па̄катиндрийети асам̣вутатта̄ гихика̄ле вийа пакатийам̣ т̣хитиндрийе. ирийа̄патхасан̣т̣хапана̄дӣнӣти а̄ди-саддена паччайапат̣исеванаса̄мантаджаппа̄нам̣ гахан̣ам̣ ведитаббам̣. парамасаллекхавуттӣхи маха̄арийавам̣сехи бхиккхӯхи нивуттхасена̄сана̄ни локасамматасена̄сана̄ни на̄ма. парипа̄четунти вимха̄панавасена парин̣а̄метум̣. бхиккха̄ча̄ре асампаджджама̄нети идам̣ джанападача̄рикам̣ чарантӣти имина̄ самбандхитаббам̣, на пана па̄л̣им̣ ва̄чентотиа̄дӣхи, та̄ни пана пада̄ни аттано нирантарава̄сат̣т̣ха̄непи джанападесупи каттаббакиччадассанавасена вутта̄ни, та̄ни ча те ваттасӣсена каронти, на ла̄бханимиттам̣, тена̄ха тантӣтиа̄ди. киччхена̄ти имассева вевачанам̣ касирена̄ти. тадубхайампи па̄рамӣпӯран̣ава̄йа̄мам̣ сандха̄йа вуттам̣. са̄дха̄ран̣апариккха̄рабха̄вена̄ти сан̇гхикапариккха̄рабха̄вена. татха̄бха̄вато тхенетва̄ти ависсаджджийаавебхан̇гийабха̄вато тхенетва̄, на т̣ха̄на̄ча̄ванавасена̄ти адхиппа̄йо, тена̄ха ‘‘куладӯсакадуккат̣ам̣ а̄паджджатӣ’’ти. асантанти имасса абхӯтанти идам̣ ка̄ран̣авачанам̣, ануппаннатта̄ авиджджама̄нанти аттхо. китавассева̄ти китавасса сакун̣агахан̣амива. кера̄т̣икасса̄ти сат̣хасса. саман̣оти готтаматтам̣ анубхонти дха̄рентӣти готрабхуно, на̄маматтасаман̣а̄ти аттхо. дуджджа̄напариччхеданти анантадуккхатта̄ ‘‘еттакам̣ дуккха’’нти сан̇кхйа̄васена париччхиндитва̄ н̃а̄тум̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена̄пи дуккарам̣, на пана сарӯпавасена н̃а̄тум̣ буддхан̃а̄н̣асса ависайабха̄ва̄.
адхима̄наваттхуван̣н̣ана̄
196. арахаттети аггапхале. н̃а̄н̣ачаккхуна̄ти паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асан̇кха̄тена чаккхуна̄, атха ва̄ пхалачиттасампайуттенева н̃а̄н̣ачаккхуна̄. аттана̄ сампайуттена̄пи хи н̃а̄н̣ена асаммохато сайам̣ дит̣т̣хам̣ на̄ма хоти, татха̄ тасмим̣ адит̣т̣хети аттхо. саббесам̣ килеса̄нам̣ паха̄йакавасена а̄джа̄на̄ти, самантато саббена ва̄ пака̄рена джа̄на̄тӣти ‘‘ан̃н̃а̄’’ти аггамагго вуччати, тадупача̄рена пана таппхалампӣти а̄ха ‘‘ан̃н̃ам̣ бйа̄карим̣сӯти арахаттам̣ бйа̄карим̣сӯ’’ти. антара̄ т̣хапетӣти секхабхӯмийам̣ адхима̄но т̣хапети. килесасамуда̄ча̄рам̣ апассантоти пуримамаггаттайаваджджха̄нам̣йева килеса̄нам̣ васена вуттам̣, на бхавара̄га̄дӣнам̣.
савибхан̇гасиккха̄падаван̣н̣ана̄
197. пакатимануссехи уттаритара̄нам̣ буддха̄диуттамапуриса̄нам̣ адхигамадхаммо уттаримануссадхаммоти а̄ха уттариманусса̄нантиа̄ди. па̄л̣ийам̣ (па̄ра̄. 198) ‘‘аттхи ча ме ете дхамма̄ майӣ’’ти еттха мети идам̣ падапӯран̣аматтам̣. адхигантаббато адхигамасан̇кха̄тасса джха̄на̄дино пуччха̄ адхигамапуччха̄, са̄ ча джха̄на̄дӣсу са̄ман̃н̃ато паватта̄ти ида̄ни таттха пат̣хамаджджха̄нам̣ ва̄ дутийа̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ ва̄ таттха̄пи касин̣а̄диа̄рамман̣есу катарама̄рамман̣ам̣ джха̄нам̣ ва̄ локуттаресу ча сота̄паттимаггам̣ ва̄ сакада̄га̄мимагга̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ ва̄ таттха̄пи сун̃н̃атавимоккхам̣ ва̄ аппан̣ихитавимоккха̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ ва̄ти евам̣ паччекам̣ бхеданиддха̄ран̣авасена пуччхана̄ка̄рам̣ дассетум̣ па̄л̣ийам̣ (па̄ра̄. 198) ‘‘пуна катамесам̣ твам̣ дхамма̄нам̣ ла̄бхӣ’’ти айам̣ пуччха̄ дассита̄ти дат̣т̣хабба̄, тена̄ха пат̣хамамагга̄дӣсӯтиа̄ди. йа̄йа ануккамапат̣ипаттийа̄ локуттаро адхигамо а̄гаччхати, са̄ пуббабха̄гапат̣ипатти а̄гаманапат̣ипада̄. на суджджхатӣти пуччхийама̄но пат̣ипаттиккамам̣ уллан̇гхитва̄ катхети. апанетабботи тайа̄ вуттаккамена̄йам̣ на сакка̄ адхигантунти адхигатама̄нато апанетаббо. саннихитесу каппийесупи чатӯсу паччайесу алаггатта̄ ‘‘а̄ка̄се па̄н̣исамена четаса̄’’ти вуттам̣. вуттасадисам̣ бйа̄каран̣ам̣ хотӣти йоджана̄. кхӣн̣а̄савапат̣ипаттисадиса̄ пат̣ипада̄ хоти сувиккхамбхитакилесатта̄. идан̃ча арахаттам̣ пат̣иджа̄нантасса васена вуттам̣, тена̄ха кхӣн̣а̄савасса на̄ма̄тиа̄ди. евам̣ сувиккхамбхитакилесасса ваттанасеккхадхаммапат̣иджа̄нанам̣ имина̄ бхайуппа̄данена, амбила̄дидассане кхел̣уппа̄да̄дина̄ ча на сакка̄ вӣмам̣ситум̣, тасма̄ тасса вачаненева там̣ саддха̄таббам̣. айам̣ бхиккху сампаннабйа̄каран̣оти идам̣ на кевалам̣ абха̄йанакамева сандха̄йа вуттам̣ екаччасса сӯраджа̄тикасса путхуджджанасса̄пи абха̄йанато, раджджанӣйа̄рамман̣а̄нам̣ бадараса̄л̣ава̄диамбиламаддана̄дӣнам̣ упанайанепи кхел̣уппа̄да̄дитан̣ха̄паваттарахитам̣ саббатха̄ сусодхитамева сандха̄йа вуттанти гахетаббам̣.
асантагун̣асамбха̄ваналаккхан̣а̄ па̄пиччха̄ти а̄ха йа̄ са̄ идхекаччотиа̄ди. а̄ди-саддена ассаддхотиа̄дипа̄т̣хам̣ сан̇ган̣ха̄ти. са̄ман̃н̃ам̣ дуппара̄мат̣т̣ханти саман̣адхаммасан̇кха̄там̣ са̄ман̃н̃ам̣ кхан̣д̣асӣла̄дита̄йа дуппара̄мат̣т̣хам̣ дут̣т̣ху гахитам̣ нирайа̄йа нирайадуккха̄йа там̣ пуггалам̣ таттха нирайе упакад̣д̣хати ниббатта̄петӣти аттхо. ситхилоти олӣйитва̄ каран̣ена ситхилага̄хена като, сатхена ва̄ са̄т̣хеййена а̄дин̣н̣о ситхило. париббаджоти саман̣абха̄во. бхиййоти пуббе виджджама̄на̄нам̣ ра̄гараджа̄дӣнам̣ упари апарампи раджам̣ а̄киратӣти аттхо. бхиккхубха̄воти адхаммикапат̣ин̃н̃а̄маттасиддхо бхиккхубха̄во. аджа̄намева̄ти еттха ева-саддо авадха̄ран̣е аджа̄нанто ева̄ти, ‘‘аджа̄намева’’нтипи па̄т̣хо, таттха пана евам̣ джа̄на̄ми евам̣ пасса̄мӣти йоджетаббам̣.
падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄
199. еванти ча пат̣хамаджджха̄на̄дипара̄масанам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ джа̄на̄ми дутийа̄диджха̄нанти. асубхаджджха̄на̄дӣнӣти а̄ди-саддена ка̄йагата̄сатиджджха̄нам̣ касин̣аджджха̄нам̣ касин̣амӯлака̄ни а̄руппаджджха̄на̄ни ча сан̇ган̣ха̄ти. вимоккхоти чатуббидхо магго, тасса сагун̣ато сун̃н̃ата̄дина̄мам̣ дассенто а̄ха со пана̄йантиа̄ди. магго хи на̄ма пан̃чахи ка̄ран̣ехи на̄мам̣ лабхати сарасена ва̄ паччанӣкена ва̄ сагун̣ена ва̄ а̄рамман̣ена ва̄ а̄гаманена ва̄. саче хи сан̇кха̄рупеккха̄ аниччато сан̇кха̄ре саммаситва̄ вут̣т̣ха̄ти, магго анимиттавимоккхена вимуччати. саче дуккхато саммаситва̄ вут̣т̣ха̄ти, аппан̣ихитавимоккхена вимуччати. саче анаттато саммаситва̄ вут̣т̣ха̄ти, сун̃н̃атавимоккхена вимуччати, идам̣ сарасато на̄мам̣ на̄ма. йасма̄ панеса сан̇кха̄ресу аничча̄нупассана̄йа ниччанимиттам̣ паджаханто а̄гато, тасма̄ анимитто. дуккха̄нупассана̄йа сукхасан̃н̃ам̣ пан̣идхим̣ паттханам̣ паха̄йа а̄гататта̄ аппан̣ихито. анатта̄нупассана̄йа аттасан̃н̃ам̣ паха̄йа аттасун̃н̃ата̄дассанавасена сун̃н̃ата̄ хоти, идам̣ паччанӣкато на̄мам̣ на̄ма. ра̄га̄дӣхи панеса сун̃н̃ататта̄ сун̃н̃ато, рӯпанимитта̄дӣнам̣, ра̄ганимитта̄дӣнам̣ ева ва̄ абха̄вена анимитто, ра̄гапан̣идхиа̄дӣнам̣ абха̄вато аппан̣ихитоти вуччати, идам̣ асса сагун̣ато на̄мам̣. ра̄га̄дисун̃н̃ам̣ анимиттам̣ аппан̣ихитан̃ча нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ каротӣти сун̃н̃ато анимитто аппан̣ихитоти вуччати, идамасса а̄рамман̣ато на̄мам̣. а̄гаманам̣ пана дувидхам̣ випассана̄гаманам̣ магга̄гаманан̃ча. таттха магге випассана̄гаманамева, пхале пана магга̄нантаре магга̄гаманам̣, пхаласама̄паттийам̣ випассана̄гаманампи. анатта̄нупассана̄васена магго сун̃н̃ато аниччадуккха̄нупассана̄хи анимитто аппан̣ихитоти евам̣ випассана̄ аттано на̄мам̣ маггасса дети, магго пхаласса̄ти идам̣ а̄гаманато на̄мам̣.
сун̃н̃атта̄ти вивиттатта̄. ра̄га̄дайова патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена пан̣идхӣти а̄ха ‘‘ра̄гадосамохапан̣идхӣна’’нти. имисса̄ виджджа̄йа̄ти диббачаккхувиджджа̄йа̄тиа̄дина̄ екекавиджджам̣ сандха̄йа ваданти. евам̣ екисса̄пи на̄мам̣ аггахетва̄пи та̄ ева сандха̄йа ‘‘виджджа̄нам̣ ла̄бхимхӣ’’ти бхан̣антопи па̄ра̄джико хотӣти сан̇кхепат̣т̣хакатха̄йам̣ адхиппа̄йо. ваттхувиджджа̄дӣни пана сандха̄йа ваданто на хоти. екекакот̣т̣ха̄савасена̄ти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайена локуттарависесам̣ акатва̄ кевалам̣ ‘‘сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ ла̄бхӣ’’ти екекакот̣т̣ха̄савасена̄ти адхиппа̄йо. таттха̄ти тесу кот̣т̣ха̄сесу. килеса̄нам̣ паха̄нам̣ на̄ма абха̄ваматтампи локуттаракиччатта̄ локуттаранти саматтхетум̣ там̣ пана̄тиа̄ди вуттам̣. ра̄га̄ читтам̣ винӣваран̣ата̄ти ра̄гато читтасса винӣваран̣ата̄, тато ра̄гато вимуттатта̄ ева вӣтара̄ганӣваран̣ата̄ти аттхо, йа̄ ча пан̃ча виджджа̄ти йоджетаббам̣. на а̄гата̄ти идха падабха̄джане ‘‘н̃а̄н̣анти тиссо виджджа̄’’ти (па̄ра̄. 199) вуттатта̄ сеса̄ пан̃ча виджджа̄ на а̄гата̄ти аттхо. ниббаттиталокуттаратта̄ти локийадхаммаса̄дха̄ран̣асан̇кхатасса̄пи абха̄ва̄ локийехи саббатха̄ асаммиссалокуттаратта̄. ан̃н̃анти сан̇кхепат̣т̣хакатха̄дим̣ ваданти, тампи таттхева пат̣иккхиттанти самбандхо.
200. пуна а̄нетва̄ пат̣хамаджджха̄на̄дӣхи на йоджитанти еттха ‘‘пат̣хамаджджха̄нена̄ти па̄т̣хо’’ти кечи ваданти, там̣ йуттамева а̄ди-саддена гахетаббасса джха̄насса абха̄ва̄. пат̣хамаджджха̄намӯлакан̃хи екамева кхан̣д̣ачаккам̣. каттуса̄дханопи бхан̣ита-саддо хотӣти а̄ха атха ва̄тиа̄ди. йена читтена муса̄ бхан̣ати, тенева читтена на сакка̄ ‘‘муса̄ бхан̣а̄мӣ’’ти джа̄нитум̣, антарантара̄ пана ан̃н̃а̄хи манодва̄равӣтхӣхи ‘‘муса̄ бхан̣а̄мӣ’’ти джа̄на̄тӣти вуттам̣ ‘‘бхан̣антасса хоти муса̄ бхан̣а̄мӣ’’ти. айаметтха аттхо дасситоти тӣхи ан̇гехи саманна̄гато муса̄ва̄доти айаматтхо дассито. дава̄ти сахаса̄. рава̄ти ан̃н̃ам̣ ваттука̄масса кхалитва̄ ан̃н̃абхан̣анам̣. там̣ джа̄на̄тӣти там̣н̃а̄н̣ам̣, тасса бха̄во там̣н̃а̄н̣ата̄, н̃а̄н̣асса висайависайӣбха̄вена аттасам̣ведананти аттхо. н̃а̄н̣асамодха̄нанти бахӯнам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ екасмим̣ кхан̣е самодха̄нам̣, сахуппаттӣти аттхо. йена читтена ‘‘муса̄ бхан̣исса’’нти джа̄на̄тӣти идам̣ пуббабха̄гачетанан̃ча саннит̣т̣ха̄начетанан̃ча екато катва̄ вуттам̣. йена читтена пуббабха̄гачетана̄бхӯтена саннит̣т̣ха̄начетана̄бхӯтена ча висам̣ва̄дитаббасаттасан̇кха̄ре джа̄на̄ти, йена читтена муса̄ бхан̣иссанти аттхо. тенева…пе… париччаджитабба̄ти тенева читтена ‘‘евам̣ ахам̣ муса̄ бхан̣а̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘бхан̣ита’’нти ва̄ тадева муса̄ва̄дачиттама̄рамман̣ам̣ катва̄ бхиккху джа̄на̄тӣти евам̣ пубба̄парасаннит̣т̣ха̄начетана̄ккхан̣есу тӣсу екенева читтена н̃а̄н̣ависайан̃ча н̃а̄н̣ан̃ча̄ти убхайампи екаккхан̣е пуггало джа̄на̄тӣти айам̣ там̣н̃а̄н̣ата̄ париччаджитабба̄ висайассева тада̄ пака̄санатоти адхиппа̄йо, тена̄ха на хӣтиа̄ди. йади н̃а̄н̣асса аттано сарӯпам̣ на н̃а̄йати, катхам̣ паччхимам̣ читтам̣ джа̄на̄тӣти а̄ха пуримам̣ пуримантиа̄ди. таттха бхан̣исса̄мӣтиа̄дина̄ тӣсу ка̄лесу уппаннам̣ пуримапуримачиттам̣ атта̄нам̣ висайам̣ катва̄ уппаджджама̄насса паччхимасса паччхимасса читтасса татха̄ уппаттийа̄ паччайо хотӣти аттхо. тена̄ти йена ка̄ран̣ена тӣсу кхан̣есу читта̄ни тадан̃н̃ехева читтехи джа̄нитабба̄ни, та̄ни ча пуримапуримачиттенева авассам̣ уппаджджанти, тена ка̄ран̣ена̄ти аттхо. тасмим̣ сатӣти бхан̣исса̄мӣти пуббабха̄ге сати. сесадвайанти бхан̣а̄ми, бхан̣итанти идам̣ двайам̣ на хессатӣти етам̣ наттхӣти йоджана̄ хотийева̄ти аттхо. екам̣ вийа пака̄сатӣти бхиннаккхан̣а̄нампи нирантаруппаттийа̄ ‘‘тадеведа’’нти гахетаббатам̣ сандха̄йа вадати.
балавадхаммавинидха̄навасена̄ти балавага̄хасса винидха̄навасена. дуббаладуббала̄нанти дуббаладуббала̄нам̣ га̄ха̄нам̣. сакабха̄вапариччаджанавасена̄ти аттано сантакабха̄васса париччаджанавасена.
207. утта̄ситатта̄ти бхайам̣ джанетва̄ вийа пала̄питатта̄. евам̣ пала̄пито на пуна там̣ т̣ха̄нам̣ а̄гаччхатӣти а̄ха ‘‘пуна аналлӣйанабха̄вадассанавасена̄’’ти. кхет̣а-саддам̣ саддаттхавидӯ утта̄саттхе пат̣хантӣти а̄ха сва̄йаматтхотиа̄ди. ан̣у ева ан̣усахагатам̣, ан̣уттена ва̄ йуттанти аттхо.
ваттука̄мава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
215. кевалан̃хийанти кевалан̃хи айам̣ ва̄роти аджджха̄харитаббам̣. тан̇кхан̣ан̃н̃ева джа̄на̄тӣти пакатийа̄ вачана̄нантарам̣ виджа̄нанам̣ сандха̄йа вуттам̣. евам̣ пана вачӣбхедам̣ акатва̄ ‘‘йо имамха̄ а̄ва̄са̄ пат̣хамам̣ паккамиссати, нам̣ майам̣ ‘араха̄’ти джа̄нисса̄ма̄’’ти евам̣ катасан̇кета̄ виха̄ра̄ пат̣хамам̣ паккаманена тасмим̣ кхан̣е авӣтиваттепи никкхантаматтепи па̄ра̄джикам̣ ан̃н̃атаро бхиккху ‘‘мам̣ ‘араха̄’ти джа̄нантӯ’’ти тамха̄ а̄ва̄са̄ пат̣хамам̣ пакка̄мӣти а̄гатаваттхумхи (па̄ра̄. 227) вийа. вин̃н̃аттипатхети ка̄йавачӣвин̃н̃аттӣнам̣ гахан̣айогге падесе, тена вин̃н̃аттипатхам̣ атиккамитва̄ т̣хито кочи диббена чаккхуна̄ ка̄йавика̄рам̣ дисва̄ дибба̄йа сотадха̄туйа̄ вачӣбхедан̃ча сутва̄ джа̄на̄ти, на па̄ра̄джиканти дӣпети. па̄л̣ийам̣ ‘‘пат̣ивиджа̄нантасса а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’ти (па̄ра̄. 215) имасмим̣ пат̣ивиджа̄нанава̄ре йасмим̣ аккхаре ва̄ учча̄рите ка̄йаппайоге ва̄ катейева айам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ сама̄паннотиа̄диаттхам̣ паро виджа̄на̄ти, тато пуримесу аккхаручча̄ран̣а̄диппайогесу тхуллаччайам̣ а̄паджджитва̄ паччхимева пат̣ивиджа̄нанапайогаккхан̣е па̄ра̄джикам̣ а̄паджджатӣти ведитаббам̣ тхуллаччайассеветтха са̄мантатта̄, тенева буддхадатта̄чарийена –
‘‘дуккат̣ам̣ пат̣хамассева, са̄мантамити ван̣н̣итам̣;
сеса̄нам̣ пана тин̣н̣ампи, тхуллаччайамудӣрита’’нти –
вуттам̣, айан̃чаттхо ‘‘на пат̣ивиджа̄нантасса а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти имина̄ суттена сан̇гахитоти дат̣т̣хаббо. уггахапарипуччха̄дивасена̄тиа̄дина̄ джха̄насама̄дхиа̄дисадда̄наматтхесу пуббе акатапаричайатта̄ сутва̄ ‘‘аттхам̣ ӣдиса’’нти аджа̄нитва̄ кевалам̣ ‘‘висит̣т̣хо кочи саман̣агун̣о анена ладдхо’’ти парена н̃а̄тепи па̄ра̄джикамева̄ти дассети.
ана̄паттибхедакатха̄ван̣н̣ана̄
220. ануллапана̄дхиппа̄йасса̄ти ‘‘евам̣ вутте уттаримануссадхаммо майа̄ пака̄сито хотӣ’’ти аманасикатва̄ ‘‘на̄хам̣, а̄вусо, маччуно бха̄йа̄мӣ’’тиа̄дикам̣ катхентасса. евам̣ катхенто ча воха̄рато ан̃н̃ам̣ бйа̄каронто на̄ма хотӣти вуттам̣ ‘‘ан̃н̃ам̣ бйа̄каронтасса̄’’ти. бха̄йантоти ‘‘н̃атва̄ гараханти ну кхо’’ти бха̄йанто.
падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.
винӣтаваттхуван̣н̣ана̄
223. секкхабхӯмийанти имина̄ джха̄набхӯмимпи сан̇ган̣ха̄ти. тин̣н̣ам̣ вивека̄нанти ка̄йачиттаупадхививека̄нам̣. пин̣д̣а̄йа чаран̣асса бходжанапарийоса̄ната̄йа вуттам̣ ‘‘йа̄ва бходжанапаайоса̄на’’нти. антарагхаре бхутва̄ а̄гаччхантасса̄пи вуттанайенева самбха̄ваниччха̄йа чӣварасан̣т̣ха̄пана̄дӣни каронтасса дуккат̣амева, па̄л̣ийам̣ пана дуккара̄диваттхӯсу ‘‘ана̄патти ануллапана̄дхиппа̄йасса̄’’ти идам̣ тхуллаччайена̄пи ана̄паттидассанаттхам̣ вуттам̣. уллапана̄дхиппа̄йасса̄пи хи ‘‘на̄вусо, дуккарам̣ ан̃н̃ам̣ бйа̄ка̄ту’’нти вутте тхуллаччайамева аттупана̄йикатта̄бха̄ватоти дат̣т̣хаббам̣.
227. на да̄на̄хам̣ таттха гамисса̄мӣти пуна таттха васитат̣т̣ха̄не на гамисса̄ми, евам̣ сати пат̣хамам̣ гато айам̣ пуна ча на̄гато, тасма̄ араха̄ти ман̃н̃иссантӣти адхиппа̄йо. там̣ т̣ха̄нанти а̄ва̄сам̣ ва̄тиа̄дина̄ пуббе париччхиннат̣т̣ха̄нам̣. падаса̄ гаманам̣ сандха̄йа катика̄йа кататта̄ йа̄нена̄тиа̄ди вуттам̣. виджджа̄майиддхим̣ сандха̄йа ‘‘иддхийа̄’’ти вуттам̣ уллапана̄дхиппа̄йасса абхин̃н̃иддхийа̄ асамбхавато. ан̃н̃аман̃н̃ам̣ раккхантӣти уллапана̄дхиппа̄йе сатипи екасса̄пи пат̣хамагамана̄бха̄ва̄ раккханти. саче пана катикам̣ катва̄ нисиннесу екам̣ две т̣хапетва̄ авасеса̄ уллапана̄дхиппа̄йена екато гаччханти, гата̄нам̣ саббесам̣ па̄ра̄джикамева. тесу йасса уллапана̄дхиппа̄йо наттхи, тасса ана̄патти. етанти хет̣т̣ха̄ вуттам̣ саббам̣ катикаваттам̣. на̄на̄вераджджака̄ти на̄на̄джанападава̄сино. сан̇гхала̄бхоти йатха̄вуд̣д̣хам̣ па̄пун̣анакакот̣т̣ха̄со. айан̃ча пат̣иккхепо ависесетва̄ каран̣ам̣ сандха̄йа като, висесетва̄ пана ‘‘еттако асукасса̄’’ти париччхиндитва̄ апалокетва̄ да̄тум̣ ват̣т̣ати.
228. дхаммадха̄тӯти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣, дхамма̄нам̣ сабха̄во ва̄. упапаттӣти аттабха̄вам̣ сандха̄йа вадати. дуссаддха̄пайа̄ хонтӣти путхуджджане сандха̄йа вуттам̣, на лаккхан̣аттхера̄дике арийапуггале. витуд̣ентӣти винивиджджхитва̄ д̣енти гаччханти, пха̄сул̣антарика̄йо чхидда̄вачхиддам̣ катва̄ та̄хи гаччхантӣти ниссаккавасена аттхо. витудентӣти па̄т̣хе пха̄сул̣антарика̄хӣти а̄дха̄раттхе ниссаккавачанам̣. лохатун̣д̣ехӣти ка̄л̣алохамайехи тун̣д̣ехи. аччхарийам̣ вата̄ти гарахитаббата̄йа аччхарам̣ пахаритум̣ йуттарӯпам̣. чаккхубхӯта̄ти локасса чаккху вийа бхӯта̄ сан̃джа̄та̄, чаккхусадиса̄типи аттхо. тассева каммасса̄ти йена гогха̄такакамменева нирайе ниббатто, тассева̄ти аттхе гайхама̄не ека̄йа четана̄йа бахупат̣исандхийо хонтӣти а̄паджджати, на четам̣ йуттам̣ екасса амба̄дибӣджасса анекан̇куруппатти вийа̄ти там̣ парихаранто а̄ха тасса на̄на̄четана̄хи а̄йӯхитасса̄тиа̄ди, тена гогха̄такакаммаккхан̣е пуббачетана̄ апарачетана̄ саннит̣т̣ха̄пакачетана̄ти екасмимпи па̄н̣а̄типа̄те бахӯ четана̄ хонти, на̄на̄па̄н̣а̄типа̄тесу ваттаббамева наттхи. таттха ека̄йа четана̄йа нараке пачитва̄ тадан̃н̃ачетана̄су ека̄йа апара̄парийачетана̄йа имасмим̣ петаттабха̄ве ниббаттоти дассети, тена̄ха ‘‘авасесакаммам̣ ва̄ камманимиттам̣ ва̄’’ти. еттха ча каммасариккхавипа̄куппаттим̣ сандха̄йа каммакамманимитта̄намева гахан̣ам̣ катам̣, на гатинимиттасса, тена̄ха ‘‘ат̣т̣хира̄сийева нимиттам̣ ахосӣ’’ти. па̄л̣ийам̣ витаччхентӣти тун̣д̣ехи таччхенто вийа лун̃чанти. вира̄джентӣти виликханти.
229. валлӯравиккайена̄ти суккха̄питамам̣савиккайена. ниппаккхачаммети вигатапаккхаломачамме. екам̣ миганти дӣпакамигам̣. ка̄ран̣а̄хӣти гха̄тана̄хи. н̃атва̄ти каммат̣т̣ха̄нам̣ н̃атва̄.
230. ман̇ганавасена улатӣти ман̇гули, вирӯпабӣбхаччхабха̄вена паваттатӣти аттхо. читтакел̣инти читтаручийам̣ ана̄ча̄ракӣл̣ам̣.
231. ниссева̄лапан̣акакаддамоти тилабӣджака̄дисева̄лена нӣламан̣д̣ӯкапит̣т̣хиван̣н̣ена удакапит̣т̣хе удакам̣ нӣлаван̣н̣ам̣ курума̄нена пан̣акена каддамена ча вирахито. ун̣хабха̄вена тапанато тапам̣ удакам̣ асса̄ти таподака̄ти ваттаббе ка-ка̄ралопам̣ катва̄ ‘‘тапода̄’’ти вуччати. петалокоти пакат̣т̣хена акусалакаммена сугатито дуггатим̣ ита̄нам̣ гата̄нам̣ локо самӯхо, нива̄сат̣т̣ха̄нам̣ ва̄. катахаттха̄ти дханусиппе сут̣т̣ху сиккхитахаттха̄, авираджджханалаккхаведха̄ти аттхо. сиппадассанавасена ра̄джакула̄дӣсу ра̄джасамӯхам̣ упечча катам̣ асанам̣ сараккхепо етесанти катупа̄сана̄, саббаттха дасситасиппа̄ти аттхо. пабхагготи пабхан̃джито, пара̄джитоти аттхо.
232. а̄нен̃джасама̄дхинти арӯпасама̄паттийам̣ нируддхе сатипи саддакан̣т̣акена ут̣т̣ха̄на̄рахо рӯпа̄вачарасама̄дхийева идха ваттабботи а̄ха анеджам̣ ачалантиа̄ди. сама̄дхипарипантхакети витакка̄дике сандха̄йа вадати, идам̣ пана пат̣хамабодхийам̣ уппаннампи ваттхум̣ ана̄ча̄раматтавасена бхиккхӯхи чодитепи бхагавата̄ ‘‘ана̄патти, бхиккхаве, моггалла̄насса̄’’ти (па̄ра̄. 228) евам̣ а̄йатим̣ аттана̄ пан̃н̃апийама̄напа̄ра̄джика̄нугун̣ам̣ тада̄ ева винӣтанти дхаммасан̇га̄хакаттхерехи паччха̄ пан̃н̃аттасса имасса сиккха̄падасса винӣтаваттхубха̄вена сан̇гахама̄ропитанти дат̣т̣хаббам̣. са̄вака̄нам̣ уппат̣ипа̄т̣ийа̄ ануссаран̣а̄бха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘на уппат̣ипа̄т̣ийа̄’’ти вуттам̣. дуккарам̣ катанти анантаре пан̃чакаппасатике ка̄ле вин̃н̃а̄н̣асантатим̣ адисва̄пи асаммуйхитва̄ парато татийаттабха̄ве дит̣т̣хачутичиттена саддхим̣ ваттама̄набхавапат̣исандхийа̄ анума̄нена̄пи ка̄рийака̄ран̣а̄бха̄вагахан̣ам̣ на̄ма са̄вака̄нам̣ дуккаратта̄ вуттам̣. пат̣ивиддха̄ти пат̣ивиддхасадиса̄. йатха̄ на̄ма саттадха̄ пха̄литасса ча̄марава̄лаломасса ека̄йа аггакот̣ийа̄ апарасса ва̄лаломам̣суно кот̣им̣ дӯре т̣хатва̄ виджджхеййа а̄вунанто вийа пат̣ипа̄деййа, евамева имина̄пи дуккарам̣ катанти вуттам̣ хоти. етадагганти есо агго. йадиданти йо айам̣.
нигаманаван̣н̣ана̄
233. идха̄ти бхиккхувибхан̇ге. уддит̣т̣хапа̄ра̄джикапаридӣпананти сиккха̄падесу па̄тимоккхуддесавасена уддит̣т̣хапа̄ра̄джикапаридӣпанам̣, на пана саббасмим̣ па̄ра̄джикавибхан̇ге а̄гатаа̄паттипаридӣпанам̣ таттха тхуллаччайа̄дӣнампи а̄гататта̄ тенева уддит̣т̣ха-саддена вуттавибхан̇гасса ниддесатта̄. бхиккхунӣнам̣ аса̄дха̄ран̣а̄ни чатта̄рӣти уббхаджа̄н̣уман̣д̣алика̄ (па̄чи. 658) ваджджаппат̣иччха̄дика̄ (па̄чи. 665) уккхитта̄нуваттика̄ (па̄чи. 669) ат̣т̣хаваттхука̄ти (па̄чи. 675) има̄ни бхиккхӯхи аса̄дха̄ран̣а̄ни бхиккхунӣнам̣ ева пан̃н̃атта̄ни па̄ра̄джика̄нӣти аттхо. ваттхувипанна̄ти паббаджджупасампада̄нам̣ ваттхубха̄во ваттху на̄ма, тена ваттхуматтена випанна̄, випаннаваттхука̄ти аттхо. ахетукапат̣исандхика̄ти магга̄нуппаттика̄ран̣ама̄ха. кин̃ча̄пи духетука̄нампи магго нуппаджджати, те пана паббаджджупасампада̄су т̣хатва̄ а̄йатим̣ маггахетум̣ сампа̄детум̣ сакконти, ахетука̄ пана парисуддхе чатупа̄рисуддхисӣле т̣хатва̄ сампа̄детум̣ на сакконти, тасма̄ те тампи пат̣ичча ваттхувипанна̄ва̄ти ведитабба̄. па̄ра̄джика̄ти каммавипаттийа̄ пат̣исандхиккхан̣ейева пара̄джайам̣ а̄панна̄. тхеййасам̣ва̄сака̄дӣнам̣ гихибха̄ве т̣хатва̄ випассана̄йа ва̄йаманта̄нампи тасмим̣ аттабха̄ве маггуппаттиабха̄вато ‘‘магго пана ва̄рито’’ти вуттам̣. дӣгхата̄йа ламбама̄нам̣ ан̇гаджа̄там̣ ламбам̣ на̄ма, там̣ йасса аттхи со ламбӣ. со етта̄вата̄ на па̄ра̄джико, там̣ пана дӣгхам̣ ан̇гаджа̄там̣ аттано мукхе ва̄ ваччамагге ва̄ севана̄дхиппа̄йена павесентова па̄ра̄джико, идха пана ваччамагге павесентова адхиппето мудупит̣т̣хикенева мукхе павесанасса вуттатта̄. сопи хи катапарикаммата̄йа мудубхӯта̄йа пит̣т̣хийа̄ онамитва̄ аттано ан̇гаджа̄там̣ мукхена ган̣хантова па̄ра̄джико хоти, на кевало. йо пана мукхена аттано ваччамаггам̣ ва̄ паресам̣ ваччамаггамукхам̣ ва̄ иттхӣнам̣ пасса̄вамаггам̣ ва̄ ган̣ха̄ти, тасса ча пурисанимиттена пурисанимиттам̣ чхупантасса ча маггена маггапат̣ипа̄данепи па̄ра̄джикам̣ на хоти пурисанимиттена тадитарамаггасампат̣ипа̄даненева метхунадхаммавоха̄рато. парасса ан̇гаджа̄те абхинисӣдатӣти парасса утта̄нам̣ сайантасса камманийе ан̇гаджа̄те аттано ваччамаггам̣ павесенто тассӯпари нисӣдати, идан̃ча упалаккхан̣аматтам̣ паресам̣ ан̇гаджа̄там̣ ваччамагге павесенто са̄дийантопи па̄ра̄джикова, балакка̄рена пана ваччамагге ва̄ мукхе ва̄ парена павесийама̄но йади на са̄дийати, ана̄паттикова. еттха аса̄дийанам̣ на̄ма дуккарам̣ вираджджитаббато. еттха ча анупасампаннабха̄ве т̣хатва̄ ма̄тупитуарахантесу ан̃н̃атарам̣ гха̄тенто бхиккхуним̣ дӯсенто ча са̄ман̣ерапаббаджджампи на лабхатӣти дассанаттхам̣ висум̣ гахитатта̄ ма̄тугха̄така̄дӣнам̣ чатуннам̣ татийапат̣хамапа̄ра̄джикесу антогадхата̄ ведитабба̄. йатха̄ еттха, евам̣ гихибха̄ве т̣хатва̄ лохитуппа̄дам̣ каронто лохитуппа̄дакова̄ти гахетаббам̣. етена парийа̄йена̄ти убхиннам̣ ра̄гапарийут̣т̣ха̄насан̇кха̄тена парийа̄йена. дутийавикаппе каччи аттха̄ти падаччхедо ведитаббо.
ити самантапа̄са̄дика̄йа винайат̣т̣хакатха̄йа вимативиноданийам̣
чатуттхапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.
нит̣т̣хито ча па̄ра̄джикакан̣д̣аван̣н̣ана̄найо.