1. па̄ра̄джикакан̣д̣о
1. пат̣хамапа̄ра̄джикам̣
судиннабха̄н̣ава̄раван̣н̣ана̄
24. викка̄йикабхан̣д̣асса виккин̣анам̣ ин̣ада̄нан̃ча бхан̣д̣аппайоджанам̣ на̄ма. евам̣ пайоджитасса мӯласса саха вад̣д̣хийа̄ гахан̣ава̄йа̄мо уддха̄ро на̄ма. асукадивасе диннантиа̄дина̄ памут̣т̣хасса сатуппа̄дана̄ди са̄ран̣ам̣ на̄ма. чатуббидха̄йа̄ти кхаттийабра̄хман̣агахапатисаман̣а̄нам̣ васена, бхиккхуа̄дӣнам̣ ва̄ васена чатуббидха̄йа. дисва̄насса етадахосӣти хетуаттхе айам̣ дисва̄на-саддо асама̄накаттукатта̄, йатха̄ гхатам̣ пивитва̄ балам̣ хотӣти, еваман̃н̃аттха̄пи еварӯпесу. бхаббакулапуттоти упаниссайаматтасабха̄вена вуттам̣, на паччхимабхавиката̄йа. теневасса ма̄та̄диакалйа̄н̣амиттасама̄йогена катавӣтиккаманам̣ нисса̄йа уппаннавиппат̣иса̄рена адхигамантара̄йо джа̄то. паччхимабхавика̄нам̣ пуббабуддхуппа̄десу ладдхабйа̄каран̣а̄нам̣ на сакка̄ кеначи антара̄йам̣ ка̄тум̣. тенева ан̇гулима̄латтхера̄дайо акусалам̣ катва̄пи адхигамасампанна̄ ева ахесунти. чаримакачиттанти чутичиттам̣. сан̇кхам̣ вийа ликхитам̣ гхам̣ситва̄ дховитам̣ сан̇кхаликхитанти а̄ха дхотаичча̄ди. аджджха̄васата̄ти адхи-саддайогена ага̄ранти бхумматтхе упайогавачананти а̄ха ‘‘ага̄рамаджджхе’’ти. каса̄йарасаратта̄ни ка̄са̄йа̄нӣти а̄ха ‘‘каса̄йарасапӣтата̄йа̄’’ти. каса̄йато ниббаттата̄йа ча хи расопи ‘‘каса̄йарасо’’ти вуччати.
26. йада̄ джа̄на̄ти-саддо бодханаттхо на хоти, тада̄ тасса пайоге саппино джа̄на̄ти мадхуно джа̄на̄тӣтиа̄дӣсу вийа каран̣аттхе са̄мивачанам̣ саддасаттхавидӯ иччхантӣти а̄ха ‘‘кин̃чи дуккхена на̄нубхосӣ’’ти. кеначи дуккхена на̄нубхосӣти аттхо, кин̃чӣти еттха̄пи хи каран̣аттхе са̄мивачанасса лопо като, тенева ваккхати ‘‘викаппадвайепи пуримападасса уттарападена сама̄навибхаттилопо дат̣т̣хаббо’’ти. йада̄ пана джа̄на̄ти-саддо саран̣аттхо хоти, тада̄ ма̄ту саратӣтиа̄дӣсу вийа упайогаттхе са̄мивачанам̣ саддасаттхавидӯ вадантӣти а̄ха ‘‘атха ва̄ кин̃чи дуккхам̣ нассаратӣти аттхо’’ти, кассачи дуккхасса ананубхӯтата̄йа нассаратӣти аттхо. викаппадвайепӣти анубхаванасаран̣аттхавасена вутте дутийататийавикаппадвайе. пуримападасса̄ти кин̃чӣти падасса. уттарападена̄ти дуккхасса̄типадена. сама̄на̄йа са̄мивачанабхӯта̄йа вибхаттийа̄ ‘‘кассачи дуккхасса̄’’ти ваттаббе ‘‘кин̃чи дуккхасса̄’’ти лопоти дат̣т̣хаббо. маран̣енапи майам̣ тети еттха тети падасса сахаттхе каран̣авасенапи аттхам̣ дассетум̣ тайа̄ вийогам̣ ва̄ па̄пун̣исса̄ма̄ти аттхантарам̣ вуттам̣.
28. гандхабба̄ на̄ма га̄йанака̄. нат̣а̄ на̄ма ран̇ганат̣а̄. на̄т̣ака̄ лан̇гханака̄дайо. сукхӯпакаран̣ехи аттано паричаран̣ам̣ каронто йасма̄ лал̣анто кӣл̣анто на̄ма хоти, тасма̄ дутийе аттхавикаппе лал̣а̄тиа̄ди вуттам̣. да̄наппада̄на̄дӣнӣти еттха ниччада̄нам̣ да̄нам̣ на̄ма, висесада̄нам̣ пада̄нам̣ на̄ма, а̄ди-саддена сӣла̄дӣни сан̇ган̣ха̄ти.
30. чуддаса бхатта̄нӣти сан̇гхабхаттам̣ уддесабхаттам̣ нимантанам̣ сала̄кам̣ паккхикам̣ упосатхикам̣ па̄т̣ипадикам̣ а̄гантукам̣ гамикам̣ гила̄нам̣ гила̄нупат̣т̣ха̄кам̣ виха̄ра-дхура-ва̄рабхаттанти има̄ни чуддаса бхатта̄ни. еттха ча сена̄сана̄дипаччайаттайанисситесу а̄ран̃н̃акан̇га̄дипадха̄нан̇га̄нам̣ гахан̣авасена сесадхутан̇га̄нипи гахита̄нева хонтӣти ведитаббам̣. ваджджӣнанти ваджджӣра̄джӯнам̣. ваджджӣсӯти джанапада̄пеккхам̣ бахувачанам̣, ваджджӣна̄маке джанападети аттхо. пан̃чака̄магун̣а̄йева упабхун̃джитаббато парибхун̃джитаббато ча упабхогапарибхога̄, иттхиваттха̄дӣни ча тадупакаран̣а̄нӣти а̄ха ‘‘йехи теса’’нтиа̄ди. уккат̣т̣хапин̣д̣апа̄тикатта̄ти сесадхутан̇гапарива̄ритена уккат̣т̣хапин̣д̣апа̄тикадхутан̇гена саманна̄гататта̄, тена̄ха ‘‘сапада̄нача̄рам̣ чаритука̄мо’’ти.
31. доса̄ти ратти. таттха абхивуттхам̣ паривуситам̣ а̄бхидосикам̣, абхидосам̣ ва̄ паччӯсака̄лам̣ гато патто атикканто а̄бхидосико, тена̄ха екаратта̄тиккантасса ва̄тиа̄ди.
32. удакакан̃джийанти па̄нӣйапарибходжанӣйаудакан̃ча йа̄гу ча. татха̄ти самуччайаттхе.анокаппанам̣ асаддаханам̣, амарисанам̣ асаханам̣.
34. таддхиталопанти пита̄махато а̄гатам̣ ‘‘пета̄маха’’нти ваттаббе таддхитапаччайанимиттасса е-ка̄расса лопам̣ катва̄ти аттхо. йесам̣ сантакам̣ дханам̣ гахитам̣, те ин̣а̄йика̄. палибуддхоти ‘ма̄ гаччха ма̄ бхун̃джа̄’тиа̄дина̄ ката̄варан̣о, пӣл̣итоти аттхо.
35. аттана̄ти сайам̣. сапатино дханаса̄мино идам̣ са̄патеййам̣, дханам̣. тадева вибхаво.
36. бхиджджантӣти агахитапубба̄ ева бхиджджанти. динна̄пи пат̣исандхӣти питара̄ диннам̣ суккам̣ нисса̄йа уппаннасса саттасса пат̣исандхипи тена динна̄ на̄ма хотӣти вуттам̣. суккамева ва̄ идха пат̣исандхиниссайатта̄ ‘‘пат̣исандхӣ’’ти вуттам̣, тена̄ха ‘‘кхиппам̣ патит̣т̣ха̄тӣ’’ти. на хи питу сам̣йогаккхан̣ейева саттасса уппаттинийамо аттхи суккамева татха̄ патит̣т̣ха̄нанийамато. сукке пана патит̣т̣хите йа̄ва сатта диваса̄ни, ад̣д̣хама̄саматтам̣ ва̄, там̣ габбхасан̣т̣ха̄насса кхеттамева хоти ма̄ту мам̣сасса лохиталесасса саббада̄пи виджджама̄натта̄. пуббепи пан̃н̃аттасиккха̄пада̄нам̣ саббха̄вато апан̃н̃атте сиккха̄падети имасса пат̣хамапа̄ра̄джикасиккха̄паде ат̣т̣хапитети аттхо вутто. еварӯпанти евам̣ гарукасабха̄вам̣, па̄ра̄джикасан̇гха̄дисесаваттхубхӯтанти аттхо, тена̄ха ‘‘авасесе пан̃чакхуддака̄паттиккхандхе ева пан̃н̃апесӣ’’ти. йам̣ а̄дӣнаванти самбандхо. ка̄йавин̃н̃аттичопанатоти ка̄йавин̃н̃аттийа̄ ниббаттачаланато.
тенева̄ти авадха̄ран̣ена йа̄ни габбхаггахан̣ака̄ран̣а̄ни ниваттита̄ни, та̄нипи дассетум̣ ким̣ пана̄тиа̄ди вуттам̣. таттха убхайесам̣ чхандара̄гавасена ка̄йасам̣сагго вутто. иттхийа̄ ева чхандара̄гавасена на̄бхипара̄масанам̣ висум̣ вуттам̣. са̄мапан̣д̣итасса хи ма̄та̄ путтуппаттийа̄ сан̃джа̄та̄дара̄ на̄бхипара̄масанака̄ле ка̄мара̄гасама̄кулачитта̄ ахоси, итаратха̄ путтуппаттийа̄ ева асамбхавато. ‘‘сакко часса̄ ка̄мара̄гасамуппаттинимитта̄ни ака̄сӣ’’типи ваданти, ваттхувасена ва̄ етам̣ на̄бхипара̄масанам̣ ка̄йасам̣саггато висум̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣. ма̄тан̇гапан̣д̣итасса дит̣т̣хаман̇галика̄йа на̄бхипара̄масанена ман̣д̣абйасса ниббатти ахоси. чан̣д̣ападжджотама̄ту на̄бхийам̣ виччхика̄ пхаритва̄ гата̄, тена чан̣д̣ападжджотасса ниббатти ахосӣти а̄ха етенева найена̄тиа̄ди.
айанти судиннасса пура̄н̣адутийика̄. йам̣ сандха̄йа̄ти йам̣ аджджха̄ча̄рам̣ сандха̄йа. ма̄та̄питаро ча саннипатита̄ хонтӣти имина̄ суккасса самбхавам̣ дӣпети, ма̄та̄ ча утунӣ хотӣти имина̄ сон̣итасса. гандхабботи татрупаго сатто адхиппето, гантабботи вуттам̣ хоти, та-ка̄расса четтха дха-ка̄ро като. атха ва̄ гандхабба̄ на̄ма ран̇ганат̣а̄, те вийа татра татра бхавесу на̄на̄весаггахан̣ато айампи ‘‘гандхаббо’’ти вутто, со ма̄та̄питӯнам̣ саннипа̄таккхан̣ато паччха̄пи сатта̄хаббхантаре татра упапанно ‘‘паччупат̣т̣хито’’ти вутто. габбхасса̄ти калаларӯпасахитасса пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса. тан̃хи идха ‘‘габбхо’’ти адхиппетам̣ са̄ тена габбхам̣ ган̣хӣтиа̄дӣсу (па̄ра̄. 36) вийа. асса там̣ аджджха̄ча̄ранти самбандхо. па̄л̣ийам̣ нираббудо вата бхо бхиккхусан̇гхо нира̄дӣнавоти имасса анантарам̣ тасмим̣ бхиккхусан̇гхети аджджха̄харитва̄ судиннена…пе… а̄дӣнаво уппа̄дитоти йоджана̄ ведитабба̄. итиха̄ти нипа̄тасамуда̄йасса еванти идам̣ аттхабхаванам̣. мухуттена̄ти идам̣ кхан̣ена̄ти падасса вевачанам̣. йа̄ва брахмалока̄ аббхуггатопи дева̄нам̣ та̄вамаханто саддо тесам̣ рӯпам̣ вийа манусса̄нам̣ гочаро на хоти. тасма̄ паччха̄ судиннена вутте ева джа̄ним̣сӯти дат̣т̣хаббам̣.
37. маггабрахмачарийанти маггападат̣т̣ха̄нам̣ сиккхаттайамева упача̄рато вуттам̣ тассева йа̄ваджӣвам̣ чаритаббатта̄. авиппха̄рикоти уддеса̄дӣсу абйа̄ват̣о. вахаччхинноти чхиннапа̄до, чхиннакхандхо ва̄. чинтайӣти имина̄ паджджха̄йӣти падасса кирийа̄падаттам̣ дассети. тена ‘‘кисо ахоси…пе… паджджха̄йи ча̄’’ти ча-ка̄рам̣ а̄нетва̄ па̄л̣ийоджана̄ ка̄табба̄.
38. ган̣е джанасама̄гаме саннипа̄танам̣ ган̣асан̇ган̣ика̄, са̄ва папан̃ча̄, тена ган̣асан̇ган̣ика̄папан̃чена. йасса̄ти йе асса. катха̄пха̄сука̄ти висса̄сикабха̄вена пха̄сукакатха̄, сукхасамбха̄са̄ти аттхо. упа̄да̄рӯпам̣ бхӯтарӯпамукхенева манданам̣ пӣнанан̃ча хотӣти а̄ха паса̄даичча̄ди. да̄нӣти нипа̄то идха пана-саддаттхе ваттати такка̄лава̄чино етарахи-падасса висум̣ вуччама̄натта̄ти а̄ха ‘‘со пана тва’’нти. но-саддопи ну-саддо вийа пуччханаттхоти а̄ха ‘‘каччи ну тва’’нти. тамева̄ти гихибха̄вапаттхана̄лаккхан̣амева. анабхиратимева̄ти ева-ка̄рена ниваттита̄йа пана тадан̃н̃а̄йа анабхиратийа̄ виджджама̄наттам̣ дассетум̣ адхикусала̄нантиа̄ди вуттам̣, саматхавипассана̄ адхикусала̄ на̄ма. идам̣ пана̄тиа̄ди упари ваттаббависесадассанам̣. парийа̄йавачанаматтанти саддаттхакатханаматтам̣.
тасминти дхамме, евам̣ вира̄га̄йа десите сатӣти аттхо. на̄ма̄ти гараха̄йам̣. локуттаранибба̄нанти вира̄га̄йа̄тиа̄дина̄ вуттакилесаккхайанибба̄нато висесети. джа̄тим̣ нисса̄йа уппаджджанакама̄но ева мададжананат̣т̣хена мадоти ма̄намадо. ‘‘ахам̣ пурисо’’ти паватто ма̄но пурисамадо. ‘‘асаддхаммасевана̄саматтхатам̣ нисса̄йа ма̄но, ра̄го ева ва̄ пурисамадо’’ти кечи. а̄ди-саддена баламада̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти. тебхӯмакават̣т̣анти тӣсу бхӯмӣсу каммакилесавипа̄ка̄ паваттанат̣т̣хена ват̣т̣ам̣. вираджджатӣти вигаччхати. йонийоти ан̣д̣аджа̄дайо, та̄ пана йаванти та̄хи сатта̄ амиссита̄пи сама̄наджа̄тита̄йа миссита̄ хонтӣти ‘‘йонийо’’ти вутта̄.
н̃а̄татӣран̣апаха̄навасена̄ти еттха лаккхан̣а̄дивасена саппаччайана̄марӯпапариггахо н̃а̄тапарин̃н̃а̄ на̄ма. кала̄пасаммасана̄дивасена паватта̄ локийавипассана̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄ на̄ма. арийамагго паха̄напарин̃н̃а̄ на̄ма. идха пана н̃а̄татӣран̣акичча̄нампи асаммохато маггаккхан̣е сиджджханато арийамаггамева сандха̄йа тивидха̄пи парин̃н̃а̄ вутта̄, тенева ‘‘локуттарамаггова катхито’’ти вуттам̣. ка̄месу па̄табйата̄нанти ваттхука̄месу па̄табйата̄сан̇кха̄та̄нам̣ субха̄диа̄ка̄ра̄нам̣ тада̄ка̄рага̄хика̄нам̣ тан̣ха̄нанти аттхо. висайамукхена хеттха висайино гахита̄. тӣсу т̣ха̄несӯти ‘‘вира̄га̄йа дхаммо десито…пе… но саупа̄да̄на̄йа̄’’ти евам̣ вуттесу.
39. калиса̄сана̄ропанаттха̄йа̄ти доса̄ропанаттха̄йа. калӣти кодхасса на̄мам̣, тасса са̄санам̣ калиса̄санам̣, кодхавасена вуччама̄на̄ гараха̄. аджджха̄ча̄рова вӣтиккамо. саман̣акаран̣а̄нам̣ дхамма̄нанти саман̣абха̄вакара̄нам̣ хироттаппа̄дидхамма̄нам̣. па̄л̣ийам̣ катхам̣-саддайогена на саккхиссасӣти ана̄гатавачанам̣ катам̣, ‘‘на̄ма-саддайогена̄’’типи ваданти. ативийа дуккхавипа̄канти гахат̣т̣ха̄нам̣ на̄тиса̄ваджджампи каммам̣ паббаджита̄нам̣ бхагавато а̄н̣а̄вӣтиккамато чева сама̄диннасиккхаттайавина̄санато ча маха̄са̄ваджджам̣ хотӣти вуттам̣. удаке бхавам̣ одакам̣, дхованакиччанти а̄ха удакакиччантиа̄ди. сама̄паджджиссасӣти ана̄гатавачанам̣ на̄ма-саддайогена катанти а̄ха ‘‘на̄ма-саддена йоджетабба’’нти. дуббхарата̄дӣнам̣ хетубхӯто асам̣варо идха дуббхарата̄ди-саддена вутто ка̄ран̣е ка̄рийопача̄рена̄ти а̄ха ‘‘дуббхарата̄дӣнам̣ ваттхубхӯтасса асам̣варасса̄’’ти. атта̄ти аттабха̄во. дуббхаратанти аттана̄ упат̣т̣ха̄кехи ча дуккхена бхаритаббатам̣. саттехи килесехи ча сан̇ган̣анам̣ самодха̄нам̣ сан̇ган̣ика̄ти а̄ха ган̣асан̇ган̣ика̄йа̄тиа̄ди. ат̣т̣хакусӣтаваттхупа̄рипӯрийа̄ти еттха каммам̣ ка̄таббанти екам̣, татха̄ ака̄синти, магго гантабботи агама̄синти, на̄латтхам̣ бходжанасса па̄рипӯринти, алаттханти, уппанно ме а̄ба̄дхоти, ачиравут̣т̣хито гелан̃н̃а̄ти еканти има̄ни ат̣т̣ха кусӣтаваттхӯни на̄ма. еттха ча косаджджам̣ кусӣта-саддена вуттам̣. вина̄пи хи бха̄ваджотанапаччайам̣ бха̄ваттхо вин̃н̃а̄йати йатха̄ пат̣асса сукканти. саббакилеса̄пачайабхӯта̄йа виват̣т̣а̄йа̄ти ра̄га̄дисаббакилеса̄нам̣ апачайахетубхӯта̄йа нибба̄на̄йа, нибба̄наттханти аттхо. сам̣вараппаха̄напат̣исам̣йуттанти сӣласам̣вара̄дӣхи пан̃чахи сам̣варехи чева тадан̇гаппаха̄на̄дӣхи пан̃чахи паха̄нехи ча упетам̣. асуттанта винибаддханти тӣсу пит̣акесу па̄л̣исан̇кха̄тасуттантавасена арачитам̣, сан̇гӣтика̄рехи ча ана̄ропитам̣, тена̄ха ‘‘па̄л̣ивинимутта’’нти. тена ча ат̣т̣хакатха̄су йатха̄нурӯпам̣ сан̇гахитанти дассети. еварӯпа̄ хи пакин̣н̣акадесана̄ ат̣т̣хакатха̄йа мӯлам̣. оккантикадхаммадесана̄ на̄ма тасмим̣ тасмим̣ пасан̇ге ота̄ретва̄ ота̄ретва̄ на̄на̄найехи катхийама̄на̄ дхаммадесана̄, тена̄ха бхагава̄ кира̄тиа̄ди. пат̣иккхипана̄дхиппа̄йа̄ти пан̃н̃аттампи сиккха̄падам̣ ‘‘киметена̄’’ти мадданачитта̄.
вуттаттхавасена̄ти патит̣т̣ха̄адхигамупа̄йавасена. сиккха̄падавибхан̇ге йа̄ тасмим̣ самайе ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ а̄рати виратӣтиа̄дина̄ (вибха. 706) ниддит̣т̣хавиратийо чева, йа̄ тасмим̣ самайе четана̄ сан̃четана̄тиа̄дина̄ (вибха. 704) ниддит̣т̣хачетана̄ ча, ка̄месумиччха̄ча̄ра̄ вирамантасса пхассо…пе… авиккхепотиа̄дина̄ (вибха. 705) ниддит̣т̣хапхасса̄дидхамма̄ ча сиккха̄паданти дассетум̣ ‘‘айан̃ча аттхо сиккха̄падавибхан̇ге вуттанайенева ведитаббо’’ти вуттам̣. ‘‘йо таттха на̄мака̄йо падака̄йоти идам̣ маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта’’нти ваданти. на̄мака̄йоти на̄масамӯхо на̄мапан̃н̃аттийева, сеса̄нипи тассева вевачана̄ни. сиккха̄кот̣т̣ха̄соти виратиа̄дайо вутта̄ таппака̄сакан̃ча вачанам̣.
аттхавасети хитависесе а̄нисам̣сависесе, те ча сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄ хетӯти а̄ха ‘‘ка̄ран̣авасе’’ти. сукхавиха̄ра̄бха̄ве сахаджӣванасса абха̄вато сахаджӣвита̄ти сукхавиха̄рова вутто. дуссӣлапуггала̄ти ниссӣла̄ дӯситасӣла̄ ча. па̄ра̄джикасиккха̄падаппасан̇ге хи ниссӣла̄ адхиппета̄, сесасиккха̄падапасан̇ге техи техи вӣтиккамехи кхан̣д̣ачхидда̄дибха̄ваппаттийа̄ дӯситасӣла̄ адхиппета̄. убхайенапи аладжджинова идха ‘‘дуссӣла̄’’ти вутта̄ти ведитабба̄. саббасиккха̄пада̄нампи даса аттхавасе пат̣иччева пан̃н̃аттатта̄ упари дуссӣлапуггале нисса̄йа̄ти еттха̄пи есева найо, тенева ‘‘йе ман̇кутам̣…пе… ниггахессатӣ’’ти саббасиккха̄падаса̄дха̄ран̣авасена аттхо вутто. таттха ман̇кутанти ниттеджатам̣ адхомукхатам̣. дхаммена̄тиа̄дӣсу дхаммоти бхӯтам̣ ваттху. винайоти чодана̄ чева са̄ран̣а̄ ча. саттхуса̄сананти н̃аттисампада̄ чева ануса̄ванасампада̄ ча. сандит̣т̣хама̄на̄ти сам̣сайам̣ а̄паджджама̄на̄. убба̄л̣ха̄ти пӣл̣ита̄. дуссӣлапуггале нисса̄йа хи упосатхо на тит̣т̣хати, пава̄ран̣а̄ на тит̣т̣хати, сан̇гхакамма̄ни наппаваттанти, са̄маггӣ на хотӣти имина̄ аладжджӣхи саддхим̣ упосатха̄дисакаласан̇гхакаммам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати дхаммапарибхогатта̄ти дассети. упосатхапава̄ран̣а̄нам̣ нийатака̄ликата̄йа ча авассам̣ каттаббатта̄ сан̇гхакаммато висум̣ гахан̣ам̣ ведитаббам̣. акитти гараха̄. айасо парива̄раха̄ни.
чуддаса кхандхакаватта̄ни на̄ма ваттаккхандхаке (чӯл̣ава. 356 а̄дайо) вутта̄ни а̄гантукаваттам̣ а̄ва̄сикагамикаанумоданабхаттаггапин̣д̣ача̄рикаа̄ран̃н̃акасена̄санаджанта̄гхараваччакут̣иупаджджха̄йасаддхивиха̄рикаа̄чарийаантева̄сикаваттанти има̄ни чуддаса ватта̄ни, ета̄ни ча саббесам̣ бхиккхӯнам̣ саббада̄ ча йатха̄рахам̣ чаритабба̄ни. две асӣти маха̄ватта̄ни пана таджджанӣйакаммаката̄дика̄лейева чаритабба̄ни, на саббада̄. тасма̄ висум̣ ган̣ита̄ни. та̄ни пана ‘‘па̄рива̄сика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ваттам̣ пан̃н̃апесса̄мӣ’’ти (чӯл̣ава. 75) а̄рабхитва̄ ‘‘на упасампа̄детаббам̣…пе… на чхама̄йа чан̇каманте чан̇каме чан̇камитабба’’нти вутта̄васа̄на̄ни чхасат̣т̣хи, тато парам̣ ‘‘на, бхиккхаве, па̄рива̄сикена бхиккхуна̄ па̄рива̄сикена вуд̣д̣хатарена бхиккхуна̄ саддхим̣, мӯла̄йапат̣икассана̄рахена, ма̄наттача̄рикена, ма̄натта̄рахена, аббха̄на̄рахена бхиккхуна̄ саддхим̣ екаччханне а̄ва̄се ваттхабба’’нтиа̄дина̄ (чӯл̣ава. 82) вуттаватта̄ни пакататтена чаритаббехи анан̃н̃атта̄ висум̣ аган̣етва̄ па̄рива̄сикавуд̣д̣хатара̄дӣсу пуггалантаресу чаритаббатта̄ тесам̣ васена сампин̣д̣етва̄ екекам̣ катва̄ ган̣ита̄ни пан̃ча̄ти екасаттативатта̄ни ча уккхепанӣйакаммакатаваттесу ча вуттам̣ ‘‘на пакататтасса бхиккхуно абхива̄данам̣ паччут̣т̣ха̄нам̣…пе… наха̄не пит̣т̣хипарикаммам̣ са̄дитабба’’нти (чӯл̣ава. 86) идам̣ абхива̄дана̄дӣнам̣ аса̄дийанам̣ екам̣, ‘‘на пакататто бхиккху сӣлавипаттийа̄ ануддхам̣сетаббо’’тиа̄дӣни (чӯл̣ава. 51) ча даса̄ти евам̣ два̄сӣти ватта̄ни хонти, етесвева пана ка̄ничи таджджанӣйакамма̄диватта̄ни ка̄ничи па̄рива̄сика̄диватта̄нӣти аггахитаггахан̣ена два̄сӣтийева. ан̃н̃аттха пана ат̣т̣хакатха̄падесе аппакам̣ ӯнамадхикам̣ ва̄ ган̣анӯпагам̣ на хотӣти асӣтикхандхакаватта̄нӣти а̄гатам̣. атха ва̄ пуримехи чуддасаваттехи асан̇гахита̄ни винайа̄гата̄ни сабба̄ни ватта̄ни йатха̄ два̄сӣти ватта̄ни, асӣти ватта̄ни ева ва̄ хонти, татха̄ сан̇гахетва̄ н̃а̄табба̄ни.
сам̣варавинайоти сӣласам̣варо сатисам̣варо н̃а̄н̣асам̣варо кхантисам̣варо вӣрийасам̣вароти пан̃чавидхопи сам̣варо йатха̄сакам̣ сам̣варитабба̄нам̣ винетабба̄нан̃ча ка̄йадуччарита̄дӣнам̣ сам̣варан̣ато сам̣варо, винайанато винайоти вуччати. паха̄навинайоти тадан̇гаппаха̄нам̣ виккхамбханаппаха̄нам̣ самуччхедаппаха̄нам̣ пат̣иппассаддхиппаха̄нам̣ ниссаран̣аппаха̄нанти пан̃чавидхампи паха̄нам̣, йасма̄ ча̄гат̣т̣хена паха̄нам̣, винайанат̣т̣хена винайо, тасма̄ ‘‘паха̄навинайо’’ти вуччати. саматхавинайоти сатта адхикаран̣асаматха̄. пан̃н̃аттивинайоти сиккха̄падамева. тампи хи бхагавато сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄ва ануггахитам̣ хоти таббха̄ве ева бха̄вато. сан̇кхаликанайам̣ катва̄ дасаккхаттум̣ йоджанан̃ча катва̄ йам̣ вуттанти самбандхо. таттха пуримапуримападасса анантарападенева йоджитатта̄ айосан̇кхаликасадисанти ‘‘сан̇кхаликанайа’’нти вуттам̣. дасасу падесу екамекам̣ падам̣ тадавасесехи наванавападехи йоджитатта̄ ‘‘екекападамӯлика’’нти вуттам̣.
аттхасатам̣ дхаммасатанти еттха йо хи со парива̄ре (пари. 334) йам̣ сан̇гхасут̣т̣ху, там̣ сан̇гхапха̄сӯти а̄дим̣катва̄ йам̣ саддхаммат̣т̣хитийа̄, там̣ винайа̄нуггаха̄йа̄ти парийоса̄нам̣ кхан̣д̣ачаккавасенева сан̇кхаликанайо вутто, тасмим̣ екамӯлаканайе а̄гатабаддхачакканайена йам̣ винайа̄нуггаха̄йа, там̣ сан̇гхасут̣т̣хӯти идампи йоджетва̄ баддхачакке кате пуримапурима̄ни даса дхаммапада̄ни, паччхимапаччхима̄ни даса аттхапада̄ни ча̄ти вӣсати пада̄ни хонти. екамӯлаканайе пана екасмим̣ ва̄ре навева аттхапада̄ни лаббханти. евам̣ дасахи ва̄рехи навути аттхапада̄ни навути дхаммапада̄ни ча хонти, та̄ни сан̇кхаликанайе вуттехи дасахи аттхападехи дасахи дхаммападехи ча саддхим̣ йоджита̄ни йатха̄вуттам̣ аттхасатам̣ дхаммасатан̃ча хонтӣти ведитаббам̣. йам̣ панеттха са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха т̣ӣ. па̄ра̄джикакан̣д̣а 2.39) сан̇кхаликанайепи екамӯлаканайепи паччекам̣ аттхасатасса дхаммасатасса йоджана̄мукхам̣ вуттам̣, там̣ татха̄ сиддхепи аттхасатам̣ дхаммасатанти (пари. 334) га̄тха̄йа на самети две аттхасата̄ни две дхаммасата̄ни чатта̄ри нируттисата̄ни ат̣т̣ха н̃а̄н̣асата̄нӣти ваттаббато. тасма̄ идха вуттанайенева аттхасатам̣ дхаммасатанти вуттанти гахетаббам̣. две ча нируттисата̄нӣти аттхаджотика̄нам̣ нируттӣнам̣ васена нируттисатам̣, дхаммабхӯта̄нам̣ нируттӣнан̃ча васена нируттисатанти две нируттисата̄ни. чатта̄ри ча н̃а̄н̣асата̄нӣти аттхасате н̃а̄н̣асатам̣, дхаммасате н̃а̄н̣асатам̣, двӣсу нируттисатесу две н̃а̄н̣асата̄нӣти чатта̄ри н̃а̄н̣асата̄ни. атирека̄найанаттхоти авуттасамуччайаттхо.
пат̣хамапан̃н̃аттикатха̄ван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.
судиннабха̄н̣ава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
маккат̣ӣваттхукатха̄ван̣н̣ана̄
40. пачураттхе хи ваттама̄навачананти екада̄ пат̣исевитва̄ паччха̄ анорамитва̄ дивасе дивасе севаниччха̄йа ваттама̄натта̄ севана̄йа абха̄ваккхан̣епи иха малла̄ йуджджхантӣтиа̄дӣсу вийа аббоччхиннатам̣ ба̄хуллавуттитан̃ча упа̄да̄йа пат̣исеватӣти ваттама̄навачанам̣ катанти аттхо. а̄хин̣д̣анта̄ти вичаранта̄.
41. саход̣д̣хаггахитоти сабхан̣д̣аггахито, айамева ва̄ па̄т̣хо. там̣ сиккха̄падам̣ татхева хотӣти манусса̄манусса̄дипуггалависесам̣ кин̃чи анупа̄дийитва̄ са̄ман̃н̃ато ‘‘йо пана бхиккху метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевеййа̄’’ти (па̄ра̄. 39) вуттатта̄ манусса̄мануссатираччха̄нагата̄нам̣ иттхипурисапан̣д̣акаубхатобйан̃джана̄нам̣ тим̣савидхепи магге метхунам̣ севантасса там̣ сиккха̄падам̣ мӯлаччхеджджакарам̣ хоти ева̄ти адхиппа̄йо. етена йам̣ анупан̃н̃аттимӯлапан̃н̃аттийа̄ ева адхиппа̄йаппака̄санавасена субодхаттха̄йа ваттхувасена паватта̄нам̣ висесаттхаджотакавасена̄ти дасситам̣ хоти. а̄масанам̣ а̄мат̣т̣хаматтам̣. тато дал̣хатарам̣ пхусанам̣. гхат̣т̣анам̣ пана тато дал̣хатарам̣ катва̄ сарӣрена сарӣрасса сан̇гхат̣т̣анам̣. там̣ саббампӣти анура̄гена паваттитам̣ дассана̄дисаббампи.
42. па̄н̣а̄типа̄та̄дисачиттакасиккха̄пада̄нам̣ сура̄па̄на̄диачиттакасиккха̄пада̄нан̃ча (па̄чи. 326 а̄дайо) екенева лаккхан̣авачанена локаваджджатам̣ дассетум̣ ‘‘йасса сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева хоти, там̣ локаваджджам̣ на̄ма̄’’ти вуттам̣. таттха сачиттакапаккхети идам̣ кин̃ча̄пи ачиттакасиккха̄падам̣ сандха̄йева ваттум̣ йуттам̣ тассева сачиттакапаккхасамбхавато, татха̄пи сачиттакасиккха̄пада̄нампи асан̃чичча чан̇камана̄дӣсу локе па̄н̣агха̄тавоха̄расамбхавена ачиттакапаккхам̣ парикаппетва̄ убхиннампи сачиттака̄читтакасиккха̄пада̄нам̣ са̄дха̄ран̣авасена ‘‘сачиттакапаккхе’’ти вуттам̣. итаратха̄ сачиттакасиккха̄пада̄нам̣ имасмим̣ ва̄кйе локаваджджата̄лаккхан̣ам̣ на вуттам̣ сийа̄. ‘‘сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева̄’’ти вутте пана сачиттакасиккха̄пада̄нам̣ читтам̣ акусаламева, итаресам̣ сачиттакапаккхейева акусаланийамо, на ачиттакапаккхе. таттха пана йатха̄самбхавам̣ кусалам̣ ва̄ сийа̄, акусалам̣ ва̄, абйа̄катам̣ ва̄ти айаматтхо са̄маттхийато сиджджхатӣти ведитаббам̣. сачиттакапаккхети ваттхувӣтиккамавиджа̄наначиттена сачиттакапаккхети гахетаббам̣, на пан̣н̣аттивиджа̄наначиттена татха̄ сати саббасиккха̄пада̄нампи локаваджджата̄пасан̇гато. ‘‘пат̣иккхиттамидам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти джа̄нантасса хи пан̣н̣аттиваджджепи ана̄дарийавасена пат̣игхачиттамева уппаджджати, тасма̄ идам̣ ва̄кйам̣ нираттхакамева сийа̄ саббасиккха̄пада̄нипи локаваджджа̄нӣти еттакаматтассева ваттаббата̄пасан̇гато.
еттха ча сачиттакапаккхейева читтам̣ акусаланти нийамасса акататта̄ сура̄па̄на̄дӣсу ачиттакапаккхе читтам̣ акусалам̣ на хотева̄ти на сакка̄ нийаметум̣, кевалам̣ пана сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева, на кусала̄дӣти еваметтха нийамо сиджджхати, еван̃ча сура̄ти аджа̄нитва̄ пиванта̄нампи акусалачиттенева па̄нам̣ гандхаван̣н̣ака̄дибха̄вам̣ аджа̄нитва̄ лимпантӣнам̣ бхиккхунӣнам̣ вина̄пи акусалачиттена лимпанан̃ча, убхайаттха̄пи а̄паттисамбхаво ча саматтхито хоти. йам̣ пана са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. па̄ра̄джикакан̣д̣а 2.42) ‘‘сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева̄ти вачанато ачиттакасса ваттхуаджа̄нанавасена ачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева̄ти айам̣ нийамо наттхӣти вин̃н̃а̄йатӣ’’ти вуттам̣, там̣ на йуттам̣. ачиттакесу хи терасасу локаваджджесу сура̄па̄нассева ачиттакапаккхепи акусалачиттанийамо, на итаресам̣ два̄дасаннам̣ акусала̄дичиттена̄пи а̄паджджитаббато. йам̣ пана евам̣ кеначи аниччхама̄нам̣ саддатопи апатӣйама̄намимам̣ нийамам̣ пара̄дхиппа̄йам̣ катва̄ дассетум̣ ‘‘йади хи ачиттакасса ачиттакапаккхепи читтам̣ акусаламева сийа̄, сачиттакапаккхети идам̣ висесанам̣ нираттхакам̣ сийа̄’’тиа̄ди вуттам̣, там̣ нираттхакамева евам̣ нийамасса кеначи анадхиппетатта̄. на хи кочи саддасаттхавидӯ нийамам̣ иччхати, йена сачиттакапаккхети идам̣ висесанам̣ нираттхакам̣ сийа̄тиа̄ди вуттам̣ бхавеййа, кинту сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева, ачиттакапаккхе пана читтам̣ анийатам̣ акусаламева ва̄ сийа̄, кусала̄дӣсу ва̄ ан̃н̃атаранти евамева иччхати. тена сачиттакапаккхети висесанампи са̄ттхакам̣ сийа̄. ачиттакасиккха̄пада̄нам̣ сачиттакапаккхесу акусаланийамена локаваджджата̄ ча сиджджхати. тесу ча сура̄па̄нассева ачиттакапаккхепи локаваджджата̄ акусалачиттата̄ ча, итаресам̣ пана сачиттакапаккхе ева̄ти ва̄допи на вируджджхатӣти на кин̃четтха анупапаннам̣ на̄ма.
йам̣ панеттха ‘‘сура̄ти аджа̄нитва̄ пивантасса…пе… вина̄пи акусалачиттена а̄паттисамбхавато…пе… сура̄па̄на̄диачиттакасиккха̄пада̄нам̣ локаваджджата̄ на сийа̄’’тиа̄ди вуттам̣. йан̃ча таматтхам̣ са̄дхетум̣ ган̣т̣хипадесу а̄гатавачанам̣ дассетва̄ бахум̣ папан̃читам̣, там̣ на са̄рато паччетаббам̣ ат̣т̣хакатха̄хи вируддхатта̄. татха̄ хи ‘‘ваттхуаджа̄наната̄йа четтха ачиттаката̄ ведитабба̄ акусаленева па̄таббата̄йа локаваджджата̄’’ти вуттам̣. йан̃четасса ‘‘сачиттакапаккхе акусаленева па̄таббато локаваджджата̄’’ти вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄вачанам̣, там̣ на сундарам̣. ‘‘сачиттакапаккхе читтам̣ акусаламева̄’’ти саббесам̣ локаваджджа̄нам̣ идхева па̄ра̄джикат̣т̣хакатха̄йа са̄ман̃н̃ато ватва̄ сура̄па̄насиккха̄падат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘акусаленева па̄таббата̄йа̄’’ти евам̣ ачиттакапаккхепи акусалачиттата̄йа висесетва̄ вуттатта̄. на хи ‘‘са̄ман̃н̃ато идха вуттова аттхо пуна сура̄па̄нат̣т̣хакатха̄йампи вутто’’ти сакка̄ ваттум̣ вуттассева пуна вачане пайоджана̄бха̄ва̄, тадан̃н̃есупи ачиттакалокаваджджесу ваттаббата̄пасан̇гато ча, на̄пи екаттха вутто найо тадан̃н̃есупи екалаккхан̣ата̄йа вутто ева хотӣти ‘‘сура̄па̄насиккха̄падейева (па̄чи. 326 а̄дайо) вутто’’ти сакка̄ ваттум̣ ачиттакалокаваджджа̄нам̣ саббапат̣хаме уййуттасиккха̄падейева (па̄чи. 311 а̄дайо) ваттаббато, сура̄па̄насиккха̄падейева ва̄ ватва̄ есева найо сесесу ачиттакалокаваджджесупӣти атидиситаббато ча.
апича вуттамеваттхам̣ вадантена ‘‘сачиттакапаккхе акусаленева па̄таббата̄йа̄’’ти пуббе вуттаккаменева ваттаббам̣ сандеха̄дивигаматтхатта̄ пуна вачанасса. сиккха̄падависайе ча висеситаббам̣ висесетва̄ва вуччати, итаратха̄ а̄патта̄на̄патта̄дибхедасса дувин̃н̃еййатта̄. татха̄ хи бхиккхунӣвибхан̇гат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘вина̄пи читтена а̄паджджитаббатта̄ ачиттака̄ни, читте пана сати акусаленева а̄паджджитаббатта̄ локаваджджа̄ни чева акусалачитта̄ни ча̄’’ти гираггасамаджджа̄дӣнам̣ сачиттакапаккхе ева локаваджджата̄ акусалачиттата̄ ча висесетва̄ вутта̄, на евам̣ сура̄па̄насса. тасса пана паккхадвайасса̄пи са̄дха̄ран̣авасена ‘‘акусаленева па̄таббата̄йа̄’’ти вуттам̣, на пана ‘‘сачиттакапаккхе’’ти висесетва̄. тасма̄ идам̣ сура̄па̄нам̣ сачиттака̄читтакапаккхадвайепи локаваджджам̣ акусалачиттан̃ча̄ти дассетумева ‘‘акусаленева па̄таббата̄йа локаваджджата̄’’ти висум̣ вуттанти сут̣т̣ху сиджджхати. етенева йам̣ са̄раттхадӣпанийам̣ ‘‘сачиттакапаккхе акусаленева па̄таббата̄йа локаваджджата̄’’ти вуттасса имассева адхиппа̄йасса пат̣ипа̄дакаметанти сан̃н̃а̄йа имина̄ ева хи адхиппа̄йена ан̃н̃есупи локаваджджесу ачиттакасиккха̄падесу акусалачиттата̄ ева вутта̄, на пана тичиттата̄. тенева бхиккхунӣвибхан̇гат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣ ‘‘гираггасамаджджам̣ читта̄га̄расиккха̄падам̣ сан̇гха̄н̣и иттха̄лан̇ка̄ро гандхаван̣н̣ако ва̄ситакапин̃н̃а̄ко бхиккхунӣа̄дӣхи уммадданапаримаддана̄нӣти има̄ни даса сиккха̄пада̄ни ачиттака̄ни акусалачитта̄ни, айам̣ панеттха адхиппа̄йо вина̄пи читтена а̄паджджитаббатта̄ ачиттака̄ни, читте пана сати акусаленева а̄паджджитаббатта̄ локаваджджа̄ни чева акусалачитта̄ни ча̄’’ти вуттам̣, тампи пат̣исиддхам̣ хоти таббипарӣтассева аттхасса йатха̄вуттанайена са̄дханато. тасма̄ сура̄па̄насса ачиттакапаккхепи читтам̣ акусаламева̄ти имам̣ висесам̣ дассетумева идам̣ вачанам̣ вуттанти гахетаббам̣. айан̃хеттха аттхо ваттхуаджа̄наната̄йа четтха̄ти еттха ча-ка̄ро висесаттхаджотако апича̄ти имина̄ сама̄наттхо. тасма̄ йадидам̣ ан̃н̃есу ачиттакалокаваджджесу вина̄пи читтена а̄паджджитаббатта̄ ачиттака̄ни, читте пана сати акусаленева а̄паджджитаббатта̄ локаваджджа̄ни чева акусалачитта̄ни ча̄ти локаваджджата̄йа акусалачиттата̄йа ча лаккхан̣ам̣ вуччати, там̣ еттха сура̄па̄насиккха̄паде на̄гаччхати, идха пана висесо аттхӣти вуттам̣ хоти. со катароти че? ваттхуаджа̄наната̄йа ева ваттхуджа̄наначиттена вина̄пи а̄паджджитаббата̄йа ева ачиттаката̄ ведитабба̄, наттхеттха ачиттаката̄йа висесо. кинту ваттхуаджа̄нанасан̇кха̄таачиттакапаккхепи акусалачиттенева сура̄мерайасса аджджхохаритаббата̄йа̄ти имасса сиккха̄падасса сачиттакапаккхепи ачиттакапаккхепи локаваджджата̄ акусалачиттата̄ ча ведитабба̄ти айаметтха висесо. идха хи ‘‘читте пана сатӣ’’ти ависесетва̄ ‘‘акусаленева̄’’ти са̄ман̃н̃ато вуттатта̄ убхайапаккхепи локаваджджата̄ акусалачиттата̄ ча сиддха̄ти ведитабба̄. тенева параматтхаджотика̄йа (кху. па̄. ат̣т̣ха. 2.паччхимапан̃часиккха̄падаван̣н̣ана̄) кхуддакат̣т̣хакатха̄йа сиккха̄падаван̣н̣ана̄йа ‘‘сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄нам̣ ка̄йато ча ка̄йачиттато ча̄ти двисамут̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. сура̄ти джа̄наначитта̄бха̄венева хеттха читтан̇гавирахито кевалопи ка̄йо екасамут̣т̣ха̄нам̣ вутто, тасмин̃ча екасамут̣т̣ха̄наккхан̣епи йа̄йа четана̄йа пивати, са̄ екантаакусала̄ ева хоти. тенева таттхева ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘пат̣хама̄ четтха пан̃ча екантаакусалачиттасамут̣т̣ха̄натта̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ пакативаджджато вераман̣ийо, сеса̄ пан̣н̣аттиваджджато’’ти евам̣ пан̃чаннампи са̄ман̃н̃ато акусалачиттата̄ локаваджджата̄сан̇кха̄та̄ пакативаджджата̄ ча вутта̄. ан̇гесу ча джа̄нанан̇гам̣ на вуттам̣. татха̄ хи ‘‘сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄насса пана сура̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ хоти маданӣйам̣, па̄тука̄мата̄читтан̃ча паччупат̣т̣хитам̣ хоти, таджджан̃ча ва̄йа̄мам̣ а̄паджджати, пӣте ча пависатӣти има̄ни чатта̄ри ан̇га̄нӣ’’ти вуттам̣, на пана сура̄ти джа̄нанан̇гена саддхим̣ пан̃ча̄ти. йади хи сура̄ти джа̄нанампи ан̇гам̣ сийа̄, авассамева там̣ ваттаббам̣ сийа̄, на ча вуттам̣. йатха̄ четтха, евам̣ ан̃н̃а̄супи суттапит̣ака̄диат̣т̣хакатха̄су каттхачи джа̄нанан̇гам̣ на вуттам̣. тасма̄ ‘‘акусаленева па̄таббата̄йа локаваджджата̄’’ти имасса ат̣т̣хакатха̄па̄т̣хасса ачиттакапаккхепи ‘‘акусаленева па̄таббата̄йа локаваджджата̄’’ти евамева аттхоти нит̣т̣хаметтха гантаббам̣.
апича йам̣ ган̣т̣хипадесу ‘‘етам̣ саттам̣ ма̄ресса̄мӣти тасмим̣йева падесе нипаннам̣ ан̃н̃ам̣ ма̄рентасса па̄н̣аса̄ман̃н̃асса аттхита̄йа йатха̄ па̄н̣а̄типа̄то хоти, евам̣ етам̣ маджджам̣ пивисса̄мӣти ан̃н̃ам̣ маджджам̣ пивантасса маджджаса̄ман̃н̃асса аттхита̄йа акусаламева хоти, йатха̄ пана кат̣т̣хасан̃н̃а̄йа саппам̣ гха̄тентасса па̄н̣а̄типа̄то на хоти, евам̣ на̄л̣икерапа̄насан̃н̃а̄йа маджджам̣ пивантасса акусалам̣ на хотӣ’’ти па̄н̣а̄типа̄тена саддхим̣ саббатха̄ сама̄наттена упаметва̄ вуттам̣, там̣ ативийа айуттам̣ саббесам̣ сиккха̄пада̄нам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄диакусала̄нан̃ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сама̄ната̄йа нийама̄бха̄ва̄. па̄н̣а̄типа̄то хи парийа̄йена̄пи сиджджхати, на татха̄ адинна̄да̄нам̣. там̣ пана а̄н̣аттийа̄пи сиджджхати, на ча метхуна̄дӣсу. тасма̄ пайоган̇га̄дӣхипи бхинна̄намева сам̣сат̣т̣хам̣ саббатха̄ самӣкаран̣ам̣ айуттамева. ‘‘па̄н̣а̄типа̄то вийа адинна̄да̄наметхуна̄дӣнипи парийа̄йакатха̄дӣхи сиджджхантӣ’’ти кеначи вутте там̣ кинти на гайхати татха̄ вачана̄бха̄ва̄ти че? идха̄пи ‘‘татха̄ па̄н̣а̄типа̄тасадисам̣ сура̄па̄на’’нти вачана̄бха̄ва̄ идампи на гахетаббамева. кин̃чи ат̣т̣хакатха̄вачаненева сиддхамеваттхам̣ пат̣иба̄хантена винайан̃н̃уна̄ суттасутта̄нулома̄дӣхи тасса виродхам̣ дассетва̄ пат̣иба̄хетаббам̣, на пана пайоган̇га̄дӣхи аччантавибхиннена сиккха̄падантарена саха самӣкаран̣аматтена. на хи ‘‘сура̄ти аджа̄нитва̄ пивантасса̄пи акусаламева̄’’ти еттха сутта̄дивиродхо аттхи, винайапит̣аке та̄ва етасса аттхасса вируддхам̣ сутта̄дикам̣ на диссати, на̄пи суттапит̣ака̄дӣсу.
йам̣ панеттха кечи ваданти ‘‘манопуббан̇гама̄ дхамма̄ти (дха. па. 1, 2) вуттатта̄ сабба̄ни акусала̄ни пуббе вӣтиккамаваттхум̣ джа̄нантассева хонтӣ’’ти. там̣ тесам̣ сутта̄дхиппа̄йа̄набхин̃н̃а̄тамева пака̄сети. на хи ‘‘манопуббан̇гама̄ дхамма̄’’ти идам̣ вачанам̣ пуббе вӣтиккамаваттхум̣ джа̄нантассева акусала̄ дхамма̄ уппаджджантӣти имаматтхам̣ дӣпети, атха кхо кусала̄кусала̄ дхамма̄ уппаджджама̄на̄ уппа̄дапаччайат̣т̣хена пуббан̇гамабхӯтам̣ сахаджа̄тачиттам̣ нисса̄йева уппаджджанти, на вина̄ читтена̄ти имаматтхам̣ дӣпети. на хеттха ‘‘сура̄ти аджа̄нитва̄ пивантасса акусаламева̄’’ти вутте сахаджа̄тачиттам̣ вина̄пи лобха̄диакусалачетасика̄ дхамма̄ уппаджджантӣти айаматтхо а̄паджджати. йена там̣ ниседха̄йа идам̣ суттам̣ а̄харан̣ӣйам̣ сийа̄, абхидхаммавиродхопеттха наттхи пуббе на̄маджа̄тиа̄дивасена аджа̄нантассева пан̃чавин̃н̃а̄н̣авӣтхийам̣ кусала̄кусаладжавануппаттивачанато.
апича ба̄лапутхуджджана̄нам̣ чхасу два̄ресу уппаджджама̄на̄ни джавана̄ни йебхуййена акусала̄нева уппаджджанти. кусала̄ни пана тесам̣ калйа̄н̣амитта̄диупаниссайабалена аппака̄нева уппаджджанти, тун̣хӣбхӯта̄нампи нидда̄йитва̄ супинам̣ пассанта̄нампи уддхачча̄диакусаладжаванассева йебхуййаппаваттито кусала̄кусалавирахитасса джаванасса тесам̣ абха̄ва̄. акусала̄ хи висайа̄нугун̣ам̣ ва̄сана̄нугун̣ан̃ча йатха̄паччайам̣ самуппаджджанти, таттха ким̣ пуббе джа̄нана̄джа̄нананибаддхена. йе пана джа̄нана̄диан̇гасампанна̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дайо, йе ча джа̄нана̄дим̣ вина̄пи сиджджхама̄на̄ сура̄па̄намиччха̄дит̣т̣хиа̄дайо, те те татха̄ татха̄ йа̄тха̄вато н̃атва̄ самма̄самбуддхена ниддит̣т̣ха̄, тесан̃ча йатха̄ниддит̣т̣хавасена гахан̣е ко на̄ма абхидхаммавиродхо. евам̣ сутта̄дивиродха̄бха̄вато, ат̣т̣хакатха̄йа ча вуттатта̄ йатха̄вуттавасеневеттха аттхо гахетаббо. йади евам̣ касма̄ ‘‘са̄ман̣еро джа̄нитва̄ пиванто сӣлабхедам̣ а̄паджджати, на аджа̄нитва̄’’ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанти? на̄йам̣ досо сӣлабхедасса бхагавато а̄н̣а̄йаттатта̄ уккхитта̄нуваттика̄дӣнам̣ сӣлабхедо вийа. на хи та̄сам̣ акусалуппаттийа̄ ева сӣлабхедо хоти сан̇гха̄йаттасаманубха̄сана̄нантарейева вихитатта̄. евамидха̄пи джа̄нитва̄ пиване ева вихито, на аджа̄нитва̄ пиване. ан̃н̃о хи сиккха̄падависайо, ан̃н̃о акусалависайо. тенева са̄ман̣ера̄нам̣ пуримесу пан̃часу сиккха̄падесу екасмим̣ бхинне сабба̄нипи сиккха̄пада̄ни бхиджджанти. акусалам̣ пана йам̣ бхиннам̣, тена екенева хоти, на̄н̃н̃ехи. тасма̄ са̄ман̣ерасса аджа̄нитва̄ пивантасса сӣлабхеда̄бха̄вепи каммапатхаппаттам̣ акусаламева̄ти гахетаббам̣.
йам̣ пана са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. па̄ра̄джикакан̣д̣а 2.42) ‘‘са̄ман̣ерасса сура̄ти аджа̄нитва̄ пивантасса па̄ра̄джикам̣ наттхи, акусалам̣ пана хотӣ’’ти кехичи вуттавачанам̣ ‘‘там̣ тесам̣ матиматта’’нти пат̣иккхипитва̄ ‘‘бхиккхуно аджа̄нитва̄пи бӣджато пат̣т̣ха̄йа маджджам̣ пивантасса па̄читтийам̣. са̄ман̣еро джа̄нитва̄ пиванто сӣлабхедам̣ а̄паджджати, на аджа̄нитва̄ти еттакамева хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣, акусалам̣ пана хотӣти на вутта’’нти таттха ка̄ран̣ам̣ вуттам̣, там̣ ака̄ран̣ам̣. на хи ат̣т̣хакатха̄йам̣ са̄ман̣ера̄нам̣ джа̄нитва̄ пиване ева сӣлабхедо, на аджа̄нитва̄ти сӣлабхедакатханат̣т̣ха̄не акусалам̣ пана хотӣти авачанам̣ аджа̄нанапаккхе акусала̄бха̄васса ка̄ран̣ам̣ хоти, таттха пасан̇га̄бха̄ва̄, ваттаббат̣т̣ха̄не ева ‘‘акусаленева па̄таббата̄йа локаваджджата̄’’ти вуттатта̄ ча. на ча те ‘‘акусалам̣ пана хотӣ’’ти ваданта̄ а̄чарийа̄ имам̣ са̄ман̣ера̄нам̣ сӣлабхедаппака̄сакам̣ кхандхакат̣т̣хакатха̄па̄т̣хамева гахетва̄ авочум̣, йена ‘‘еттакамева ат̣т̣хакатха̄йам̣ вутта’’нти ваттаббам̣ сийа̄, атха кхо сура̄па̄нат̣т̣хакатха̄гатам̣ суттапит̣акат̣т̣хакатха̄гатан̃ча анекавидхам̣ вачанам̣, маха̄виха̄рава̄сӣнам̣ парампаропадесан̃ча гахетва̄ авочум̣. бхинналаддхика̄нам̣ абхайагирика̄дӣнам̣ матан̃хетам̣, йадидам̣ джа̄нитва̄ пивантассева акусаланти гахан̣ам̣. тасма̄ йам̣ вуттам̣ кехичи ‘‘са̄ман̣ерасса сура̄ти аджа̄нитва̄ пивантасса па̄ра̄джикам̣ наттхи, акусалам̣ пана хотӣ’’ти, там̣ сувуттанти гахетаббам̣.
йан̃ча са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. па̄ра̄джикакан̣д̣а 2.42) ‘‘аджа̄нитва̄ пивантасса̄пи сота̄паннасса мукхам̣ сура̄ на пависати каммапатхаппаттаакусалачиттенева па̄таббато’’ти кехичи вуттавачанам̣ ‘‘на сундара’’нти пат̣иккхипитва̄ ‘‘бодхисатте куччхигате бодхисаттама̄ту сӣлам̣ вийа хи идампи арийаса̄вака̄нам̣ дхаммата̄сиддханти ведитабба’’нти ватва̄ дхаммата̄сиддхаттам̣йева саматтхетум̣ ‘‘бхавантарепи хи арийаса̄вако джӣвитахетупи нева па̄н̣ам̣ ханати, на сурам̣ пивати. саче писса суран̃ча кхӣран̃ча миссетва̄ мукхе паккхипанти, кхӣрамева пависати, на сура̄. йатха̄ ким̣? йатха̄ кон̃часакун̣а̄нам̣ кхӣрамиссаке удаке кхӣрамева пависати, на удакам̣. идам̣ йонисиддханти че, идампи дхаммата̄сиддханти ведитабба’’нти идам̣ ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ дасситам̣, тампи на йуттамева. йатха̄ хи бодхисаттама̄ту сӣлам̣ вийа арийаса̄вака̄нам̣ дхаммата̄сиддханти еттха бодхисаттама̄ту дхаммата̄ на̄ма бодхисаттасса ча аттано ча па̄рамита̄нубха̄вена акусала̄нуппаттинийамо ева. татха̄ арийаса̄вака̄нампи бхавантаре па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ дасаннам̣ каммапатха̄нам̣ ан̃н̃есан̃ча апа̄йахетука̄нам̣ акусала̄нам̣ аччантаппаха̄йакасса маггасса а̄нубха̄вена там̣там̣сӣлавӣтиккамахетукасса акусаласса ануппаттинийамо ева дхаммата̄. на хи сабха̄вава̄дӣнам̣ дхаммата̄ вийа ахетуката̄ идха дхаммата̄ на̄ма. йатха̄ ва̄ евам̣дхаммата̄найе ка̄ран̣асса бха̄ве абха̄ве ча ка̄рийасса бха̄во абха̄во ча дхаммата̄, на ахетуаппаччайа̄бха̄ва̄бха̄во, евамидха̄пи па̄н̣а̄типа̄та̄дикаммапатха̄нам̣ хетубхӯтасса килесасса аччанта̄бха̄вена тесам̣ абха̄во, тадавасеса̄нам̣ акусала̄нам̣ хетуно бха̄вена бха̄во ча дхаммата̄, на ахетуката̄. тасма̄ апа̄йахетуно ра̄гасса абха̄венева арийа̄нам̣ аджа̄нитва̄пи сура̄йа анаджджхохаран̣анти сувуттамевидам̣ кехичи ‘‘аджа̄нитва̄ пивантасса̄пи сота̄паннасса мукхам̣ сура̄ на пависати каммапатхаппаттаакусалачиттенева па̄таббато’’ти, там̣ кена хетуна̄ на сундарам̣ джа̄танти на н̃а̄йати, дхаммата̄сиддханти ва̄ катханена катхам̣ там̣ пат̣иккхиттанти.
йампи дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йам̣ (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.352) ‘‘суран̃ча кхӣран̃ча миссетва̄…пе… идам̣ дхаммата̄сиддха’’нти вачанам̣, тампи сура̄па̄насса ачиттакапаккхепи акусалачиттан̃н̃ева са̄дхети. татха̄ хи ‘‘бхавантарепи хи арийаса̄вако джӣвитахетупи па̄н̣ам̣ на ханати, на̄диннам̣ а̄дийати…пе… на сурам̣ пиватӣ’’ти вутте ‘‘пурима̄нам̣ та̄ва чатуннам̣ каммапатха̄нам̣ сачиттакатта̄ вираман̣ам̣ сукарам̣, паччхимасса пана сура̄па̄насса ачиттакатта̄ катхам̣ вираман̣ам̣ бхавеййа̄’’ти чодана̄самбхавам̣ манасикатва̄ ваттхуаджа̄нанавасена ачиттакаттепи йасма̄ каммапатхаппаттаакусаленева сура̄ аджджхохаритабба̄, та̄дисӣ ча акусалаппаватти арийаса̄вакасса маггенева хата̄, тасма̄сса парагалам̣ сура̄йа пависанам̣ наттхӣти аттхато гамйама̄наттхам̣ париха̄равачанам̣ вадата̄ ‘‘саче писса суран̃ча кхӣран̃ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха кхӣрамева пависати, на сура̄ти идам̣ сура̄йа саббатха̄пи парагалаппавеса̄бха̄вадассанапарам̣, на пана сура̄миссакхӣрасса сура̄йа вийоджанаса̄маттхийадассанапарам̣. айан̃хеттха адхиппа̄йо – йади хи сура̄миссе кхӣре кин̃чи пависеййа, кхӣрамева пависеййа, на сура̄. кхӣре пана сура̄йа авийутте на кин̃чи пависатӣти. идам̣ йонисиддханти удакасса мукхе аппависанам̣ йонисиддхам̣. йонӣти четтха джа̄ти адхиппета̄. тасма̄ кон̃чаджа̄тика̄нам̣ мукхатун̣д̣асан̇кха̄та̄нам̣ рӯпадхамма̄нам̣ кхӣрамиссаудакаджджхохаран̣ахетутта̄бха̄вена там̣ аппависанам̣ сиддханти аттхо. идампи хи кхӣрамисса̄йа сура̄йа кхӣре пависантепи парагала̄пависананти. дхаммата̄сиддханти арийаса̄вакасса арӯпадхамма̄нам̣ сура̄пиванахетубхӯтакилесасахитатта̄бха̄васан̇кха̄та̄йа дхаммата̄йа сиддхам̣. еваметтха ачиттакапаккхепи сура̄йа акусалачиттенева па̄таббато арийаса̄вака̄нам̣ апиванам̣ саматтхитанти ведитаббам̣. атха̄пи сийа̄ аджа̄нанапаккхе акусалачиттена вина̄ва па̄таббаттепи сура̄йа апиванам̣ арийа̄нам̣ дхаммата̄ти саматтханапараметанти, там̣ на, ат̣т̣хакатха̄вачанантарехи вируджджханато. йатха̄ хи вачанантарехи на вируджджхати, татха̄йева аттхо гахетаббо.
апича па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ пан̃чаннам̣ каммапатха̄нам̣ бхавантарепи акаран̣ам̣ арийа̄нам̣ дхаммата̄сӣламева, тесан̃ча йади сачиттакатам̣ сама̄нам̣. сура̄па̄нам̣ вийа итара̄нипи чатта̄ри аджа̄нантена̄пи арийаса̄вакена на каттабба̄ни сийум̣, татха̄ ча аджа̄нанта̄нам̣ арийа̄нам̣ кусала̄бйа̄катачиттехипи вираман̣апарама̄ран̣апарасантакагахан̣а̄дӣсу ка̄йавачӣпаватти на сампаджджеййа, но че сампаджджати, чаккхупа̄латтхерасса чан̇каманена па̄н̣авийогасса, уппалаван̣н̣аттхерийа̄ балакка̄рена маггенамаггапхусанасса ча паваттатта̄. тасма̄ сура̄па̄насса ачиттакапаккхепи акусаленева па̄таббата̄йа сура̄ арийа̄нам̣ парагалам̣ на пависатӣти висесетва̄ вуттанти ведитаббам̣.
нану ваттхум̣ джа̄нантассева саббе каммапатха̄ вутта̄ти? на, миччха̄дит̣т̣хийа̄ випарӣтаггахан̣енева паваттатта̄. катхан̃хи на̄ма асаббан̃н̃ум̣ саббан̃н̃уто, аничча̄дим̣ ничча̄дито ча гахан̣антӣ дит̣т̣хи ваттхум̣ виджа̄на̄ти. йади хи джа̄неййа, миччха̄дит̣т̣хийева на сийа̄. са̄ ча каммапатхесу ган̣ита̄ти куто джа̄нантассева каммапатхаппаваттинийамо. атха саббан̃н̃ум̣ саббан̃н̃ӯти ган̣хантӣпи ‘‘айам̣ сатто’’ти тасса сарӯпаггахан̣ато дит̣т̣хипи ваттхум̣ виджа̄на̄тӣти че? на, сура̄па̄нассапи ‘‘айам̣ на сура̄’’ти сарӯпаггахан̣асса сама̄натта̄. ‘‘айа’’нти ча ваттхупара̄масанепи ‘‘сура̄’’ти висесавиджа̄нана̄бха̄ва̄ на джа̄на̄тӣти че? ‘‘айа’’нти пуггалаттам̣ джа̄нантӣпи ‘‘асаббан̃н̃ӯ’’типи висесаджа̄нана̄бха̄ва̄ дит̣т̣хипи ваттхум̣ на джа̄на̄тӣти сама̄намева. еван̃хи тесам̣ буддха̄ти ахитоти ахитам̣ ва̄ пӯран̣акассапа̄дим̣ хито пат̣игхасса ва̄ анунайасса ва̄ уппа̄данепи есева найо. випалла̄сапуббакан̃хи саббам̣ акусалам̣.
апича сура̄йа пӣйама̄на̄йа нийамена акусалуппа̄данам̣ сабха̄во пӣта̄йа вийа. кхӣра̄дисан̃н̃а̄йа пӣтасурасса пуггаласса ма̄тубхагиниа̄дӣсупи ра̄гадоса̄диакусалаппабандхо ваттхусабха̄венева уппаджджати, евам̣ пӣйама̄наккхан̣епи тикхин̣о ра̄го уппаджджатева, тенева са̄гататтхерасса аджа̄нитва̄ пиванака̄ле пан̃ча̄бхин̃н̃а̄диджха̄напариха̄ни, паччха̄ ча буддха̄дӣсу ага̄рава̄диакусалаппабандхо йа̄ва сура̄вигама̄ паваттиттха. тенева бхагава̄пи тасса ага̄рава̄диакаусалаппаваттидассанамукхена сура̄досам̣ пака̄сетва̄ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апеси. на хи пан̃чанӣваран̣уппаттим̣ вина̄ джха̄напариха̄ни хоти. тасма̄ аджа̄нантасса̄пи сура̄ пӣйама̄на̄ пӣта̄ ча аттано сабха̄венева акусалуппа̄дика̄ти айаматтхо са̄гататтхерасса джха̄напариха̄нийа̄ анвайатопи, арийа̄нам̣ килеса̄бха̄вена мукхена сура̄йа аппавесасан̇кха̄табйатирекатопи сиджджхатӣти нит̣т̣хаметтха гантаббам̣, евам̣ гахан̣амева хи вибхаджджава̄дӣмата̄нуса̄рам̣.
йам̣ пана ‘‘джа̄нитва̄ пивантассева акусала’’нти гахан̣ам̣, там̣ бхинналаддхика̄нам̣ абхайагирика̄дӣнамева матам̣, там̣ пана ган̣т̣хипадака̄рака̄дӣхи ‘‘парава̄до’’ти аджа̄нантехи аттано матийа̄ сам̣сандитва̄ ликхитам̣ вибхаджджава̄дӣман̣д̣алампи пависитва̄ йа̄ваджджатана̄ са̄санам̣ дӯсети, пура̄пи кира имасмимпи дамил̣арат̣т̣хе кочи бхинналаддхико на̄гасено на̄ма тхеро кун̣д̣алакесӣваттхум̣ парава̄даматхананайадассанаттхам̣ дамил̣акаббарӯпена ка̄ренто ‘‘имам̣ сура̄па̄насса джа̄нитва̄ва пиване акусаланайам̣, ан̃н̃ан̃ча десака̄ла̄дибхедена анантампи н̃еййам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ салаккхан̣авасенева н̃а̄тум̣ на саккоти н̃а̄н̣ена париччхиннаттена н̃еййасса анантаттаха̄ниппасан̇гато. аничча̄диса̄ман̃н̃алаккхан̣авасенева пана н̃а̄тум̣ саккотӣ’’ти ча, ‘‘параматтхадхаммесу на̄марӯпантиа̄дибхедо вийа пуггала̄дисаммутипи висум̣ ваттхубхедо ева̄’’ти ча евама̄дикам̣ бахум̣ випарӣтаттханайам̣ кабба̄ка̄расса кавино упадиситва̄ тасмим̣ пабандхе ка̄ран̣а̄бха̄сехи сатим̣ саммохетва̄ пабандха̄песи, тан̃ча каббам̣ нисса̄йа имам̣ бхинналаддхикаматам̣ идха вибхаджджава̄дӣмате саммиссам̣ чирам̣ паваттиттха. там̣ пана паччха̄ а̄чарийабуддхаппийамаха̄тхерена ба̄хираббхарикам̣ дит̣т̣хиджа̄лам̣ вигха̄т̣етва̄ идха парисуддхам̣ са̄санам̣ патит̣т̣ха̄пентена содхитампи са̄раттхадӣпанийа̄ (са̄раттха. т̣ӣ. па̄ра̄джикакан̣д̣а 2.42) винайат̣ӣка̄йа сура̄па̄насса сачиттакапаккхейева читтам̣ акусаланти саматтханавачанам̣ нисса̄йа кехичи випаллаттачиттехи пуна уккхиттасирам̣ джа̄там̣, тан̃ча маха̄тхерехи виниччхинитва̄ га̄райхава̄дам̣ катва̄ маддитва̄ ладдхига̄хаке ча бхиккхӯ вийоджетва̄ дхаммена винайена саттхуса̄санена чиренева вӯпасамитам̣. теневеттха майам̣ евам̣ виттха̄рато идам̣ пат̣иккхипимха ‘‘ма̄ ан̃н̃епи вибхаджджава̄дино айам̣ ладдхи дӯсесӣ’’ти. тасма̄ идха вутта̄ни авутта̄ни ча ка̄ран̣а̄ни сут̣т̣ху саллаккхетва̄ йатха̄ а̄гамавиродхо на хоти, татха̄ аттхо гахетаббо.
сесанти йасса ваттхувиджа̄наначиттена сачиттакапаккхепи читтам̣ акусаламева̄ти нийамо наттхи, там̣ саббанти аттхо. рундхантӣти ‘‘тираччха̄нагатиттхийа̄ досо наттхӣ’’тиа̄дина̄ ана̄паттийа̄ лесаггахан̣ам̣ нива̄рентӣ. два̄рам̣ пидахантӣти ‘‘тан̃ча кхо манусситтхийа̄’’тиа̄дина̄ (па̄ра̄. 41) лесаггахан̣асса ка̄ран̣асан̇кха̄там̣ два̄рам̣ пидахантӣ. сотам̣ паччхиндама̄на̄ти тадубхайалесаггахан̣адва̄ра̄нам̣ васена авиччхиннам̣ вӣтиккамасотам̣ паччхиндама̄на̄. га̄л̣хатарам̣ каронтӣти йатха̄вуттехи ка̄ран̣ехи пат̣хамапан̃н̃аттисиддхам̣ а̄паттин̃н̃ева дал̣хам̣ каронтӣ, ана̄паттийа̄ ока̄сам̣ ададама̄на̄ти аттхо. са̄ ча йасма̄ вӣтиккама̄бха̄ве, ависайата̄йа аббоха̄рике вӣтиккаме ча локаваджджепи ситхилам̣ каронтӣ уппаджджати, тасма̄ татха̄ уппаттим̣ уппаттика̄ран̣ан̃ча дассенто а̄ха ан̃н̃атра адхима̄на̄тиа̄ди. ан̃н̃атра адхима̄на̄ти имисса̄ анупан̃н̃аттийа̄ ‘‘вӣтиккама̄бха̄ва̄’’ти ка̄ран̣ам̣ вуттам̣. ан̃н̃атра супинанта̄ти имисса̄ ‘‘аббоха̄рикатта̄’’ти ка̄ран̣ам̣ вуттам̣. таттха вӣтиккама̄бха̄ва̄ти па̄пиччха̄йа авиджджама̄насса уттаримануссадхаммасса виджджама̄нато пака̄санавасаппаваттависам̣ва̄дана̄дхиппа̄йасан̇кха̄тасса вӣтиккамасса абха̄вато. адхима̄никасса хи анадхигате адхигатасан̃н̃ита̄йа йатха̄вуттавӣтиккамо наттхи. аббоха̄рикатта̄ти ‘‘аттхеса̄, бхиккхаве, четана̄, са̄ ча кхо аббоха̄рика̄’’ти (па̄ра̄. 235) вачанато мочанасса̄дачетана̄йа упаккаманасса ча виджджама̄наттепи тхинамиддхена абхибхӯтата̄йа авасаттена аббоха̄рикатта̄, а̄паттика̄ран̣авоха̄ра̄бха̄ва̄ти аттхо. ва̄-саддо четтха самуччайаттхо дат̣т̣хаббо, ‘‘аббоха̄рикатта̄ ча̄’’ти ва̄ па̄т̣хо. вутта̄ти дувидха̄пи чеса̄ анупан̃н̃атти ана̄паттикара̄ вутта̄ти адхиппа̄йо.
акате вӣтиккамети а̄пада̄супи бхиккхӯхи сиккха̄падавӣтиккаме акате, куккучча̄ на бхун̃джим̣сӯтиа̄дӣсу вийа вӣтиккамам̣ акатва̄ бхиккхӯхи аттано дуккхуппаттийа̄ а̄рочита̄йа̄ти аттхо. ситхилам̣ каронтӣти пат̣хамам̣ са̄ман̃н̃ато баддхасиккха̄падам̣ мочетва̄ аттано висайе ана̄паттикаран̣авасена ситхилам̣ каронтӣ. два̄рам̣ дадама̄на̄ти ана̄паттийа̄ два̄рам̣ дадама̄на̄. апара̄парампи ана̄паттим̣ курума̄на̄ти диннена тена два̄рена упарӯпари ана̄паттибха̄вам̣ дӣпентӣ. пан̃н̃аттепи сиккха̄паде уда̄йина̄ ‘‘мухуттика̄йа весийа̄ на досо’’ти лесена вӣтиккамитва̄ сан̃чаритта̄паджджанаваттхусмим̣ (па̄ра̄. 296 а̄дайо) пан̃н̃аттатта̄ ‘‘кате вӣтиккаме’’ти вуттам̣. пан̃н̃аттигатика̄ти аттхато мӯлапан̃н̃аттийева̄ти адхиппа̄йо.
маккат̣ӣваттхукатха̄ван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.
сантхатабха̄н̣ава̄ро
ваджджипуттакаваттхукатха̄ван̣н̣ана̄
43-44. ваджджипуттакаваттхукатха̄йа па̄л̣ийам̣ ‘‘веса̄лика̄…пе… метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевим̣сӯ’’ти еттха те н̃а̄тикулам̣ гантва̄ гихилин̇гам̣ гахетва̄ ‘‘гихибхӯта̄ майа’’нти сан̃н̃а̄йа метхунам̣ пат̣исевим̣сӯти гахетаббам̣, тена̄ха н̃а̄тибйасаненапи пхут̣т̣ха̄тиа̄ди. н̃а̄тӣнам̣ вина̄со ра̄джадан̣д̣а̄дика̄ран̣ена хотӣти а̄ха ра̄джадан̣д̣аичча̄ди. дхан̃н̃ахиран̃н̃ада̄сида̄сагомахим̣са̄дидхана̄ни бхога̄ на̄ма, тесампи ра̄джадан̣д̣а̄дина̄ва вина̄соти а̄ха ‘‘еса найо дутийападепӣ’’ти. на саббан̃н̃убуддхотиа̄дина̄ тӣсу ваттхӯсу аппасанна̄ва са̄сане абхабба̄ти сан̃н̃а̄йа аттано бхаббатам̣ пака̄сента̄ на майантиа̄дима̄хам̣сӯти ведитаббам̣. ‘‘ат̣т̣хатим̣са̄рамман̣есӯ’’ти па̄л̣ийам̣ ана̄гате а̄лока̄ка̄сакасин̣е ваджджетва̄ вуттам̣, техи пана саддхим̣ чатта̄лӣса хонти. вибхатта̄ кусала̄ дхамма̄ти ‘‘имасмим̣ а̄рамман̣е идам̣ хотӣ’’ти вибха̄гасо дассита̄ саупача̄раджджха̄на̄ махаггатакусала̄ дхамма̄. гихипалибодханти сахасокита̄дивасена гихӣсу бйа̄ват̣атам̣. а̄ва̄сапалибодханти сена̄санесу навакамма̄дивасена ниччабйа̄ват̣атам̣. дуппаричча̄га̄нам̣ имесам̣ двиннам̣ палибодха̄нам̣ васена саббепи палибодха̄ сан̇гахита̄ ева̄ти ведитаббам̣.
йена̄ти ка̄ран̣ена. асам̣ва̄соти идам̣ тасмим̣ аттабха̄ве кеначипи парийа̄йена бхиккху хутва̄ бхиккхӯхи саддхим̣ сам̣ва̄сам̣ на̄рахатӣти имаматтхам̣ сандха̄йа вуттанти а̄ха ‘‘асам̣ва̄со’’ти. пан̃н̃аттам̣ самӯханеййа̄ти ‘‘со а̄гато на пабба̄джетаббо’’ти аватва̄ ‘‘на упасампа̄детаббо’’ти еттакассева вуттатта̄ па̄ра̄джикасса са̄ман̣ерабхӯми анун̃н̃а̄та̄ти вин̃н̃а̄йати, тена̄ха са̄ман̣ерабхӯмийам̣ пана т̣хитотиа̄ди. ‘‘йо пана бхиккхӯ’’ти вуттатта̄ (па̄ра̄. 39) паччаккха̄тасиккхо йасма̄ бхиккху на хоти, метхунасеване ча па̄ра̄джикам̣ на̄паджджати, тасма̄сса ‘‘а̄гато упасампа̄детаббо’’ти упасампадам̣ ануджа̄нанто па̄ра̄джикам̣ на самӯханати на̄ма, тена̄ха ‘‘бхиккхубха̄ве т̣хатва̄ авипаннасӣлата̄йа̄’’ти. уттаматтхам̣ арахаттам̣, нибба̄намева ва̄.
чатуббидхавинайа̄дикатха̄ван̣н̣ана̄
45. нӣхаритва̄ти па̄л̣ито уддхаритва̄, татха̄ хи ‘‘пан̃чахупа̄ли, ан̇гехи саманна̄гатена бхиккхуна̄ на̄нуйун̃джитаббам̣. катамехи пан̃чахи? суттам̣ на джа̄на̄ти, сутта̄нуломам̣ на джа̄на̄тӣ’’тиа̄дипа̄л̣ито суттам̣ сутта̄нуломан̃ча нӣхарим̣су. ‘‘ана̄патти евам̣ амха̄кам̣ а̄чарийа̄нам̣ уггахо парипуччха̄ти бхан̣атӣ’’ти евама̄дито а̄чарийава̄дам̣. ‘‘а̄йасма̄ упа̄ли евама̄ха – ‘ана̄патти, а̄вусо, супинантена̄’ти’’ евама̄дито аттано матим̣ нӣхарим̣су, са̄ ча тхерасса аттаномати суттена сан̇гахитатта̄ суттам̣ джа̄там̣, еваман̃н̃а̄пи сутта̄дӣхи сан̇гахита̄ва гахетабба̄, нетара̄ти ведитаббам̣. атха ва̄ нӣхаритва̄ти вибхаджитва̄ са̄т̣т̣хакатхам̣ сакалам̣ винайапит̣акам̣ сутта̄дӣсу чатӯсу падесесу паккхипитва̄ чатудха̄ вибхаджитва̄ винайам̣ пака̄сесум̣ таббинимуттасса абха̄ва̄ти адхиппа̄йо. вуттанти на̄гасенаттхерена милиндапан̃хе вуттам̣. кан̣т̣ха̄диван̣н̣уппаттит̣т̣ха̄накаран̣а̄дӣхи а̄харитва̄ аттано вачӣвин̃н̃аттийа̄ва бха̄ситавачанам̣ а̄хаччападам̣. расоти са̄ро ‘‘паттарасо’’тиа̄дӣсу (дха. са. 628-630) вийа, пат̣иккхиттаанун̃н̃а̄тасуттаса̄роти аттхо, расоти ва̄ лаккхан̣ам̣ пат̣иваттхукам̣ ануддхаритва̄ лаккхан̣а̄нуломена вуттатта̄. дхаммасан̇га̄хака̄диа̄чарийавам̣сена а̄бхата̄ ат̣т̣хакатха̄ а̄чарийавам̣соти а̄ха ‘‘а̄чарийавам̣соти а̄чарийава̄до’’ти.
винайапит̣аке па̄л̣ӣти идха адхика̄равасена вуттам̣. сесапит̣акесупи сутта̄дичатунайа̄ йатха̄нурӯпам̣ лаббхантева. маха̄падеса̄ти маха̄ока̄са̄ маха̄висайа̄, те аттхато ‘‘йам̣, бхиккхаве’’тиа̄дипа̄л̣ивасена акаппийа̄нуломато каппийа̄нуломато ча пуггалехи найато татха̄ татха̄ гайхама̄на̄ аттханайа̄ ева. те хи бхагавата̄ сарӯпато авуттесупи пат̣иккхитта̄нуломесу, анун̃н̃а̄та̄нуломесу ча сесесу киччесу ниваттипаваттихетута̄йа маха̄гочара̄ти ‘‘маха̄падеса̄’’ти вутта̄, на пана ‘‘йам̣, бхиккхаве, майа̄ идам̣ на каппатӣ’’тиа̄дина̄ вутта̄ са̄дхиппа̄йа̄ па̄л̣ийева тасса̄ сутте павит̣т̣хатта̄. ‘‘сутта̄нуломампи сутте ота̄ретаббам̣…пе… суттамева балаватара’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.45) хи вуттам̣, на хеса̄ са̄дхиппа̄йа̄ па̄л̣и сутте ота̄ретабба̄, на гахетабба̄ ва̄ хоти, йена̄йам̣ сутта̄нуломам̣ сийа̄. тасма̄ имам̣ па̄л̣иадхиппа̄йам̣ нисса̄йа пуггалехи гахита̄ йатха̄вуттааттха̄ва сутта̄нуломам̣. таппака̄сакатта̄ пана айам̣ па̄л̣ипи сутта̄нуломанти гахетаббам̣, тена̄ха йе бхагавата̄ евам̣ вутта̄тиа̄ди. йам̣ бхиккхаветиа̄дипа̄л̣инайена хи пуггалехи гахетабба̄ йе акаппийа̄нулома̄дайо аттха̄ вутта̄, те маха̄падеса̄ти аттхо.
бхагавато пакин̣н̣акадесана̄бхӯта̄ ча сутта̄нуломабхӯта̄ ча ат̣т̣хакатха̄. йасма̄ дхаммасан̇га̄хакаттхерехи па̄л̣иван̣н̣ана̄ккамена сан̇гахетва̄ вутта̄, тасма̄ ‘‘а̄чарийава̄до’’ти вутта̄, етена ча ат̣т̣хакатха̄ суттасутта̄нуломесу аттхато сан̇гайхатӣти ведитабба̄. йатха̄ ча еса̄, евам̣ аттаноматипи пама̄н̣абхӯта̄. на хи бхагавато вачанам̣ вачана̄нуломан̃ча анисса̄йа аггаса̄вака̄дайопи аттано н̃а̄н̣абалена сутта̄бхидхаммавинайесу кан̃чи саммутипараматтхабхедам̣ аттхам̣ ваттум̣ сакконти, тасма̄ саббампи вачанам̣ сутте сутта̄нуломе ча сан̇гайхати. висум̣ пана ат̣т̣хакатха̄дӣнам̣ сан̇гахитатта̄ тадавасесам̣ суттасутта̄нуломато гахетва̄ чатудха̄ винайо ниддит̣т̣хо. сутта̄дайо нисса̄йева паватта̄пи аттаномати тесу сарӯпена ана̄гататта̄ вуттам̣ ‘‘суттасутта̄нуломаа̄чарийава̄де мун̃читва̄’’ти, тена̄ха ‘‘анубуддхийа̄ найагга̄хена̄’’ти. таттха сутта̄дӣни анугата̄йа ева буддхийа̄ техи ладдханайагга̄хена ча̄ти аттхо.
тхерава̄доти маха̄суматтхера̄дӣнам̣ га̄хо. сутта̄дим̣ нисса̄йева випарӣтатопи аттаномати уппаджджатӣти а̄ха там̣ пана̄тиа̄ди. аттхена̄ти аттана̄ найаггахитена аттхена. па̄л̣инти аттано га̄хасса ниссайабхӯтам̣ са̄т̣т̣хакатхам̣ па̄л̣им̣. па̄л̣ийа̄ти таппат̣иккхепаттхам̣ парена̄хат̣а̄йа са̄т̣т̣хакатха̄йа па̄л̣ийа̄, аттана̄ гахитам̣ аттхам̣ нисса̄йа па̄л̣ин̃ча сам̣сандитва̄ти аттхо. а̄чарийава̄дети аттана̄ парена ча самуддхат̣аат̣т̣хакатха̄йа. отарати чева самети ча̄ти аттана̄ уддхат̣ехи сам̣санданавасена отарати, парена уддхат̣ена самети. саббадуббала̄ти асаббан̃н̃упуггаласса досава̄сана̄йа йа̄тха̄вато аттхасампат̣ипаттиабха̄вато вуттам̣. пама̄дапа̄т̣хавасена а̄чарийава̄дасса сутта̄нуломена асам̣сандана̄пи сийа̄ти а̄ха ‘‘итаро на гахетаббо’’ти.
саментамева гахетаббанти йе суттена сам̣санданти, еварӯпа̄ва аттха̄ маха̄падесато уддхаритабба̄ти дассети татха̄ татха̄ уддхат̣ааттха̄намева сутта̄нуломатта̄, тена̄ха ‘‘сутта̄нуломато хи суттамева балаватара’’нти. аппат̣иваттийанти аппат̣иба̄хийам̣. ка̄ракасан̇гхасадисанти пама̄н̣атта̄ сан̇гӣтика̄ракасан̇гхасадисам̣. буддха̄нам̣ т̣хитака̄ласадисанти дхарама̄накабуддхасадисанти аттхо. сакава̄дӣ суттам̣ гахетва̄ катхетӣтиа̄дӣсу йо йатха̄бхӯтаматтхам̣ гахетва̄ катханасӣло, со сакава̄дӣ. суттанти сан̇гӣтиттайа̄рул̣хам̣ па̄л̣ивачанам̣. парава̄дӣти маха̄виха̄рава̄сӣ ва̄ хоту ан̃н̃аника̄йава̄сӣ ва̄, йо випарӣтато аттхам̣ гахетва̄ катханасӣло, сова идха ‘‘парава̄дӣ’’ти вутто. сутта̄нуломанти сан̇гӣтиттайа̄рул̣хам̣ ва̄ ана̄рул̣хам̣ ва̄ йам̣кин̃чи випалла̄сато ва̄ ван̃чана̄йа ва̄ ‘‘сан̇гӣтиттайа̄гатамида’’нти дассийама̄нам̣ сутта̄нуломам̣. кечи ‘‘ан̃н̃аника̄йе сутта̄нулома’’нти ваданти, там̣ на йуттам̣ сакава̄дӣпарава̄дӣнам̣ убхиннампи сан̇гӣтиттайа̄рул̣хасутта̄дӣнам̣ ева гахетаббато. татха̄ хи ваккхати ‘‘тиссо сан̇гӣтийо а̄рул̣хам̣ па̄л̣иа̄гатам̣ пан̃н̃а̄йати, гахетабба’’нтиа̄ди. на хи сакава̄дӣ ан̃н̃аника̄йасутта̄дим̣ пама̄н̣ато ган̣ха̄ти, йена тесу сутта̄дӣсу дасситесу таттха т̣ха̄таббам̣ бхавеййа, ваккхати ча ‘‘паро тасса акаппийабха̄васа̄дхакам̣ суттато бахум̣ ка̄ран̣ан̃ча виниччхайан̃ча дассети…пе… ‘са̄дхӯ’ти сампат̣иччхитва̄ акаппийейева т̣ха̄табба’’нти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.45). тасма̄ парава̄дина̄пи сан̇гӣтиттайе ана̄рул̣хампи ана̄рул̣хамиччева дассӣйати, кевалам̣ тасса тасса сутта̄дино сан̇гӣтиттайе ана̄гатасса кӯт̣ата̄, а̄гатасса ча бйан̃джаначчха̄йа̄йа ан̃н̃атха̄ адхиппа̄йайоджана̄ ча висесо. таттха ча йам̣ кӯт̣ам̣, там̣ апанӣйати. йам̣ ан̃н̃атха̄ йоджитам̣, тасса випарӣтата̄сандассанаттхам̣ тадан̃н̃ена сутта̄дина̄ сам̣сандана̄ карӣйати. йо пана парава̄дина̄ гахито адхиппа̄йо суттанта̄дина̄ сам̣сандати, со сакава̄дина̄пи аттано га̄хам̣ виссаджджетва̄ гахетабботи убхиннампи сан̇гӣтиттайа̄гатамева сутта̄дипама̄н̣анти ведитаббам̣. тенева катха̄ваттхуппакаран̣е сакава̄де пан̃ча суттасата̄ни парава̄де пан̃ча̄ти (дха. са. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄; катха̄. ат̣т̣ха. нида̄накатха̄) суттасахассампи адхиппа̄йаггахан̣ана̄наттена сан̇гӣтиттайа̄гатамева гахитам̣, на ника̄йантаре кин̃чӣти.
кхепанти ‘‘ким̣ имина̄’’ти пат̣иккхепам̣ чхад̣д̣анам̣. гараханти ‘‘кимеса ба̄ло джа̄на̄тӣ’’ти нинданам̣. сутте ота̄ретаббанти йасса суттасса ануломанато идам̣ сутта̄нуломам̣ ака̄си, тасмим̣, таданурӯпе ва̄ ан̃н̃атарасмим̣ сутте аттана̄ гахитам̣ сутта̄нуломам̣ аттхато сам̣санданавасена ота̄ретаббам̣, ‘‘имина̄ ча имина̄ ча ка̄ран̣ена имасмим̣ сутте сам̣сандатӣ’’ти сам̣сандитва̄ дассетаббанти аттхо. айанти сакава̄дӣ. пароти парава̄дӣ. а̄чарийава̄до сутте ота̄ретабботи йасса суттасса ван̣н̣ана̄васена айам̣ а̄чарийава̄до паватто, тасмим̣, та̄дисе ча ан̃н̃атарасмим̣ сутте пубба̄парааттхасам̣санданавасена ота̄ретаббам̣. га̄райха̄чарийава̄доти пама̄даликхито, бхинналаддхикехи ва̄ т̣хапито, еса найо саббаттха.
йам̣ кин̃чи кӯт̣асуттам̣ ба̄хиракасутта̄дивачанам̣ на гахетаббанти дассетум̣ суттам̣ сутта̄нуломе ота̄ретаббантиа̄ди вуттам̣. гул̣хавессантара̄дӣни маха̄сан̇гхика̄дибхинналаддхика̄нам̣ пакаран̣а̄ни. а̄ди-саддена гул̣хауммагга̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. сакава̄дӣ суттам̣ гахетва̄ катхети, парава̄дӣпи суттантиа̄дина̄ ан̃н̃епи ва̄да̄ламбана̄ вуттанайена сакка̄ н̃а̄тунти идха на вутта̄.
евам̣ суттасутта̄нулома̄димукхена са̄ман̃н̃ато вива̄дам̣ дассетва̄ ида̄ни висесато вива̄даваттхум̣ таббиниччхайамукхена сутта̄дӣнан̃ча дассетум̣ атха пана̄йам̣ каппийантиа̄ди вуттам̣. сутте ча сутта̄нуломе ча̄ти еттха ча-ка̄ро викаппаттхо, тена а̄чарийава̄да̄дӣнампи сан̇гахо, тена̄ха ‘‘ка̄ран̣ан̃ча виниччхайан̃ча дассетӣ’’ти. таттха ка̄ран̣анти сутта̄динайам̣ нисса̄йа аттаноматийа̄ уддхат̣ам̣ хетум̣. виниччхайанти ат̣т̣хакатха̄виниччхайам̣. ка̄ран̣аччха̄йа̄ти сутта̄дӣсу ‘‘каппийа’’нти га̄хасса, ‘‘акаппийа’’нти га̄хасса ча нимиттабхӯтам̣ киччхена пат̣ипа̄данӣйам̣ авибхӯтака̄ран̣ам̣ ка̄ран̣аччха̄йа̄, ка̄ран̣апатирӯпаканти аттхо. винайан̃хи патва̄ти имасса виваран̣ам̣ каппийа̄каппийавича̄ран̣ама̄гамма̄ти. рундхитаббанти каппийасан̃н̃а̄йа вӣтиккамакаран̣ам̣ рундхитаббам̣, там̣нива̄ран̣ачиттам̣ дал̣хатарам̣ ка̄таббам̣. сотам̣ паччхиндитаббанти таттха вӣтиккамаппаватти паччхиндитабба̄. гарукабха̄вети акаппийабха̄ве. суттавиниччхайака̄ран̣ехӣти суттена ат̣т̣хакатха̄виниччхайена ча ладдхака̄ран̣ехи. евантиа̄ди йатха̄вуттасса аттхасса нигаманавачанам̣. атирекака̄ран̣анти сутта̄дӣсу пуримам̣ пуримам̣ атирекака̄ран̣ам̣ на̄ма, бахука̄ран̣ам̣ ва̄.
ва̄чуггатанти ва̄ча̄йа уггатам̣, таттха нирантарам̣ т̣хитанти аттхо. ‘‘суттам̣ на̄ма сакалам̣ винайапит̣ака’’нти вуттатта̄ пуна суттатоти тадаттхапат̣ипа̄дакам̣ сутта̄бхидхаммапа̄л̣ивачанам̣ адхиппетам̣. анубйан̃джанатоти имасса виваран̣ам̣ парипуччхато ча ат̣т̣хакатха̄то ча̄ти. таттха парипуччха̄ти а̄чарийасса сантика̄ па̄л̣ийа̄ аттхасаванам̣. ат̣т̣хакатха̄ти па̄л̣имуттакавиниччхайо. тадубхайампи хи па̄л̣им̣ анугантва̄ аттхасса бйан̃джанато ‘‘анубйан̃джана’’нти вуттам̣. винайети винайа̄ча̄ре, тенева ваккхати винайам̣ авиджаханто авоккамантотиа̄ди. таттха патит̣т̣ха̄нам̣ на̄ма сан̃чичча а̄паттийа̄ ана̄паджджана̄ди хотӣти а̄ха ‘‘ладжджӣбха̄вена патит̣т̣хито’’ти, тена ладжджӣ хотӣти вуттам̣ хоти. винайадхарасса лаккхан̣е ваттаббе ким̣ имина̄ ладжджӣбха̄вена̄ти а̄ха аладжджӣ хӣтиа̄ди. таттха бахуссутопӣти имина̄ пат̣хамалаккхан̣асаманна̄гамам̣ дассети. ла̄бхагарута̄йа̄тиа̄дина̄ винайе т̣хитата̄йа абха̄ве пат̣хамалаккхан̣айого киччакаро на хоти, атха кхо акиччакаро анаттхакаро ева̄ти дассети. сан̇гхабхедасса пуббабха̄го калахо сан̇гхара̄джи.
виттхунатӣти виттхамбхати, ниттхунати ва̄ сантит̣т̣хитум̣ на саккоти, тена̄ха йам̣ йантиа̄ди. а̄чарийапарампара̄ти а̄чарийа̄нам̣ виниччхайапарампара̄, тенева ваккхати ‘‘аттано матим̣ паха̄йа…пе… йатха̄ а̄чарийо ча а̄чарийа̄чарийо ча па̄л̣ин̃ча парипуччхан̃ча ваданти, татха̄ н̃а̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. на хи а̄чарийа̄нам̣ на̄маматтато парампара̄джа̄нане пайоджанаматтхи. пубба̄пара̄нусандхитоти пуббавачанасса апаравачанена саха аттхасамбандхаджа̄нанато. аттхатоти падаттхапин̣д̣аттхаадхиппетаттха̄дито. ка̄ран̣атоти тадаттхупапаттито. тхерава̄дан̇ганти тхерава̄дапат̣ипа̄т̣им̣, тесам̣ виниччхайапат̣ипа̄т̣инти аттхо.
имехи ча пана тӣхи лаккхан̣ехӣти еттха пат̣хамена лаккхан̣ена винайасса сут̣т̣ху уггахитабха̄во вутто. дутийенасса ладжджӣбха̄вена чева ачалата̄йа ча патит̣т̣хитата̄. татийена па̄л̣иат̣т̣хакатха̄су анурӯпена ана̄гатампи тадануломато а̄чарийехи диннанайато виниччхинитум̣ саматтхата̄. отин̣н̣е ваттхусминти чодана̄васена вӣтиккамаваттхусмим̣ сан̇гхамаджджхе отин̣н̣е. чодакена чудитакена ча вутте ваттаббети евам̣ отин̣н̣е ваттхум̣ нисса̄йа чодакена ‘‘дит̣т̣хам̣ сута’’нтиа̄дина̄ чудитакена ‘‘аттхи наттхӣ’’тиа̄дина̄ ча йам̣ ваттаббам̣, тасмим̣ ваттаббе вуттети аттхо. тхуллаччайадуббха̄сита̄нам̣ ма̄тика̄йа ана̄гататта̄ ‘‘пан̃чаннам̣ а̄паттӣна’’нти вуттам̣. тикадуккат̣анти ‘‘анупасампанне упасампаннасан̃н̃ӣ уджджха̄йати ва̄ кхӣйати ва̄ а̄патти дуккат̣асса̄’’тиа̄дина̄ (па̄чи. 106 тхокам̣ висадисам̣) а̄гатам̣ тикадуккат̣ам̣. ан̃н̃атарам̣ ва̄ а̄паттинти ‘‘ка̄ле вика̄ласан̃н̃ӣ а̄патти дуккат̣асса, ка̄ле вематико а̄патти дуккат̣асса̄’’тиа̄дикам̣ (па̄чи. 250) дукадуккат̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. антара̄паттинти тасмим̣ тасмим̣ сиккха̄паде а̄гатаваттхувӣтиккамам̣ вина̄ ан̃н̃асмим̣ ваттхувӣтиккаме нида̄нато пабхути винӣтаваттхупарийоса̄на̄ антарантара̄ вуттам̣ а̄паттим̣. идха пана ‘‘ваттхум̣ олокетӣ’’ти висум̣ гахитатта̄ тадавасеса̄ антара̄паттӣти гахита̄. пат̣ила̄там̣ уккхипатӣти идам̣ висиббанасиккха̄паде (па̄чи. 350-351) а̄гатам̣. таттха д̣айхама̄нам̣ ала̄там̣ аггикапа̄ла̄дито бахи патитам̣ авиджджха̄тамева пат̣иуккхипати, пуна йатха̄т̣ха̄не т̣хапетӣти аттхо. виджджха̄там̣ пана паккхипантасса па̄читтийамева. ана̄паттинти еттха антарантара̄ вутта̄ ана̄паттипи аттхи, ‘‘ана̄патти, бхиккхаве, иддхимасса иддхивисайе’’тиа̄ди (па̄ра̄. 159) вийа са̄пи сан̇гайхати.
па̄ра̄джика̄паттӣти на та̄ва ваттаббанти идам̣ а̄паннапуггалена ладжджӣдхамме т̣хатва̄ йатха̄бхӯтам̣ а̄викаран̣епи дуббиниччхайам̣ адинна̄да̄на̄дим̣ сандха̄йа вуттам̣. йам̣ пана метхуна̄дӣсу виджа̄нанам̣, там̣ ваттаббамева, тена̄ха метхунадхаммавӣтиккамо хӣтиа̄ди. йо пана аладжджита̄йа пат̣ин̃н̃ам̣ адатва̄ виккхепам̣ кароти, тасса а̄патти на сакка̄ ол̣а̄рика̄пи виниччхинитум̣, йа̄ва со йатха̄бхӯтам̣ на̄ви кароти, сан̇гхасса ча а̄паттисандехо на вигаччхати, та̄ва на̄ситакова бхависсати. сукхума̄ти читтапариваттийа̄ сукхумата̄йа сукхума̄. тена̄ха ‘‘читталахука̄’’ти, читтам̣ тасса лахуканти аттхо. тети вӣтиккаме. там̣ваттхуканти адинна̄да̄на̄димӯлакам̣. йам̣ а̄чарийо бхан̣ати, там̣ карохӣтиа̄ди саббам̣ ладжджӣпесалам̣ куккуччакамева сандха̄йа вуттам̣. йо йа̄тха̄вато пака̄сетва̄ суддхимева гавесати, тена̄пи, па̄ра̄джикосӣти на ваттабботи ана̄паттикот̣ийа̄пи сан̇кийама̄натта̄ вуттам̣, тенева ‘‘па̄ра̄джикаччха̄йа̄’’ти вуттам̣. сӣла̄ни содхетва̄ти йасмим̣ вӣтиккаме па̄ра̄джика̄сан̇ка̄ ваттати, таттха па̄ра̄джика̄бха̄вапаккхам̣ гахетва̄ десана̄вут̣т̣ха̄нага̄минӣнам̣ а̄паттӣнам̣ содханавасена сӣла̄ни содхетва̄. дваттим̣са̄ка̄ранти па̄кат̣абха̄вато упалаккхан̣авасена вуттам̣, йам̣ кин̃чи абхиручитам̣ манасика̄тум̣ ват̣т̣атева. каммат̣т̣ха̄нам̣ гхат̣ийатӣти виппат̣иса̄рамӯлакена виккхепена антарантара̄ кхан̣д̣ам̣ адассетва̄ пабандхавасена читтена сан̇гхат̣ийати. сан̇кха̄ра̄ти випассана̄каммат̣т̣ха̄навасена вуттам̣. са̄паттикасса хи пагун̣ампи каммат̣т̣ха̄нам̣ на сут̣т̣ху упат̣т̣ха̄ти, пагева па̄ра̄джикасса. тасса хи виппат̣иса̄ранинната̄йа читтам̣ екаггам̣ на хоти. екасса пана витаккавиккхепа̄дибахуласса суддхасӣлассапи читтам̣ на сама̄дхийати, там̣ идха па̄ра̄джикамӯлаканти на гахетаббам̣. катапа̄памӯлакена виппат̣иса̄реневеттха читтасса асама̄дхийанам̣ сандха̄йа ‘‘каммат̣т̣ха̄нам̣ на гхат̣ийатӣ’’ти вуттам̣, тена̄ха виппат̣иса̄раггина̄тиа̄ди. аттана̄ти читтена каран̣абхӯтена пуггало катта̄ джа̄на̄ти, паччатте ва̄ каран̣авачанам̣, атта̄ сайам̣ паджа̄на̄тӣти аттхо.
чатуббидхавинайа̄дикатха̄ван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.
падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄
йо вийа диссатӣти йа̄дисо, йам̣-саддаттхе йатха̄-саддо ваттатӣти а̄ха ‘‘йена ва̄ тена ва̄ йутто’’ти. йена тена̄ти хи пададвайена анийамато йам̣-саддаттхова дассито. ва̄садхурайуттоти випассана̄дхурайутто. йа̄ джа̄ти асса̄ти йам̣джа̄ти, пуггало, сова йам̣джаччо сакаттхе йапаччайам̣ катва̄. готтавасена йена ва̄ тена ва̄ готтена йатха̄готто ва̄ татха̄готто ва̄ хотӯти самбандхо. сӣлесӯти пакатӣсу. атха кхоти идам̣ кинтӯти имасмим̣ аттхе. ким̣ вуттам̣ хотӣти аттхо. имасмим̣ аттхети имасмим̣ па̄ра̄джикависайе. есоти йатха̄вуттехи пака̄рехи йутто. арийа̄йа̄ти ‘‘уддисса арийа̄ тит̣т̣ханти, еса̄ арийа̄нам̣ йа̄чана̄’’ти евам̣ вутта̄йа, на, ‘‘дехи ме’’ти капан̣а̄йа. лин̇гасампат̣иччханена̄ти ‘‘бхиккхам̣ чарисса̄мӣ’’ти читта̄бха̄вепи бхиккха̄ха̄ранисситапаббаджджа̄лин̇гасса сампат̣иччханена. ка̄джабхаттанти ка̄джехи а̄нӣтабхаттам̣. адхаммика̄йа̄ти адхисӣласиккха̄дибхиккхугун̣а̄бха̄вато вуттам̣, тена̄ха ‘‘абхӯта̄йа̄’’ти. ‘‘майам̣ бхиккхӯ’’ти ваданта̄ пат̣ин̃н̃а̄маттенева бхиккхӯ, на аттхатоти аттхо. идан̃ча ‘‘майам̣ бхиккхӯ’’ти пат̣иджа̄нанасса̄пи самбхавато вуттам̣. ‘‘майам̣ бхиккхӯ’’ти аппат̣иджа̄нанта̄пи хи бхиккхувоха̄ранимиттасса лин̇гасса гахан̣ена чева бхиккхӯнам̣ диннапаччайабха̄гаггахан̣а̄дина̄ ча бхиккхупат̣ин̃н̃а̄ ева на̄ма хонти. татха̄ хи вуттам̣ пуггалапан̃н̃аттиат̣т̣хакатха̄йам̣ –
‘‘‘абрахмача̄рӣ брахмача̄рипат̣ин̃н̃о’ти ан̃н̃е брахмача̄рино суниваттхе супа̄руте сумбхакапаттадхаре га̄манигамаджанападара̄джадха̄нӣсу пин̣д̣а̄йа чаритва̄ джӣвикам̣ каппенте дисва̄ сайампи та̄дисена а̄ка̄рена татха̄ пат̣ипаджджанато ‘ахам̣ брахмача̄рӣ’ти пат̣ин̃н̃ам̣ денто вийа хоти. ‘ахам̣ бхиккхӯ’ти ватва̄ упосатхагга̄дӣни пависанто пана брахмача̄рипат̣ин̃н̃о хотийева, татха̄ сан̇гхикам̣ ла̄бхам̣ ган̣ханто’’ти (пу. па. ат̣т̣ха. 91).
тасма̄ еварӯпехи пат̣ин̃н̃а̄йа бхиккхӯхи готрабхупарийоса̄нехи саддхим̣ самбхогапарибхого на ват̣т̣ати, аладжджӣпарибхогова хоти. сан̃чичча а̄паттиа̄паджджана̄диаладжджӣлаккхан̣ам̣ пана уккат̣т̣ха̄нам̣ бхиккхӯнам̣ васена вуттам̣ са̄ман̣ера̄дӣнампи аладжджӣвоха̄радассанато. ‘‘аладжджӣса̄ман̣ерехи хаттхакаммампи на ка̄ретабба’’нти хи вуттам̣. йатха̄вихитапат̣ипаттийам̣ атит̣т̣ханан̃хи саббаса̄дха̄ран̣ам̣ аладжджӣлаккхан̣ам̣. дуссӣла̄ лин̇гаггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа йатха̄вихитапат̣ипаттийа̄ абха̄вато еканта̄ ладжджинова маха̄сан̇гхика̄диника̄йантарика̄ вийа, лин̇гаттхенака̄дайо вийа, ча. йа̄ва 11 ча тесам̣ бхиккхупат̣ин̃н̃а̄ ануваттати, та̄ва бхиккху ева, техи ча парибхого аладжджипаабхогова, тесан̃ча бхиккхусан̇гхасан̃н̃а̄йа диннам̣ сан̇гхе диннам̣ на̄ма хоти. вуттан̃хи бхагавата̄ –
‘‘бхависсанти кхо пана̄нанда, ана̄гатамаддха̄нам̣ готрабхуно ка̄са̄вакан̣т̣ха̄ дуссӣла̄ па̄падхамма̄, тесу дуссӣлесу сан̇гхам̣ уддисса да̄нам̣ дассанти, тада̄па̄хам̣, а̄нанда, сан̇гхагатам̣ даккхин̣ам̣ асан̇кхйеййам̣ аппамеййам̣ вада̄мӣ’’ти (ма. ни. 3.380).
бхагавато сан̇гхам̣ уддисса диннатта̄ даккхин̣а̄ асан̇кхйеййа̄ аппамеййа̄ джа̄та̄. дуссӣла̄нам̣ диннатта̄ на̄ти че? на, тесу сан̇гхам̣ уддисса̄ти готрабхӯнам̣ пат̣игга̄хакаттена пара̄мат̣т̣хатта̄, итаратха̄ ‘‘йесу кесучи гахат̣т̣хесу ва̄ паббаджитесу ва̄ сан̇гхам̣ уддисса̄’’ти ваттаббата̄пасан̇гато, татха̄ ча ‘‘тада̄па̄хам̣, а̄нанда̄’’ти хет̣т̣химакот̣идассанасса пайоджанам̣ на сийа̄. тасма̄ готрабхӯнампи абха̄ве сан̇гхам̣ уддисса да̄нам̣ наттхи, хет̣т̣химакот̣ийа̄ тесупи динна̄ сан̇гхагата̄ даккхин̣а̄ асан̇кхйеййа̄, на тато парам̣ сиджджхатӣти тепи пат̣ин̃н̃а̄йа бхиккху ева̄ти гахетаббам̣.
брахмагхосанти уттамагхосам̣, брахмуно гхосасадисам̣ ва̄ гхосам̣. ехи бхиккхӯти ‘‘бхиккхӯ’’тисамбодханам̣. сам̣са̄ре бхайаиккхака тасса бхайасса саббасо вина̄санаттхам̣ тисаран̣ам̣, са̄санам̣ ва̄ ехи манаса̄ ‘‘та̄н̣ам̣ лен̣а’’нти пависа упагаччха. упагантва̄пи чара брахмачарийанти са̄санабрахмачарийам̣ маггабрахмачарийан̃ча чарассу. бхан̣д̣ӯти мун̣д̣итакесо. ва̄сӣти дантакат̣т̣ха̄диччхеданава̄си. бандхананти ка̄йабандханам̣. йутто його сама̄дхипан̃н̃а̄васена со йуттайого, тасса ат̣т̣хете париккха̄ра̄ти сесо. сарӣре пат̣имуккехийева упалаккхитоти сесо. ‘‘тӣн̣и сата̄нӣ’’ти ваттаббе га̄тха̄бандхасукхаттхам̣ ‘‘тӣн̣и сата’’нти вуттам̣.
тасма̄ти бхагава̄ хет̣т̣ха̄ вуттам̣ пара̄масати. хет̣т̣ха̄ хи ‘‘ахам̣ кхо пана, кассапа, джа̄нан̃н̃ева вада̄ми ‘джа̄на̄мӣ’ти, пассан̃н̃ева вада̄ми ‘пасса̄мӣ’’’ти (сам̣. ни. 2.154) вуттам̣, там̣ пара̄масати, йасма̄ ахам̣ джа̄нам̣ вада̄ми, тасма̄ти аттхо. иха̄ти имасмим̣ са̄сане. тиббанти махантам̣. паччупат̣т̣хитам̣ бхависсатӣти тхера̄диупасан̇каманато пуретарамева тесу йам̣нӯна ме хироттаппам̣ упат̣т̣хитам̣ бхависсатӣти аттхо. кусалӯпасам̣хитанти анаваджджадхамманисситам̣. ат̣т̣хим̣ катва̄ти атта̄нам̣ тена дхаммена ат̣т̣хикам̣ катва̄, там̣ ва̄ дхаммам̣ ‘‘еса ме аттхо’’ти аттхам̣ катва̄. охитасототи дхамме нихитасото. еван̃хи те, кассапа, сиккхитаббанти н̃а̄н̣асотан̃ча паса̄дасотан̃ча одахитва̄ ‘‘дхаммам̣ саккаччамева сун̣исса̄мӣ’’ти евамева тайа̄ сиккхитаббам̣. са̄тасахагата̄ ча ме ка̄йагата̄сатӣти асубхесу чева а̄на̄па̄не ча пат̣хамаджджха̄навасена сукхасампайуттака̄йагата̄сати. йам̣ панетасса ова̄дасса саккаччапат̣иггахан̣ам̣, айамева тхерасса паббаджджа̄ ча упасампада̄ ча ахоси (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 2.2.154).
уддхума̄такапат̣ибха̄га̄рамман̣ам̣ джха̄нам̣ уддхума̄такасан̃н̃а̄. касин̣а̄рамман̣ам̣ рӯпа̄вачараджджха̄нам̣ рӯпасан̃н̃а̄. имети сан̃н̃а̄сӣсена ниддит̣т̣ха̄ име две джха̄надхамма̄. сопа̄ко ча бхагавата̄ пут̣т̣хо ‘‘рӯпа̄вачарабха̄вена екаттха̄, бйан̃джанамева на̄на’’нти а̄ха. а̄раддхачиттоти а̄ра̄дхитачитто. гарудхаммапат̣иггахан̣а̄диупасампада̄ упари сайамева а̄ви бхависсати.
саббантимена парийа̄йена̄ти саббантимена париччхедена. н̃аттичатуттха̄ каммава̄ча̄ упасампада̄каммасса ка̄ран̣атта̄ т̣ха̄нам̣, тасса т̣ха̄насса арахам̣ ануччхавиканти ваттхудоса̄дивинимуттакаммам̣ ‘‘т̣ха̄на̄раха’’нти вуттам̣ ваттха̄дидосайуттасса каммасса сабха̄вато каммава̄ча̄рахатта̄бха̄ва̄. атха ва̄ т̣ха̄нанти нибба̄наппаттихетуто сиккхаттайасан̇гахам̣ са̄санам̣ вуччати, тасса ануччхавикам̣ каммам̣ т̣ха̄на̄рахам̣. йатха̄вихиталаккхан̣ена хи каммена упасампаннова сакалам̣ са̄санам̣ сама̄да̄йа парипӯретумарахати. тасма̄ парисуддхакаммава̄ча̄парийоса̄нам̣ саббам̣ сан̇гхакиччам̣ т̣ха̄на̄рахам̣ на̄ма, тена̄ха ‘‘саттхуса̄сана̄рахена̄’’ти, сӣла̄дисакаласа̄санапарипун̣н̣асса ануччхавикена̄ти аттхо. айам̣ имасмим̣ аттхети н̃аттичатуттхакаммена упасампаннассева саббасиккха̄падесу вуттатта̄ кин̃ча̄пи ехибхиккхӯпасампада̄дӣхи упасампанна̄нам̣ суддхасатта̄нам̣ пан̣н̣аттиваджджасиккха̄падавӣтиккамепи абхаббата̄ ва̄ доса̄бха̄во ва̄ саддато пан̃н̃а̄йати, татха̄пи аттхато тесампи пан̣н̣аттиваджджесу, локаваджджесупи ва̄ сура̄па̄на̄дилахукесу маггуппаттито пуббе асан̃чичча̄дина̄ а̄паттиа̄паджджанам̣ сиджджхатийева. татха̄ хи ‘‘две пуггала̄ абхабба̄ а̄паттим̣ а̄паджджитум̣ буддха̄ ча паччекабуддха̄ ча. две пуггала̄ бхабба̄ а̄паттим̣ а̄паджджитум̣ бхиккхӯ ча бхиккхунийо ча̄’’ти (пари. 322) вуттам̣. н̃аттичатуттхена каммена упасампанноти идам̣ пана саббасиккха̄падавӣтиккама̄рахе саббака̄лике ча бхиккхӯ гахетва̄ йебхуййавасена вуттам̣. нируттивасена̄ти ниббачанавасена. абхила̄павасена̄ти воха̄равасена. гун̣авасена̄ти бхиккхувоха̄ранимитта̄нам̣ гун̣а̄нам̣ васена.
са̄джӣвападабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄
виват̣т̣ӯпаниссайа̄ сӣла̄дайо локийехи абхивисит̣т̣хатта̄ адхисӣла̄дивоха̄рена вутта̄ти дассетум̣ катамам̣ пана̄тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха пан̃чан̇гадасан̇гасӣланти абуддхуппа̄дака̄ле сӣлам̣ сандха̄йа вуттам̣ тасса виват̣т̣ӯпаниссайатта̄бха̄ва̄. йам̣ пана буддхуппа̄де ратанаттайагун̣ам̣ татхато н̃атва̄ са̄сане сунивит̣т̣хасаддха̄хи упа̄сакопа̄сика̄хи чева са̄ман̣ерасиккхама̄на̄хи ча раккхийама̄нам̣ пан̃чан̇гаат̣т̣хан̇гадасан̇гасӣлам̣, тампи адхисӣламева маггуппаттихетуто. випассана̄маггуппаттинимиттата̄йа хи па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣ локийа̄нам̣ сӣлехи адхисӣлам̣ джа̄там̣ адхичиттам̣ вийа. на хи випассана̄магганимиттатам̣ мун̃читва̄ локийачиттато адхичиттасса ан̃н̃о кочи висесо упалаббхати, тадубхайан̃ча ана̄димато сам̣са̄рават̣т̣асса атта̄диса̄равирахитата̄йа тилаккхан̣аббха̄хататтам̣, ‘‘ахам̣ мама̄’’ти а̄ка̄рена паваттаавиджджа̄тан̣ха̄дидосамӯлакаттан̃ча, там̣досамӯлавиддхам̣санасаматтха̄йа сӣлачиттабалопаттхаддха̄йа випассана̄йа уккам̣сенева тасса сам̣са̄рават̣т̣асса вигаман̃ча, тадупадесакасса самма̄самбуддхасса саббан̃н̃ута̄диапаримитагун̣аган̣айогена авипарӣтасаддхаммадесакаттан̃ча йа̄тха̄вато н̃атва̄ пат̣ипаннена сама̄да̄йа сиккхитаббата̄йа виват̣т̣ӯпаниссайам̣ джа̄там̣, на ан̃н̃ена ка̄ран̣ена, тан̃ча виват̣т̣ӯпаниссайаттам̣ йади са̄сане пан̃часӣла̄дисса̄пи сама̄нам̣, кимидам̣ адхисӣлам̣ на сийа̄. пан̃часӣла̄диматте т̣хита̄нан̃хи ана̄тхапин̣д̣ика̄дӣнам̣ гахат̣т̣ха̄нампи магго уппаджджати. на хи адхисӣла̄дхичиттам̣ вина̄ маггуппатти хоти, тан̃ча кин̃ча̄пи кесан̃чи анупаниссайата̄йа тасмим̣ аттабха̄ве маггуппаттийа̄ хету на хоти, татха̄пи бхавантаре авассам̣ хотева̄ти адхисӣламева ка̄лам̣ каронта̄нам̣ калйа̄н̣апутхуджджана̄нам̣ па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣ вийа, тена̄ха буддхуппа̄дейева ча паваттатӣтиа̄ди. виват̣т̣ам̣ паттхетва̄ раккхийама̄нампи пан̃часӣла̄ди буддхуппа̄дейева паваттати. на хи там̣ пан̃н̃аттинтиа̄ди пана уккат̣т̣хавасена саббам̣ па̄тимоккхам̣ сандха̄йа вуттам̣. тадекадесабхӯтампи хи па̄н̣а̄типа̄та̄динна̄да̄на̄дигахат̣т̣хасӣлампи. буддха̄йева винайе па̄ра̄джикасуттавибхан̇га̄дӣсу а̄гатавасена саббасо ка̄йавачӣдва̄ресу маггуппаттийа̄ вибандхакааджджха̄ча̄расотам̣ виччхиндитва̄ маггуппаттийа̄ падат̣т̣ха̄набха̄вена пан̃н̃апетум̣ сакконти, на ан̃н̃е. маггуппаттим̣ сандха̄йа хисса адхисӣлата̄ вутта̄. тена̄ха ‘‘па̄тимоккхасам̣варатопи ча маггапхаласампайуттамева сӣлам̣ адхисӣла’’нти. тассева хи адхисӣланти абйавадха̄нена магга̄дхит̣т̣ха̄на̄ти. идха анадхиппетанти имасмим̣ пат̣хамапа̄ра̄джикависайе ‘‘сиккха̄’’ти анадхиппетам̣.
локийаат̣т̣хасама̄паттичитта̄нӣти са̄санасабха̄вам̣ аджа̄нантехи локийаджанехи сама̄паджджитабба̄ни ат̣т̣ха рӯпа̄рӯпаджджха̄насампайуттачитта̄ни сандха̄йа вуттам̣. на хи махаггатесу локийалокуттарабхедо аттхи, йена локийависесанам̣ локуттараниваттанам̣ сийа̄. тасма̄ са̄саникехи сама̄паджджитаббамахаггатаджджха̄наниваттанамева локийависесанам̣ катам̣. йатха̄ четтха, евам̣ ка̄ма̄вачара̄ни пана ат̣т̣ха кусалачитта̄нӣти еттха̄пи локийависесанам̣ ка̄таббамева. айамева хи адхичиттато читтасса бхедо, йам̣ са̄санам̣ аджа̄нантасса пуггаласса самуппаджджанам̣. еван̃ча абуддхуппа̄депи са̄санасабха̄вам̣ джа̄нанта̄нам̣ паччекабуддха̄дӣнампи сӣлачитта̄нам̣ адхисӣла̄дхичиттата̄ саматтхита̄ хоти. на вина̄ буддхуппа̄да̄ти идам̣ пана ан̃н̃есам̣ абхисамайахетубха̄вена паччекабуддхабодхисатта̄дӣнам̣ десана̄са̄маттхийа̄бха̄вато вуттам̣. а̄йатим̣ ва̄сана̄хетум̣ пана сӣлачиттам̣ тепи десентийева, тан̃ча маггахетута̄йа адхисӣла̄дхичиттампи хонтам̣ аппаката̄йа виппха̄риката̄ба̄худжан̃н̃атта̄бха̄вена аббоха̄риканти ‘‘буддхуппа̄дейева̄’’ти авадха̄ран̣ам̣ катанти ведитаббам̣. на хи там̣сама̄паннотиа̄диат̣т̣хакатха̄вачанехи идха адхичиттаниддесе, упари адхипан̃н̃а̄ниддесе ча маггапхаласампайуттаадхичиттаадхипан̃н̃а̄намева пат̣иккхепато локийа̄дхичитта̄дхипан̃н̃а̄нам̣ идха адхиппетата̄, там̣ двайам̣ сама̄паннасса̄пи метхунадхаммасама̄паджджанасабха̄во ча вин̃н̃а̄йати, па̄л̣ийам̣ пана ‘‘йа̄йам̣ адхисӣласиккха̄, айам̣ имасмим̣ аттхе адхиппета̄ сиккха̄’’ти вуттатта̄ локийа̄пи адхичитта̄дхипан̃н̃а̄ анадхиппета̄ти вин̃н̃а̄йати. тасма̄ па̄л̣ийам̣ ат̣т̣хакатха̄йан̃ча евамадхиппа̄йо ведитаббо – ‘‘метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевисса̄мӣ’’ти читте уппаннаматте локийам̣ адхичиттам̣ адхипан̃н̃а̄ ча париха̄йати, адхисӣлам̣ пана читтуппа̄даматтена на париха̄йатӣти па̄л̣ийам̣ адхисӣласиккха̄ва вутта̄. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана пат̣иладдхалокуттарамаггасса бхиккхуно ‘‘метхунам̣ пат̣исевисса̄мӣ’’ти читтампи на уппаджджати саббасо акуппадхамматта̄, путхуджджана̄нам̣ сама̄паттила̄бхӣнампи кеначи ка̄ран̣ена уппаджджати куппадхамматта̄ти имам̣ висесам̣ дассетум̣ ‘‘на хи там̣сама̄панно’’ти локуттара̄ва пат̣иккхитта̄ти ведитаббам̣.
аттхи диннанти еттха диннанти да̄начетана̄ адхиппета̄, тасса диннасса пхалам̣ аттхӣти аттхо. еса найо аттхи йит̣т̣ханти еттха̄пи. а̄ди-саддена хута̄дӣнам̣ сан̇гахо. таттха йит̣т̣ханти маха̄йа̄го саббаса̄дха̄ран̣ам̣ маха̄да̄намева. хутанти пахонакасакка̄ро, аттано ва̄ хоту, паресам̣ ва̄ даса акусалакаммапатха̄, саббепи ва̄ акусала̄ дхамма̄ анаттхуппа̄данато на сакам̣ каммам̣ на̄ма, таббипарӣта̄ кусала̄ дхамма̄ сакам̣ на̄ма, тадубхайампи ва̄ кусала̄кусалам̣ каммассакомхӣтиа̄дивачанато сати сам̣са̄раппаваттийам̣ адхимуччанат̣т̣хена сатта̄нам̣ саканти евам̣ каммассаката̄йа сакабха̄ве аттано сантаката̄йа уппаджджанакан̃а̄н̣ам̣ каммассакатан̃н̃а̄н̣ам̣, упалаккхан̣аматтан̃четам̣. са̄сананиссита̄ пана сабба̄пи ват̣т̣ага̄миникусалапан̃н̃а̄ каммассакатан̃н̃а̄н̣е павит̣т̣ха̄. са̄сананиссита̄ хи виват̣т̣ага̄минӣ сабба̄пи пан̃н̃а̄ ‘‘сачча̄нуломикан̃а̄н̣а’’нти вуччати. са̄ ева ча адхипан̃н̃а̄ тадавасесам̣ саббам̣ каммассакатан̃н̃а̄н̣анти ведитаббам̣, тенева бхагава̄ ‘‘каммассакатан̃н̃а̄н̣ам̣ сачча̄нуломикан̃а̄н̣ам̣ маггасаман̇гисса н̃а̄н̣ам̣ пхаласаман̇гисса н̃а̄н̣а’’нти саббампи н̃а̄н̣ачатуккейева сан̇гахеси. тилаккхан̣а̄ка̄рапариччхедакам̣ пана випассана̄н̃а̄н̣анти идам̣ пана маггасса а̄саннапаччайата̄йа уккат̣т̣хавасена вуттам̣. тадитара̄сан̃хи ратанаттайа̄нуссаран̣а̄дипан̃н̃а̄нампи маггахетута̄йа адхипан̃н̃ата̄ сама̄на̄ва̄ти гахетаббам̣.
са̄джӣвападабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.
паччаккха̄навибхан̇гаван̣н̣ана̄
дуббалйе а̄викатети йам̣нӯна̄хам̣ буддхам̣ паччаккхеййантиа̄дина̄ дуббалабха̄ве пака̄сите. мукха̄рул̣хата̄ти локаджана̄нам̣ саттат̣т̣ха̄тиа̄дӣсу мукха̄рул̣хан̃а̄йена̄ти адхиппа̄йо. дираттатираттанти (па̄чи. 52) еттха йатха̄ антарантара̄ сахасеййа̄васена тираттам̣ аггахетва̄ нирантарамева тиссо раттийо анупасампаннена саддхим̣ сахасеййа̄йа арун̣ут̣т̣ха̄панавасена тираттаггахан̣аттхам̣ ‘‘дираттатиратта’’нти абйавадха̄нена вуттанти дираттаггахан̣асса пайоджанампи сакка̄ гахетум̣, евамидха̄пи дуббалйам̣ ана̄викатва̄ти имасса̄пи гахан̣асса пайоджанаматтхева̄ти дассетум̣ йасма̄ ва̄ сиккха̄паччаккха̄насса̄тиа̄ди вуттам̣.
ида̄ни дуббалйам̣ ана̄викатва̄ти имасса пуримападассева виваран̣абха̄вам̣ вина̄пи висум̣ аттхасаббха̄вам̣ дассетум̣ апича̄тиа̄ди вуттам̣. висеса̄висесанти еттха йена ва̄кйена дуббалйа̄викаммамева хоти, на сиккха̄паччаккха̄нам̣, таттха сиккха̄паччаккха̄надуббалйа̄викамма̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ висесо хоти. йена пана вачанена тадубхайампи хоти, таттха неваттхи висесо ависесопи, там̣ висеса̄висесам̣. ‘‘кат̣ха киччхаджӣване’’ти дха̄тӯсу пат̣хитатта̄ вуттам̣ ‘‘киччхаджӣвикаппатто’’ти. уккан̣т̣ханан̃хи уккан̣т̣ха̄, там̣ ито гатоти уккан̣т̣хито, киччхаджӣвикам̣ паттоти аттхо. уддхам̣ гато кан̣т̣хо етисса̄ти уккан̣т̣ха̄, анабхиратийа̄ вадже нируддхагоган̣о вийа гаманамаггам̣ гавесанто пуггало уккан̣т̣хо хоти, там̣ уккан̣т̣хам̣. анабхиратим̣ итотипи уккан̣т̣хитоти аттхам̣ дассенто а̄ха – ‘‘уддхам̣ кан̣т̣хам̣ катва̄ вихарама̄но’’ти. са̄ ча уккан̣т̣хата̄ виккхепенева̄ти виккхиттотиа̄ди вуттам̣.
саман̣абха̄ватоти упасампадато. бха̄вавикаппа̄ка̄рена̄ти бхиккхубха̄вато чавитва̄ йам̣ йам̣ гихиа̄дибха̄вам̣ паттука̄мо ‘‘ахам̣ асса’’нти аттано бхаванам̣ викаппети, тена тена гихиа̄диа̄ка̄рена, аттано бхаванасса викаппана̄ка̄рена̄ти адхиппа̄йо.
46. па̄л̣ийам̣ йади пана̄ханти ахам̣ йади буддхам̣ паччаккхеййам̣, са̄дху ватасса̄ти аттхо. апа̄хам̣, ханда̄ханти еттха̄пи вуттанайенева аттхо гахетаббо. ‘‘хоти ме буддхам̣ паччаккхеййа’’нти мама читтам̣ уппаджджатӣти вадати.
50. на рама̄мӣти паббаджджа̄йа дуккхабахулата̄йа сукха̄бха̄вам̣ дассети. на̄бхирама̄мӣти паббаджджа̄йа виджджама̄непи анаваджджасукхе аттано абхиратиабха̄вам̣ дассети.
51. тенева вачӣбхедена̄ти вачӣбхедам̣ катва̄пи ан̃н̃ена ка̄йаппайогена вин̃н̃а̄панам̣ ниваттети. айам̣ са̄санам̣ джахитука̄мотиа̄дина̄ бха̄са̄косалла̄бха̄вена саббасо падаттха̄вабодха̄бха̄вепи ‘‘айам̣ аттано паббаджитабха̄вам̣ джахитука̄мо имам̣ ва̄кйабхедам̣ каротӣ’’ти еттакам̣ адхиппетаттхаматтам̣ чепи со та̄ва джа̄на̄ти, паччаккха̄намева хотӣти дассети. тена̄ха ‘‘еттакаматтампи джа̄на̄тӣ’’ти. падапаччха̄бхат̣т̣ханти падапара̄ватти, ма̄гадхабха̄сато авасит̣т̣ха̄ сабба̄пи бха̄са̄ ‘‘милаккхабха̄са̄’’ти ведитабба̄. кхеттамева отин̣н̣анти сиккха̄паччаккха̄насса руханат̣т̣ха̄набхӯтам̣ кхеттамева отин̣н̣ам̣.
дӯтанти мукхаса̄санам̣. са̄сананти пан̣н̣аса̄санам̣, бхиттитхамбха̄дӣсу аккхарам̣ ва̄ чхиндитва̄ дассети. паччаккха̄тука̄мата̄читте дхарантейева вачӣбхедасамуппаттим̣ сандха̄йа ‘‘читтасампайутта’’нти вуттам̣, читтасамут̣т̣ха̄нанти аттхо. нийамита̄нийамитавасена виджа̄нанабхедам̣ дассетума̄ха йади айамева джа̄на̄тӯтиа̄ди. айан̃ча вибха̄го вадати вин̃н̃а̄петӣти еттха йасса вадати, тассева виджа̄нанам̣ адхиппетанти имина̄ вуттанайена ладдхоти дат̣т̣хаббам̣, на хеттха екасса вадати ан̃н̃асса вин̃н̃а̄петӣти айаматтхо самбхавати. ‘‘тесу екасмим̣ джа̄нантепӣ’’ти вуттатта̄ ‘‘двейева джа̄нанту еко ма̄ джа̄на̄тӯ’’ти евам̣ двиннампи джана̄нам̣ нийаметва̄ а̄рочитепи тесу екасмимпи джа̄нанте паччаккха̄нам̣ хотийева̄ти гахетаббам̣. парисан̇кама̄ноти ‘‘ва̄рессантӣ’’ти а̄сан̇кама̄но. самайан̃н̃ӯти са̄санасан̇кетан̃н̃ӯ, идха пана адхиппа̄йаматтаджа̄нанена̄пи самайан̃н̃ӯ на̄ма хоти, тена̄ха уккан̣т̣хитотиа̄ди. тасма̄ буддхам̣ паччаккха̄мӣтиа̄дикхеттапада̄нам̣ саббасо аттхам̣ н̃атва̄пи саче ‘‘бхиккхубха̄вато чавитука̄мата̄йа еса вадатӣ’’ти адхиппа̄йам̣ на джа̄на̄ти, аппаччаккха̄та̄ва хоти сиккха̄. аттхам̣ пана аджа̄нитва̄пи ‘‘уккан̣т̣хито вадатӣ’’ти там̣ джа̄на̄ти, паччаккха̄та̄ва хоти сиккха̄. сотавин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ саддаматтаггахан̣амева, аттхаггахан̣ам̣ пана мановин̃н̃а̄н̣авӣтхипарампара̄йа̄ти а̄ха тан̇кхан̣ан̃н̃ева̄тиа̄ди.
53. ван̣н̣апат̣т̣ха̄нанти саттхугун̣аван̣н̣аппака̄сакам̣ пакаран̣ам̣. упа̄лига̄тха̄сӯти упа̄лисутте упа̄лигахапатина̄ дхӣрасса вигатамохасса̄тиа̄дина̄ вуттага̄тха̄су. йатха̄рутанти па̄л̣ийам̣ вуттамева̄ти аттхо. анантабуддхӣтиа̄дӣни ван̣н̣апат̣т̣ха̄не а̄гатана̄ма̄ни. дхӣрантиа̄дӣни (ма. ни. 2.76) пана упа̄лига̄тха̄су. таттха бодхи вуччати саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣, са̄ джа̄нанахетутта̄ пан̃н̃а̄н̣ам̣ етасса̄ти бодхипан̃н̃а̄н̣о. сва̄ккха̄там̣ дхаммантиа̄дӣсу дхамма-саддо сва̄ккха̄та̄дипада̄нам̣ дхаммавевачанабха̄вам̣ дассетум̣ вутто. тасма̄ сва̄ккха̄там̣ паччаккха̄мӣтиа̄дина̄ вуттейева вевачанена паччаккха̄нам̣ на̄ма хоти. дхамма-саддена саха йоджетва̄ вутте пана йатха̄рутавасена паччаккха̄нанти ведитаббам̣. суппат̣ипаннам̣ сан̇гхантиа̄дӣсупи есева найо. кусалам̣ дхаммантиа̄дӣнипи кусала̄ дхамма̄ акусала̄ дхамма̄тиа̄дидхаммамева (дха. са. тикама̄тика̄ 1) сандха̄йа вуттана̄ма̄ни, итаратха̄ акусаладхаммапаччаккха̄не доса̄бха̄ваппасан̇гатоти, тена̄ха чатура̄сӣтидхаммаккхандхасахассесӯтиа̄ди. пат̣хамапа̄ра̄джикантиа̄дина̄ сиккха̄пада̄нам̣йева гахан̣ам̣ ведитаббам̣, на а̄паттӣнам̣.
йасса мӯлена̄ти йасса сантике. а̄чарийавевачанесу йо упаджджхам̣ адатва̄ а̄чарийова хутва̄ пабба̄джеси, там̣ сандха̄йа ‘‘йо мам̣ пабба̄джесӣ’’ти вуттам̣. тасса мӯлена̄ти тасса сантике. окаллакоти кхуппипа̄са̄дидуккха̄тура̄нам̣ кисалӯкхасарӣравеса̄нам̣ гахат̣т̣хаманусса̄нам̣ адхивачанам̣. мол̣ибаддхоти баддхакесакала̄по гахат̣т̣хо. кума̄ракоти кума̄ра̄ваттхо ативийа дахаро са̄ман̣еро. челлакоти тато кин̃чи маханто. чет̣акоти маджджхимо. мол̣игаллоти маха̄са̄ман̣еро. саман̣уддесоти ависесато са̄ман̣ера̄дхивачанам̣. асучисан̇кассарасама̄ча̄роти асучи хутва̄ ‘‘майа̄ катам̣ паре джа̄нанти ну кхо, на ну кхо’’ти аттана̄, ‘‘асукена ну кхо идам̣ ката’’нти парехи ча сан̇ка̄йа саритаббена ануссаритаббена сама̄ча̄рена йутто. сан̃джа̄тара̄га̄дикачаваратта̄ касамбуджа̄то. кон̣т̣хоти дуссӣла̄дхивачанаметам̣.
54. тихетукапат̣исандхика̄ти атикхиппам̣ джа̄нанасаматтхе сандха̄йа вуттам̣, на духетука̄нам̣ таттха асамбхавато. сабха̄гасса̄ти пурисасса. висабха̄гасса̄ти ма̄туга̄масса. поттхакарӯпасадисасса̄ти маттика̄дӣхи катарӯпасадисасса. гарумедхасса̄ти а̄рамман̣есу лахуппаваттийа̄ абха̄вато дандхагатиката̄йа гарупан̃н̃асса, мандапан̃н̃асса̄ти вуттам̣ хоти.
ида̄неттха сиккха̄паччаккха̄нава̄расса па̄л̣ийам̣ ат̣т̣хакатха̄йан̃ча вуттанайа̄нам̣ сампин̣д̣анаттхавасена евам̣ виниччхайо ведитаббо – таттха хи са̄ман̃н̃а̄ чавитука̄мотиа̄дӣхи падехи читтанийамам̣ дассети. буддхантиа̄дӣхи падехи кхеттанийамам̣, паччаккха̄ми дха̄ретӣти етена ка̄ланийамам̣, вадатӣти имина̄ пайоганийамам̣, алам̣ ме буддхена, ким̣ ну ме, на маматтхо, сумутта̄хантиа̄дӣхи ана̄мат̣т̣хака̄лавасенапи паччаккха̄нам̣ хотӣти дассети, вин̃н̃а̄петӣти имина̄ виджа̄нананийамам̣, умматтако сиккхам̣ паччаккха̄ти умматтакасса сантикетиа̄дӣхи пуггаланийамам̣, со ча наппат̣ивиджа̄на̄тӣтиа̄дӣхи виджа̄нананийама̄бха̄вена паччаккха̄на̄бха̄вам̣ дассети, дава̄йа̄тиа̄дӣхи читтанийама̄бха̄вена, са̄ветука̄мо на са̄ветӣти имина̄ пайоганийама̄бха̄вена, авин̃н̃усса са̄вети вин̃н̃усса на са̄ветӣти етехи йам̣ пуггалам̣ уддисса са̄вети, тассева саване сӣсам̣ ети, на̄н̃н̃асса̄ти. саббасо ва̄ пана на са̄вети аппаччаккха̄та̄ хоти сиккха̄ти идам̣ пана читта̄динийаменева сиккха̄паччаккха̄нам̣ хоти, на ан̃н̃атха̄ти дассанаттхам̣ вуттам̣. тасма̄ читтакхеттака̄лапайогапуггалавиджа̄нанавасена сиккха̄йа паччаккха̄нам̣ н̃атва̄ тадабха̄вена аппаччаккха̄нам̣ ведитаббам̣.
катхам̣? упасампаннабха̄вато чавитука̄мата̄читтенева хи сиккха̄паччаккха̄нам̣ хоти, на дава̄ ва̄ рава̄ ва̄ бхан̣антасса. евам̣ читтавасена сиккха̄паччаккха̄нам̣ хоти, на тадабха̄вена. татха̄ буддхам̣ паччаккха̄мӣтиа̄дина̄ вутта̄нам̣ буддха̄дӣнам̣ сабрахмача̄рипарийоса̄на̄нам̣ чатуддасаннан̃чева гихӣти мам̣ дха̄рехӣтиа̄дина̄ вутта̄нам̣ гихиа̄дӣнам̣ асакйапуттийапарийоса̄на̄нам̣ ат̣т̣ханнан̃ча̄ти имесам̣ два̄вӣсатийа̄ кхеттапада̄нам̣ йасса кассачи савевачанасса васена тесу йам̣ кин̃чи ваттука̄масса йам̣ кин̃чи вадатопи сиккха̄паччаккха̄нам̣ хоти. евам̣ кхеттавасена сиккха̄паччаккха̄нам̣ хоти, на тадабха̄вена. таттха йадетам̣ ‘‘паччаккха̄мӣти ча мам̣ дха̄рехӣти ча̄’’ти вуттам̣ ваттама̄нака̄лавачанам̣, йа̄ни ча ‘‘алам̣ ме буддхена, ким̣ ну ме буддхена, на маматтхо буддхена, сумутта̄хам̣ буддхена̄’’тиа̄дина̄ найена а̄кхйа̄тавасена ка̄лам̣ ана̄маситва̄ пуримехи чуддасахи падехи саддхим̣ йоджетва̄ вутта̄ни алам̣ метиа̄дӣни чатта̄ри пада̄ни, тесам̣йева ча савевачана̄нам̣ васена паччаккха̄нам̣ хоти, на пана ‘‘паччаккха̄си’’нти ва̄, ‘‘паччаккхисса’’нти ва̄, ‘‘мам̣ дха̄ресӣ’’ти ва̄, ‘‘мам̣ дха̄рессасӣ’’ти ва̄, ‘‘йам̣нӯна паччаккхеййа’’нти ва̄тиа̄дӣни атӣта̄на̄гатапарикаппавачана̄ни бхан̣антасса. евам̣ ваттама̄нака̄лавасена чева ана̄мат̣т̣хака̄лавасена ча паччаккха̄нам̣ хоти, на тадабха̄вена. пайого пана дувидхо ка̄йико ва̄часико, таттха буддхам̣ паччаккха̄мӣтиа̄дина̄ найена йа̄йа ка̄йачи бха̄са̄йа вачӣбхедам̣ катва̄ ва̄часикапайогенева паччаккха̄нам̣ хоти, на аккхараликханам̣ ва̄ хаттхамудда̄дидассанам̣ ва̄ ка̄йапайогам̣ каронтасса. евам̣ ва̄часикапайогенева паччаккха̄нам̣ хоти, на тадабха̄вена.
пуггало пана дувидхо йо ча паччаккха̄ти, йасса ча паччаккха̄ти, таттха йо паччаккха̄ти, со саче умматтакакхиттачиттаведанат̣т̣а̄нам̣ ан̃н̃атаро на хоти, йасса пана паччаккха̄ти, со саче мануссаджа̄тико хоти, на ча умматтака̄дӣнам̣ ан̃н̃атаро саммукхӣбхӯто ча, сиккха̄паччаккха̄нам̣ хоти. на хи асаммукхӣбхӯтасса дӯтена ва̄ пан̣н̣ена ва̄ а̄рочанам̣ рухати. евам̣ йатха̄вуттапуггалавасена паччаккха̄нам̣ хоти, на тадабха̄вена. виджа̄нанампи нийамита̄нийамитавасена дувидхам̣. таттха йасса йесам̣ ва̄ нийаметва̄ имасса имесам̣ ва̄ а̄рочемӣти вадати, саче те йатха̄ пакатийа̄ локе манусса̄ вачанам̣ сутва̄ а̄ваджджанасамайе джа̄нанти, евам̣ тасса вачана̄нантарамева ‘‘айам̣ уккан̣т̣хито’’ти ва̄, ‘‘гихибха̄вам̣ паттхайатӣ’’ти ва̄ йена кеначи а̄ка̄рена мануссаджа̄тико вачанаттхам̣ джа̄на̄ти, паччаккха̄та̄ва хоти сиккха̄. атха апарабха̄ге ‘‘ким̣ имина̄ вутта’’нти чинтетва̄ джа̄нанти, ан̃н̃е ва̄ джа̄нанти, аппаччаккха̄та̄ва хоти. анийаметва̄ а̄рочентасса пана саче вуттанайена йо кочи мануссаджа̄тико вачанаттхам̣ джа̄на̄ти, паччаккха̄та̄ хоти сиккха̄, евам̣ джа̄нанавасена паччаккха̄нам̣ хоти, на тадабха̄вена. ити имесам̣ вуттаппака̄ра̄нам̣ читта̄дӣнам̣ васенева сиккха̄паччаккха̄нам̣ хоти, на ан̃н̃атха̄ти дат̣т̣хаббам̣.
сиккха̄паччаккха̄наван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.
мӯлапан̃н̃аттиван̣н̣ана̄
55. ито пат̣т̣ха̄йа̄ти дут̣т̣хуллападато пат̣т̣ха̄йа. метхунадхаммо йатха̄ сарӯпенева дут̣т̣хуллам̣, евам̣ дассана̄дидут̣т̣хулладхаммапарива̄ратта̄пи дут̣т̣хулланти дассетум̣ йасма̄тиа̄ди вуттам̣. авассута̄нанти метхунара̄гена тинта̄нам̣. парийут̣т̣хита̄нанти метхунара̄гена абхибхӯтачитта̄нам̣. метхуна-саддасса садисасаддапаайа̄йатта̄ вуттам̣ ‘‘садиса̄на’’нти, раттата̄дӣхи садиса̄нанти аттхо. идан̃ча йебхуййато вуттам̣ убхосу ан̃н̃атарасса ра̄га̄бха̄вепи итарасса метхунасеванасам̣сиддхито. метхуна-саддо ва̄ убхайасаддапаайа̄йо, метхунам̣ йугал̣ам̣ йамакам̣ убхайанти хи аттхато екам̣, тена̄ха ‘‘убхиннам̣ ратта̄на’’нти. ‘‘двайам̣двайасама̄паттӣ’’ти хи па̄л̣ийампи вуттам̣. нимиттена̄ти бхумматтхе каран̣авачанам̣, иттхинимитте аттано нимиттам̣ павесетӣти аттхо. нимиттам̣ ан̇гаджа̄танти аттхато екам̣. тилапхаланти са̄сапаматтам̣ тилабӣджам̣ адхиппетам̣, на косасахитам̣ пхаланти а̄ха ‘‘тилабӣджаматтампӣ’’ти. аллока̄сети сабха̄вена пихитасса нимиттасса пакатива̄тена асампхут̣т̣хе тинтаппадесе. та̄дисо падесо сачепи кеначи ва̄та̄дивика̄рена суккхати, татха̄пи аналлока̄соти упаккамато па̄ра̄джикамева.
вемаджджханти йатха̄ чатта̄ри пасса̄ни апхусанто павесети, евам̣ катавиварасса иттхинимиттасса аббхантараталам̣ вуччати. пурисанимитте пана маджджханти аггакот̣им̣ сандха̄йа вадати. упарӣти маджджхимапаббена самин̃джитва̄ павесийама̄насса ан̇гаджа̄тасса самин̃джитан̇гулийа̄ маджджхимапаббапит̣т̣хисадисааггакот̣ийева. хет̣т̣ха̄ павесентоти иттхинимиттасса хет̣т̣ха̄бха̄гена чхупийама̄нам̣ павесенто, йатха̄ иттхинимиттасса аллока̄сам̣ хет̣т̣химаталам̣ тилабӣджаматтампи аттано нимиттена чхупати, евам̣ павесентоти аттхо. чхупанамева хеттха павесанам̣, евам̣ сесесупи. маджджхена павесентоти аббхантараталена чхупийама̄нам̣ павесенто, йатха̄ аббхантараталам̣ чхупати, евам̣ павесентоти аттхо. каттхачи аччхупантам̣ павесетва̄ а̄ка̄сагатамева нӣхарантасса наттхи па̄ра̄джикам̣, дуккат̣ам̣ пана хоти чхиннасӣсаваттхусмим̣ (па̄ра̄. 73) вийа. маджджхенева чхупантам̣ павесентоти аггакот̣ийа̄ чхупантам̣ павесенто. маджджхимапаббапит̣т̣хийа̄ сан̇кочетва̄ти нимиттам̣ аттано маджджхимапаббапит̣т̣хийа̄ самин̃джитва̄ упарибха̄гена чхупантам̣ павесентопи. ким̣ вийа? самин̃джитан̇гули вийа̄ти йоджана̄. атха ва̄ маджджхимапаббапит̣т̣хийа̄ самин̃джитан̇гули вийа̄ти самбандхо, самин̃джитан̇гулим̣ ва̄ маджджхимапаббапит̣т̣хийа̄ павесенто вийа̄типи йоджетаббам̣. упарибха̄гена̄ти сан̇кочитасса нимиттасса упарикот̣ийа̄.
ида̄ни пурисанимиттасса хет̣т̣ха̄ вуттесу чхасу ‘‘упарӣ’’ти вуттасса чхат̣т̣хасса т̣ха̄насса васена висум̣ чатта̄ри пасса̄ни гахетва̄ пурисанимитте дасат̣т̣ха̄набхедам̣ дассенто таттха̄тиа̄дима̄ха. хет̣т̣ха̄ пана агахитаггахан̣авасена чха т̣ха̄на̄ни вутта̄ни. тула̄дан̣д̣асадисам̣ павесентасса̄пӣти асамин̃джитва̄ уджукам̣ павесентасса. чаммакхӣланти ел̣ака̄дӣнам̣ гӣва̄йа вийа нимитте джа̄там̣ чамман̇курам̣, ‘‘ун̣н̣иган̣д̣о’’типи ваданти. ‘‘упахатака̄йаппаса̄да’’нти аватва̄ нат̣т̣хака̄йаппаса̄данти вачанена упа̄диннабха̄ве сати кеначи паччайена упахатепи ка̄йаппаса̄де упахатиндрийаваттхусмим̣ (па̄ра̄. 73) вийа па̄ра̄джикамева̄ти дассети. иттхинимиттасса пана нат̣т̣хепи упа̄диннабха̄ве сати матасарӣре вийа па̄ра̄джикаккхеттата̄ на виджахатӣти ведитабба̄. метхунасса̄дена̄ти идам̣ ка̄йасам̣саггара̄ге сати сан̇гха̄дисесо хотӣти вуттам̣. бӣджа̄нӣти ан̣д̣а̄ни.
мукхам̣ апидха̄йа̄ти пама̄дена самуппаннампи ха̄сам̣ бӣджанийа̄ пат̣иччха̄данампи акатва̄ нисӣданам̣ ага̄раванти вуттам̣. атха ва̄ апидха̄йа̄ти пидахитва̄, бӣджанийа̄ мукхам̣ пат̣иччха̄детва̄ хасама̄нена на нисӣдитаббанти аттхо. дантавидам̣саканти данте дассетва̄. габбхитена̄ти ‘‘айуттакатха̄’’ти сан̇кочам̣ ана̄паджджантена, ниравасеса̄дхиппа̄йакатхане сан̃джа̄тусса̄хена̄ти аттхо.
анупан̃н̃аттиван̣н̣ана̄
па̄ра̄джикаваттхубхӯта̄ти йесам̣ тӣсу маггесу тилабӣджаматтампи нимиттасса павесока̄со хоти, те иттхипуриса̄дибхеда̄ саббе сан̇гайханти, на итаре. идха пана тираччха̄нагата̄йа̄ти-па̄л̣ипада̄нурӯпато на сабба̄тиа̄дина̄ иттхилин̇гавасена вуттам̣. гонаса̄ти саппависеса̄, йесам̣ пит̣т̣хӣсу махантамаханта̄ни ман̣д̣ала̄ни хонти. каччхапаман̣д̣ӯка̄нам̣ чатуппадаттепи одаката̄са̄ман̃н̃ена ападехи саха гахан̣ам̣. мукхасан̣т̣ха̄нанти от̣т̣хачаммасан̣т̣ха̄нам̣. ван̣асан̇кхепанти ван̣асан̇гахам̣. ван̣е тхуллаччайан̃ча ‘‘амаггена амаггам̣ павесети, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти (па̄ра̄. 66) имасса суттасса васена ведитаббам̣. ман̇гуса̄ти накула̄. етамева хи аттханти йо нам̣ аджджха̄паджджати, там̣ пара̄джетӣти имаматтхам̣ вутта̄нам̣йева па̄ра̄джика̄дисадда̄нам̣ ниббачанаппасан̇ге имисса̄ парива̄рага̄тха̄йа паваттатта̄. бхат̣т̣хоти са̄санато парихӣно. ниран̇катоти нира̄като. етанти а̄паттирӯпам̣ па̄ра̄джикам̣. чхинноти антара̄кхан̣д̣ито.
пакататтехи бхиккхӯхӣти еттха пакататта̄ на̄ма па̄ра̄джикам̣ ана̄панна̄ ануккхитта̄ ча. кечи пана ‘‘пакататтехи бхиккхӯхи екато каттаббатта̄ти ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттатта̄ пакататтабхӯтехи аладжджӣхипи саддхим̣ упосатха̄дисан̇гхакаммакаран̣е досо наттхӣ’’ти ваданти, там̣ на йуттам̣, имина̄ вачанена тасса аттхасса асиджджханато. йади хи сан̇гхакаммам̣ карӣйати, пакататтехева карӣйати, на апакататтехӣти евам̣ апакататтехи сахасам̣ва̄сапат̣иккхепапарам̣ идам̣ вачанам̣, на пана пакататтехи саббехи аладжджӣа̄дӣхи екато сан̇гхакаммам̣ каттаббамева̄ти. евам̣ сам̣ва̄савидха̄напарам̣ пакататтесупи сабха̄га̄паттим̣ а̄паннехи ан̃н̃аман̃н̃ан̃ча аладжджӣхи ча саддхим̣ екато каммакаран̣асса пат̣иккхиттатта̄. вуттан̃хи ‘‘саче саббо сан̇гхо сабха̄га̄паттийа̄ сати вуттавидхим̣ акатва̄ упосатхам̣ кароти, вуттанайенева саббо сан̇гхо а̄паттим̣ а̄паджджатӣ’’тиа̄ди (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. нида̄наван̣н̣ана̄). ‘‘йаттха а̄мисапарибхого ват̣т̣ати, дхаммапарибхогопи таттха ват̣т̣атӣ’’ти аладжджӣхи саха парибхого ча ат̣т̣хакатха̄йам̣ пат̣иккхитто екато каммакаран̣асса̄пи дхаммапарибхогатта̄. тасма̄ йатха̄ хи па̄л̣ийам̣ па̄ра̄джика̄паттиа̄паджджанакапуггаланийаматтхам̣ йва̄йам̣ н̃аттичатуттхена каммена…пе… упасампанно, айам̣ имасмим̣ аттхе адхиппето бхиккхӯти имасмим̣ вачане саббепи н̃аттичатуттхакаммена упасампанна̄ па̄ра̄джика̄паджджанакапуггала̄йева̄ти нийамо на сиджджхати па̄ра̄джика̄на̄паджджанака̄нампи секкха̄дӣнам̣ самбхава̄, атха кхо н̃аттичатуттхакаммена упасампаннесуйева па̄ра̄джика̄паттиа̄паджджанака̄ аладжджӣ ба̄лапутхуджджана̄ лаббханти, на пана ехибхиккхуа̄дӣсӯти евам̣ нийамо сиджджхати, евамидха̄пи пакататтесуйева екато каммакаран̣а̄раха̄ ана̄паттика̄ ладжджӣ куккуччака̄ сиккха̄ка̄ма̄ упалаббханти, на апакататтесӯти евамева нийамо сиджджхати апакататта̄нам̣ ган̣апӯран̣атта̄бха̄вена асам̣ва̄сикаттанийамато. аладжджино пана ган̣апӯрака̄ хутва̄ каммасса са̄дханато асам̣ва̄сикесу на гахита̄ каттаббавидхим̣ акатва̄ техи саха маддитва̄ каммам̣ каронта̄нам̣ а̄патти аладжджита̄ ча на вигаччхатӣти ведитаббам̣. ‘‘еко аладжджӣ аладжджӣсатампи каротӣ’’ти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.585) хи вуттам̣, тенева ваккхати ‘‘саббепи ладжджино етесу камма̄дӣсу саха васантӣ’’тиа̄ди. айан̃чаттхо упари виттха̄рато а̄ви бхависсати.
татха̄ти сӣма̄париччхиннехӣтиа̄дим̣ пара̄масати. екато ванданабхун̃джанага̄маппавесанаватта̄пат̣иваттакаран̣ауггахапарипуччха̄саджджха̄йакаран̣а̄диса̄маггикирийа̄васена бхагавата̄ пан̃н̃аттасиккха̄падасиккханам̣ самасиккхата̄ на̄ма, тан̃ча ладжджӣхева самам̣ сиккхитаббам̣, на аладжджӣхӣти дассетум̣ ‘‘пан̃н̃аттам̣ пана…пе… самасиккхата̄ на̄ма̄’’ти вуттам̣. таттха анатиккаманавасена уггахапарипуччха̄дивасена ча ладжджӣпуггалехи самам̣ екато сиккхитабба̄ самасиккха̄ти сиккха̄пада̄ни вутта̄ни, та̄сам̣ самасиккханам̣ йатха̄вуттанайена ладжджӣхи сиккхитаббабха̄во самасиккхата̄ на̄ма̄ти адхиппа̄йо. йатха̄вуттесу екакамма̄дӣсу аладжджӣнам̣ ладжджидхамме анокканте ладжджӣхи саха сам̣ва̄со наттхи, тато бахийева те сандиссантӣти а̄ха саббепи ладжджинотиа̄ди.
56. йам̣ там̣ вуттанти самбандхо. ваттхумева на хотӣти суван̣н̣а̄дӣхи катаиттхирӯпа̄нам̣ ан̇гаджа̄тесупи нимиттавоха̄радассанато таттха па̄ра̄джика̄сан̇ка̄ниваттанаттхам̣ вуттам̣. тенева винӣтаваттхӯсу лепачитта̄диваттхӯсу сан̃джа̄такуккуччасса па̄ра̄джикена ана̄патти вутта̄.
пат̣хамачатуккаван̣н̣ана̄
57. асса̄ти а̄кхйа̄тападанти тасса аттхам̣ дассенто ‘‘хотӣ’’ти а̄ха, бхавеййа̄ти аттхо, хотӣти вуттам̣ хоти. дутийе аттхавикаппе ‘‘хотӣ’’ти идам̣ вачанасесо.
58. са̄дийантассева̄ти еттха са̄дийанам̣ на̄ма севетука̄мата̄читтасса уппа̄данамева̄ти а̄ха ‘‘пат̣исеваначиттасаман̇гисса̄’’ти. пат̣ипаккханти анит̣т̣хам̣ ахитам̣. ‘‘бхиккхӯнам̣ паччаттхика̄ бхиккхупаччаттхика̄’’ти вутте упари вуччама̄на̄ ра̄джапаччаттхика̄дайопи идхева пависантӣти там̣ ниваттанаттхам̣ бхиккхӯ ева паччаттхика̄ти ра̄джапаччаттхика̄нурӯпена аттхо дассито. тасмим̣ кхан̣ети павесанаккхан̣е. аггато хи йа̄ва мӯла̄ павесанакирийа̄йа ваттама̄нака̄ло павесанаккхан̣о на̄ма. павит̣т̣хака̄лети ан̇гаджа̄тасса йаттакам̣ т̣ха̄нам̣ павесана̄рахам̣, таттакам̣ анавасесато павит̣т̣хака̄ле, павесанакирийа̄йа нит̣т̣хитаккхан̣ети аттхо. евам̣ павит̣т̣хасса уддхаран̣а̄рамбхато антара̄ т̣хитака̄ле т̣хитам̣ ан̇гаджа̄там̣, тасса т̣хити ва̄ т̣хитам̣ на̄ма, ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ма̄туга̄масса суккависсат̣т̣хим̣ патва̄ саббатха̄ ва̄йа̄мато орамитва̄ т̣хитака̄лам̣ сандха̄йа ‘‘суккависсат̣т̣хисамайе’’ти вуттам̣, тадубхайампи т̣хитамева̄ти гахетаббам̣. уддхаран̣ам̣ на̄ма йа̄ва агга̄ нӣхаран̣акирийа̄йа ваттама̄нака̄лоти а̄ха ‘‘нӣхаран̣ака̄ле пат̣исеваначиттам̣ упат̣т̣ха̄петӣ’’ти.
еттха ча йасма̄ парехи упаккамийама̄насса ан̇гаджа̄та̄дика̄йачаланасса виджджама̄натта̄ севаначитте упат̣т̣хитаматте тасмим̣ кхан̣е читтаджарӯпена сан̃джа̄йама̄нам̣ ан̇гаджа̄та̄дичаланам̣ имина̄ севаначиттена уппа̄дитамева хоти. апича севаначитте уппанне парехи анупаккамийама̄насса̄пи ан̇гаджа̄те чаланам̣ хотева, тан̃ча тена катам̣ на̄ма хоти, тасма̄ ка̄йачиттато самут̣т̣хитам̣ па̄ра̄джика̄паттим̣ со а̄паджджатийева уббхаджа̄н̣уман̣д̣алика̄ (па̄чи. 657-658) вийа. таттха̄пи хи ‘‘адхаккхакам̣ уббхаджа̄н̣уман̣д̣алам̣ а̄масанам̣ ва̄…пе… пат̣ипӣл̣анам̣ ва̄ са̄дийеййа̄’’ти (па̄чи. 657) са̄дийанаматтейева а̄патти вутта̄, бхиккхуно ка̄йасам̣сагге пана ‘‘ка̄йасам̣саггам̣ сама̄паджджеййа̄’’ти (па̄ра̄. 270) аттано упаккамасса а̄паттинимиттабха̄вена вуттатта̄ иттхийа̄ пхусийама̄насса ка̄йасам̣саггара̄ге ча иттхийа̄ сан̃джанитака̄йачалане ча виджджама̄непи аттано пайога̄бха̄вена ана̄паттийева вутта̄ти гахетаббам̣. кечи пана ‘‘пат̣хамасан̇гха̄дисесависайепи парехи балакка̄рена хаттха̄дӣхи упаккамийама̄насса мочанасса̄до ча уппаджджати, тена ча асучимхи мутте сан̇гха̄дисесо, амутте тхуллаччайам̣ ева̄’’ти ваданти. ан̇га̄рака̄сунти ан̇га̄рара̄сим̣, ан̇га̄рапун̣н̣а̄ва̄т̣ам̣ ва̄. иттхийа̄ упаккамийама̄не аса̄дийанам̣ на̄ма на саббесам̣ висайоти а̄ха иман̃хӣтиа̄ди. ека̄дасахи аггӣхӣти ра̄гадосамохаджа̄тиджара̄маран̣асокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сасан̇кха̄техи ека̄дасаггӣхи. асса̄ти аса̄дийантасса. чатуккам̣ нӣхаритва̄ т̣хапесӣти еттха екапуггалависайата̄йа екопи ана̄паттива̄ро павесанапавит̣т̣хат̣хитауддхаран̣асан̇кхаа̄та̄нам̣ чатуннам̣ пада̄нам̣ васена ‘‘чатукка’’нти вутто. пат̣хамачатуккакатха̄ти еттха пана ана̄паттива̄рена саддхим̣ пан̃чаннам̣ ва̄ра̄нам̣ вуттанайена ‘‘пан̃ча чатукка̄’’ти ваттаббепи екамаггависайата̄йа тесам̣ екаттам̣ а̄ропетва̄ пат̣хамачатукката̄ вутта̄. тенева ваккхати тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ васена тӣн̣и суддхикачатукка̄нӣтиа̄ди.
екӯнасаттатидвисатачатуккакатха̄ван̣н̣ана̄
59-60. маттанти сура̄дӣхи маттам̣. аккха̄йитанимитта̄ идха уттарападалопена аккха̄йитасаддена вутта̄ти а̄ха ‘‘аккха̄йитанимитта’’нти. джа̄гарантинтиа̄ди висесанарахитатта̄ ‘‘суддхикачатукка̄нӣ’’ти вуттам̣. сама̄на̄чарийака̄тхера̄ти ека̄чарийасса уддесантева̄сика̄. ган̇га̄йа апарабха̄го апараган̇гам̣. ватарети гарахаттхе нипа̄то. евам̣ винайагарука̄нанти имина̄ упари упатиссаттхерена вуччама̄навиниччхайасса гарукаран̣ӣйата̄йа ка̄ран̣ам̣ вуттам̣. саббам̣ парийа̄дийитва̄ти саббам̣ па̄ра̄джикакхеттам̣ анавасесато гахетва̄. йади хи са̄васесам̣ катва̄ пан̃н̃апеййа, аладжджӣнам̣ таттха лесена аджджха̄ча̄расото паваттатӣти а̄ха ‘‘сотам̣ чхиндитва̄’’ти. сахасеййа̄дипан̣н̣аттиваджджасиккха̄падесуйева (па̄чи. 49-51) са̄васесам̣ катва̄пи пан̃н̃а̄панам̣ самбхавати, на локаваджджесӯти а̄ха идан̃хӣтиа̄ди. сахасеййасиккха̄паде хи (па̄чи. 49 а̄дайо) кин̃ча̄пи йебхуййаччханне йебхуййапариччханне хет̣т̣химапариччхедато па̄читтийам̣ дасситам̣, упад̣д̣хаччханне упад̣д̣хапариччханне дуккат̣ам̣, татха̄пи са̄васесатта̄ пан̃н̃аттийа̄ йебхуййаччханнаупад̣д̣хапариччханна̄дӣсупи ат̣т̣хакатха̄йам̣ па̄читтийамева дасситам̣. идха пана ниравасесатта̄ пан̃н̃аттийа̄ бхагавата̄ дасситам̣ йебхуййена аккха̄йитанимиттато хет̣т̣ха̄ па̄ра̄джикаккхеттам̣ наттхи, тхуллаччайа̄димева таттха лаббхати.
упатиссаттхерена вуттассева виниччхайасса ан̃н̃ампи упаттхамбхака̄ран̣ам̣ дассенто апича̄тиа̄дима̄ха. нимитте аппаматтика̄пи мам̣сара̄джи саче авасит̣т̣ха̄ хоти, там̣ йебхуййаккха̄йитамева хоти, тато парам̣ пана саббасо кха̄йите нимитте дуккат̣амева̄ти дассенто а̄ха ‘‘тато парам̣ тхуллаччайам̣ наттхӣ’’ти. кечи панеттха ваччамагга̄дим̣ чатта̄ро кот̣т̣ха̄се катва̄ ‘‘тесу две кот̣т̣ха̄се атиккамма йа̄ва татийакот̣т̣ха̄сасса парийоса̄на̄ кха̄йитам̣ йебхуййаккха̄йитам̣ на̄ма, тато парам̣ тхуллаччайам̣ наттхи, йа̄ва чатуттхакот̣т̣ха̄сасса парийоса̄на̄ кха̄йитам̣, тампи дуккат̣аваттхуйева̄’’ти ча ваданти, там̣ на йуттам̣. матасарӣрасмим̣йева ведитаббанти матам̣ йебхуййена аккха̄йитантиа̄дивачанато вуттам̣. йадипи нимиттантиа̄ди джӣвама̄накасарӣрамева сандха̄йа вуттам̣ тассева адхикататта̄. тенева ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. пат̣хамапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄) ‘‘джӣвама̄накасарӣрасса вуттаппака̄ре магге сачепи тача̄дӣни анавасесетва̄ саббасо чхинне’’тиа̄ди вуттам̣. саббасо кха̄йитанти нимиттамам̣сам̣ саббам̣ чхиннанти аттхо. нимиттасан̣т̣ха̄нанти чхиннамам̣сасса анто йа̄ва муттаваттхикоса̄ чхидда̄ка̄ро аббхантарачхавичаммаматто иттхинимитта̄ка̄ро, тена̄ха ‘‘павесанам̣ джа̄йатӣ’’ти. нимиттасан̣т̣ха̄нам̣ пана анавасесетва̄ти павесана̄рахачхидда̄ка̄рена т̣хитааббхантарамам̣са̄дим̣ анавасесетва̄. етена йа̄ва павесо лаббхати, та̄ва маггойева̄ти дассети. нимиттато патита̄йа мам̣сапесийа̄ти идам̣ нимиттасан̣т̣ха̄навирахитам̣ аббхантарамам̣сакхан̣д̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. нимиттасан̣т̣ха̄нам̣ акопетва̄ самантато чхиндитва̄ уддхат̣амам̣сапесийа̄ пана матасарӣре йебхуййена аккха̄йитанимитте вийа упаккамантасса па̄ра̄джикамева.
евам̣ джӣвама̄накамануссасарӣре лаббхама̄нависесам̣ дассетва̄ ида̄ни матасарӣре дассетум̣ матасарӣре пана̄тиа̄дима̄ха. ваттхикосесӯти пуриса̄нам̣ ан̇гаджа̄такосачаммесу. ‘‘навадва̄ро маха̄ван̣о’’тиа̄ди (ми. па. 2.6.1) вачанато манусса̄нам̣ аккхина̄са̄дӣни ван̣асан̇кхепена тхуллаччайаккхетта̄нӣти тесупи тхуллаччайам̣ вуттам̣, евам̣ манусса̄нам̣ матасарӣрепи, тена̄ха мате алласарӣретиа̄ди. таттха алласарӣрети акутхитам̣ сандха̄йа вуттам̣. па̄ра̄джикаккхеттети йебхуййена аккха̄йитампи сандха̄йа вуттам̣. тхуллаччайаккхеттети упад̣д̣хаккха̄йита̄димпи сандха̄йа вуттам̣. еттха ча аккхина̄са̄дитхуллаччайаккхеттесу йебхуййена аккха̄йитесупи тхуллаччайам̣, упад̣д̣хаккха̄йита̄дӣсу дуккат̣анти ведитаббам̣. саббесампӣти йатха̄вуттахаттхиа̄дӣхи ан̃н̃есам̣ тираччха̄на̄нам̣ сан̇ган̣ханаттхам̣ вуттам̣. тираччха̄нагата̄нам̣ аккхикан̣н̣аван̣есу дуккат̣ам̣ пана ат̣т̣хакатха̄ппама̄н̣ена гахетаббам̣, ‘‘амаггена амаггам̣ павесети, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти (па̄ра̄. 66) хи са̄ман̃н̃ато вуттам̣, на пана манусса̄нанти висесетва̄. йади хи манусса̄нан̃н̃ева ван̣есу тхуллаччайам̣ сийа̄, хаттхиасса̄дӣнам̣ на̄саваттхикосесупи пат̣ан̇гамукхаман̣д̣ӯкасса мукхасан̣т̣ха̄непи ча ван̣асан̇кхепато тхуллаччайам̣ на ваттаббам̣ сийа̄, вуттан̃ча. тасма̄ ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ еветтха пама̄н̣ам̣. мата̄нам̣ тираччха̄нагата̄нанти матакена самбандхо.
метхунара̄гена ваттхикосам̣ павесентасса тхуллаччайам̣ вуттанти а̄ха ‘‘ваттхикосам̣ аппавесенто’’ти. метхунара̄го ча на̄ма ка̄йасам̣саггара̄гам̣ мочанасса̄дан̃ча мун̃читва̄ висум̣ двайам̣двайасама̄паттийа̄ ра̄го, со ча пуриса̄дӣсупи уппаджджати, тена ча апа̄ра̄джикаккхетте иттхисарӣрепи упаккамантасса асучимхи муттепи сан̇гха̄дисесо на хоти, кхетта̄нурӯпам̣ тхуллаччайадуккат̣амева хотӣти ведитаббам̣. аппавесентоти имина̄ тӣсу маггесу павесана̄дхиппа̄йе асатипи метхунара̄гена бахи гхат̣т̣анам̣ самбхаватӣти дассети, тенева тхуллаччайам̣ вуттам̣, итаратха̄ павесана̄дхиппа̄йена бахи чхупантасса метхунасса пуббапайогатта̄ дуккат̣амева ваттаббам̣ сийа̄. нимиттена нимиттам̣ чхупати тхуллаччайанти идан̃ча ‘‘на ча, бхиккхаве, раттачиттена ан̇гаджа̄там̣ чхупитаббам̣, йо чхупеййа, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти (маха̄ва. 252) имасса чаммаккхандхаке а̄гатасса суттасса васена вуттам̣. таттха ча кесан̃чи ан̃н̃атха̄пи аттхавикаппасса бӣджам̣ дассенто маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана̄тиа̄дима̄ха. мукхенева чхупанам̣ сандха̄йа̄ти от̣т̣хадживха̄димукха̄вайавена чхупанам̣ сандха̄йа. ол̣а̄рикатта̄ти аджджха̄ча̄расса тхуллатта̄. там̣ сандха̄йабха̄ситанти там̣ йатха̄вуттасуттам̣. суттан̃хи аджджха̄ча̄рам̣ сандха̄йа пат̣ичча вуттатта̄ ‘‘сандха̄йабха̄сита’’нти вуччати. сут̣т̣хусаллаккхетва̄ти пит̣т̣хим̣ абхируханта̄нам̣ ан̇гаджа̄тамукхенева нимиттачхупанасса самбхавам̣ метхунара̄гӣнан̃ча ан̇гаджа̄тена чхупанассева анурӯпатан̃ча сутте ча ‘‘мукхена̄’’ти авуттатан̃ча ан̃н̃ан̃ча найам̣ йатха̄балам̣ сут̣т̣ху саллаккхетва̄ти аттхо. сан̇гха̄дисесоти манусситтхим̣ сандха̄йа вуттам̣. пасса̄вамагганти идам̣ чаммаккхандхаке нида̄навасена вуттам̣. итарамаггадвайам̣ пана нимиттамукхена чхупантасса ван̣асан̇кхепена тхуллаччайамева. вуттанайенева̄ти метхунара̄генева. нимиттамукхена пана вина̄ метхунара̄гена манусситтхийа̄ ва̄ тираччха̄нагатиттхийа̄ ва̄ пасса̄вамаггам̣ пакатимукхена чхупантасса дуккат̣амева пакатимукхена пакатимукхачхупане вийа, итаратха̄ таттха̄пи тхуллаччайена бхавитаббам̣, тан̃ча на йуттам̣ кхандхакасуттепи татха̄ авуттатта̄. ка̄йасам̣саггара̄гена дуккат̣анти нимиттамукхена ва̄ пакатимукха̄дим̣ итарака̄йена ва̄ ка̄йасам̣саггара̄гена чхупантасса дуккат̣амева.
еттха ча ка̄йасам̣саггара̄гена бахинимитте упаккамато аджа̄нантассева ан̇гаджа̄там̣ йади па̄ра̄джикаккхеттам̣ чхупати, таттха ким̣ хотӣти? кечи та̄ва ‘‘метхунара̄гасса абха̄ва̄ манусситтхийа̄ сан̇гха̄дисесо, сесесу ваттхувасена тхуллаччайадуккат̣а̄нӣ’’ти ваданти. ан̃н̃е пана ‘‘павесанаккхан̣е пхассасса са̄дийанасамбхавато балакка̄рена упаккаманаккхан̣е вийа па̄ра̄джикамева̄’’ти ваданти, идамева йуттатарам̣. маггаттайато хи ан̃н̃асмим̣ падесейева ка̄йасам̣сагга̄дира̄габхедато а̄паттибхедо лаббхати, на маггаттайе. таттха пана йена кеначи а̄ка̄рена пхассасса са̄дийанаккхан̣е па̄ра̄джикамева, тенева паропаккамена павесана̄дӣсу ра̄габхедам̣ ануддхаритва̄ са̄дийанаматтена па̄ра̄джикам̣ вуттам̣.
сантхатачатуккабхедакатха̄ван̣н̣ана̄
61-2. пат̣ипаннакасса̄ти а̄раддхавипассакасса. упа̄диннаканти ка̄йиндрийам̣ сандха̄йа вуттам̣. упа̄диннакена пхусатӣти упа̄диннакасарӣрена пхусӣйатӣти каммаса̄дханена аттхо дат̣т̣хаббо. атха ва̄ евам̣ каронто бхиккху кин̃чи упа̄диннакам̣ упа̄диннакена на пхусатӣти аттхо. лесам̣ од̣д̣ессантӣти лесам̣ т̣хапессанти, парикаппессантӣти аттхо. сантхата̄дибхедехи бхиндитва̄ти сантхата̄дивисесанехи висесетва̄. сантхата̄йа̄ти самуда̄йе екадесавоха̄ро дад̣д̣хасса пат̣асса чхиддантиа̄дӣсу вийа. йатха̄ хи пат̣асса екадесова ваттхато дад̣д̣хоти вуччати, там̣ екадесавоха̄рам̣ самуда̄йе пат̣е упача̄рато а̄ропетва̄ пуна там̣ самуда̄йам̣ дад̣д̣хаппадесасан̇кха̄тачхиддасамбандхӣбха̄вена ‘‘дад̣д̣хасса пат̣асса чхидда’’нти вохаранти, евамидха̄пи иттхийа̄ маггаппадесавоха̄рам̣ самуда̄йабхӯта̄йа иттхийа̄ а̄ропетва̄ пуна там̣ иттхим̣ сантхатамаггасамбандхиним̣ катва̄ сантхата̄йа иттхийа̄ ваччамаггена̄тиа̄ди вуттам̣. са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. па̄ра̄джикакан̣д̣а 2.61-62) панеттха ‘‘екадесе самуда̄йавоха̄ро’’ти вуттам̣, там̣ на йуттам̣ авайававоха̄рена самуда̄йассева патӣйама̄натта̄. итаратха̄ хи сантхата̄йа ваччамаггена̄ти иттхилин̇гата̄ маггасамбандхита̄ ча на сийа̄, екадесе самуда̄йопача̄расса пана екадесова аттхо са̄кха̄йа чхиджджама̄на̄йа руккхо чхиджджатӣтиа̄дӣсу вийа.
ваттха̄дӣни маггасса анто аппавесетва̄ бахийева вет̣ханам̣ сандха̄йа ‘‘паливет̣хетва̄’’ти вуттам̣. самуда̄йе авайавӯпача̄ренева бхиккхупи сантхато на̄ма̄тиа̄ди вуттам̣. йаттаке павит̣т̣хети тилабӣджаматте павит̣т̣хе. аккхина̄са̄дӣнам̣ сантхататтепи йатха̄ваттхукамева̄ти а̄ха тхуллаччайаккхетте тхуллаччайантиа̄ди. кха̄н̣ум̣ гхат̣т̣ентасса дуккат̣анти иттхинимиттасса анто кха̄н̣ум̣ павесетва̄ саматалам̣, атириттам̣ ва̄ т̣хитам̣ кха̄н̣ум̣ саче гхат̣т̣ети, гхат̣т̣ентасса дуккат̣ам̣ павеса̄бха̄вато. саче пана ӣсакам̣ анто аллока̄се павесетва̄ т̣хитам̣ анупа̄диннамева кха̄н̣усӣсам̣ ан̇гаджа̄тена чхупати, па̄ра̄джикамева. тасса таланти вел̣унал̣а̄дикасса антоталам̣. бахиддха̄ кха̄н̣укети анто павеситавел̣упабба̄дикасса бахи никкхантасӣсам̣ сандха̄йа вуттам̣. йатха̄ ча иттхинимиттетиа̄дӣсу йатха̄ иттхийа̄ пасса̄вамагге кха̄н̣ум̣ катва̄ гхат̣т̣ана̄дикам̣ вуттам̣, евам̣ саббаттха ваччамагга̄дӣсупи лаккхан̣ам̣ ведитаббанти аттхо.
ра̄джапаччаттхика̄дичатуккабхедакатха̄ван̣н̣ана̄
65. кера̄т̣ика̄ти ван̃чака̄. пат̣хамам̣ иттхидхуттамева дассетва̄ ида̄ни итарадхуттепи сан̇гахетва̄ дассетум̣ ‘‘иттхидхуттасура̄дхутта̄дайо ва̄’’ти вуттам̣.
а̄патта̄на̄паттива̄раван̣н̣ана̄
66. пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ам̣ наттхи севетука̄мата̄ маггена маггаппат̣ипаттӣти двиннам̣ ан̇га̄нам̣ сиддхатта̄. дӯситасса пана маггена маггаппат̣ипатти евамекам̣ ан̇гам̣ сиддхам̣, севетука̄мата̄сан̇кха̄там̣ са̄дийанам̣ асиддхам̣. тасма̄ со пуччхитва̄ ‘‘са̄дийи’’нти вуттапат̣ин̃н̃а̄йа на̄сетаббо. таттхева̄ти веса̄лийам̣ маха̄ване ева. саббан̇гагатанти саббака̄йагатам̣. ‘‘лохитам̣ вийа̄’’ти вуттатта̄ кеса̄дӣнам̣ винимуттат̣т̣ха̄не саббаттха̄ти гахетаббам̣. ниччамева умматтако хотӣти йасса питтакосато питтам̣ чалитва̄ саббада̄ бахи никкхантам̣ хоти, там̣ сандха̄йа вуттам̣. йасса пана питтам̣ чалитва̄ питтакосейева т̣хитам̣ хоти, када̄чи ва̄ никкхантам̣ пуна никкхамати, сопи антарантара̄ сан̃н̃ам̣ пат̣илабхати бхесаджджена ча пакатиа̄рогйам̣ пат̣илабхатӣти ведитаббам̣.
падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.
пакин̣н̣акакатха̄ван̣н̣ана̄
пакин̣н̣аканти вомиссаканайам̣. самут̣т̣ха̄нанти уппаттика̄ран̣ам̣. кирийа̄тиа̄ди нидассанаматтам̣ акирийа̄дӣнампи сан̇гахато. ведана̄йа саха кусалан̃ча ведитаббанти йоджетаббам̣. саббасан̇га̄хакавасена̄ти саббесам̣ сиккха̄пада̄нам̣ сан̇га̄хакавасена ‘‘ка̄йо ва̄ча̄ ка̄йава̄ча̄ ка̄йачиттам̣ ва̄ча̄читтам̣ ка̄йава̄ча̄читта’’нти евам̣ вутта̄ни чха а̄паттисамут̣т̣ха̄на̄ни. самут̣т̣ха̄на̄дайо хи а̄паттийа̄ ева хонти, на сиккха̄падасса. там̣там̣сиккха̄падасса нийатаа̄паттийа̄ ева гахан̣аттхам̣ пана сиккха̄падасӣсена самут̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ катханам̣. еван̃хи а̄паттивисесо пан̃н̃а̄йати а̄патти-саддасса сабба̄паттиса̄дха̄ран̣атта̄, имесу пана чхасу самут̣т̣ха̄несу пурима̄ни тӣн̣и ачиттака̄ни, паччхима̄ни сачиттака̄ни. сама̄сато там̣ имам̣ пакин̣н̣акам̣ видитва̄ ведитаббанти самбандхо. чха самут̣т̣ха̄на̄ни етасса̄ти чхасамут̣т̣ха̄нам̣. евам̣ сесесупи.
аттхи катхинасамут̣т̣ха̄нантиа̄ди самут̣т̣ха̄насӣсавасена двисамут̣т̣ха̄наекасамут̣т̣ха̄на̄нам̣ дассанам̣. тераса хи самут̣т̣ха̄насӣса̄ни пат̣хамапа̄ра̄джикасамут̣т̣ха̄нам̣ адинна̄да̄насамут̣т̣ха̄нам̣ сан̃чариттасамут̣т̣ха̄нам̣ саманубха̄санасамут̣т̣ха̄нам̣ катхинасамут̣т̣ха̄нам̣ ел̣акаломасамут̣т̣ха̄нам̣ падасодхаммасамут̣т̣ха̄нам̣ аддха̄насамут̣т̣ха̄нам̣ тхеййасаттхасамут̣т̣ха̄нам̣ дхаммадесана̄самут̣т̣ха̄нам̣ бхӯта̄рочанасамут̣т̣ха̄нам̣ чорӣвут̣т̣ха̄панасамут̣т̣ха̄нам̣ ананун̃н̃а̄тасамаут̣т̣ха̄нанти. таттха аттхи чхасамут̣т̣ха̄нанти имина̄ сан̃чариттасамут̣т̣ха̄нам̣ вуттам̣, пан̃часамут̣т̣ха̄насса абха̄вато ‘‘аттхи пан̃часамут̣т̣ха̄на’’нти аватва̄ ‘‘аттхи чатусамут̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣, имина̄ ча аддха̄насамут̣т̣ха̄нам̣ ананун̃н̃а̄тасамут̣т̣ха̄нан̃ча сан̇гахитам̣. йан̃хи пат̣хамататийачатуттхачхат̣т̣хехи самут̣т̣ха̄нехи самут̣т̣ха̄ти, идам̣ аддха̄насамут̣т̣ха̄нам̣. йам̣ пана дутийататийапан̃чамачхат̣т̣хехи самут̣т̣ха̄ти, идам̣ ананун̃н̃а̄тасамут̣т̣ха̄нам̣. аттхи тисамут̣т̣ха̄нанти имина̄ адинна̄да̄насамут̣т̣ха̄нам̣ бхӯта̄рочанасамут̣т̣ха̄нан̃ча сан̇гахитам̣. йан̃хи сачиттакехи тӣхи самут̣т̣ха̄ти, идам̣ адинна̄да̄насамут̣т̣ха̄нам̣. йам̣ пана ачиттакехи тӣхи самут̣т̣ха̄ти, идам̣ бхӯта̄рочанасамут̣т̣ха̄нам̣. аттхи катхинасамут̣т̣ха̄нантиа̄дина̄ пана авасесасамаут̣т̣ха̄насӣсавасена двисамут̣т̣ха̄нам̣ екасамут̣т̣ха̄нан̃ча сан̇ган̣ха̄ти. таттха хи йам̣ татийачхат̣т̣хехи самут̣т̣ха̄ти, идам̣ катхинасамут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. йам̣ пана пат̣хамачатуттхехи самут̣т̣ха̄ти, идам̣ ел̣акаломасамут̣т̣ха̄нам̣. йам̣ чхат̣т̣хенева самут̣т̣ха̄ти, идам̣ дхураниккхепасамут̣т̣ха̄нам̣, ‘‘саманубха̄санасамаут̣т̣ха̄на’’нтипи тассева на̄мам̣. ити сарӯпена ат̣т̣ха а̄паттисӣса̄ни дассита̄ни. а̄дисаддена панеттха авасеса̄ни пат̣хамапа̄ра̄джикасамут̣т̣ха̄нападасодхамматхеййасаттхадхаммадесана̄чорӣвут̣т̣ха̄панасамут̣т̣ха̄на̄ни пан̃чапи самут̣т̣ха̄насӣса̄ни сан̇гахита̄ни. таттха йам̣ ка̄йачиттато самут̣т̣ха̄ти, идам̣ пат̣хамапа̄ра̄джикасамут̣т̣ха̄нам̣. йам̣ дутийапан̃чамехи самут̣т̣ха̄ти, идам̣ падасодхаммасамут̣т̣ха̄нам̣. йам̣ чатуттхачхат̣т̣хехи самут̣т̣ха̄ти, идам̣ тхеййасаттхасамут̣т̣ха̄нам̣. йам̣ пан̃чаменева самут̣т̣ха̄ти, идам̣ дхаммадесана̄самаут̣т̣ха̄нам̣. йам̣ пан̃чамачхат̣т̣хехи самут̣т̣ха̄ти, идам̣ чорӣвут̣т̣ха̄панасамут̣т̣ха̄нам̣. еттха ча паччхимесу тӣсу сачиттакасамут̣т̣ха̄несу екекасамут̣т̣ха̄навасена екасамут̣т̣ха̄на̄ни тивидха̄ни. двисамут̣т̣ха̄на̄ни пана пат̣хамачатуттхехи ва̄ дутийапан̃чамехи ва̄ татийачхат̣т̣хехи ва̄ чатуттхачхат̣т̣хехи ва̄ пан̃чамачхат̣т̣хехи ва̄ самут̣т̣ха̄навасена пан̃чавидха̄нӣти ведитабба̄ни.
евам̣ самут̣т̣ха̄навасена саббасиккха̄пада̄ни терасадха̄ дассетва̄ ида̄ни кирийа̄васена пан̃чадха̄ дассетум̣ татра̄пӣтиа̄ди вуттам̣. кин̃чӣти сиккха̄падам̣. кирийатоти патхавӣкхан̣ана̄ди (па̄чи. 84-85) вийа ка̄йавачӣвин̃н̃аттиджанитакаммато. акирийатоти пат̣хамакатхина̄ди (па̄ра̄. 459 а̄дайо) вийа каттаббасса акаран̣енева. кирийа̄кирийатоти ан̃н̃а̄тика̄йа бхиккхунийа̄ хаттхато чӣварапат̣иггахан̣а̄ди (па̄ра̄. 508 а̄дайо) вийа. сийа̄ кирийато, сийа̄ акирийато рӯпийапат̣иггахан̣а̄ди (па̄ра̄. 582 а̄дайо) вийа, сийа̄ кирийато, сийа̄ кирийа̄кирийато кут̣ика̄ра̄ди (па̄ра̄. 342) вийа. вӣтиккамасан̃н̃а̄йа абха̄вена вимоккхо асса̄ти сан̃н̃а̄вимоккханти маджджхепадалопӣсама̄со дат̣т̣хаббо. читтан̇гам̣ лабхати сачиттакасамут̣т̣ха̄нехева самут̣т̣хаханато. итаранти йасса читтан̇ганийамо наттхи, там̣, ана̄паттимукхена четам̣ сан̃н̃а̄дукам̣ вуттам̣, а̄паттимукхена сачиттакадуканти еттакамева висесо, аттхато сама̄на̄ва.
ка̄йавачӣдва̄рехи а̄паджджитаббампи ка̄йакамме ва̄ вачӣкамме ва̄ сан̇гайхати. таттха ба̄хуллавуттито адинна̄да̄намуса̄ва̄да̄дайо вийа̄ти аттхи сиккха̄падам̣ ка̄йакаммантиа̄дина̄ ка̄йакаммам̣ вачӣкамман̃ча̄ти дукамева вуттам̣, вибха̄гато пана ка̄йавачӣкаммена саддхим̣ тикамева хоти. тенева ма̄тика̄т̣т̣хакатха̄йам̣ (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. пат̣хамапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄) вуттам̣ ‘‘сабба̄ ча ка̄йакаммавачӣкамматадубхайавасена тивидха̄ хонтӣ’’ти. татойева идха̄пи адинна̄да̄на̄дӣсу (па̄ра̄. 89) ка̄йакаммавачӣкамманти тадубхайавасена дасситам̣. аттхи пана сиккха̄падам̣ кусалантиа̄ди а̄паттисамут̣т̣ха̄пакачиттавасена ка̄рийе ка̄ран̣опача̄рена вуттам̣, на пана а̄паттийа̄ кусала̄дипараматтхадхаммата̄васена а̄паттийа̄ саммутисабха̄ватта̄. кусала̄кусала̄дипараматтхадхамме упа̄да̄йа хи бхагавата̄ а̄паттисаммути пан̃н̃атта̄. ваккхати хи ‘‘йам̣ кусалачиттена а̄паджджати, там̣ кусала’’нтиа̄ди (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.66 пакан̣н̣акакатха̄). на хи бхагавато а̄н̣а̄йатта̄ а̄патти кусала̄дипараматтхасабха̄ва̄ хоти анупасампанна̄нам̣ а̄дикаммика̄нан̃ча а̄паттиппасан̇гато, тасса̄ десана̄дӣхи висуддхиабха̄ваппасан̇гато ча. на хи ка̄ран̣абалена уппаджджама̄на̄ кусала̄дисабха̄ва̄ а̄патти анупасампанна̄дӣсу ниваттати, уппанна̄йа ча тасса̄ кеначи вина̄со на самбхавати. сарасавина̄сато десана̄дина̄ ча а̄патти вигаччхатӣти вачанаматтхи, на пана тена акусала̄ди вигаччхати. питугха̄та̄дикаммена хи па̄ра̄джикам̣ а̄паннасса бхиккхуно гихилин̇гам̣ гахетва̄ бхиккхубха̄вапаричча̄гена па̄ра̄джика̄патти вигаччхати, на па̄н̣а̄типа̄та̄диакусалам̣ а̄нантарийа̄дибха̄вато. тасма̄ думман̇кӯнам̣ ниггаха̄дидасааттхавасе (па̄ра̄. 39; пари. 2) пат̣ичча бхагавата̄ йатха̄паччайам̣ самуппаджджама̄не кусала̄кусала̄дина̄марӯпадхамме упа̄да̄йа пан̃н̃атта̄ саммутийева а̄патти, са̄ ча йатха̄видхипат̣икаммакаран̣ена вигата̄ на̄ма хотӣти ведитаббам̣, тена̄ха дваттим̣сева хи а̄паттисамут̣т̣ха̄пакачитта̄нӣтиа̄ди. а̄паттисамут̣т̣ха̄пакаттенева хеттха кусала̄дӣнам̣ а̄паттито бхедо сиддхо. на хи там̣самут̣т̣хитасса тато абхедо йутто самут̣т̣ха̄насамут̣т̣хитабхедабйаваха̄рупаччхедаппасан̇гато. са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. па̄ра̄джикакан̣д̣а 2.66 пакин̣н̣акакатха̄ван̣н̣ана̄) пана а̄паттийа̄ параматтхато кусалаттамева на самбхавати ‘‘а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сийа̄ акусалам̣, сийа̄ абйа̄катам̣, наттхи а̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусала’’нти вачанато, ‘‘акусалаттам̣ пана абйа̄кататтан̃ча а̄паттийа̄ самбхаватӣ’’ти сан̃н̃а̄йа кусалачиттасамут̣т̣ха̄наккхан̣епи рӯпа̄бйа̄кататтам̣ а̄паттийа̄ саматтхетум̣ йам̣ кусалачиттена а̄паджджати, там̣ кусалам̣, итарехи итаранти (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.66 пакин̣н̣акакатха̄) имам̣ ат̣т̣хакатха̄вачанам̣ нисса̄йа вуттам̣ ‘‘йам̣ кусалачиттена а̄паджджатӣти йам̣ сиккха̄падасӣсе гахитам̣ а̄паттим̣ кусалачиттасаман̇гӣ а̄паджджати, имина̄ пана вачанена там̣ кусаланти а̄паттийа̄ вуччама̄но кусалабха̄во парийа̄йато, на параматтхатоти дассети. кусалачиттена хи а̄паттим̣ а̄паджджанто савин̃н̃аттикам̣ авин̃н̃аттикам̣ ва̄ сиккха̄падавӣтиккама̄ка̄раппаваттам̣ рӯпаккхандхасан̇кха̄там̣ абйа̄ката̄паттим̣ а̄паджджатӣ’’ти. таттха йам̣ кусалачиттена а̄паджджатӣти имам̣ вачанам̣ уддисса ‘‘имина̄ пана вачанена там̣ кусаланти а̄паттийа̄ вуччама̄но кусалабха̄во парийа̄йато, на параматтхатоти дассетӣ’’ти вуттам̣, евам̣ итарехи итаранти вачанена ‘‘йам̣ акусалачиттена а̄паджджахи, там̣ акусалам̣, йам̣ абйа̄катачиттена а̄паджджати, там̣ абйа̄ката’’нти имасса аттхасса вуттатта̄ итарехӣти вачанам̣ уддисса ‘‘имина̄пи вачанена итаранти а̄паттийа̄ вуччама̄но акусалабха̄во абйа̄катабха̄во ча парийа̄йато дассетӣ’’ти ваттаббам̣. евам̣ аватва̄ кусалапаккхе ева катханасса ка̄ран̣ам̣ на пасса̄ма. йам̣ пана а̄патта̄дхикаран̣ам̣ сийа̄ акусалантиа̄дивачанам̣ ка̄ран̣аттена вуттам̣, тампи ака̄ран̣ам̣ йам̣ акусалачиттена а̄паджджати, там̣ акусалантиа̄дина̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайена акусала̄дибха̄васса парийа̄йадеситатта̄, а̄паттийа̄ кусалавоха̄расса айуттата̄йа наттхи а̄патта̄дхикаран̣ам̣ кусаланти вуттатта̄ ча. а̄паттийа̄ хи кусалачиттасамут̣т̣хитаттепи бхагавата̄ пат̣иккхиттабха̄вена са̄ваджджадхамматта̄ ка̄ран̣ӯпача̄рена̄пи анаваджджакусалавоха̄ро на йутто са̄ваджджа̄наваджджа̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃авируддхатта̄. йатха̄ а̄ка̄са̄дисаммутисачча̄нам̣ уппанната̄дивоха̄ро вийа джа̄тиджара̄бхан̇га̄нам̣ уппанната̄дивоха̄ро анават̣т̣ха̄на̄дидесато айутто, евамидха̄пи кусалавоха̄ро айутто вируддхатта̄. акусала̄дивоха̄ро пана йутто, ка̄ран̣ӯпача̄рена пана акусала̄дисабха̄вата̄ йатха̄вуттадоса̄нативаттанато. суттасса̄пи хи йатха̄ суттасутта̄нулома̄дӣхи виродхо на хоти, татхева аттхо гахетаббо.
йам̣ пана вуттам̣ ‘‘кусалачиттена хи а̄паттим̣ а̄паджджанто…пе… рӯпаккхандхасан̇кха̄там̣ абйа̄ката̄паттим̣ а̄паджджатӣ’’ти, там̣ айуттамева рӯпаккхандхасса кхан̣иката̄йа а̄паттийа̄пи десана̄дипат̣икаммам̣ вина̄ва пат̣ипассаддхиппасан̇гато. рӯпапарампара̄ а̄паттӣти че? танна, пат̣икаммена̄пи авигамаппасан̇гато. на хи рӯпасантатидесана̄дӣхи вигаччхати сака̄ран̣а̄йаттатта̄, ити саббатха̄ а̄паттийа̄ параматтхата̄ айутта̄, етенева йам̣ вуттам̣ ‘‘нипаджджитва̄ ниродхасама̄паннасса сахасеййавасена татха̄ка̄раппаваттарӯпадхаммассева а̄паттибха̄вато’’тиа̄ди, тампи пат̣исиддханти ведитаббам̣. идха пана ниродхасама̄панна̄нам̣ рӯпадхаммамева пат̣ичча уппаннатта̄ а̄патти ачитта̄ аведана̄, ан̃н̃аттха пана сачитта̄ саведана̄ва, саббаттха̄пи пан̃н̃аттисабха̄ва̄ти ведитабба̄. тенева дут̣т̣хадосасиккха̄падат̣т̣хакатха̄йам̣ а̄паттийа̄ акусала̄дисабха̄вам̣ парапарикаппитам̣ ниседхетум̣ ‘‘а̄дикаммикасса ана̄паттивачанато…пе… пан̣н̣аттиматтамева а̄патта̄дхикаран̣анти ведитабба’’нти сайамева ваккхати, тасма̄ ‘‘там̣там̣кусала̄дидхаммасамуппаттийа̄ бхагавата̄ пан̃н̃атта̄ а̄паттисаммути самут̣т̣хита̄’’ти ча, ‘‘йа̄ва пат̣иппассаддхика̄ран̣а̄ тит̣т̣хатӣ’’ти ча, ‘‘пат̣иппассаддхика̄ран̣ехи винассатӣ’’ти ча вохарӣйати. а̄паттийа̄ ча саммутисабха̄ваттепи хи сан̃чичча там̣ а̄паджджантасса, пат̣икирийам̣ акаронтасса ча ана̄даре акусалара̄си чева саггамаггантара̄йо ча хотӣти ладжджино йатха̄видхим̣ на̄тиккаманти, анатиккаманаппаччайа̄ ча тесам̣ анантаппабхеда̄ сӣла̄дайо дхамма̄ паривад̣д̣хантӣти гахетаббам̣. дваттим̣сева̄ти нийамо а̄паттинимитта̄нам̣ ка̄йавачӣвин̃н̃аттӣнам̣ етехева самуппаджджанато като, на пана сабба̄паттӣнампи етехева самуппаджджанато. нипаджджитва̄ нидда̄йанта̄нан̃хи джха̄наниродхасама̄панна̄нан̃ча авин̃н̃аттиджанакехи випа̄кааппана̄читтехи чева рӯпадхаммехи ча сахасеййа̄диа̄патти самбхавати.
даса̄ти кирийа̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄тудвайена саха ат̣т̣ха маха̄кирийачитта̄ни. пан̃н̃аттим̣ аджа̄нитва̄ иддхивикуббана̄дӣсу абхин̃н̃а̄нам̣ а̄паттисамут̣т̣ха̄пакаттам̣ ведитаббам̣. еттха ча кин̃чи сиккха̄падам̣ акусалачиттамева, кин̃чи кусала̄бйа̄катавасена двичиттам̣, кин̃чи тичиттанти айамева бхедо лаббхати, на̄н̃н̃оти ведитаббам̣. кирийа̄самут̣т̣ха̄нанти парӯпаккамена джа̄йама̄нам̣ ан̇гаджа̄та̄дичаланам̣ са̄дийаначиттасан̇кха̄те севаначитте уппанне тена читтена самуппа̄дитамева хотӣти вуттам̣ итаратха̄ ‘‘сийа̄ кирийасамут̣т̣ха̄нам̣, сийа̄ акирийасамут̣т̣ха̄на’’нти ваттаббато.
йам̣ пана са̄раттхадӣпанийам̣ (са̄раттха. т̣ӣ. па̄ра̄джикакан̣д̣а 2.66 пакин̣н̣акакатха̄ван̣н̣ана̄) вуттам̣ ‘‘кирийасамут̣т̣ха̄нанти идам̣ йебхуййавасена вуттам̣ парӯпаккаме сати са̄дийантасса акирийасамут̣т̣ха̄набха̄вато’’тиа̄ди, там̣ на гахетаббам̣ пат̣хамапа̄ра̄джикасса акирийасамут̣т̣ха̄ната̄йа па̄л̣иат̣т̣хакатха̄су авуттатта̄. ‘‘манодва̄ре а̄патти на̄ма наттхӣ’’ти (кан̇кха̄. ат̣т̣ха. пат̣хамапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄; па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.583-4) хи вуттам̣. катхан̃хи на̄ма парӯпаккамена метхунам̣ са̄дийанто аттано ан̇гаджа̄та̄дика̄йачаланам̣ на са̄дийеййа, са̄дийаначитта̄нугун̣амева пана сакаласарӣре читтаджарӯпасамуппаттийа̄ вин̃н̃аттипи сукхума̄ самуппанна̄ ева хотӣти дат̣т̣хаббам̣, тена̄ха ка̄йадва̄ренева самут̣т̣ха̄нато ка̄йакаммантиа̄ди. читтам̣ панеттха ан̇гаматтам̣ хотӣти ка̄йавин̃н̃атти ева ка̄йакаммабха̄ве ка̄ран̣ам̣, на читтам̣. там̣ панеттха ка̄йасан̇кха̄та̄йа вин̃н̃аттийа̄йева ан̇гаматтам̣, на ка̄йакаммабха̄васса, итаратха̄ метхунасса ‘‘манокамма’’нти ваттаббато, тена̄ха ‘‘на тасса васена каммабха̄во лаббхатӣ’’ти. каммабха̄воти ка̄йакаммабха̄во. саббан̃четанти етам̣ самут̣т̣ха̄на̄дикам̣. сиккха̄падасӣсена̄ти там̣там̣сиккха̄паданийатаа̄паттийа̄ ева гахан̣аттхам̣ сиккха̄падамукхена.
пакин̣н̣акакатха̄ван̣н̣ана̄найо нит̣т̣хито.
винӣтаваттхуван̣н̣ана̄
идам̣ кинти катхетука̄мата̄пуччха̄. има̄тиа̄ди виссаджджанам̣. винӣта̄ни а̄паттим̣ твам̣ бхиккху а̄паннотиа̄дина̄ (па̄ра̄. 67) бхагавата̄ виниччхинита̄ни ваттхӯни винӣтаваттхӯни. там̣ там̣ ваттхум̣ уддхаритва̄ да̄нато дассанато удда̄набхӯта̄ га̄тха̄ удда̄нага̄тха̄, сан̇гахага̄тха̄, уддесага̄тха̄ти вуттам̣ хоти. ваттху га̄тха̄ти тена кхо пана самайена ан̃н̃атаро бхиккхӯтиа̄дика̄ винӣтаваттхупа̄л̣ийева тесам̣ тесам̣ винӣтаваттхӯнам̣ гантханато ‘‘ваттхуга̄тха̄’’ти вутта̄, на чхандовичитилаккхан̣ена. удда̄нага̄тха̄нам̣ ваттху ваттхуга̄тха̄ти евам̣ ва̄ еттха аттхо дат̣т̣хаббо. еттха̄ти винӣтаваттхӯсу. дутийа̄дӣнанти дутийапа̄ра̄джика̄дӣнам̣. йам̣ пасситва̄ читтака̄ра̄дайо сиппика̄ читтакамма̄дӣни сиккханти, там̣ пат̣иччханнакарӯпам̣, пат̣има̄рӯпанти аттхо.
67. пурима̄ни двети маккат̣ӣваджджипуттакаваттхӯни две. та̄нипи бхагавата̄ винӣтабха̄вена пуна винӣтаваттхӯсу паккхитта̄ни. таттха тасса куккуччам̣ ахосӣтиа̄ди пана кин̃ча̄пи тесам̣ пат̣хамам̣ куккуччам̣ на уппаннам̣, бхиккхӯхи пана бхагавата̄ ча гарахитва̄ вуттавачанам̣ сандха̄йа паччха̄ уппаннаттам̣ сандха̄йа вуттам̣. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесунтиа̄ди ча бхиккхӯхи а̄нандаттхерена ча пат̣хамам̣ бхагавато а̄рочите, бхагавата̄ ча тесам̣ па̄ра̄джикатте пака̄сите бхӣта̄ те сайампи гантва̄ аттано куккуччам̣ паччха̄ а̄роченти ева. ‘‘саччам̣ кира тва’’нтиа̄дина̄ бхагавата̄ пут̣т̣ха̄ пана ‘‘саччам̣ бхагава̄’’ти пат̣иджа̄нанавасена̄пи а̄роченти. бхагава̄пи а̄паттим̣ твантиа̄дина̄ тесам̣ па̄ра̄джикаттам̣ виниччхиноти ева. анупан̃н̃аттикатха̄йам̣ пана там̣ саббам̣ аватва̄ анупан̃н̃аттийа̄ анугун̣амева кин̃чиматтам̣ вуттам̣, идха̄пи тесам̣ ваттхӯнам̣ бхагавата̄ винӣтабха̄вадассанаттхам̣ евам̣ вуттанти ведитаббам̣. кечи имам̣ адхиппа̄йам̣ аманасикатва̄ ‘‘ан̃н̃а̄невета̄ни ваттхӯнӣ’’ти ваданти. кусети кусатин̣а̄ни. кесехӣти мануссакесехи.
68. ван̣н̣апоккхарата̄йа̄ти еттха поккхалам̣ на̄ма самиддхам̣ сундаран̃ча, тасса бха̄во ‘‘поккхарата̄’’ти ра-ка̄рам̣ катва̄ вутто, самиддхата̄ сундарата̄ти аттхо. падхам̣сесӣти абхибхави. на лимпатӣти на аллӣйати.
69. еварӯпа̄ париватталин̇га̄ бхиккхунийо аттхато екато упасампанна̄пи убхатосан̇гхе упасампанна̄суйева сан̇гайханти бхиккхӯпасампада̄йа бхиккхунӣупасампадатопи уккат̣т̣хатта̄. па̄л̣ийам̣ ‘‘та̄хи а̄паттӣхи ана̄патти’’нти упайогавачанам̣ катва̄ ануджа̄на̄мӣти падена самбандхитаббам̣. иттхилин̇ганти тхана̄дикам̣ иттхисан̣т̣ха̄нам̣ вуттанти а̄ха – ‘‘пуриса…пе… иттхисан̣т̣ха̄нам̣ уппанна’’нти. там̣ на̄нантарикато пана ‘‘пурисиндрийампи антарахитам̣, иттхиндрийан̃ча уппанна’’нти вуттамева хоти, евам̣ упарипи лин̇гаггахан̣енева иттхиндрийа̄диггахан̣ам̣ ведитаббам̣. та̄ти а̄паттийо, тасса вут̣т̣ха̄тунти имина̄ самбандхо, та̄хи а̄паттӣхи вут̣т̣ха̄петунти аттхо. катханти а̄ха та̄ сабба̄пи бхиккхунӣхи ка̄таббантиа̄ди. тена пат̣иччханна̄йапи аппат̣иччханна̄йапи гарука̄паттийа̄ паккхама̄наттачаран̣а̄дикам̣ видхим̣ дассети.
оккантикавиниччхайоти пасан̇га̄нугун̣ам̣ отаран̣акавиниччхайо. балаваакусалена̄ти парада̄рикакамма̄дина̄. дуббалакусалена̄ти йатха̄вуттабалава̄кусалопахатасаттина̄ тато ева дуббалабхӯтена кусалена. дуббалаакусалена̄ти пурисабха̄вуппа̄дакабрахмачарийа̄дибалавакусалопахатасаттина̄ тато ева дуббалабхӯтена парада̄рика̄диакусалена. сугатийам̣ бха̄вадвайасса кусалакаммаджатта̄ акусаленева вина̄со кусаленева уппаттӣти а̄ха убхайампӣтиа̄ди. дуггатийам̣ пана акусаленева убхиннампи уппатти ча вина̄со ча, таттха дуббалабалавабха̄вова висесо.
‘‘ехи майам̣ гамисса̄ма̄’’ти бхиккхунийа̄ саддхим̣ сам̣видха̄йа екаддха̄нагамане па̄читтийа̄паттипариха̄раттхам̣ вуттам̣ ‘‘сам̣видаханам̣ паримочетва̄’’ти. тена екага̄маккхеттепи бахига̄мато антарагхарам̣ сам̣видха̄йа гаманампи а̄паттикарамева̄ти дассети. паримочанавидхим̣ дассенто а̄ха майантиа̄ди. бахига̄мети га̄мантаре. дутийика̄ бхиккхунӣ пакканта̄ ва̄ хотӣтиа̄дина̄ (па̄чи. 693) вуттаана̄паттилаккхан̣ам̣ анулометӣти вуттам̣ ‘‘га̄мантара…пе… ана̄паттӣ’’ти. копетва̄ти париччаджитва̄. ладжджинийо…пе… лаббхатӣти лин̇гапариваттанадуккхапӣл̣итасса сан̇гахепи асати хӣна̄йа̄ваттанампи бхавеййа̄ти ‘‘а̄пада̄сӯ’’ти вуттаана̄паттиануломена вуттам̣. та̄йа дутийикам̣ гахетва̄ва гантаббам̣. аладжджинийо…пе… лаббхатӣти аладжджинӣхи саддхим̣ екакамма̄дисам̣ва̄се а̄паттисамбхавато та̄ асантапаккхам̣ бхаджантӣти вуттам̣, имина̄петам̣ ведитаббам̣ ‘‘аладжджинӣхи саддхим̣ парибхого на ват̣т̣атӣ’’ти. йади хи ват̣т̣еййа, татопи дутийикам̣ вина̄ га̄мантарагамана̄дӣсу а̄патти ева сийа̄ сан̇га̄хикатта̄ та̄сам̣ сан̇га̄хикаладжджиниган̣ато вийа. н̃а̄тика̄ на хонти…пе… ват̣т̣атӣти вадантӣти имина̄ ат̣т̣хакатха̄су ана̄гатабха̄вам̣ дӣпети. таттха̄пи висса̄сикан̃а̄тикабхиккхунийо вина̄ бхиккхунибха̄ве арамантасса ма̄напакатикасса а̄пада̄т̣т̣ха̄насамбхавена там̣ вачанам̣ аппат̣иккхиттампи тадан̃н̃есам̣ на ват̣т̣атийева̄ти гахетаббам̣. бхиккхубха̄вепӣти бхиккхука̄лепи. там̣ нисса̄йа̄ти там̣ ниссайа̄чарийам̣ катва̄. упаджджха̄ гахетабба̄ти упасампада̄гахан̣аттхам̣ упаджджха̄ гахетабба̄.
винайакамманти викаппанам̣ сандха̄йа вуттам̣. пуна ка̄таббанти пуна викаппетаббам̣. пуна пат̣иггахетва̄ сатта̄хам̣ ват̣т̣атӣти ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, бхиккхунӣнам̣ саннидхим̣ бхиккхӯхи, бхиккхӯнам̣ саннидхим̣ бхиккхунӣхи ча пат̣игга̄ха̄петва̄ парибхун̃джиту’’нти (чӯл̣ава. 421) вачанато пуна пат̣иггахетва̄ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣти дассанаттхам̣ вуттам̣. саттаме дивасети идан̃ча ниссаггийам̣ ана̄паджджитва̄ва пунапи сатта̄хам̣ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣти дассанаттхам̣ вуттам̣. пакататтоти апариватталин̇го. раккхатӣти там̣ пат̣иггахан̣авиджаханато раккхати, авибхаттата̄йа пат̣иггахан̣ам̣ на виджахатӣти адхиппа̄йо.
са̄мам̣ гахетва̄на никкхипеййа̄ти сахаттхена пат̣иггахетва̄на никкхипеййа. парибхун̃джантасса а̄паттӣти лин̇гапариватте джа̄те пуна аппат̣иггахетва̄ парибхун̃джантасса а̄патти.
хӣна̄йа̄ваттанена̄ти еттха кечи ‘‘пакататтасса бхиккхуно сиккхам̣ аппаччаккха̄йа ‘гихӣ бхависса̄мӣ’ти гихилин̇гаггахан̣ам̣ хӣна̄йа̄ваттана’’нти ваданти, там̣ на йуттам̣ таттакена бхиккхубха̄васса авиджаханато. ан̃н̃е пана ‘‘па̄ра̄джикам̣ а̄паннасса бхиккхупат̣ин̃н̃ам̣ паха̄йа гихилин̇габха̄вӯпагаманампи хӣна̄йа̄ваттана’’нти ваданти, там̣ йуттамева. па̄ра̄джикам̣ а̄панно хи там̣ пат̣иччха̄детва̄ йа̄ва бхиккхупат̣ин̃н̃о хоти, та̄ва бхиккху ева хоти бхиккхӯнамева па̄ра̄джикасса пан̃н̃аттатта̄. ‘‘йо пана бхиккхӯ’’ти хи вуттам̣. татха̄ хи со сам̣ва̄сам̣ са̄дийантопи тхеййасам̣ва̄сако на хоти, сахасеййа̄диа̄паттин̃ча на джанети, атта̄нам̣ омасантасса па̄читтийан̃ча джанети. вуттан̃хи –
‘‘асуддхо хоти пуггало ан̃н̃атарам̣ па̄ра̄джикам̣ дхаммам̣ аджджха̄панно, тан̃че суддхадит̣т̣хи сама̄но ока̄сам̣ ка̄ра̄петва̄ аккоса̄дхиппа̄йо вадети, а̄патти омасава̄дасса̄’’ти (па̄ра̄. 389).
еке пана ‘‘па̄ра̄джикам̣ а̄панна̄нам̣ досам̣ пат̣иджа̄нитва̄ гихилин̇гаггахан̣ам̣ на̄ма сиккха̄паччаккха̄не самодха̄нам̣ гаччхати тена̄пи пат̣ин̃н̃а̄йа бхиккхубха̄васса виджаханато. тенева винайавиниччхайа̄дӣсу хӣна̄йа̄ваттанам̣ сиккха̄паччаккха̄не самодха̄нетва̄ висум̣ там̣ на вуттам̣. тасма̄ бхиккхунӣнам̣ виббхамитука̄мата̄йа гихилин̇гаггахан̣ам̣ идха хӣна̄йа̄ваттанам̣ та̄сам̣ сиккха̄паччаккха̄насса абха̄вато. та̄сам̣ пат̣иггахан̣авиджаханасса̄пи саббасо ваттаббатта̄’’ти ваданти, тампи аппат̣иба̄хийамева. тасма̄ па̄ра̄джика̄нам̣ бхиккхунӣнан̃ча ‘‘уппаббаджисса̄мӣ’’ти гихилин̇гаггахан̣ам̣ хӣна̄йа̄ваттананти гахетаббам̣. виббхамотипи етассева на̄мам̣, тенева там̣ кхуддасиккха̄йам̣ ‘‘аччхедависсаджджанага̄хавиббхама̄’’ти адхит̣т̣ха̄навиджахане виббхамана̄мена вуттам̣.
анапеккхависсаджджанена̄ти ан̃н̃асса адатва̄ва анаттхикассева пат̣иггахитаваттхӯнам̣ бахи чхад̣д̣анена. кечи ‘‘пат̣иггахитаваттхӯсу са̄пеккхасса пуре пат̣иггахитабха̄вато паримочанаттхам̣ таттха пат̣иггахаматтасса виссаджджанампи анапеккхависсаджджанамева чӣвара̄диадхит̣т̣ха̄напаччуддха̄ро вийа̄’’ти ваданти, там̣ на сундарам̣ татха̄вачана̄бха̄ва̄. йатхева хи чӣвара̄дӣсу анапеккхависсаджджанена адхит̣т̣ха̄навиджаханам̣ ватва̄пи висум̣ паччуддха̄ро ча вутто, евамидха̄пи ваттаббам̣, йатха̄ ча чӣвара̄дӣсу ка̄йапат̣ибаддхесупи паччуддха̄рена адхит̣т̣ха̄нам̣ вигаччхати, на евамидха. идха пана пат̣иггахитаваттхусмим̣ анапеккхасса̄пи ка̄йато муттейева тасмим̣ пат̣иггахан̣ам̣ виджахати. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘сатаккхаттумпи париччаджату, йа̄ва аттано хаттхагатам̣ пат̣иггахитамева̄’’ти. анапеккхависсаджджанена̄ти еттха ча ‘‘анапеккха̄йа̄’’ти еттакамева ваттаббам̣ анапеккхатам̣ мун̃читва̄ идха висум̣ виссаджджанасса абха̄ва̄. на хеттха паччуддха̄ре вийа виссаджджанавидха̄наматтхи. апича пат̣иггахан̣аматтависсаджджане сати пуре пат̣иггахитопи а̄ха̄ро бхун̃джитукамйата̄йа уппанна̄йа пат̣иггахан̣аматтам̣ виссаджджетва̄ пуна пат̣иггахетва̄ йатха̄сукхам̣ бхун̃джитаббо сийа̄ти, татха̄ ча саннидхика̄ракасиккха̄паде вутта̄ сабба̄пи виниччхайабхеда̄ нираттхака̄ ева сийум̣. вуттан̃хи таттха –
‘‘ган̣т̣хикапаттасса ва̄ ган̣т̣хикантаре снехо павит̣т̣хо хоти…пе… та̄дисе паттепи пунадивасе бхун̃джантасса па̄читтийа’’нтиа̄ди (па̄чи. ат̣т̣ха. 253).
таттха пана ‘‘пат̣иггахан̣ам̣ анапеккхачиттена виссаджджетва̄ бхун̃джитабба’’нти еттакамева ваттаббам̣, на ча вуттам̣. каттхачи ӣдисесу ча ган̣т̣хикапатта̄дӣсу пат̣иггахан̣е апеккха̄ кассачипи наттхева таппаха̄на̄йа ва̄йа̄мато, татха̄пи таттхагатаа̄мисе пат̣иггахан̣ам̣ на вигаччхати. касма̄? бхиккхусса патте пуна бхун̃джитука̄мата̄пеккха̄йа виджджама̄натта̄ паттагатике а̄ха̄репи тасса̄ ваттанато. на хи паттам̣ ависсаджджетва̄ таггатикам̣ а̄ха̄рам̣ виссаджджетум̣ сакка̄, на̄пи а̄ха̄рам̣ ависсаджджетва̄ таггатикам̣ пат̣иггахан̣ам̣ виссаджджетум̣. тасма̄ ваттхуно виссаджджанамева анапеккхависсаджджанам̣, на пат̣иггахан̣асса̄ти нит̣т̣хаметтха гантаббам̣. тенева саннидхисиккха̄падасса ана̄паттива̄ре –
‘‘антосатта̄хам̣ адхит̣т̣хети, виссаджджети, нассати, винассати, д̣айхати, аччхиндитва̄ ган̣ханти, висса̄сам̣ ган̣ханти, анупасампаннасса чаттена вантена муттена анапеккхо датва̄ пат̣илабхитва̄ парибхун̃джатӣ’’ти –
евам̣ саббаттха ваттхувиссаджджанамева вуттам̣. еттха ча ‘‘антосатта̄хам̣ адхит̣т̣хетӣ’’ти ба̄хирапарибхога̄йа адхит̣т̣ха̄навачанато ваттхум̣ ависсаджджетва̄пи кевалам̣ анаджджхохаритука̄мата̄йа суддхачиттена ба̄хирапарибхогаттха̄йа нийаманампи висум̣ екам̣ пат̣иггахан̣авиджаханака̄ран̣амева, идан̃ча сандха̄йа пат̣иггахан̣аматтависсаджджанам̣ вуттам̣ сийа̄, сувуттамева сийа̄, татха̄ ча ‘‘пуна пат̣иггахетва̄ парибхун̃джисса̄мӣ’’ти пат̣иггахан̣ависсаджджанам̣ на ваттаббам̣ сийа̄ ба̄хирапарибхога̄дхит̣т̣ха̄насса идха̄дхиппетатта̄.
са̄раттхадӣпанийан̃хи (са̄раттха. дӣ. па̄ра̄джикакан̣д̣а 2.69) ‘‘анапеккхависсаджджанена̄ти еттха ан̃н̃асса адатва̄ва анаттхиката̄йа ‘наттхи имина̄ каммам̣ на да̄ни нам̣ парибхун̃джисса̄мӣ’ти ваттхӯсу ва̄, ‘пуна пат̣иггахетва̄ пат̣ибхун̃джисса̄мӣ’ти пат̣иггахан̣е ва̄ анапеккхависсаджджанена̄’’ти евам̣ парибхун̃джитука̄массева пат̣иггахан̣аматтависсаджджанампи пат̣иггахан̣авиджаханака̄ран̣ам̣ вуттам̣, там̣ на гахетаббам̣. пуримамева пана ба̄хирапарибхога̄дхит̣т̣ха̄нам̣ гахетаббам̣. идам̣ пана ат̣т̣хакатха̄су ‘‘анапеккхависсаджджанасан̇кха̄те виссаджджетӣ’’ти вуттапа̄л̣ипадаттхе сан̇гахетва̄ висум̣ на вуттам̣. нассати, винассати, д̣айхати, висса̄сам̣ ва̄ ган̣хантӣти има̄ни пана пада̄ни аччхиндитва̄ ган̣хантӣти имасмим̣ паде сан̇гахита̄нӣти ведитаббам̣.
аччхиндитва̄ гахан̣ена̄ти анупасампанна̄нам̣ балакка̄ра̄дина̄ аччхиндитва̄ гахан̣ена. упасампанна̄нан̃хи аччхинданависса̄сагга̄хесу пат̣иггахан̣ам̣ на виджахати. еттха̄ти бхиккхувиха̄ре. упаропака̄ти тена ропита̄ руккхагаччха̄. терасасу саммутӣсӯти бхаттуддесакасена̄санапан̃н̃а̄пакабхан̣д̣а̄га̄рикачӣварапат̣игга̄хакачӣварабха̄джакайа̄губха̄джакапхалабха̄джакакхаджджабха̄джакааппаматтакависсаджджакаса̄дийага̄ха̄пакапаттага̄ха̄пакаа̄ра̄микапесакаса̄ман̣ерапесакасаммутисан̇кха̄та̄су терасасу саммутӣсу.